De dolore Simonis Portii Neapolitani liber

11쪽

ri s IMONI s FORTII II 8 nis contInui. quasi nos moneat, It Una cum temperamenti mutatione , solutam etiam continuitatem

esse intelligamus. Neque enim potest sine solutione

continui intemperies acerbum dolorem generare:eo quod ad eius generationem ingens laesio requiratur, quae non sit, nisi intercedente causa soluente contianuum;quemadmodum libro septimo de Placit.Hyp. ct Plat. traditum etiam est a Galeno. Quamuis autecauta plurimae, ac specie distinctae sint, ut videre est apud Galenum, ubi eas enumerat primo de Sympti caus& duodecimo Method. quas libro Artis medici&in secundo de Ratione vict. ac libro de Inaequali intemperie, omnes sub duabus complexus est, sub intemperie,& lutione continui. Licet duodecimo libro Meth.& quarto de Simpl. med. Dcul. unam

proximam doloris causam posuerit, internam ac latentem continui solutionem: luod non immerito ab Avicena & Auer.ips adscribitur Has omnes doloris causas Aetius in sua Def. conclusi. Generant pori dintemperies & solutio continui dolorem, non modo in sen Da tactus: verlim etiam in omnibus aliis sens-bus, ut Galenus in libro de Di gerent. sympi.& in primo de Sympl. caus uberrime demonstrauit. Atqui

Avicena,& recentiores medici acriter Galenu reprehendunt, quod variis in locis varie de dolore loquatur, quasi sibi non constet. Sed ut mea fert opinio in sophistarum gregem adscribendi sunt; cum in dubium vertant id quod mente assequi non possunt, id enim Galenus sophistarum esse propium libro de

Caus procataret. perbelle adnotauit. At nos tantum

absumus ab eius sentetia reprehedenda ut a malevolorum liuore.ac detrahctium inuidia, ipsam vindicare constituerimus, quo magis ipsa veritas elucescat.

12쪽

GAlenum igitur accusant,quod sibi non constet

in doloris explicatione. Aliquando enim triastem esse sensum scribit, ut superius patuit; at in libro de Disserent.sympt.inquit tactum, egregium praeter caeteros sensus in actione sua symptoma experiri, nempe dolorem. quod & reliquis sensibus est commune. Vt hinc aperte patet, dolorem non esse actionem; sed actionis symptoma. Nam quod alicui accidit, nulla ratione dici poterit esse illud, cui accuditi Dolor ergo in actione sensus fit,&actio eius non est. In libro etiam de Arte medic. ait, Quae dolent, & quorum motus sunt deprauati, aut interierunt , manifestam habent determinationem. haec Galenus ubi dolorem ab actibus, & motibus deprauatis secernit; ita sane, ut dolorem non esse actionem deprauatam ex his locis astruere liceat. Praet rea non hoc sollim, sed etiam in explicandis causis doloris varie loquitur . nam in libro de Inaequat. in- temp. Alterationem doloris causim statuit. idem sensisse videtur, & in libro de Natura humana, Hippocratem exponens, qui ait, si homo unum esset, animal non doleret; quia inquit Galenus non alterar tur. Igitur alteratio videtur esse causa doloris. Quinetiam,& de intemperie, quae continuum soluit, ambigua profert. duodecimo enim Method. frigidum,& calidum primas causas continuum soluentes esse credidit: ut in secundo de Comp. medic. secundum loca, sccitatem addidit, humiditatem excludit,quatame admisit libro Artis mcd.&, de In qual. intemp.

13쪽

& libro de Const. Art. humidum enim inquit etsi

non pari celeritate,spatio tamen teporis transinutat.

Defensio Glenilop. IIII.

AT haec omnia paruisiciat qui diligenter Gai

ni sententiam perscrutetur, nec magno nego

tio ea omnia diluet. In libro enim de Arte Med. ut huic loco primdm satisfaciamus signa proponens, per quae morbosum corpus ab optime constituto distinguamus, ea recenset, quae sensui patent, ubi imquit : Quae igitur dolore infestatur,& quorum m tus sunt deprauati aut omnino interierunt, manis stas habent determinationes.haec Galenus.exponunt aduersarii hunc locum ita , ut colligant, dolorem non esse actionem laesam; quas eum a motibus deprauatis separauerit. Sunt alii qui velint Galenum di- ninguere dolorem non ab omni motu deprauato,sed ab imperfecto tantum . atque imminuto, quasi permotus deprauatos intelligat diminutos . Verum d lor actio deprauata est, & ut inquit Avicenna corrupta, eo moGO, quo& pregnantium appetitus co rumpitur, dum terram, carbones, aut lapillos persequuntur. Nam actio, iuxta Galeni sententiam in libro de Different.sympti tripliciter laedituri.duobus qui de modis vitiosa efficitur, & cum imminuitur,&cum deprauatur; sub qua deprauatione dolor compreheditur. Tertio vero modo prorsus tollitur, net dolore habet sub se. In secundo igitur ordine, cita deprauatur actio dolorem reposuit. Sed redeundum est ad verba Galeni in Arte med. quae alii sic interpretantur, ut coniunctionem illam, Et, non pro co

iungente ; sed pro exponente accipiant: ac si Cal

14쪽

D Eoo Lo Ra

depravati; Ita, ut omnem vitiosam actionem, & imminutam , & deprauatam Vno in loco comprehemdere voluerit.Ego vero eiusnodi expositiones non probo ; licet a Galeni verbis non omnino videamur alienae: quamobre,ex libro de Sympl.differi apertius Galeni mentem elicio , ubi actiones sensuum bipa tito distinguit: quatenus Vel ex toto pereunt, cum scilicet, obiecta sensuum non percipiuntur; & quatenus vitiose obiecta percipiuntur.atque hoc secundum diuisonis membrum in duo rursus secat, in deprauatas, atque imminutas: Deinde subiicit: tactus egregium praeter caeteros sensus in actione sua dot

ris syptoma experitur. In reliquis quidem sensibus

excitatur etiam dolor: verum qui intactu sentitur.

a caeterorum sensuum dolore duplici ratione disti n-guitur I Vna, quod in caeteris, tantum producatur a propriis obiectis: in tactu aute,no modo ab externis obiectis; sed multo magis ab internis affectibus insertur. Altera, quod dolor tactus,prae eo qui in reliquissensibus excitatur , usqueadeo intolerabilis est, ut nonnonnuli sibi ipsi ob eum mortem conciscat. Ex his itaque verbis Galeni patet,Dolorem in sensu iactus , tanquam egregium , & Vehementem separaria deprauatis aliorum sensitum actionibus. Ergo cum in lilaris Artis med. dicat, quae dolore infestantur, &quorum motus sunt deprauati ; Censco ibi secerne re dolorem in sensu iactus, a motibus aliorum sensuum deprauatis; non quod &ipse in tactu non sit motus , aut eius symptoma ; sed quod vehementior sit, ct propterea longe ab aliis motibus disserat; at q. ob id solus doloris nomine appellari mereatur, cum alii tantum motus deprauati vocentur. Sed causam,

15쪽

propter quam maior sit dolor in sensu tactus, quam in aliis; ipse quoque Galenus primo de Sympl.caus

docet,eamque in instrumenti crassitudinem, reiicit. quo enim crassius instrumentum eo maiorem volu

ptatem, & maiorem dolorem percipit, ac maiori cuviolentia.Tactus itaque, cum instrumentum habeat carnem musculorum, vel neruum, qui intra carnem est, magis quam alii sensus afficitur, atque alter tur, eoque alterationis sensiis est efficacior. Neq. necessariu est Galeni placita sectanti quartu symptoma in actione laesa collocare, sub quo dolor comprehendatur, cum commode ad symptoma deprauatae actionis reseratur, primumque in ea locum sibi vendicet. Philosophi tamen aliam fortasse afferrent rationem, cur dolor adeo afficiat sensum laetus. ea autem est, quod vitae animalis statim aduersetur: animal enim per tactum animal est. At in caeteris sensibus, dolor uni sensui unique eius organo infestus est. Neque prorsus vitae animalis est inimicus, proptereaque minus tune hominem afficit , minusque excruciat. In serius aliam dabimus ad Arist.metem propius accedens. Iis ita constitutis venio ad rationes , asseroque dolores in actione consistere, & esse actionem. Neq. haec inter se pugnat. Dolor enim duobus modis capitur,tum a medicis,tum a philosephis;Vno ut a voluptate distinguitur , &,ut est accidens , atque hac ratione , ut accidens, dolor est in ipsa actione, de actio est quasi genus subiectu in suas differentias diuisium puta dolorem , & voluptatem. Alia praeterea ratione accipitur pro actu,quo dolemus: Atque ita est actio deprauata. quod per exemptu tibi manifestius siet.Rationale cum differentiam significat, in genere non compreheditur,neque de eo genus vere dicitur, ut tertio

16쪽

ut tertio Metaphy. Philosephus docuit. at si rationa- Ie hominem nobis denotat & speciem ipsam; vere dicimus rationale esse animal. idem dolori accidit, nams pro actu quo dolemus accipitur, est act io; sin aute, ut accidens in actione, dicitur actionis symptoma. Atque sic argumento satisficiemus superius adducto. Quod vero pertinet ad causas doloris,in quibus tradendis sibi non constare Galenti dicebant: si momoria tenemus, iam superius enarratam diuisonem causarum doloris, soluetur nodus.causas enim doloris alias este docuimus manifestas i alias obscuras, quas haudquaquam sensibus, sed ratione tantum coprehendi diximus. Manifestae quidem sunt, seluta

continuitas a causa externa,atq. immoderata intemperies. At solutio continui ab interna intemperie prosecta, obscura est, eaque solum erudito medico innotescit: & de hac Aetium locutum esse supra dicebamus . Galenus itaque cum alterationem, & s Iutam continuitatem esse doloris causas dixit, inte dum eam accipit,quae euidens est sensui: Ita ut sol ta continuitas dolorem generet, quem postea sequitur intemperies. Cui sententiae penitus Auer. conatur repugnare. at contra ubi alteratione doloris causam ponit, intelligi semper continui solutio debet; quod in Aetii loco exponendo supra monuimus. Et

quanquam Galenus intemperiem, tanquam causam manifestiorem; plerumque tamen solutionum continui sue externam, sue internam, causam prOXimam doloris attulit. Sed ignorare non oportet,quod solutio continui in corpore, sequitur intemperiem: Extemam vero intemperiem,solutio continui comitatur.Quare ut mutuam harum consecutionem perincipias i scire conuenili continuum intra corpus ple-

17쪽

i in Moesis post ii hinrumqtae solui non posse a causasinterpa, nisi a Uect o

praecedat: &proptereant utioiiam 'uχ intra corpus fit,intemperies necessario praecedit: sed externa, quae ab ictu procedit 1, intemperies sequitur, Dolor' tamen ipsam solutionem proxime sequitur. Nec te moueant , qui Galenum a erunt solutionem continui, &intemperiem interdum simul generari: pr pterea quod solutionem continui aliquando inte*peries sequi soleat, a qua dolor gignitur. recedunt enim ii a Galeni sententia ; & toto caelo aberrant. Nam ubi continuius soluitur, spiritus humores dolorem gene tes ad eum locum confluunt.

quapropter si post tactam diuisionem, alius dolor a

priori inducitur, ille iuxta Galeni sententiam,ano ua solutione oritur, quam producunt humores, obsitam siue crassitudinem, sule acrimoniam,aut aliam

qualitatem. Atque hoc pacto huic questioni satisfacimus de causis doloris; cur aliquando una, aliquando duae a Galeno afferantur. Porro siccitas,cum minus agat, neque vehemens sit, in agendo ut aliae qualitates,leuiorem inducit dolorem; humiditas autem, cum segnis sit admodum, nullum dolorem excitat. Vt secudo κατα τοπιις asserit Galenus .Quod si libro de Ιnequat . intemp.dixit omnes intemperies dolorem gignere, in serius tamen eodem capite precipuas doloris causas duas ponit, nempe calidum, A frigidum: quibus postea annectit .siccum ;&postremis humidum. siccitas enim ratione priuationis potius quam alio modo dolo tem insert; at humiditas, quantum. spectat ad suam qualitate,dolore minime efficere potest no aliter quam in similaribus partibus solae in te peries, dolore sua vi minime producunt sed tantum ob sui crassitiem, & copiam in partibus dissimilari-

18쪽

k : D in p o L e. R R. a IF bus dolorem genera . Neqse aliam puto nusse G leni mentem indoco proxime adducto. Sic humores capitis dolorem non inserunt, alia ratione, nisi sui

multitudine onora, & acrimonia.Iccirco cum Gale. nus Hyppocratis sentetiam interpretatur ubi inquit, quod in omni morbo s ulcus , hoc propterea euenire probauit, quia humores in quovis morbo erodendo, tendendo, premendo, euellendoque aliquam faciunt continuitatis solutionem . . aibus ita constitutis, facile intelligitur ratio,qua affert Hippocrates in libro de Natura humana: quare si homo unu esset, non doleret, quoniam scilicet alctrari no posset.Nam si dolor est tri stis senis, necesse est eum , qui dolere debet, alterari. Alteratio autem in simplici non contingit. Animal vero quod ex quatuor constat elementis , per tactum animal est, ut tertio de Anima docuit Arist. inquit enim sensum non est necesse in omnibus vivetibus esse. Neque enim ea,quorum corpus simplex est, contingit habere tactum, nequesne hoc possibile ullum esse animal. Ex quibus Ver

bis facile patet, non posse dolere quod simplex est, quia sen su caret: cum dolor sit actio ipsus sensus, ut ex Galeni sentet tia iam demonstrauimus. Si quis.autem liarc uberius tradita desiderat, reliciendus est ad Galeni librum, non solum de Natura humana & de elementis secundum. Hippocratem, sed ad eum, qui de Const. artis inscribitur: Vbi priscorum philosorum sententias euertit,& cum Democrito, atque Epicuro certat qui natura ex atomis esse cocreta volebat sed hanc haeresin e medio sustulit ;qu ia si ex his

constaret non alteraretur, nec sentiret: cum atomi

non patiantur, nec alteretur; ct sublata alta ratione, sensius ex toto aufertur. Raecte itaque censet in libro ..

19쪽

de Natura humana. Hippocrates, quod si corpus simplici constaret elemento, non utique doleret. nihil enim esset quod in ipsum ageret. At si quis inst ret , quasi ex seipso pati posset : Si hoc, inquit, esset,

unica medela sufficeret: versim hoc ab experimento, et re ipsa reeedere compertu est quare ut omnibus notum praetermittatur. Caeterum ut Hippocratis sentelias medicorii, philosophorti decretis confirmemus, primu aperte intelligo ratione Aristotelis primo de Caeso,qua caelum esse incorruptibile probat,ab Hi pocratis ratione non dissentire. Probat enim Arist. caelum esse incorruptibile, ex unitate: Nam caelum ex tota constat materia. Illud autem, quod ex toto constat elemento primo, unum esse necesse est. quod si unum est ex toto primo elemento; nec pati, nec

corrumpi potest, quisit nihil habeat, quod in ipsum

agat. Nam teste Averroe, A iteratio compositionem significat.Si quis praeterea obiiciet elementa quatuor secudum se tota aeterna esse,ut tertio de Caelo ostensum est ab Aristotele, & tamen habente partem materiae: habere intellige este aeterna per succesilonem, ac partium continuam generationem, veluti 'probarunt philosophi; & cum aequales habeant materiae portiones , seruari in illis proportionem , ut docuit primo libro Meteor. Arist. Atque haec pro Galeni defensione contra recentiores sufficiant. Avicennae ue is opinio de Dolore. p. V.

DEfendimus in superiori capite Galenum ab hIs

qui ipsum sibi aduersari Oilendere nitebanturi.Nunc ne quid desideretur in hac nostra tractatione,

20쪽

mus, paucis recentiorum medicorum sententias de

dolore distutiamus. Primum igitur sese nobis offert Avicenna , Qui in secunda Fen. primi libri Doctrin.

secunda, summa secunda tribus argumentis contra Galenum insurgit, quorum Primum est': Dolor in

partibus similibus, & continuis, ubi nulla est soluta

continuitas, sentitur. hinc ergo sequitur, solutionem, non esse causam doloris . utitur deinde exemplo , ad declarandum assumptum esse verum. In partibus inquit continuis, ubi nulla est solutio,dolorem

sentimus. nempe membrum totum interdum dolet, cum tame non ut solutum aut diuisum totum. Secundum Argumentum est: Frigus dolorem in partibus

refrigeratis continuis excitat,&non sentitur: ubi manifeste soluitur continuum.quare malam temperiem potius causam doloris esse, quam solutam continuitatem conclusit. Postremo idem persuadet. hac ratione : Dolor est rei contrariae sensus; sed contrarium sensum intemperies efficit ,& non soluta continuitas . igitur intemperies erit causa. Idem quoque Auicenna sexto Naturai. duas esse doloris causas praecipuas docet,Intemperiem,& solutam continuitatem. quod ex eo probat, quia sanitas in ipsa teperie atque unitate conlistit . quare corruptio temperiet, ct con- tinui solutio, quam sensus tactus sensit,dolo rem a Dsert. discernit enim tactus noxia a familiaribus: cumque noxia diiudicat, dolet. Nobis autem haec Auicenias sententia non probatur. ne l. enim explicat proxima doloris causam, sitne ea intemperies, an soluta cotinuitas. Demostratu enim est a philosophis, quod ubi cu q. unius effectos plures sunt caias, eius degeneris,certo ordine ills enica ut causat l. ita ut alia prior