Antonij Massae Gallesij iurisconsulti De origine, et rebus Faliscorum liber

21쪽

sm I poetae Liuii Erotopaegnion libros loquars Isautem Anianus fuit ex nostratibus Faliscis, Probi grammatici discipulus, Auli Gellii amicus, per ea tempora quibus Adrianus ad imperium Romanuest adscitus. Ideocli nil mirum est q, adep scribendis Fescenninis idest patriis versibus prsstiteris. quallis autem is fuerit qualesl eius uersus ex ipsius Austi Gellii, S Terentiani Mauri verbis intelligetur. Ille enim libro septimo ait, Anianus poeta praeter ingenij amoenitate, literarum quoq; ueterum,S rationum in literis oppido q3 peritus filii. S sermoci

nabatur mira quadam & scita suauitate.Itemq; lib. vigesimo, Anianus poeta in fundo suo, quem in agro Falisco possidebat, agitare solitus erat uinde. naiam hilare aio amoeniter,ad eos dies me,& quosdam ite alios familiares uocauit. TerentianuS uero etiam ipsos Vindemiales 'x taedicam uersus ponendos curauit. Caetera Oars superest mea tibia discere uersus,Haec iuncta frequentius ςdent Anapae

stica dulcia metra Cuicum 'libebit ut istos Diplices dare sic Anap stos,Atq; ille poeta Faliscus Cum

ludicra carmina pangit. Vua vita sum,& uva Falerana, Et ter feror S quater anno. Libro quom dixit eodLVnde ude colon's Eoi a flumine uenit Orois. Deinde e apud Geographos Ortanum oppidum, quae nunc est orta ciuitas,qua dc illius arce munita Etrurit Marchio Albericus ut diximias Ungaros in Italiam uocauit. Eam ciuitatem iandudum Episcopali dignitate ornatam fuisse costat ex tertia Sy nodo Symmachi Papae circa annu Dni quingete smum quartum, cui iuxta Maximum Bleranum, Foetice Nepesinu, Romanu Nometania,& Asellu

Populoniensesuesci ipsit Martianusortesis Esus,

22쪽

ct re Synodo Nicolai primi cui subfremtus est Ar

senius Ortanus Gus . Polymaritu α ipsa olim Episcopali dignitate ornata ciuitas quod patet ex Synodo tertii Gregorii, cui subscriptie Maiorinus Epus Ereriae Polymartii ea teste Blodo,patria fuit

Sabiniani parret diuo Gregorio successit. rchianu ex ipso note licet arguere aliquissimu elle uicia ab Horchia,qua non illi alteriit Etruriς oea fuisse eadequi latinis Pomona dicebas ,a qua et denominatuest alterii oppidu.sub Cyminio vicus Horchianus

quod nome adhuc seruas uulgo dicit Vicorchianu. Vadimonis lacus,ad que auistore Li. li.i κ. initiata e Tusca militia,puulgato quoda auctoμ errore ignoratu est ad hac usi state ubi ellet, asserae Blodo euesse,q ad mole Rosulia uides. Volaterrano uero eis et in Viterbiesi agro Roma uenietibus dextrorsum relinquitur. At si ego uno tantu Caecilii testimonio aio auctoritate uti ut falli ai' hallucinari luce clasrius ostenda. Scribit eni Caecilius 8.li.ad Gallu,Exegerat picer meus,ut Amerina prςdia sua inspice re hec perabulanti mihi ostend f iubiaces lacus nolmine Vadimonis.Lacus est in similitudine iacentis Rotae circuscriptus,& undiq; squalis,nullus sinus. obliquitas nulla,omnia dimensa, paria, Squasi artificis manu cavata 8c excisa, color cfruleo albidior.& pressior sulfiire. odor sapori medicatus, uis qua fracta solidatur, spatiu modicia,quod in sentiat ventos,& fluctibus itumescat,nulla in hoc nauis, facern. est,sed innatat initae herbidae oes arudine Sc luco tectς et reliqua.Ital si is lac' ur i agro motis Rosiili uta capisviterbiesiby fuisset,ut isti uoluisse no selii Amerina pdia pabulati subiaces lach ostedi sed nec ex altioribη Ameria moties uideri tu

23쪽

ulso modo. Ne autem legentili, animos In re tam Hara diuti tet Dubiis procul is Vadimonis lacri est

qui in Bassans oppidi agro non longe a Τyberi, ipiam Tyberi itermedi collibus Amerinis subiect*.estera quom ad unguem Caecilians descriptioni couenit,excFto quod insulae ilis, quas etiam Plinius secundus Libro I I mobiles esse asseruit, interualloranti temporis cohaeserunt, quamobrem rotunditate manente acus est undim iunco dc arundine circuseptus, quale etia lagro Reatino ad Cutilias aquas videmus euenisse ubi Plinius fuisse aitii miles institas,quae nunc non existunt.Caeterum lacus hic de quo loquor adhuc quasi sacer,horrorem quendam indigenis prςstat, nec pisces producit,sed tantuni serpentes. Εκ sis quae diximus, cognosci facile potest, quam hactenus longe aberrauerint a uero, non modo qui diκerunt eum esse montem Falisco , qui prope Vulsiniensi timeticum situs, vulgo dicitur mons Hasconus,&eos campos esse Faliscos,qui ia cent inter Viterbium& montem Flasconum ,ueruetiam qui opinati sunt S Veientum olim urbe Crauitatem Castellanam & Vadimonis lacum,Viterbiensem Nauisum, aut Rosuli montis lacum.& qui Faleria, eam quae est Ptolem so Ferentia,Plinio &Straboni Feretium, thonis olim Imperatoris patria non multis anteactis Rculis a Viterbiensibus dsruta.eius inter Vicorchianum & montem Flascoanum emant ruinae,quae vulgo appellantur Feren tum.Siquidem haec ponere nihil erat aliud quam totam Faliscopi Regione ultra Cyminium montem transportare,cum eam Ciscyminiam,& Veientibus

N pesiniis confinem ,ac Romae uicinam fusilem nstet ζ simul apparet uerum esse quod ait Myυ

24쪽

cis minus remotis S exteris,quamuis alias eruditisi

simis ,quam ipsi genti credendum esse. Regebantur autem Falisci pNulari gubernation quemad modum & reliqui Etruriae populi, quibus adeo reuium nomen odiosum fuisse Liuius refert, ut cum Veientes isdio annuae ambitionis, quae interdum dissicordiarum causa erat, ueteri Magistratu sub

lato , Regem sibi creavissent, simul Rom Mbsidione premerentur his omnino decreuerint auκstium negari oportere donee sub Rege essent.

Originem habuisse Faliscos ab Argivis,& illorum duce Halesb.testis est Plinius & Ouidius, qui i Elegia de festo Iunonis ait, Argiva est pompae facies

Agamenone caeso, E i scel' et patrias fugit Halesus opes.Iam cla pererratis profugus terram marim Moenia elici condidit alta manu Ille suos docuit Iu nonia sesta Faliscos.& Fastorum BKII ΙΙ.Venerat Atridae fatis agitatus Halesus a quo se dictam ter ra Falisca putat.Huc addantur &Dionysii uerba superius relata. Colebant Falisci ex Deis,quem admodum & reliqui Tusci, Vadimonem,cui Deo sacer erat lacus de quo diximus Vadimonis cognominatus,Erat autem lingua Tusca Vadimon De qui Romanis Vertumnus & Ianus appellabatur. ut arrestatur Berosus lib. v.ad quod attulit Ouidius lib. Fastorum primo loquente Iano, Me penes est unum uasti custodia mundi, Et ius vertendi cardionis omne meum est.& Propertius lib.I ΙΙΙ. loquete Vertumno ,Thuscus ego,thuscis orior,& reliqua, ct apertius Dionysius li.V. Vicus ΤhuscuSaRO .manis appellatur, per quem est transitus ad circummaximum, ubi fuit templum Vertumni, idest Iani

25쪽

Etrustorum principis. Cuius Iani quadrieipitis simulacrum cu quatuor frontibus in urbem ex ipsa Falaria delatu fuisse testatur Macrobius primo Sa/imalium libro,& Seruius loco Iuperius citato,quia addit eo simulachro delato quatuor illi portarii teolu fuisse dicatu,& Ponit caulas quamobre allabi

is Vadimon ac Ianus Τ uscoru Rex,si Saturnu hospitio re in regni Pars e Pir, habuit pRemm in colle sui ex urbe primus in Etruria iter praestanupropterea Ianstulus dictus,Diui Petri aede notissismus est.& de Quo ait Ouidius, Are mea collis erat qua cultrix nomine nil N uncupat haec aetas Iani/culuinuocat.Huic Deo farre tantii & uino sacrificabantIgnificantes parsimonii & rude qua ille regnauit. Quamobre ait VaXI Ponebant igie tusco farrata catino omn- i Liuideas ii ItaluariSssis auarotinuata superstitione fit,ut nostrates pro sacr is cibis habeant placotas farratassolebant insip accepto ritu a Coditoribus ArΚiutS,Iunone, quod attestatur Ouid.fastos lib.VI.loquete Iunone, Adde senem TatiuJunonicolas Faliscos, Quos ego RG manis succubuitis tuli.& Dionysius ubi ait, mκ um Iunonis in Faleria eone modo conmum Quo in Argo. ibi etiam expiationum ritus simili resacrae foeminς templum curantes,& quae canistri sera dicitur puella innupta sacra incipiens deuicti mi &uirginum chori laudantium Deam patriis

cantibus. id lacrificii genus & pompam dest ibie. Ouidius in Elegia superius μαζColebant eu his , Apollinem, de Ditem in soracte monte,&De.

26쪽

am Feronia,nec non & Horchiam,& Palladem,obcuius effgiem Romam inde adueliam ait Ouidius rerrio Fastorum, An quia perdomitis ad nos captisua Faliscis Vensi in apologetico autem Τertulli nus ait Falisorum in honore est pater Curis,unde accepit cognomen lano. Moribus & Iegibus erat adeo bene instituti Falisci, ut propterea fuerint a Virgilio & Silio aequi nuncupati . quandoquidem ut inquit Seruius Romanus Populus ab eis iura ecialia collegit,&nonnulla supplementa XILtablilarum. Quin & suos priuatim habebant anni menses ideo de Martio loquens ait Ouidius Tertius Albanis quintus fuit ille Faliscis.In pleris p aurem,antiquis Argivortim moribus utebantur,a qushusipsi originem ducebant,quod patet ex Diony sio qui inquit, Faleria & Fescennium & aetate mea habitarae erant a Romanis, paruas adhuc quasdam seruates reliquias pelasgi generis,& subdit,la his

restiterunt diu multa priscorum monumenta,qui bus olim graeca natis usa sicut armorum bellicoruornatus clupei Argolici, &hastae, & inferius, usi autem bellum inferret ipsi aut inuadentibus se hostilibus obuiaturi pro finibus exercitum mitterent. sacri quidam visi ante alios inermes ibant, eciales, sacrorum 3 apparatus,& Deorum simulachra sani ctimoniae η 8c sacra, de alia multa similia. Lino &Cannabi, sicut nune semper abundauerunt ,hine Silius ait, induti sua lina Falisci .nee sine causa diκit Poeta inducs sua lina, cum ea sint molliora

indumentis magis quam operosis rebus apta . nuod testatur Gratius uocans ea imbellia lina.

Apud ipses Faliscos quop inuentum farciminis

27쪽

canicae,non graues Falisci,quod genus hodie quom in usu est. Agri inter caetera proprium esse oves& boues albos producere, testatur Plinius libro se cundo in Falisco herba depasta& Clitumni amnis aqua pota candidos boves facit,& Ouidius in eadestgia, Ducuntur niveae populo plaudente iuue Quas aluit eampis herba Falisca suis.&primo Fastorum,Colla rudes operum prςbent ferienda iuuede Pon Itam lactens quam gramine pasta

Falisco, yictima Tarpeios inficit icta focos. CuRomanis Falisci,quantum ex Liuio colligitur hoe pacto se gesserunt. Fidenae Veientum Colonia olim

trans ieerim missa,iuxta Anienem ex aduersa par te agri Romani in collibus non longe a Τvberi sita Romanorum iam facta Colonia,ad V eientes dese cerat, oc deinde quatuor legatos Populi Romani causam noui consilisquaerentes, iussu Lartis Toslumnii Veientum magistratus,Fidenates intersere rant, eo Mamercus Aemilius a Romanis dictator cum eκercitu missus est, Fidenatibus &Veientibus

legiones Faliscorum auxilio uenerunt,atoe ita triupopulorum exercitus aduersus Romanos instrum

est.Sed inito Maelio fusi fugatii sunt omnes,occiὶ etiam Larte Tolumnio :eius interfector A. Com. Cossus,qui postea eius opima spolia in aede Iouis Feretria cum solenni dedicatione dono fixit,Τvbe

rim cum equitatu transuectus, ex agro Veientano

ingItem detulit praedam ad urbem. Sequenti anno Romanorum exercitus in agrum Veientem ae

Faliscum ducti sint,prmae abacts hominum pecoΦrtim Vrbes tamen non oppugnatae quia pesti

28쪽

lentia Romanum populum inuaserat. In sequenti

uero anno captis a Seruilio Dictatore Fidenis,tre pidatum est in Etruria non Velantibus solum, qui etiam tum rebellantibus Fidenatibus affuerant 1ed&Filiscis memoriainiti primo cum ijs belli. Da obre missis circa XII. Etruriae populos legatis,licet ipetrassent ut ad Voltu .rn Fanuidiceres Oi Etruris cociliu i eo in cocilio negata sui Veientib' auxilietussim suo cosilio bellu initu suis uirib exequi,nec aduersarum rerum quaerere socios cum quibus spe integram communicati non sint. Praeteritis deinde annis circiter XXVII.quia tempus induetarum interim post aliquot rebelliones cum Veientibus ini tarum exierat, Romani per legatos, laeciale res repetere coeperunt, &lege tande de indicendo vestentibus bello perlata, exercitum magna ex Parte uoluntarium Tribuni militum Consularipotestate Veios duxere, Sub cuius initium obsidionis,cum Etruscorum Concilium ad Fanum Volturnae tre quenter habitum effer, parum constitit,bello ne pu/blico gentis uniuersae tuendi Veientes essent. Terotio autem belli anno, cum Romani Veiil lata in aramis essent ira,odiol,ut uictis fine adesse appareret, ac Romani auxissent numeru Tribunoru Mi octo quot nunquam fuerant. Veientes contra taedio an nuae ambitionis quae interdum discordiarum causa

erat,Regem sibi quod superius dictum est)creauiosenr,offendit ea res populorum Etruriae animos,tu

odio regia tum ipsius Regis qui priuata causa grauis uniuersae genti fuerat opibus superbiaiRItaldecreueriat auxilium Veientibus nNandum,donec

sub Rege essent. Anno deinde ab Urbe cni fallor a CCCLII. Tribimis militu sinc consulari potestate

29쪽

Vesos obsid9ibus,haud Nise Romana res gesta, Riauctum est bellum aduentu repentino Capenatium ire Faliscoria, si duo populi queadmodu initio fere diximus quia proximi regione erant,deuictis Veias bello quot Romano se proximos fore credentes, Falisci propria etiam causa infesti, quod Fidenati bello se iam antea immiscuerant per legatos ultro citrocli missos iureiurando inter se obligati, cum exercitibus, nec opinato ad Veios accessere; a quibo diu in medio caesi Romani ,postremo desertis mu/nitionibus perpauci in maiora castra, pars maximatum ignominiosa clade accepta Romam pertenderunt.Insequenti vero anno sub aliis Tribunis mi μIitum bellum Romani gesserunt multiplex. eodem tempore & ad Veios,&ad Capenates,dc ad Falerabos,&ad alia loca.& Veiis castra quae amissa erant recuperata, castellis praesidiis*firmatur per M. Ae/milium dc Q .Fabium Tribunos , M.Furio in Falis scis,&Cn. Cornelio in Capenate agro hostes nulli extra moenia inueti,prςdς acts,incediisq; villaria ae frugum uastati fines, Oppida nec oppugnata nee obsessa sunt. Secundo deinde anno iterum ad Vessos eodem quo antea modo circa munimenta Roγmanorsi cu repete Capeates Falisciq; subsidiovenissent, aduersus treis exercit' acipiti praelio pugnatue. Sed uictores Romani illos oes repulerutigeti eoru edita caede.Proximo aute ano ad Veios nihil ad modu memorabile actu e tota uis i populationibomit duo sumi Rom.Imp. Potit a Faleriis, CamilloaCapena prςdas Igetes eges nulla icolumi relicta re cui ferro aut igni noceri posset. Insequeti ano .Romani despata ope huana expugnadς Veietii ciuitatis Fata et Deos spectabasimissis Delphos lega

30쪽

lla de aqua lat' Albamhquq sine ullis coelestib' aquisca ue qua alia,quq re miraculo eximeret,i altitudine insolita creuerat,quod fatale eraeVeiis prodigium.

Cocilia aut Etruris iteru habita, postulatibus: Capenatib ac Faliscis,ut Veios communi aio cosilios oes Etruris populi eκ obsidione eriperet,responsu antea se id Veietibus negasse,quia unde cossilium no petissent sup tanta re,auxiliu petere no deberet,

nuc ia pro se fortuna suam illis negare,sanguini in nominil,&psentibus periculis consanguineo' id dari,ut si si iuuetutis sus uolutarii ad id bellu eat,no impediat,im magnus fuit si aduenit iuuenu numelrus. Romani Titinius Gentit iusto Tribuni militurfecti aduersus Faliscos Capenate1l dia bellu maiore aio ger ut q3 consilio praecipitauere se in insidias.

Gentilius morte honesta temeritate luens ate signa inter primores cecidit. Titinius in editu tumuli, ex multa trepidatione militibus collectis acie restituit,

nec se in squo loco hosti comisit.tatu ide terroris &i castris ad Veios et i urbe fuit ut ideM .Furi , Camillus Dictator excidedis Veiis et seruadς patris dicti

fuerit.Is Psech cu exercitu i agro primu Nepelino cuFaliscis et Capeatib' signa cofert,nec pilo latuitidit hostes,sed caluis quoq; exuit,igetit prςda e potit 'inde ad Veios ducto exercitu opuletissima urbe X. ano postqj coepta e obsideri,ui cςpit, ab urbe codita CCCLVIII ano captis Veiis. Insequeti ano Tribunis militii duob Corneliis Cosso et Scipioi Faliscit bellu,Valerio ac Seruilio Capenas sorte euenit, ab sis Do urbes ut, aut operib γ tetais, ted ager e depopullat',prsdstreyt agrestiti acte,nulla felix arbor nihil frugiferui agro relictu ea clades Capenate populu