Antonij Massae Gallesij iurisconsulti De origine, et rebus Faliscorum liber

31쪽

cum M.tario Camillo Tribuno militum esset man.

datum,eo accedens Camillus cum primo moenibus

se Falisci tenerent, tutissimum id rati, populatione agrorum,at* incendiis Villarum coegit eos egredi urbe,Sed timor longius progredi prohibuit,mille fere passuum ab oppido castra locant nulla re alta fidentes ea satis tuta esse q3 dissicultate a ditus, asperis confragosisl circa, & partim arctis,partim

arduis uiis. Caeterum Camillus captiuum indicem ex agris secutum ducem, castris multa nocte motis, prima luce aliquanto superioribus se ostendit.trifariam Romani muniebant, Alius exercitus praelio intentus stabat.Ibi impedire opus hostes conatos fundit fugato,tantumo inde pavoris Faliscis inie sctum est,ut effusa fuga castra sua quae priora erant, praelati Vrbem peterent,multi caesi vulneratil,pris usq; paventes portis inciderenr,castra capta,prςcla ad quaestores redacta cum magna militum ira Sed seueritate imperii uictheandem uirtutem & oderat& mirabantur. Obsidio inde urbis & munitiones, ct interdum per occasionem impetus oppidanoruin Romanas stationes,praelial parita fieri,& teri te' Pus neutro inclinata spe,cu frumentu copiael aliqex ante conuecto,largius obsessis qua obsidentibus

suppeterent.Videbaturi aeque diuturnus futurus labosiae Veiis fuisset, ni fortuna Imperatori mano imul Scognitae rebus bellicis virtutis specimematuram victoriam dedisset. Mos erat Faliscis eois dem magistro liberorum et comite uti simul* ptu res pueri,quod hodie quot in graecia manet,unius curae demandabantur. Principum liberos icut se re sit,qui scientia uidet batur praecellere erudiebat.

is ΗΘ in paW instituis Et pueros ante urbem lusus

32쪽

exercendit causa produeere ,hihil eo morte per belli

tempus intermissis, dummodo breuioribus,modo longioribus spatiis trahedo eos a porta lusu,sermonibu uariis longius solito,ubi res dedit,progresesus, in stationes eos hostium castra inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit,ibi scelesto facinori, scelestiorem sermonem addit.Falerios se in manus Romanis tradidisse,quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. ae ubi Camillus audiuit,non ad simi lem inquit tui,nec populum, nec Imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere uenisti. nobis cum Faliscis quae pacto fit humano 2cietas non est,qua ingenerauit natura utris , est,eritvsunt & belli si/eut pacis iura,iustem ea non minus q3 sortiter dici

mus gerere, arma habemus non aduersus eam aeta

tem cui etiam captis urbibus parcitur, sed aduersus armatos,& ipsos qui nec laesi nec lacessiti a nobis castra Romana ad Veios oppugnauerut,eos tu,qua tum in te fuit,nouo scelere uicisti,ego Romanis autibus,uirtute,opere,armis, sicut Veios uincam. De

nudatum deinde eu manibus post tergum illigatIsreducendum Falerios pueris tradidit, uirgasi eis quibus proditorem agerent in Urbem uerberantes

dedit. Ad quod spectaculum concursu populi prismum facto,deinde a magistratibus de re noua uocato Senatu, tanta mutatio animi est iniecta,ut qui modo efferati odio iram Veientium exitum pene quam Capenatium pacem mallent,apud eos pacem uniuersa posceret ciuitas. Fides Romana ,Iustitia Imperatoris in foro & Curia celebrantur ,consen .

suo omniu legati ad Camillum in castra,aim inde permissu Camilli Romam ad Senatum,qui dederet

33쪽

Falerios proficissicuntur. Introductit ad Senatum stalocuti traduntur . Patres Conscripti uictoresa,cui nec Deus nec homo qui squam inuideat,uicti auo bis, de Imperatore uestro, dedimus nos uobis, rati,

quo nihil uictori pulchrius est, melius nos sub im perio uestro qν legibus nostris uicturos,euetu huin ii duo salutaria exepla pdita humao generi sui, vos fide i bello q3 psente uictoria maluistis ,nos fide ruocati uictoria ultro detulimus,sub ditione uestra sum'.mittite si arma, si obsides,q urbe patentib' portis accipiat,nec fidei uos nostrs nec nos impii uestri poenitebit. Camillo & ab hostib* S a ciuib' gratiae actae.Faliscis in stipendium militu eius anni,ut Pop.

Rom. tributo uacaret, pecunia imperata,pace data, exercitus Roma reductus .de hac historia cum Li. Hio fere conueniunt V al. Maximus,L.Florus,Iulius Frontinus lib.q.Stratagematicon,Plutarchus,& recentiores plerim auctores. Fuit aut is anus ab Urbe

eodita C E C LX.ab exactis Regibus CX VΙ.ante

Iesu Christit seruatoris nil adventu tercetesim'noagesimus primus,& ab eo quo primu Falisci aduer sus Romanos p Fidenatibus pugnauerul,qdrigesimus secudus. Postq3 Romanis Falisci sicut e dictu se dediderat,aliquoties rebellariit,sed senap aduersis priliis uicti fur.Interiectis.n. paucis anis interi Gal/Ii eκ Clusio urbe infesto exercitu petentes ,fusis ad Alliam fluuiu Romanis ceperat incenderantR urbe, ingenti facta occisione,donec F. Camillus Dictator

absens creatus inter pendendum aurum cum exer/citu ueniens Gallos post sextum mensem urbe ex . pulerat ceciderati, cum Etruria prope omnis ar

mata Sutrium Vrbem socios Populi Romani per pactionem a fessis ciuibus traditam occupauitano

34쪽

treuemlans autem Camillus iterum Dictator eodem die recepit oppidum, & trucidatis passim Etrusciso opiditate nocte inuiolatu Sutrinis reddit.Roms autem post tantam a Gallis factam Ciuium caedem, in ciuitatem accepti,qui Veientum Capenatiummac Faliscorum per ea bella transtigerarad Roma/nos ,agerm iis nouis ciuibus assignatus. Quarto deγinde anno Camillus & P. Valerius Τribuni militu Sutrinis & Nepesinis Romanorum socias aduersus

Etruscos auxilio missi oppida iam ab hosti s capata ui recuperarunt,& sociis restituerunt.Post annos aut circiter XXV .cu Tarquinienses, quae ciuitas erat Etruris maritims, gentis Tarquinie Regu oli Romanon patria,cuius adhuc in agro Cornetano extatuestigia, fines Romanos populabudi pagra uis seni,hinc aduersus eos nata belli occasione C.habius Ambustus Cosul aduersus eos missus incauteaim inconsulte pugnatiit, insigni accepta clade. Quo in bello quia cu Taxspuniensibus militauerat iuuentus Faliscorum anno sequemiad prius desit

nata bella Romanis,Falisci quoq; hostes exorti dii olici causa quod cum Tarquinensibus ut est dictu)militati illient,& eos qui Falerios profugerat ex M.

manis,cum male pugnatum est,repetetibus isoalibus Romanis non reddi derant Quamotae secumdo deinde anno Fabium secundum Consillem actinuersus eos missium, Falisci, Tarquiniensesq3 prima pugna ruderunt, quod sacerdotes eorum facibiisi ardentibus,angui sim practatis incessu ruriali militem Romanum insolita turbauerant specie. beavostea metus uanitate agnita, Romani militςs in

hostes irrulaes auerterisit illo acie castrim et eo diei potiti,praeda ingenti parta, uictores reuerterunt i

35쪽

ConeItatur deinde omne nomen Etruscum. & Tarquiniensibus,Falissicisis ducibus,ad Salinas perue

niunt. aduersus quorum terrorem Dictator Caius

Martius Rutilius, primus de plebe dictus, multos populatores agrorum uagos palantest oppressit, attra quot nec opinato aggressus cepit, Ec octo

millibus hoitium captis, caeteris aut caesis aut agro Romano fugatis triumphauit. In sequentibus aut annis aduer1iis Tarquinienses acerbe saeuitu,mul tis eorum in actae caesis, S captis.& Caeritibus qui cum illis conspirauerant, ob vetus Caeretis populi in Romanos meritum pace data,induciis cum eis incentum annos factis. In Faliscos eodem noxios au

si uis belli conuersa est,sed quia nusq3 inuenti ho stes,cum populatione peragrati fines essient,ab opopugnatione Urbium temperatum. Duobus deinde interiectis annis Τ.Quintius de C.Sulpitius Coss. ad bellum ambo profecti Faliscum uintius,Sulpitius Τarquiniense,nusq3 acie congresso hoste, cum agris magis quam cum hominibus, urendo popu/lando gesserunt bella,cuius lentae tabis senio uicta utriusi pertinacia populi est,ut primu a Cossilibη,

deinde permissu eoru,ab Senatu inducias peterensi quas in annos quadraginta impetrauerunt. Annis

deinde interiectis octo, coditae aute urbis ut puto CCCCIIll . Marco Val.Coruino IIl.6c A.Cor.Cosso Coss,cum foeliciter ad Suessulam cum Samnitibus Romani pugnasmat, eius certaminis fortuna per territi Falisci,cu in induciis essent, edus ab Senatu petierunt.Permanserant autem in foedere multis a/nis,donee L.Papirio Cursore Sp.Carvilio Maxi. COSS. anno conditae urbisCCCCLX .cum interi Ro

tam Cyminim in Eu ia multis peractis

36쪽

bellis alios populos deuiesssent . alios in amicitiam

accepissent, cum nonnullis in induciis essent, eis in Samnitico bello occupatis, tandem uictoria paroea,per idem forte tempus rebellasse Etruscos allatuest,legationes laciorum querebantur uri & uastari agros a finitimis Etruscis quod desciscere a Popu lo Rom.nollent,obtestabanturo P. C.ut se a ui at.

iniuria communium hostium tutarentur .Responssum legatis, curae Senatui futurum, ne socios fidei suae poeniteret. Etruscorum propediem eandem fortunam qua Samnitu fore. Segnius tamen quod ad Etruria attinebat acta res esset, ni Faliscos quom, qui per multos annos in amicicia fuerant , allatum foret armaEtruscis iunxisse,huius propinquitassio Puli acuit curam patribus, ut eciales mittedos ad

res repetendas censerent,quibus non redditis, ex autoritate patrum iussu populi bellum Faliscis indi ctum est, iussim Cossλrtiri uter ex Sanio in Etruriacu exercitu tansiret.euenit ea sera Carvilio, qui post

captum prius ut Troilium oppidum, & alia quin que castella locis sita munitis expugnata, Faliscis pace petetibus anuas inducias dedit, pactus centu millia grauis aeris,& stipendium eius anni militibus. Tandem postanos quinquaginta illato eis bello per Q.Luctatium,& A. Manlium fg.iliolintra sex dies transacto Falisci se Q.Luctatio dedere cosacti sunt, caesis Faliscorum ut superius dictum est

quindecim millibus, eteris pace data, agro ex me dietate inblato.Saeuire nihilominus in illos para hat Romanus populus,ut meritas darent pCenas rebellionis. Sed postq, ut resert Valerius a Papyrio, cuius manu iubente Consule verba deditionis scripta erant,doctus est Faliscos non p*estati, sed fider

37쪽

se Romanorum commissi.,omne iram placida me te deposuit,pariter p&uiribus odia,non sane facile uinci almetis,& uictoriae obsequio,quae Eromptis sime licentiam subministrat, ne iustitiae suae deesset obstitit.In eam agri partem,quam diximus fuisse Faliscis ablatam deducta est deinde a Romanis Colo nia,quae,ut sunt auctores Cato apud Plinium,&Iulius Frontinus,Iunonia cognominata est,& Falisca. uerba Frontini ex fragmentis libri inscripti de Coγloniis haec sunt. Colonia Iunonia,quae pellatur Fa lista a tribus uiris assignata est, in qua limites inter

cisiui sunt directi, in locis quibusdam riui finales, &caua quae eκ pactione assignata sunt termini aut

sunt ollicinei, R distant a se in pedes C C C L X . CCCCXX CCCCLXXX.& DC. caeterinor

males rivorum cursus seruant,&sibdit. Colonia Nepesis ea lege seruatur qua & ager Faliscorum,&reliqua.Inclinato deinde Romano Imperio post: calamitates illas quas uniuersa Italia per superuenie. tes uelut undasBarbarorum nationes perpessa fuit,

haec regio Faliscorum tota cessit in ditionem Ecclesiae Romanae,seu uelis uulgata illa donatione Constantini, seu mauis auctore Blondo Decadis primς libro decimo concessione Liui prandi Longobar, dorum Regis Zachariae tunc Romano Pontificire diuo Petro facta,Christianae salutis anno DCCXLII. seu quod magis uero consonat longa pos sessione,quae a Ludovico primo imperatore confirmata est,anno a Christo nato DCCCXVII. ut probant ipsius Ludovici literae positae in decretis Gratianii XIII.dist.C. ego Ludovicus, quarum est apud me integrum exemplum uetustis Longo bardorum literis exaratum , in quo inter Thusciae i

38쪽

I oca connumerantur Portus, Centumcellae, Caera, Manturanum Blera,Sutri um, Nepa, Clitellam , Gallesiium,oria,Polymaritum Ameria, Tuder, NPerusium,cum tribus insulis, Euam confirmatione Per eandem uerba fecit deinde etiam Henricus se cundus Imperator Benedicto Pontifici eius nomi nis nono .Praeter iam dicta Faliscorum Oppida,erat

illud quod Strabo Faliscum,Stephanus, i lini ,α Solinus Faliscam appellant,conditum cui idem ait Solinus ab ipso Haleso gentis principe, cum Pale riam eodem actore Falerius Argiuus condiderit. Id oppidum ubi situm esset,ex iis quos adhuc lege

rim,nemo qui sciam,scriptum reliquit,attamen cer ra mihi est coniectura fui iti in iis agri noliri inauesai collibus,qui appellantur vugo i Omaru qua 1 Vberim spectansiui non ab re seruatu sit nomen Poκmariis, quamuis nullae etiam patrum memoria furint, praeter querciis,pomiferae arbores.

Iunctis autem Strabonis,& Ouidii testimoniis,conuincitur hoc quod dico.ait enim Strabo Faliscumelse in uia Flaminia inter Ocriculum, & Romam, Ouidius autem in in Elegia superius citata, quem admodum profectus ab urbe ad uxoris suae patriaciuae in Faliscis erat e uia digressus perrexisset halestiam,ibim aliquandiu celebritatem festi Iunonis uis dendi causa moratus effet,describens ait. Cum mi hi pomiferis coniux foret orta Faliscis, Moenia contigimus uicta Camille tibi. Grande morae precium ritus cognoscere, quamuis Dissicilis es:uis huc uia. Praebet iter,& reliqua. At uero nullus alius est locus in uia Flaminia inter Ocriculum & Romam ab ipsa Roma uenienti citra Faleriam situs, nec cui magis

39쪽

imos modo dixi Pomarios appellars,nee desulit an

liquissima ruinarum uestigia eo in loco saepius ab aratoribus effossa. poterat ex hoc situ id oppidum distare a loco ubi nunc est Gallesium circiter mille

Ectercentum passus. Quo autem tempore desierit habitari mihi est omnino incognitum. Sed illuauerisintile est inclinato Romano imperio superue mentibus barbaris,illius habitatores eo relicto uici num hunc, & natura sine. moenibus aduersias eas harbarorum inundationes munitissimum,locum nactos Gallesium condidisse . Quae uero fuerit nomi, nis ratio non dissicilis est coniectura, quae satis ex iis quae recitaui antiquis monumentis probari p0test. Cum appareat nomen non duplici, ut nunc stribi/mus,sed una tantum litera L. tertio loco descriptu, Galesana ciuitas,& Galesium oppidum,referens stilicet Hales Faliscae gentis auctoris de ipsiusFaliscae

ciuitatis conditoris nomen,G.aut litera uidetur lo

cum aspiraponis occupasse,auteκ usu vulgi, quod in similibus euenire solet,addita esse. Illud autem quod ab aliquibus asseritur,commistum esse nomen

ex reliquiis Gallorum, qui a Furio Camillo proni

sati tanq3 apud hostes Romanorum iuxta Virgis lianum illud Hinc Agamennonius Troiani nomis nix hostis Curru iungit Halesus equos huc se recta Perint, cum certum sit illos huc diuertisse. admitti posset,nisi contra starent Lucius Florus, ct Eutro pius,qui scribunt omnes reliquias eorum ad lacum vadimonis per Dolobellam deletas esse,ne quis ex taret in ea gente qui incensam a se Romanam urbe

glor aretur.Gallinum situm est inter Τyberim fili, tuum, ortam ciuitatem,& I as Faleriae ruinas, dia

40쪽

duobusrhiliaribus, a uia Flaminia quae sinagruiri

Gallesii ad Orientem prope Tyberim laiar, ubi ut cinior est passibus mille quingentis,ex opposito uis Flaminiae ad Occidentem recta linea mons est minius,& iuxta illum Surianum oppiduniad mistiaria septem,Septentrionem uersiis distat orta ei uitas quinque millibus passunm,& totidem ad Meridiem ipsa Faleria.Aedificatum est ipsum , quemadmodum & alia sere omnia huius regionis oppida, super topho ripis altissimis remanentibus un dioe excise cuius figura in oblongum tendens orbe persimilis est oblongo pyri ponio, ita ut pars ima quae latior est orientem respiciat, Aer est loci saluber

bonat temperies coeli,sucunda agri forma,coelum hyeme n5 ultra modum graue,iucunda etiam ς stastis clementia,semper aer spiritu uitalis frequentius auras quam uentos habet . hi ingenaeaenes diu

quaplurimi uiuiit.plures uidimus qui centu anos aetate excedebat,inter quos fuit Angel' Massa avus meus,uir qui ea aetate sinceris ad hue sensibus & tea naci memoria res tam publice'priuatim gestas ab initio Pontificatus Martini quinti, quem ex Con statiesi concilio ad urbem uenientem uiderat, recte

enarrabar. Montes de Sabini S C minii procula,

sunt.Ager totus est sere planus, ut rora regio, prae

terq3 illis rivorum perennium est interfectus alcueis profiindissimis, ita ut pleris in locis alludane Virgilii uersus, Hine ait hinc vastae rupes gemi nil minantur in coelum scopuli.& qua spectat aduentum Aquilonem, & Ocriculum, non longe ab oppido sunt ii quos appellant monticulos & paullo ulterius ii cruos dixi Pomarii colles.Rerum pro

uentu hist rebus omnibus quae ad uictum, humas