장음표시 사용
11쪽
dentia ,sed etiam ut bene sinus. Quamobrem anima, quae ad id quod est praeter naturam delapsa suerit .no
negligitur, sed qua par est ei dilige i ta de solicit udine
prouidetur. Et quonia ei usu uenit, it per delicias Suoluptatem peccaret,necessario ut per dolorem quoque purgetur eueniet. Na dc hic quoq; contrariis contraria medicamenta adhibentur. Quo fit ut in iis quae sub terra sunt,ad iudicium exercendu paratis locis punitae dolore assiciantur Sed si incorporea est anima feri non potest ut patiatur. Quomodo bitur punitur
Necesse est ergo omnino aliquod ei esse adiunctu corpus,quod,cum nimio aestu,aut algore uel immo. dicedissoluitur,aut supra modum cocrescit, dolore anima
asscit per consensum. Quemadmodum & hic quoq;
corpore dolorem patiente propter naturale uinculu,
dc qui eκ eo procedit, contensum sentit anima dolo. rem. Ipsum enim per se incorpor a nullo patiatur. Cuiusnodi ergo est ei corpus adiunctu Non hoc quidem. In ea enim eκ quibus compositu fuit resolutu inesti sed id quod spiritale dicimus. In eo ergo Ppterea sunt omnino tanquam in subiecto animus, di cupiditas, d ab eo separari nequeui. Nisi enim essent,sed si itim post exitum ab hoc corpore ab his affectibus esset
liberata a generati Oe quoq; eset omnino pura. Quod si generatio edc perturbatioibtis esset liberata, sustolleretur,neq; in subterraneis iudicis locis esset. Sicut. n. diruimus,cu ea in generationem descenderet Mati sunt ei illi affectus propter eas,quas diximus causas. fieri autem non potest ut a generatione liberetur , quae non
seipsam purgauerit. Quonia enim ipsa per se est mobilis, de sua sponte a bono excidit, oportet ea rursus, ut sustollatur,seipsam purgare. Subterranea enim illa iudici j loca eam sustollere non possunt,sed ipsam tanis tum ad seipsam coueri t. Quo fit,ut cum resipuerit
eamque errorum suorum poenituerit,proprio tuo impetu purgetur, δέ corporeum illum Aui sua sponte abligata erat,ai tuum consensim sua sponte abiiciat . Quare ait illapi post subterranea iudicii loca hic rursus tandiu consistere,donec a se ipsa purgata de a generatione liberata sublata fuerit. Tunc itaque,& iram,& cupiditatem una cum illo uehiculo , id est spiritu, deponit. Esse autem ei postea aliquod aliud perpetuo adiunctum corpus coelesse id est .aeternu, quod radiorum uel astrorum forma Somilitudinem habere in.
quiunt . Cum enim ipsa eκ mudanis rebus si, eam ta cesse est omnino munus aliquod habere, quod gerat,
quod mundi quoq; pars st. Et si est semper mobilis,
tisam semper operari oportet , Oportet eam perpetuo aliquid corpus adiunmi habere, quod semper uiui scabit. Propterea splendidit de luminosum corpus eam habere inquiunt,quod sit aeternum. Propter iis citaque quae dicta sunt, spiritale corpus esse necesse est, ct animum, de cupiditatem ab eo separari non posse Manisellum en autem,quemadmodum uitales S appetii tuae irrationalis facultates in spiritu ta dc cognitiuae. Si enim deteriores ab hoc crasso corpore sunt I
parabiles,multo magis meliores . meliores autem cognitiuae dico autem imaginationem de sensum. Sed ei si in illo esse suum habeant irrationales facultates, ueniunt tame etia ab illo uestitia quaeda ad hoc cras.
sum corpus. Quemadmodum cc a mente mentis conceptus ad omnes uenire dicimus. Quod enim etia ad hoc usque corpus irrationalis animae illuminationes ueniant,manifestum est. Ira enim mouet sanguinem, qui est circa cor, dc eius ebullitionem quandam facit. Cupiditas autem lectit sic uel sc ad suos motus assicit.
Et sensus omnes cerebrum illuminant. eN eo enim adsensoria per neruos suppedit adiit sensoria facultas, que male assecto,sensus fiunt actionis expertes ut de monstrant Medici.Cum erit m iis,quod me nyn custos appellatur,menyngae,quae membrana eu celebrategens, superposta fuerit, e sensu,de motu careus animal esscitur. Et cum dorsalis pars male assecta suerit, aegroti quidem pars superior sensu simitur , inferiora
autem sensu Orent,eo quod non amplius suppedit tur a cerebro senstiua iacultas,cum instrumentu, neruus scilicet,pasum st. Et s alligatus fuerit neritus,sensu rursus uacua si pars inferiori superior aut e manet
sensu praedit . . Eκ dictis igitur mamsessum est quod spiritale corpus est,ti ab eo separari nequeant animus de cupiditas. Multo autem magis apertum euadit. iel re ipsa rerum operaiioe Vnde enim in sepulscris umbrarum formam prae se serentia spectra apparent Τ Neque enim figuram ullam habet anima, uel Omnino uideri poten. Sed non purgatas aiunt anima postquam ex hoc corpore eκcesserint,cum spiritu ali, quanditi errare idque citra sepulcra apparere. Quare adhibessa est diligetia ut recte tituamus. Ab hoc enim ex improba uiuendi ratione condensato spiritu circa affectus aiunt animam attrahi. Habere enim de ipsum aiunt aliquid naturalis uitae Nutriri enim. Non scaute nutriri,ut hoc corpus,sed per uapores .n O per parstes sed sc,uerbi gratia. ut spongiae uapores recipiunt.
Et propterea studiosi , subtilioris, de siccioris uitae ra
tionis curam gerunt, ne crassescat spiritus, sed subtilis fiat. Ad haec autem dc purgationes aiunt ipsum suscipere. Hoc enim corpus aqua colluitur, illud uero purgationibus,quae per exhalationes sunt. per quosdam
enim uapores nutritur,per alios autem purgatur. Ipsum autem non per uaria esse instrumenta dii ii sim .
sed totum per totum secundum sensus agere, dum silia apprehendere. Quare dc Aristoteles in metapnysicis inquit. Quod sentiis proprie unus est de sensorium proprie unum, seniorium appellans ipsum spiritum. in quo senstiua faculta; tota per totum uaria sensibilia apprehedit. Quo igitur apparet in sepulcris membris de instrumentis praeditum .dc aliqua do quide hominis sguram, aliqua do uero etia alicuius alterius animalis sormam habens Ad hoc dicunt. Primu quidem illud , quod saepe contingit ipsum hominis habere figuram a flagitiosa uiuendi ratione incrassat lim . de s-mul a continenti corpore impressum Quod etiam inflacie usu uenit,ut cum iis, in quibus concrescit ualis, simul imprimatur . Quomodo igitur diuersas habens
figuras apparet fortassis inquiu nt, quando anima ipsum uult demonstraremouens imaginationem ipsum smul imprimit i ii et etiam diuina sorte cooperatione adiuuate,de apparere ac rursus manescere, densatum de rarefallam. Cum enim sit aereum,quado coactum condensatum suetit it uis bile .dc rursus euanescit disperson eic rarefactione. Ad haec autem omnia dicet
aliquis dubitans an humanae fiat animae,quae per proprios spiritus in sepulcris apparent, de non imponores aliqui daemones, qui suapte natura sicile possunt
se in omnia mutare. propter eis annexu spiritale corupus, quod in qua suis figuras nullo negocio se potest
12쪽
transformare,quod quidem assidue uidentur sacere. Quomodo autem uel ad aliquod te pus hic errauerit anima utrum sua sponte δέ electione, an no Si enim Hectione,hinc nuquam migrauerit anima. Ad subterin ranea enim iudicij loca fit migratio. Si autem citra et Dionem a prouidentia cogitur manere,quomodo eius augetur ad improbitate iacultas,dc maiora, quam hic, eotest Sinautem,tanquam deposito hoc crassi corporis onere: oportebar potius ueluti pondere liberatam. S, quae erope sunt, iudicij. & poenarum loca ueluti praesentiscentem,modestiorem fieri. Nunc autem ea mala facit,quae ne hic quidem facere poterat. Disserit autem in primo quidem libro de ijs, qui ante se de anima opinati sunt: eorum enim opiniones exponet, de quae eis recte uisa sunt admittet: si quid autem de an ma non recte millimarunt,redarguet In lectando austem libro propriam de anima opinionem exponet,&de ea disseret. primum quidem comunius & crassus. Deinde seorsum de unaquaque animali facultate ,&in secundo quidem postquam de anima communiter disseruerit,disseret seorsumn de plantali seu uegetati v . it ut . . . rut lic. i. od . .. :Li Ξ d b, i iii i , o ues ora mi et tu ita l 1 n. 'mus i I rcfisi x u. tu: in iun furiar tibi rit: a P si horis P im iura Q .ὐlcar iis Dausti L i Η Ο Μ, ii
ua aut naturali. In tertio autem de ratioali. Meminit autem dc in secundo de rationali ii in tertio de irrationali. Quemadmodum autem solet in omnibus tractatibus naturalibu, sacere circa tracti tuum finem, ut se attollat ad eas quae a rebus naturalibus separate sunt causas,ita & hic filiit. In physica enim ad finem cum de motu dissereret,& principij causam quaereret,seipssum ad primam causam, & motus principium eleuauit. Ait enam oportere primum mouens esse immobile. Si enim & illud moueretur,ne ea quidem, quae mouentur in motu manerent. Quare si sunt,quae semper mouditur,necesse est id,quod ea mouet,esse immobiale. Deinde cum praeconiis dc laudibus id extulisset, meli incorporeum .dc aeternum, Somnipotens, a tali 'inquit,principio dependet coelum,& mundus. Oportet enim perseitum physiologu postquam naturales cauasas tradiderit,etiam ad separatas alcendere, de non in eis manere. Sic autem secat in libro de generatione dc
13쪽
DR EI PHILOPONI IN LIBRUM PRIMUM DE ANIMA ARI
Ex D i s s E R T A T I o N I B V S AMMONi I HERMEi Curi Matthaeo a Boue Veronensi Interpreter
Cum cognitionem rem bonam; atque honorificam esse existimemus. ONTEMPLATIO
nis,quae fit circa animam, laudes & exhortationem in huiusce rei cognitio
nem prooemium continet i inmo exhortatione
ad ea,quae bonan studio digna sunt in huiuscemodi contemplatione, disi
quae hisce contraria sunt. etenim duobus pro postis prooemijs, per unum uidetur hortari, per alterum uero dissuadere cum enim dixerit bonam esse, atque preciosana cognitionem,&honorificentissmam . Saaxima dilitentia disnam de anima contemplationem,uidetur ad hanc ipsam o
mnes homines ex ortari: mrsus autem cum cicat iis
quequaque dissicillimum esse de ipsa aliquam suscipere fidem dissita dere uidetur quasi per haec duo demo-ntet se studiosos hortari solos ad orationes de cotemplatione animi, post autem laudem atque cohortationem causam profert: quare scilicet contemplatio de anima si adeo dissicilis. Deinde quaedam problemata in sermone de anima quaerenda exponit. At Manderigitur ut ait Plutar laus is suas uellet exponere senistentias atque Aristotelis in utilitate suam decreta co- trahere tractatum hunc ipsum commentari finxit. prooemiis igitur suam ipsus sententiam cotortam demonstrans,ipsum prooemium peruerse ordine narra, Dit,inquit enim dictum esse imperfecte nam sic cu cognitioem rem bonam acinorifica esse existimem ut,
uid ita existimemus3 dicit id scilicet subaudiedum ese eam esse bonam atque honoriscam. Sic Alexander quidem Attici autem interpretes quod naturae per se magis consentaneum est, illud eXposuerunt, namque dicit cognitionem bonam,atque Donoroscam existimamus haec autem consuetudo est Aristotelis, ut laudit, ut ipsam cognitionem extollat. Quare S in metaphyscis hoc modo exordiu cepit omnes homines naturaliter cognoscere desderant Signum uero est ipsa sensuum dilectio. sed in operaeprectu quaerere, quid ita cognitionem bonam .atq; honorisca dicat . utrum cognitio omnis atque etiam maloiu sit hona sc quidem dico, et ei iam malorum cognitio est bona S uere cognitio. Quemadmodum enim dieitii ea Platone S quide bene dicit ut i ipsius mali cognitio nos a m lo profugere facit: ignorantia uero boni causa est, ut in malum incidamus. Quapropter &econuerso igno-icitia quidem mali incidete nos secit in malum cogniatio uero boni ad amplexum sui ipsus hominem praeparat . Tribus autem modis cosnitio dicitur ues scietiadicitur cognitio, ut ait Plato i Phaedone Mamq; scire idem est,quod acceptam scientiam tenere, non amisisse de in Gorgia, aes rursus uniuersale, & crassorem notionem ues ut ipse ait in physicis. Quoniam cognoscere.& scite circa omnes scientias. per illud enim pati cognoscere uniuersalem notionem fgnificat, per hoc uero quod scire dicit exqui stam,ues communiter in omni notione dictam,quam quoq; ct hic, S in metaphyscis accepit.
At alteram a tera magi,,uel l unio sit,uel meliorer agmiν liliis, hipe utri sue probasiliter in primis animia historiam
Tota aut e prooemij sententia sic se habet omnem inquit cognitionem bonam, atque honore disnam ine existimamus t at esse aliam alia digniorem, α h nestiorem duabus de causis, ues quia subiectum. 6rca quod ipsa cognitio uersatur, si melius: ues quod ipsa sit magis certa cognitio uestit astronomia illa est exquistior, quam medicina,namque habet ipsum subiectum magis dignum,hic enim circa coclestia ita ue
ro circa corpora humana uersatur. at etiam cognitioe
est exactior astronomia quam medicina . Quare ipsa astronomia certior est quam medicina per haec utraque .subiee iam scilicet,& genus cognitionis item geometria per hic ambo quam mechanica exquistior est, ideo,* ipsa geometita circa illud immaterialia est subiectu habet ipsae enim per se s is incorpor sunt,& sine magnitudine . namq; s circulus haberet magnitudine penitus quide desilitus esset ut cubitalis quod squidem esset non esset circulus bicubi talis,aut tricubitalis neq: alius quis prstet magnitudinem cubitalε.
Quod si quoddam esset corpus, des nitu quidem penitus esset .veluti s esset ex aere no quidem ferreus aut ligneus esset circulus, neq; omnino quodpiam corpus aliud praeterquam aereutra . quare penitus immateriais
te sui tectum est in Feometria sed mechariacae corpora ct magnitudines sutile it sunt. est igitur geometria mactior
14쪽
actior,quam mechanica. exactior inquam cognitione etiam.non enim peccatur in geometria . nam semper omnis trianguli tres anguli duobus rectis sunt aequales , non quidem crassiores uerum cum omni pers ctione .nec tantula quidem breuitate disserens, nanq; semper lateri diameter est inaequalis. Mechanica uero non habet exactas rones,ul illa quae circa corpora. Smagnitudines uersatur,quo dc arithmetica, oc musca se habent. Atithmetica enim siquidem circa rationes
numero tu uel satur,su biectum,ut imateriale habet p- stantius quam musica,quae chordas,& sonoru magnitudines circa corpus habet . quapp arithmeticae cognitio exquisitior est. Qin igitur ipsa scientiarum opti,
ma est,quae citra alterum aliquod horum excellit, it que ipsa anima liaec utraque conte piamur deo utrorunque causa ait anims contemplationem esse bona,
atque honorabilem. honorabilis igitur est animae contemplatio Auia se habet circa animam ipsam subiectit quidem uenerandum,quod est eorum, quae sunt hic,
Optimum. Praeterea ut exactior contemplatio de aia,
en honorificentior, at quo illa sit exactior sic didicimus. in demonstrativa scientia nobis duas regulas Aristoteles tradit,quatenus id quod exactius es budicare oporteat inquit enim si duae sint scientiae uelisque cognoscere utra earum sit exactior, duabus de partibus illud nosces. quando enim altera alterius principia demonstrat,ea quae principia demonstrat exactior est,ut inquisitio rerum naturalium certior est, quam medicina, ea enim principia medicinae demonstrat. item geometria est magis exacta quam mechanica, mechanicae enim principia geometria declarat . arithmetica item plenior est harmonica, principia nansueharmonices ollenduntur in arithmetica . uniuersaliter autem prima philosophia,nam principia omnium ipsa demonstrat. Rursus ait eam esse certiorem scientiam,quae circa immaterialia subiectum habet, uestiti Geometria,Arithmetica, Theologia. Quare ait in metaphysicis cognobilium contemplationem facilem esse, atque discitem, facilem quidem, quod sit e rebus
existentibus,quae semper eodem modo se habent. clarissima nanque diuina sunt, ut immutabilia prorsus substantia, potentia, & actione . ob eas igis res sicilis in .disiicilis autem pp nostram imbecillitatem Mon. n. cum simus in corpore perturbationibus obnoxis in illorum lumen intueri possumus, quod etiam uesperti. liones patiuntur, sole. n. maxime lucescent epp oculorum infirmitatem radios ipsius perspicere nequeunt. unde illis lumen astrorum splendidius ese traderetur, quod ipsis magis comensuratum esset. hoc igil modo in nobis quoque intestigibilium contemplatio conueaniret.qm igitur quae circa immateriale Habienum uersatur scientia. ues quae aliarum principia demonstrat, ea est exquisitior utrum ne de anima cotemplatio est
actior,uid licet quod immateriale subiectu habeat. non. n demostrat aliarum principial quod si penitus
materia caret, atque est immortalis anima quare huc ipsum locum Alexa corrumpit extrinsecus. .eam padditionem innasci asserit,at alia magis quam alia, uri quia certior,ues quod ex nisi oribus δε admirabilioribus si,ut non hunc interpretando locum sit coactiis
qui sit ionem dicere de antina contemplatione, ues,
uti subiectum immateriale habentem ipsam anima iuxta ipsius Arist. tegulas . nam si id concesserit animam
esse a materia remotam illud quoque ut concedat nocesse est in imam s. esse immortalem ex melioribus autem, S admirabilioribus, illud enim quod scilicet sit
ex inestoribus,est ex rei natura aro clueto,ex nostro iudicio est,quod est admirabilius. His utrisque probabiliter in primis animae historiam ponimus. His utrisq;
Alex. ait quia bona,& honorabilis est, utpote locum sinu corrumpens. Dicit aut hisce utrisque tum pp cotemplationis certi iudine, tum pp subiecti nobilitate. historia uero pro notione posuit, historicos. n. scietes dicimus. in primis ponimus . non dixit in ma&ime primis,at in primis , maxime. n. prima est intelligibilium contei latio quae penitus tum substantia, tu potem,
tum actione immutabilia sunt. de anima aut contemplatio secunda est, qm licet immutabilem substat iam
teneat,actionem in non ita habet. Quare immortalib.
ipsam aeo uiuoeam plato dixit unde illud est proprie immortale,quod per omnia est immutabile, ipsa autequia pro actione mutatur,propterea aequila ora est immortalibus, quomodo etiam coesesia cum immortalibus aequivoca diceres, ipsa enim si non substantia atloco mutantur. in primis igitur scilicet eorum, quae post eam sunt. nanque poli intelligibilis ordinem ori
mum tenet. vld tur acit et sil ueritar/eem eo Ilio ipsius mura efferve.
Et ipsa quidem sinquit) per se animae cognitio admirabilis quaedam est,atque honorifici. Deinde ait &hoc ad omnem iteritatem conferre, uidelicet aὰ oem
philosophiam,nanque idem dicimus ueritate.& phialosophiam. Quoniam & uere sapientia Veritas est,in ipsa enim nihil est mendax. Quare s consere ad omne
philosophiam illud etiam patet eam conferre ad moralem a Theologicam S ad naturalem. ad moralem igitur confert ad enim nullo modo ieri potest, ut nos humanis moribus adornemur,nis prius animae potentias coiisderauerimus, disputat autem moralis quoq; de anima,propterea & ipse in moralibus inquit. Sidem. n. virtus est animae ornamentum, ornamentum
uero modesta est animae potentiarum has ipsas ordinare non potest is,qui non ipsarum naturam considerauerit. at etiam tonseri ad Theologiam. quaerimus de intesimia separabili.qui in nobis est, quod &ipse est immortalis nanque intestinus intelligibilium est intellectus,eorum uero, quae sunt ad aliquid aliam speciem.& reliquam intestiset ad. sapertum est quod nostri contemplatio intellectus magna quoque ad Theologiam consere, unde Ze ipse in tractatu de partibus animal tu dicebat Maud esse naturali Philosopho de omni ala disputandu,nanque si de omni de intellii quoque disputet necesse est . , si de intes lectu de intestigibilib. quoque disputabit, intelli. δε est intelligibialium intes A,hoc aut ad ipsim Theologiam primamq: philosophiam pertinet Iuuat etiam nos an inas cognitio ad ipsam naturalem philosophiam, squum naturalis est opus de corporab. disputare, deque speciebus
ipsorum atque potentiis Amma uero inter species corporum est optima.
Hoc maxime uero ad naturam apposuit. nanque
collatum aliud est ab eo, i consertur. in morali igistractatu inique in Theologia non conseri,at inde Dropos ii contemplatio de anima contulatio est .de Deo enim disserens ad intelligetias, atque diuina couertis, Io a. Gra. super ala. B
15쪽
quique sunt ibi, inquirit ordines, conuersa autem ad & assectus quidem animae intellectio, hoc. n. ipsa, iniit telligibilia , ad seipsam quoque conuerti rur, deque seipsa rationalis est an im . aepta u. alii uero assectu . s. substantia stia atque ordine displuat, intelligibiliri n. sentire,imaginari irasci,concupiscere. & si qd est aliud
atqtie diuinorum anima est ultima. Praeterea de mori tale,sunt utriusque coes,omnem nanque anima uelut bus uerba faciens , ordinesque uirtutuin contςPlan , unam capit, & ait huius eos esse assectus proprios. node sui, ipsa disputabit potentiis, quaru sunt ipsae uim omnis simpliciter.uerum eius quς planius dicitur.qui tutes in tractatu aut naturali confert, alia nanq, natu uidelicet assestus sunt animae rationalis, in anima emta est,& alia anima.quo igitur confert, subintulit . simpliciter est etiam rationalis, aliarum nanque ani
εst enim u lis animalium principium. marum nulla est assectio propria. Quoniam neque ipPriticipium & ut efficiens, it formalen iit fina serum substantia separabilis. assestus autem nomente proprie. n. sunt ipsa principia, est ipsa igitur uelut dicitur. Quia dupliciter assectus dicitur, uel enim ast efficiens principium, sola nanque uoluntate mouet i ctu in corruptionem,uel in persectionem ducit. nam pia animai,neque alicuius indiget mol u, formale uero dicimus ex igne lignum affici. uerum ut id, quod in quia ipsa informat animain simpliciter animaIa, dnr corruptionem ducatur,dicimus quoque sensus e senia enim animatae formae illud ipsum esse secundum ani silibus afficiat enim id manifestum est in persee iond. mam, quod . n.in unoquaque naturalium mestus est & en potentia in actionem reduci. se igitur in Sophi ut ipse dicit Arist. uniuscuiusque est forma, quod ait sta Plato ait de toto , quod totum non est unum,sed tem in animatis melius est pia est anima. finale uero, unum assectum est, scilicet assectionem persectivam
quoniam eius causa est corpus Alicuius enim gratia est innuem,totum enim no idem quod unum,quoniam corpiis,ipsa autem sui gratia et . unde di apparatus a totum partium totum est , partes autem multae sunt. nimalium uarius est pro uniuscuiusque animaeA pri ea & non unum,quare non est unum totum, licet id hatate. aliter homulum,aliter uolatiliu, aliter terrestriu, beat ut in multis sit,uerum assectum habet unum, af-
ct aliter aquatilium se habet apparatus,& in unoquo sectum autem unum habuit postquam propriam perque horum multa profunditas instructae rei ad poten sectionem accepit. hoc autem loco te limus fin. tiam.quae animam continet Aliter sunt ea,quae pro ira dronicum Rhodium, qui librum de interpretatione desgnantur liter quae pro cupiditate, de quibu, di adulterinum fecit. dicente enim ibi Aristotele, quod cere non eli praesentis temporis. apposuit autem, ue intellectiones assectus animae sunt . luemadmodum dilut,quia principium cotinuum animalium,i Iura est, ctum est in libro de anima , dicit Andronicii, quod non anima. hoc nullo modo dictum fuit in libro de anima. uua
in uirimus agi contemplari, cog scere naturamia i ut, re necesse est aut librum de anima adulterinum esse. assue substinum. aut eum,quem de Interpretatione scripsit at Aristo. Contemplari quidem significat ii Umersalius aggre esse fatetur librum de anima, non ergo de Interpreta di sermones de anima,cognoscere autem,solitari dili- tione adulterinus est. dicamus igitur, et hic nullos ali. genter. dicimur autem contemplari aliquid, cum sim os assectus animae, praeterquam intellectiones esse dipliciter illi incnmbimus, cosnoscere uero ipsum , in Nit,itaque hoc erat,quod in libro de Interpretationem,quaecunque insunt illi didicimus, nat uram aute at- dicebat. que substantiam in utraque,uidelicet idem est senti cx penitus autem Uiuequaque dis cillimum est Hisuam
cum, ut primi uocabuli sit opositiuum secundum', sasdem accipere. naturam dico pro substantia,uel naturam posuit pro Nos diximus Aristotelem in prooemio laudare ragenere ipsius, iubilatiam uero pro definitione, ueluti templationem de anima. S ad ipsam studiosiores e se Lb quale genus reducitur,utrum ne ad subitantiam , hortari .segniores uero dissuadere. hic isitur ut hoc saan quantitatem,an ad qualitatem. Dicerent autem in ciat, esse contemplationem de anima difficile uult o qualitatem reduci eam, qui esse illam temperamentia stendere at quomodo dissicilem superius dixit.quod dicunt,qui uero proportionem, ad quantitatem. Din ipsius naturam atque labllan tiam contemplari quaeliinde cognito genere driae ipsius cosinutivae. disci nos mus. inuenire scilicet uolumus, quae si ipsius animae sunt atque eo modo definitio dari,definitio .n .substaη definitio. ipsa igitur ait inquisitio de dissinitione dis. tias ipsarum rerum significat. ficillima eii,-communiter in omnibus,quae sunt,&Deinde quaecunque arca ipsam auiderunt. Propria in anima.Oportet enim, inquit, comuniter in
Non dicit oportere quaerere, quae sunt in ipsa se- diffinitionibus quaerere. Primum quidem utrum necundum accidens Melut in corpore album,sed quae se si methodus, per quam omnium quaecunque sunt. cundum substantiam consequentia sunt. hoc isit mo diffinitiones reddi positant,an multae Quod si una es do quod accidit audiemus cluemadmodum, di in des methodus, quaenam sit illa. Sin autem multae, id ruris nitione syllogismi coclusio est. Syllogismus. n. inquit, sus quaerendum: quot,& quae sint numero, S quales. est oratio, in qua positis quibusdam aliud quippiam S quado inuenerimus eas tot esse,uidelicet duas, qua positorum necessario contingit . uelut hic igitur non tes ipsae sint, subscriptio, & definitio. alia praeter has ait per accidens inesse propositionibus conclusione . tertia rursus nobis erit inquisitio,qualibus scilicet metietu dictio ipsa significat, quod eκ se necessario sequi thodis in rebus talibus sit utendum. Verum quoquetur,quomodo quoque nunc accipiendum est. hoc intento rursus quaerere oportet diffinitio naque Quarum alii quidem ipsius anima propris a editu esse viden eri generibus,& different ijs constat quid.ppositae reitur,ala uero commines,Vanimalibus per i sam inesse. genus,qualesque sint disserentiae, quibus genus ipsum Eorum,quae in necessitate sequuntur animam,alia diuiditur, ut quales propositae rei disserentiae consti. quidem solam sequuntur animam, alia autem totum tutiuae sint δεῖ noscamus/, quo ipsas genere complexi,
animal, videlicet quod in anima, ct corpore constat, ipsus diffinitionem reddamus. comuniter igitur hiscede
16쪽
de causis dissicile est animae discinem caperet, nanque haec quoque omnem dissonem subsequuturi proprie autem in anima id etia accidit, ut sermo de ipla sit obscurior .uelut ipse in serius exponit. B.nim cum si hae quaestio multis quosve aliis eam munia.
In multis inquit rebus coli de dissinitione est quaestio. multis autem dixit, qm non fieri illud potest, ut
omnium dimitiones reddantur neque n.generalissima dissiniuntur, neque indiuidua Querum per descriptionem haec ipsa significamus. Vniuersalis sma quidem per ea, quae per se propria sunt. indauidua uero
Per ea,quae primam acciderunt.
Dico dot de eo,quod est tires pastantia, o L eoad quid ε'. mbstantiae nomen multa signiscat, nanque &genus & materiam ac dimitionem, de aliqn omnem
existentiam significatipea postquam dixit de eo , qd est circa substat iam hoc addidit dicens, di de eo quod quid est,ut di Tnitionem significet.
Vitibitur ast fortasse eti iam quaedam ess/ -a methodus in omnibus,de quibus uolumus sufflantium cognoscere . quemadmodum quoque in pru's s eundum accidens demonstratio est. ιare hae ipse quaerenda est.
Aliud eli accidens,& aliud secundum accidensaccides quidem est is opposto diuisum ad substantiam, quod per se non substitit.. neque secundum substantiam existit in rebusat ipsi, extrinsecus accidit,ueluti nigrum, aut album corporibus i secundum accidens Nero est,quod ex necesi late substantiis adest, quem , admodum propositionibus accidere conclusionem dicimus, non quod acciderit propositionibus conduisso,uerum qi propositiones ipsis necessario consequitur .serimus autem nomen accidentis in talibus, propterea quod aliis quibusdam accidit de si ex necessiate quoque ut haec sint,accidens autem proprie non id sequitur ut hac snt,potest igitur, & coruus albus intellectione formari dicit igitur hic secundum accidens propria erimo,dc per se existetitia rebus, quae & coaecipiunt,& coaccipi utur. Veluti homini,ut sit animal
scientiae capaκ, dc omni trigono ut tres angulos duostius tectis aequales habeat uel duo latera teliquo maiora,haec autem primo de per se rebus inesse dicuntur
Primo quidem quia ipsis solis subest, ct nulli alij, per
se autem, quia secundum substantiam. Quare etiam conuertuntur,s nanque est homo ,est quoque scientis capa κ,S econuerso, de s trigonus est, necessario quoque tres anguli duobus rectis sunt aquales, de duo latera reliquo maiora, econuerso . haec igitur ipse secundum accidens propria uocauit .est igitur hoc primo de per se per se autem est quod secundum substantia est,
non autem si quid est per se, hoc eiam primo est, magis .n quod per se est, iliam quod primo animal n homini per se quidem adeli,no autem primo. Quare etsi non lit homo .animal tamen est ideo non primo sub est homini . Similiter quoque Mura trigono per se quidem inest,non quidem primo, dc si enim noti si trigonus,sguratri est. Detum quid ego figuram dico at ii eique tectilineus primo subest tragotio,ciam quidem pertist,est. n. rectilinem ac si trigonus non sit haec igitur inquit per se propria primo existentia, quae rei neq;
soli,neque omni .neq; temper adsunt,& p se . quare tico nitertunt ad rem . De iis in demonstrativis inquit, quod horum solum demto est non autem accidentiu , neque eorum, quae per se quidem, non autem primo sunt,& hoc merito ex quo. n demonstratio scietia est, de scientia a peccato ina munis,dc congruens circa ea ,' semper eadem sunt de eodem modo se habent,ppter, ea non esse illud potest ut accidentium sit demonstratio,quae quidem accidentia alias aliter se habet, de fiut, ct corrumpuntur. Rursus demonstratio est eorum, de quibus dubitatur, quae autem per se sunt, de non primo ea ut plurimum sum indubitata uestit animal homini,& sgura trigono,quorum neque proprie demolliatio est demonstrat igitur in illis neque generalius morum generum esse demonstrationem, quoniam neque definitio sed illa per descriptionem fgnificamus . Omnis enim proprie demonstratio est, quae de causis caulatorum fidem facit, de uniuersalibus magis particularia. uelut unde homo substantia , demonstramus per animal medium, nanque omne animal substantia est,& causa quod homo st,substantia ea et . quod Omne animal subnatia est. hoc autem uniuersalius est, quod .n si omne animal subitantia magis est et quod homo si animal. sursus quia trigonus est, ideo tres angulos duobus rectis aequales hahet. dc rursus quo niam trigonus est, duo latera reliquo habet maiora . non autem trigonus est propterea,quod angulos tres
duobus rectis aequales habeat lisc ipsa bis proprie demonstratio est. At etiam coniecturalis Gicit ut demonstratio quae de causatis causarum fidem sarii quemadmodum ipse in libro de coelo secit, qui de luminibus lunae,sphaericam ess lunam demonstrauit, de quidem conueniebat econuerso demonstrare eam esse sphaericam,propterea quod eo modo splendet hac igitur de mos ratione tis sumus.ubi causatum manifestius est, quam causa . Dico autem rotundam esse eam qna id
quidem scimus quod in mense bis quidem si sal cata, quando stilicet a coniunctione digreditur, de quando coitura progreditur,bis semiplena, bis utrinque gyb-bosa de semel plena quod alia de causa non fit,nis caluna ipsa rotunda esui nanque esset discus, tiatim decumulate aut illuminanda ut non illuminanda esset. nunc autem quoniam Sol superior est,quando quidefit Lunae ex diametro oppositus,nos quoniam medii sumus,totum quod ad nos hemisphaerium spectat,cui quoque sol obi j citiar illumiaiatum videmus, cum ii ro propius accedat semper eius partis, quae vergit ad nos lumen imminuit, addit que parti illi, quae lupernos est ut enim dixi Luna supior est Soli dc hoc mo, do paulatim donec per ipsam ad perpendiculum sa- tias illi adeo, ut amplius amborum non sinus medii, sed ambo nobis ab uno latere sint,cam partem quide, quae spectet ad nos absque lumine faciet, eam uero, ist supra nos illuminabit. huius autem rei fidem acci, pere licet quoque nobis luc apud nos. nam si quispiasphaeram magnam fecerit atque deinde leuerit alteruquidem hemisphaerium colore albo .alterum uero nis gro,deinde in altum sphaeram sumaterit,paulatimque ipsam declinaueritat .s ita accidat, colore superius exilienti postea inclinata sphaera tanquam tenuis umbella quaedam sal a uidebitur . deinde particulatim sphaera inclinata reliqfigurae.& albi hem sphtris toti, infra couers finis si multa si altitudo .hemisphatium dealbatum fisura disci uidebitur. haec igitur extra p-
positum . talem hanc autem dem ronem coniecturale
dicimus,s sumus hic est, sit ut & ignis nanque per sumum ignis coniecturain f .uimus,coniectura autem si-
17쪽
inum est insolubile, quemadmodum ipsus ignis in sub quale genus ipsam reducamus, de hac n. te midiatum us,quod ipsa luna sphaerica est, qm sic illumina . dubitatio est . alii nanque ipsam sub substant iam re-Solubile autem non coniectura, sed signum dicitur, ducunt,alij sub quantitatem,quorum est de Xenocrahoc autem est, quando non omnino causatum causa tes,animam n. numerum seipsum mouentem dixit es
quitiir,ueluti pallida est,quia pepetit .no igitur pal- se, numerus aut sub quantitatem reducitur. squidem liditatem partus sequitur,eu ergo solubile hoc non at hoc ipse dicebat, non aliud quidda p hoc obscure logumentum, sed signum , velut adesse corpori nuper quebat. alii uero ad qualitatam reserebant ipsam , de occiso intersectionis est signum. Quare dc ille dicit,eo quorum numero sunt quoque medici, temperamen rum igitur quae secundum accidens propria sunt qns tum eam esse dicentes, huiusce quoque opinioni, illi diximus primum nos dc esse per se, monstratio est . sint,qui entes echiam talem dicunt discemus. n. quo ilDubitauerit igitur quispiam dicit quod , horum tan- una erit et i iam dicat Arist. Qui uero proportione quam sit una methodus demonstrativa, se dicit, de in esse elementorum eam dicunt illisuti praedicamentucapienda uniuscuiusque dissinitione est una quadam ad aliquid illam reducere unt,nanque guplum & sesi methodus, quod si de una est, id quaerendum, qualis quialterum sunt ad aliquid nanque duplula est alicunam ea st . ius duplum .lainbiguum igitur est tandem. genus . at
..d si non est una, o reis Padum methodui Hrea quo/ Posset nos inuenerimus eam ese substantiam, rursum quia est,id etiam pertraciarest dii illus epori ἔθ.n circa una 'rimus utrum corpus,an incorporeum. Quod s co quodque qui, nam sit modus ccipere. Pus, smpleri ne, an compostum, sed s incorporeum
Si quidem erat unaatoc solum habebat inquistio, ut, atrum separabit ean inseparabile, S utrum una in quidnam si ipsi,qm uero plures una sunt plura sunt unoquoque anima,an mulis. ita una aut unius spe de quaesta,& quot numero de quales specie,dc qua ciet,aut multiplicis potentiae, de q sit potentiarum disti sit pro rerum qualitate utendum. hoc enim oporte serentia i si multae snt,utrum numero multa an spebit circa nnumquodque quisnam sit modus. accipere, cie quoque,quod s specie,utrii quoque gne n no . qillud significat,quali methodo pro telum qualitate sit enim specie disserunt, non omnino gne quoque sunt utendum. inter sed diia,uelut homo de equus si uero genere di, Lodo avit manissum sit, A LmoVotia, En diuisio, an stantiea necessario sbecie quoque disserunt ut lapis &alia suada sit metiodus, mulsas Ἀβρὸν ἡ itarie ι, muticis animal. haec igitur,ci ais plura ad animi dissilii ionem
errares huel ex sti. capiendam,qii aerenda sunt. primum autem fortas e ne
Hoc uelut in suppositione dicit, postquam inquit uarium est aperire, in quo nam genere si, dc d est
omnia quae en metata sunt nuenerimus, quando ui uidelicet o diuisione genus ipsus capere oportet,
delicet nobis erit apertum, hanc esse methodum, per quod quidem genus praedicatur in eo aliod quid.est, quam diffinitiones inueniamus, uerbi gratia, aut de- hoc autem in introfluctionibus didicimus genera in monstrativam aut diuisuam aut indicativamalia rur eo,quod quid in praedicati. interrogat i enim quid est sus non minor dictis dubitatio succedit,qualis autem homo dicimus animal, de cuipiam interloganti quid
si illa subinfert. nam palma sit .arborem esse respondimus. Oportet eriis quibus oportet quarere, rura nisque sunt alia vis vla, go ante omnia cognoscere quid sit anima, nam quem veluti numerarum,atque sive cierum. admodum diuinus Plato dicit in Phaedone principiuVidelicet sub quale genus rem propositam redu- in unum bene consulendi, scire oportet de quo nam cemus,nanque eorum,quae sunt, no unum genus est, si construm,uel tota errare uia necesse est . igitur etiat decem,Sc alia sub aliud genus reseruntur, ut inquit de anima 'ia aerimus, nisi prius didicerimus quid ipsa
numerorum, superscierum.dicit istut horti prin- si,utrum substantia an quantita .uerum pro subflancipia numera quidem,quantitatem diuinii am, perfi- t ia,s substani ia sit,ut est ipsim esse. aut quantitatem, ciei uero, continuum, uel S ipsorum principia dicit aut qualit .itetit,aut aliquod ex aliis praedicameni is ne numeri quidem, unitatem, supersciei uero uel linea, cessario consequenter principio ea, si deinceps ordiues punctu punctus. n. didustis lineam generat, linea nantur concludentes. omnino pererrabimus alia pro uero fluens superstitem producit .uerum ipsa quidem ali,s inquirentes Arist. quoque in physica inquit. qm sunt principia composi a.dc ueluti Ordinata, cotinua cognoscere,& scire accidit circa omnes modos quorutione alit,dc distone selecta,s penumero aut nobis cir principia sunt,uel tausae ues elementa eκ eo, quod ea dinata principia in relationem dissonis obiiciuntur, ipsa cognoscimus, proinde si ad rerum cognti ionem
uelut in numeris 'dicimus. n. num eiu esse multitudi- principia cognosce te necesse est,alia autem sunt alionem ex uatibus copositam. Quaerimis bis inquit) rum principia quodnam si animae principium qren sub quale genus id, sit Od propositum est,reduca mul dum est,& eo magis quo dubiosor alijs hi aia princitis. n.genus dubitabile est,ut postquam inuenerimus, piis inquisitio est.
de in proprias ditas exceperimus Nissinitiones hoc At etiam utrum sit eorum,qua In potentia sunt, an muli enmodo reddamus. telechia quadaminon enim parum differt. Primum aut fortisse netegariiam est aperire n quo nam te. Semper per diuisonem procedens, ueram diuiso
re sit ipsa anima in quid sit A. Fit uia quid Versus A, nis particulam capit.& hanc ipsam sub diuidit. postqtia. η qualitas quantitas, an aliud quoddam pridieamento, igitur dixit,an substant i a stan quantitas an qualitas. rum .de quibuι diseruimus. an ex alijs praedicamentis aliquod alia quidem praeter
Postquam impleuit ea, quae comuniter de distat, misit d autem accepit quod substantiast ianc quotionibus quae uidelicet de anima dubitantur linc inci que deinceps duri corpus, de in incorporeu diuidit. pit quoq; de iis, quae in ala ad acceptione ad dissonis cum .n uellet corpus, x incorporeum dicere, dixit dubia sunt .oportet igitur inquit,& in anima quirere utrum sit eortiri in potet ia sunt, an magis entelechia a quaedam
18쪽
quaedam, per id quod dixit in potentia sunt, corpus
innuens,per entelechiam uero,incorporeum nanque
omne corpus uti potentia est, quod autem potentia in uel en secundum substantiam . uel secundum aut quantitatem,aut qualitate. aut in locu t ransmutatio nem igitur in generatione S corruptione omnia corpora per omnia, ex eo quod potentia est signiscata , sunt m potentia,nanque potentia sumus homines inspermate,de in menstruo aec cum pueri simus, poteria habemus uiri magnitudine. Similiter quoque in qualitate figidi sumus potentia cum t si simus calidi S potentia movemur cum sedeamus . Coelestia autem in transmutatione secum locum sollim illud habent, qaepotentia est, nanque sol exoriens in meridie potentia est atque ibi cum sit aera , potentia est in occasu, atque in alijs coelestibus eodem modo. Quoniam igitin omnibus corporibus, quod potentia est speculas, propterea per id quod dixit potentia demonstrando corpus declarauat . at quid ita in corpore struxit hoc,
in potentia, in incorporeo uero non dixit in entelechia per ablativum casum, uerum potius en resechri quaedam per rectum ξ dico igitur et aliud inpotentia, : aliud in potentia tem aliud entelechia, oc aliud in telechia. materia nanque solum est poteria, omnia enim sunt potentia alla autem nihil forma alit solumentes eclita est, quod ueto' constat materia.& ima, id di in potentia dc in entelechia est 'aec. n. pariter con- cummi,quodq; est in potetia hoc idem quoq; est inentes ita,omnes. n. formae potentia sunt in materia,
quae modo hoc,modo illud alia sit .nunc n. cum sit ea homo potentia cla quandoque si homo ,magis aute
smul habet, ct quod aliis . di quod potentia est,qsii
autem materia nunquam forma nuda est, ea uero forma am quidem est hoc aliquid ita aliud potentia,naque sper maris sorma potentia est homo, quod igitur in his potetia ess)n illis uero a iis quodque iii diuinis, de incorporeis non in aliquod potetia qm neque ibi materia,neque ppea quicquam aeri, non.n. sunt actu hoc aliquid uerum sunt ipsae per se forinc agentes purae sine materia Aquare de in libro de interpretatione inquit, eas esse sine potentia actiones, non autem eas dixit alia esse,ppea distinguens immateriale.& incora poreum a materiali,de composito natura hoc ait,ut iiiii eorum, quae in potentia sunt, uidelicet ea corpora sunt,quae in potentia sunt hoc est in materia,uel entelechia quaedam .s forma quaeda pura de immaterialis, disseti autem non parum ii delicet no parum corpus ab incorporeo distat. considerandum quoque an porgilii sit,an impotibila. Nos possumus quemadmodu quoque Alexandro uideturaioc scilicet an partibilis sit,ati impartibilis, accipere in potent in animae, nanque illud quaeri potes utrum multiplicis potentiae si, an impatibilis , illam enim ipsam dicit Demotatus impartibilem .non auteesse multiplicis potentiae, idem narrans esse noscere, ad sentire, atque haec ab una potentia procedere. ne locu sic interpretari 'lioque possumus, utrum simpli anima una quaedam tit in unoquoque,an in diuersas animas diuidatur quod in unoquoque sint alae plures. id autem patet,quod unam possumus, ct plia res dicere. plures quidem,quod inuice specie disseret,
vegetatiua,rationalis ac irrationalis . atque etiam mutuo separantur. unam uero propter earum coniuebo νnem,& assestiam communem,ei enim de ratione actiones transeunt usque ad vegetativam , de tranam mo-im, dc uitae sere sibi ipsis rationem simul disponunt,
sic igitur una est de non una . hoc autem modo pulchrius est enarrare illud partibilis,an is artibilis. utruinquit una quaedam est anima in omnibus animatis, an multae. quod si multi utrum specie disserunt solii, an quoque genere. dici tet autem unam esse eam, qui temperamentum dicunt, ad proprietatem nanque temperamenti,quod in unoquoque sit ea uariari, u lut unus aer comuniter undique inspiram secundum eam proprietatem quae est in unoquoque animal 5. illi autem hanc faciunt sursumque, de deorsum , esse eius causis meliores facientes, inani malum nanque corpus animae est causa,quod uita caret uitae,immobile inobilis,irrationale rationalis, dc quaecunque sunt istiusmodI. M utrast hius Jecisi anima n non. Quod si non sit eius. d.m si ciet utrum is cie differar an genere. nac. niqui de anima ut o duaerat rimana d/ anima sola perscrutari uigentum Consequens est,postquam propositum an sit uti,, an muliae sint alumque multas esse,ut quaeratur an sit eiusdem speciei antina an non, hoc autem non ut
ad animas iti unoquoque plures existentes dici pol, t simpliciter omni de anima, quae sit in animatis, qae quidem magis credendum est, ua n. dictio sequitur. hoc dedarat,id eisim dicit.qui ue anima quaesiuerunt, de sola humana perscrutati sunt Quare de omni anima ipsum loqui manifestium est, Ssoc, partibilis nepe an impartibilis, magis ad hoc excipiendu est, ipsae igit,inquitanimae simpliciter in omnibus animatis ausolum specie disserunt an quoque genere assumit. n. rursus ex diuisione quod uerum est, atq; cocessum. s. eam specie disserre etenim nunc quidem dicit. Qui q. runt ue anima, de humana scrutari usi r. quidam uero dicunt,in quorum numero Alexa est ipsum obscure loqui contra Platonem. Videtur .n. Plato, dc alibi freque iter quidem maxime autem in Timaeo, te anima quoque ii rationali disseruisse: fortasse igitur in physicos in Democritum. ii alios obscure loquitur. At habemus etiam super his,quod respondendum sit illi enim dicerent in humana anima Oem aialem potentiam conlepiamur de humana igit anima disserentes, de omni quidem disputamus
Mimalion Hasit uni cuius /- equi ranis ho--A M. Cum dixerit, utrum ea usdem generis animae stit. an diuersum istis hic de genere aptarum dicit, siquide genus est.oportere cautos esse. E quaerere utrum de omni anima diffinitio una reddi possit in non. Vna autem redderetur definitio si commune genu hab ret, uelut animalis, cum si genus equi, hominis, dereliquarum specierum , dissinitio redditur una ,su stantia animata senstiua , quae distinitio animatabus propter commune genus conuenit, e si non ha. beant unum commune genus, non quidem diuinitio una reddatur ipsarum non habent autem,quomodo hoc quidem prius, illud uero posterius natura in illis est,in quibus autem prius Se posterius est, horum e muniter praedicatum non est genus, prius autem nautura est id quo sublato tolluntur alia non aute illud, quo sublato rest int alia .di illud quod insertur,no aut
quod infert. est igitur in animis prius, de possetius Io a. ra. super ala. B iij
19쪽
natura,ubi nanque rasonalis est bi quoque irrationalis,dc uegetatiua,atque ubi irrationalis ibi quoque uegetativa est,at ubi uegetativa est,ibi non simit reliquς, neque ubi irrationalis ibi rationalis est, dc sublata ii get. tiua sustulit quoque reliquas e subiecto. Quare inu, sis est dc prius, ct posterius natura prior enim uegetativa est,non dignitate, sed et aliae sine ipsa esse non possunt,& eodem modo rationali irrationalis prior
est. et si prius.& posterius in ipsi, est,non est igitur harum coiter praedicatum genus Midelicet anima, sed ipissa est uoX aequivoca,uelut ea,quae ab uno,dc ad unu .
Quare neque ipsarum fit una diffinitio,qm neque ullius est a qui uocorum, sed animarum dis pnitiones di uersae sunt, ut hominis, de canis, dc equi uariae dantur dissinitiones. unde de ipse de anima quanda coem redditurus ronem,non per dissinitionem,uerum o con-Menient a quadam, quemadmodum uidebimus, locu
tus est, siquidem coe quoddam in omni anima dicet eopoitet, quia s diffinitio communis haud est. Animae autem uni ursale aut nihil est,aut postertio, simi ν ud aliud commune praedicatur. putauetulit aliqui de ideis ipsum obscure loquentem hoc dicere contra Platonem,at hoc non ita se habet ei enim quoque ipsi unt esse genera & species. ciante multa sunt, in meti physicis igitur inquit, quod quemadmodum dupleκ est ordo oster in exercitu, alter in militibus,& ex ordine exeicitus,st ordo militu, dupleκ quoque sanita sol tela in medico,altera autem in Iano corporeac ea quae in medico est ea facit, quae est in corpore eodem quoque modo in m udo,qui est ordo ex ordine opificis factus est. Quare & ipse rationes abstractas retum cognouit, in hoc etiam tractatu inquit,est autem in te lectus in a iii res, euge dc hi, qui animam specierum locum dixerunt, hoc idem dixe runt . in metaphyscis quoque de intellectu diuino rursum disserens ait. omnium species in ipso esse dicitisitur ipse ipsum uidens.res uidet, cumque res ipsas uideatse ipsum uides,dc alia infinita eiusdem sententis, quae ex ipsius auctoritate possemus asserte in mediu. Qii app hic sermo non de speciebus est, quae sierunt ante multa, uerum de ponerioribus generibus, ideo non simpla dixit animal nihil esse, sed apposuit uti, quia s. animal ut substantia es ac di ira potes. Vae autem animal non est ii, substantia non est. n. simpliule animal,quod aliquid particularium non est, quare Ut u re dc ut genus aliquod animal uel nihil est, uel pollem iis hoc eu intelligibile. habet. n subsistentiam dii intelligitur ut ii per is subsilens nihil est, ct homine diffiniens de equum, non inquatum coe est in multis uisum indiuiduis ipsum dimit,at inquantum natura quaedam est de substantia, horum nanque multitudopp materiam non pp speciem est. id etiam patet quod animal,& homo dissiniuntur anquantu substantia est. non autem inquantum de pluribus praedicantur. E enim si unus fuerit homo etiam diffinitio hominis couit. Similiter amplius animalis. Sic quidem Alexa.tist autem,qm mentionem fecit animalis inquietis, omnis animae notae est una dissinitio uelut animalis ideo id apposuit, quod ut ure uel nullum est animal, uel postmuis Si igitur omnino dissinitionem anima lis uult esse dissinitiones autem senerum,quae sunt ante multa ion sunt, non. n. seri id potest ut illa uideat rationes rerum productrices cum lunt, dissinimus aut
intelligibilia, nanque eam dissinimus intelligentiam, quam de rebus habemus,ea autem sunt polleriora genera . bene ergo diximuxhaec esse dicta degeneribus posterioribus . Ad hoe si non multa s.nt Dimae, sed paries, utrum prius os
porteas quaerere animam iotam, 'parte iri Icile autem, ex harum d terminare Pales aptae nata sint alterae dinuti se : erutrum partes oporteat quarere primum n ipsarum vera uelut
intelligere, an iste Iesum, o sentire, an sensitiuum s msito 1i rivi eris as L quod si prius ο'ra, rursui qui 'iam dulitati bit, ersi a sunt prius inquirendum si, uelut sensis. privi. suam sis rivum int iligibile prius quam iκtegiestatim . Postquam dixit utrum una, an multa, quodque simultae,utrum spicae solum. an quoque genere stit altera,nunc alteram partem diuisionis exquirit. Si .n inquit,non animae multa ,sed partes. Hoc aut non multae aut sus dupliciter interpretabimur cum superiore, vel . n. in unoquoque nostri im, dc etiam simpliciter animatorum non multae animae, ut in homine uegeta, tiua,irrationalis,dc rationalis,& hρ tum palim ea una quidem est anima,partes autem eius si sit hae. 1tilescet
diuersae potentiis.uel quod smpluiter anima non di,
uiditur ut genus in species multas animarum. in rationem,in iram,in Diditat em,dc reliquas, uehit usum
quodque horum sit anima , quod quidem supra dixit
utrum separabilisan inseparabilis. genus. N.diuiditur in species. quare in unoquoque aium torum non anama sed pars est uel halles animae, animae inquam fmpliciter, quae tota est,non genus. igitur inquit si non
multae ammae sed animarum sunt partes, potentiae. s. multae sunt,sive hoc modo,siue illo acceperis. Rursus inquit multas habet oratio dubitationes id n. quaeres dum est,unde incipiendum si, a doctrina an a contes
platione. utrum a partibus, an a toto. ut laque. nrm
nabile esse uidetur.nanque putabit quispiam oportere incipere a toto,ia quam a manifes 3 re,partibus. n. totum nranifesti iis est econuerso putabit lioc oportere magis incipere a partibus, tanquam saepticioribus. oportet. n eum, qui cogniturus est aliquod compos, tum cognitionem prius habere eorum,de quibus co- positum est.iterum qiii potentia habent opera quae dam, delicet operationes, omnis naque operatio eκ potentia est,illud quaerendum an ex operationibus incipiendum si primum,an ab ipsis potentias .eA quo igitur substantiae rerum sunt incertae certae aut e sunt operationes,ppea oportet a manifestis incipere .nai
que ex operationibus habitus . cum sim habitus incieti cum autem didicerimus habitus, quod idem in aes diceremus potentias ex ipsis quoque substatim po deramus omnis. n potentia est ex substant ijs,dc omnis operat io ex potentia. At postquam, inquit, hoe
quoque a nobis erit inuentum oportere ex operationibus incipere: Qui sunt ad aliquid operationes ues- uti intellectio intelligibilis de sensus sensibilis,de ima sinatio imaginabilis, dc cogitatio cogitabilis, de reliquae s militer iraecautem ad aliquid, oportet aut e scietem ea quae sunt ad aliquid, illud quoque scire ad qdea sunt necesse est inquit iterum quaerere ut tu oporteat ex operationibus incipere,an o ijs,circa quae operantur,ct in manifestiora sint operationibus ea, circa quae operantur, manifestius. n. id quod semitur. uam sensus,de quod opinamur,quam opinio, de eo-em modo reliqua. in his igitur incipiendum, dissere
20쪽
autem solum in intellectu & in intelligibili, hic. n. intelligibile est incertius intellectu, nanque noster est intellectus iitelligibile uero est supra nos hoc isitur oportet eum, qui intelligibilia cognoscere uuiit, scire prius quidnam sit intellectus. Sic igitur & At illo teles in hoc solo facit,prius de intellectu postea de intelligibilibus docens. Dissicile autem est & in his diiunire qualia apta nata sint a binuicem esse diuersa, nanque illud incertum est,an sensus Paginatio sit idem , an alterum, uel imaginatiuum, & locale motivum, & in
reliquis similiter, atque utrum parte oporteat quaerere priusAn Opera ipsarum. Partes. II potentias ipsas, opera autem ipsarum operationes ipsas, ut intelligere an intellectum,intellectum quidem Potentiam, in telligere uero operationem c sentire, an sensitimam, seni ire rursus operationem, sensitiuum autem ipsam
potentiam, similiter & in alijs uidelicet potentiss de operationibus in intellectu, dc intestigibili, di in opi, mone .de opinabili .don reliquis Quod si opera prius rursus quispiam dubitarit an opposita horum prius,
an opera quaerendum sit, hoc est an operationes op-rsta autem dicimus operationibus,sensibile sensui, reliqua similiter,opponuntur autem hac, uelut ad
aliquid,sensus. n. sensibilis est sensus, dc sensibile sensitivi,S intestigibile intellectivi, dicere oportebat sensibile sensus, ec intestigibile intellectionis, haec. n. sunt operationum significativa. Verum per abusum vixit intellectivi, dc sensitivi, quae quidem sunt potentiarusignificat illa.
videtur autem non solum quid est eognoscere utile esse ad
contemplandum causas eorum,quae tu anthi accidunt.
Postquam exposuit eas,quae debebant quaeri proapolitiones, Sc coiter in omni dissinitione S priuatim an ea, quae ad animam pertinet, iam nobis uult ipse phaec methodum quandam,atque facultatem inuentiotiis dissinitionum tradere. est autem methodus haec, non solum inquit rerum diffinitio nobis consere ad cognoscendum substantialiter existentia in rebus, ueluti cum dicimus animam substantiam per se mobile, per hocn concludimus quod & immortalis,N quod per se subsistens est, animae immortalitatem dabimus ex disinitione, dc rursus cum cognouerimus quid est trigonus, inuenimus eκ hoc quod habet reliquo duo latera maiora,quodque tres angulos duobus rectis aequales tenet. non solum igitur inquit in cognitione eorum,quae per se in istunt rebus, conserunt nobis diuinitiones At aliqii quoque econuerso ad cognosce clam quae nam sit propositae rei diffinitio, confert nobis saepenumero cognitio eorum,quq per se,& primo rebus inexistunt, haec.n dicit accidentia hic, ut quoq; superius diximus. At si hoc est, uidebitur esse mutua demonstratio, nanque si per diffinitiones accidentia cognoscimus sc per haec econuerso dissimiliones,mutua est demonstratio. dico igitur quod iio est mutua, non.n. de eisdem accidentibus utraque dicit, sed ait xa quidem,quae per diffinitiones cognoscimus, ct altera rursus, per quae in dissinitiones facultatem habebimus haec. n.maui sella dc ex euidentia sumpta accidentia conferunt nobis in dimitiones nondum cognistas. dimitiones autem in acceptionem non mani se-ltorum in euidentia accidetium Muemadmodum fie-quenter dc ipse secit uolens dissinitionem loci redde,
xe,qm h c erat inc ria,accipiamus,inquit prius quasi
arbitratorem reduci dissinitionis ea, quae secundum communem intelligetiam insunt loco, ues ut quod in loco in continere a oc illi esse aequale, dc quaecunque alia ibi conumerauit. duum dicit si reddita dissinitio
eiusmodi fuerit,omnibus se dum communem intelligentia loco inexistentibus conueniat ut integra erit quod sit non ,nequaquam. Sic autem S in infinito, dem uacuo, de in tempore: sic etia in sublimibus causam quaerens grandinis , quaesiuit ea quae communiter illi incile concessa sunt . quae quidem in autumno aut inuere heri solent,dc in hyeme in locis tepidioribim, flea inquit talem de ipsa reddamus causam,quae omnibus his conueniat,sic igitur inquit S nunc. quoniam quaerimus animae diffinitionem ipsa autem certati Cneli, accipi. mus ea, quae ex euidentia per se animam primum consequuntur, ut ex his uiam faciamus in acceptionem diffinitionis ipsus Delut imaginalatium, locale motatium, uitae sati tuum, δέ quaecunque similia,que propria sunt animae, luate poli exitum ipsius non operatur haec . atque talia corpus. Q emadmodum in mathematicis, ut quid radium, er quid euruum,uel quid linea, o superficies, d cox issicendum quot reelis issus trianguli anguli sunt aequales. Sed econuerso accidenatia conferunt magnam pariem ad cognoscendum quod quid est.
Hoc exemplum et i huius, quod ex dissinitionibus
Inveniemus ea,quae per se insunt rebus,rianque in mathematicis est ut plurimum necessarium ex distinitionibus consequentia cognoscere, quoniam in ijs no possumus a sensit quicquam accipere eorummae illis m- sunt, at prius oportet scire quid sit trigonus pollea se ex hoc tyllogizare quid ipsi consequens est,per exemplum autem declarauit se illinc accidentia dicere, quae
per se primo sunt. Trigono nanque primo , dc per se
hoc ineli,ut habeat tres angulos duobus rectis aequales, ii enim, S omni trigono hoc inest. in cognitionem horum igitur,inquit . conseri scire quidnam linea sit,uel quid superficies, uel rectum,uel curuum,haec autem exempli gratia, uelut in suppositione dixit. non quod uel lisc omnia. uel solii conserant ad discendum duobus rectis esse aeci uales tres ansulos, neq; enim dilfinitio curui neque supersiciei nihil quicquam cosere. OPOrtet,autem, d aliorum quorundam dissinitiones assumere . in his igitur ad acceptionem accidentium assumptione dissinitionis opus eli, quoniam nihil ex euidentia de illis dicere possumus, aliquando . titem in alijs rebus ad acceptionem dissinitionis acciden. tium cognitione opus est, quemadmodum in loco, d tempore dc uacuo,dc infinito, dc nunc in anima, quoniam diuinitio non certa est,haec autem m sensu meanifesta sunt.
Cum erum habeamus reddere per imaginationem de aecidentibus, uel omnibus,uel pluribus.tunc quoque de substantia hab Emui a Issid quam optime dicere.
Imaginatione inquit, scilicet planiore cognitione, uidelicet apparentia, Sc mani sella,imaginatione uocaauit lea sint aperta, tunc quoq; de subflatia habebimus, optime dicere,si nanq; eoru multarius per se,deprimo insunt rebus,cognoscere poterimus uelut inuelligantes p hic inuenire rei distinitione, subflatia autedicit omnia qui sinpliciter de diuinitione de quaecunque alia sunt in substatia,cu enim dissinitionem inuenerimus ii ipsam quoq; omnia,quq subitam iς insunt inueniemus,& hoc uolens ipse declarare subintulit.