Francisci Thomasii...Tractatus de peste. Ad illustrem & reuerendiss. D. Ioannem Baptistam Ruynum..

61쪽

Septimo somnia terribilia,mortiss. ct -- ων icantium, horrendarum,furentium, siecundum adnnionem mentis.Alienatio et furor plus in hac quam m cr

Calidatis siccitas ad tactum, sed cum intensime oremi ne ab adustione procedens. . 'Sitis ct sudor minor quam in altys P Lingκa arida, nigra, vomitus oe egenionesoe

Cognoscuntur autem febres pestilentes ex mixtio , ne plurium humorum, aequa lita malit iη squalitate: D-cudum supradictorum signorum commixtionem , ideo ad ea confugium habendum est . . i. Locorum etiam cognitio mBltum prodere,in quibus humores consInennur facientes aegritudinem: ideosub hac breui distinctione cdprehenduntur. In partibus igitur naturalibus tuc febris pestilAE est, et cognUtitur. . Primo arulaaon tantum ex cotagione prouenit, aute, i vitiati euaporatione, sed ex ciborum, pomum qua eorruptione.ωtisunt pisces putridi, aqua corrupeta. Secundo ex aposternate, quod fit secundansplurimum in inguinibus. V a tetra V

'ertio ex magna permutatione β' in Hiisa ,

ur arto ex aliquo dolore, aut sensato pondere is membris vaturalibus. '. Quinto ex priuatione signoru arguentia humores putridos esse in partibusspiritualibus aut animalibus . Semo ex cacheria, ct tumore ventris.

In partibvs avis itualibus u quibus secundu plurima cotinetur bre febris,talia signa furit. Primo proQUenit exema ratione vitiati aeris. etenim in his par tibus plus potes contagiu ab aere qaa eibus e potus.

o Secundo

62쪽

. Secundo ex magna mutati epulsus ct anhelitus Nam non tam cito apparent mutationes in νrinam egenionibus. Tertio: exanimi deliquio, o virtutis vitalis imbee

Quarto ex apossemate subalis. Quinto ex dolore O pondere precepto in id mi partibus. ei Sexto extusis ariditate lingus, ct ex magno ae

ris desiderio.

Septimo ex prireatione aliorum signorum. D partibres autem animalibus idest in Menis cereis bri Or m ib/s propinquis ,primo ex alienatione incipientesimia cum febre. et Secundo ex dolore capitis istenso, spondere ex

Quarto ex magna permutatione in facie et i oculis. Quinto ex fluxiι inuoluntario lachrymarum. Seώo ex aegritudinibus neruorum superuenienti. bus,ut spasmus,tortura, oesimilia. S eptimo ex apos temate pon aures. Oblauo ex remisione aliorum signorum caterarum partium et fortune urina clara subtilis, permutatio in pulseu non magna, neq; multa,sic in anhelitu.

2bno fluxu persiaeme per nares sper palasu.

i Signa salutis & mortis ..

Mortalia signa fiunt,animi deliquia indeficiens; longae vigilia o subethsed magis subem; lachryma in luntaria nigredo lingus; conuulsio σ1m mus μιν σιμ antisitus; docuitas anialitus

63쪽

eunt magna solicitudine attractionis pectoris ct ele-seat ignis ad superiora magna pulsus diversitas, in qua nullus est ordo cum paruitate ct frequentia, syncope; 'sudor frigidus eum extremorum frigiditare , nausea; omitus; magna appetitus proni alio; Hi na turbida subiugalis,aut ex clara Dbtilis, non bona nigra nissa sit ad crisim; ιauitas morbi me rationali causa. Exempli gratia, quando agri reuertuntur ad intellectum bene loquuntur,s protinus eadunt ab intelligentia; ct paulatine moriuntur, ultimiq; conatus natura ostendundantur. Nossemata oepustula delitescentes non deficiente febre, collectio pilorum Iamefactio ventris admodum Ddropis uxus ventris deuersorum humoris sine leuitate o conferentia, crisiis. Vam in febriuus pestilentibus numquam fit verum iudicium sed potius

Mutario ad mortem symptomaticὸ propter multitudinem oleuitiam humor u naturam gravantia. Quare imitata ad expulsionem nulla prscedente coMeoctionea nocumenιo impresso detruditur ad mortem. Criser namen per sudorem in cateras minus timenda en .

Signa saluti sera.

Ex praecedentibus signis factu exeipere potin m dicus, qua sunt signa Ialutis, videlicet per locu λε-trario,s adam autem a doctoribus conseribuntur bigna autem salutis apparent ex virtutis consitantia secundum partes vitales inpulsusseeundum naturales in con coctione, nutritione,distributione, et expulpone; ira H conferant θ iaviter ferant agroti. Similiser b ne se habere, ct mente conitare ad ea qua terunt

64쪽

apon alis vera maturatione. Ex punularum non delitescetium,sed exstorescentium in cute purgatione .

Et uc omnia signa adsalutem di posta sunt.

Apostemata quae in peste contingunt Solent autem aut antecedere febrem, aut succederea febre penitenti apostometa, quorum antecessio innes minus timenda sunt. En autem pestilens πο- Rema tumor perniciosus, factus ex humorum adustione secundum venenatam formam, inimicum vi o morti obnoxium. Quorum pestiferorum apostematum tria sunt genera, antriax,carbunculus postus ad dulcenna Db Aiatoin, us duo disserui secundu magis ct minus. Tertiudicitur pruna vel ignis persicus, formica miliaris σωπoma. Itera tandem glandula, panus, bubo. De quibus omnibus longum Getprotraheresermo nem. Sat est quod in Pene oriuntur ab humoribus putridis, eorruptis, contagiosis, secundum aductionem, venosis,aduersantibus corporum vita. Subeunt

autem easdem causas, quas habent pectilentes febres. nuorum loea vel membra cognoscuntur siecundum fortitudin8 expulsua peruiarum latitudine o angustia reo quod natura voluntaria non dimittit quod noctu es expellere a morbo, videlicet 2 nobilibus ad ignobilia, ut corpori vita semet. Atq,hic excessus in pestemius manifestatur per apossemata, quaq; iti interiora es posivi queadmodu exteriora Sed haec minus discrime illa vero maius secum serunt, quando sunt secundum fortitudinem expul*mis sive expultricis facultatis. is icit itaque quod cause antecedHes horu aposte

natu,postularumq; c seerantur natura Abris pestis

lentis

65쪽

lentir . Sed cum ijs concurrit membri finitudo σ ιa

titudo viarum. .

Similiter conueniunt interse omnia aponemata pussula contingentes in Pse per veneno talem, qua- do multiplicia fiunt . Pene maximὸ dininguuntur secundum humores, a quibus Iumunt den minationis causam. ,γ. Etenim proprium en aponematum cholericornm ob c ra , ---messi octas tumor . Sanguineorum tumescentia maior ob crassitiem sanguinis, qusq; habent duritiem ct tensionem. Dininguuntur etiam ration e loci. 'cam valde ma

la sunt qus in emunctoriis gignuntur,peiora qua post aures, pesima qussubalis, qus membra nobilia oeprincipalia insequuntur, maxime cor. Distinguuntur etiam ratione temporis. Nam autum salia apostemata sunt fassiora v . , .i Salubriora sunt si tendunt ad maturatιonem. Quods ad membri putrefactionem producuntur, mortalia sunt. Si autem febre deficiente tumor ingens nascitur, senum non deficiente vero febre, malum, quia malι-gna ct multa en materia. Quod si febris potius intenditur quam remittitur, mortale. Et tandem disserunt per accidentia salubria ct mortalia: de quibus multaygna comprehendi possunt per ea, qusa me supra naa rata sunt. Annotationes in peste .

QVibus admirationibus penitentibus ducantur

aliquando medici in admirationem longum esset recensere. Plurima siquid suntJed ne in 'aevuundat oratio noxa, quἴ notasu diu contigerit in an

66쪽

no I F28. Sedente Pont. Max. Clemente vii. Medices Florentino paucis explicabuntur. Quatuor Eccellentissimi Medici oriundi ex colle vallis Essis , Dominus Tetrus Fraciscus Iulius, Dominus Antonius Cynus, Dominus Thomas Thomasus, est Dominus Iulianus

de rena fπὸ conuenerunt, ut essent alloquuturi depeIte, ijs qus notatu digna contingerent, sub

annotationibus ponerentur. Curabant autem quatuor hi medici uniuersam vallem , quam alliabitur fumeuelsa,antiquitus Vari quod nomen apud Thuscos antiquos interpretabatur Deus, ut refert Strabo. Atq; erat tanta horum medicorum sollicitudo, vi in curati0ue

non passi sint impedimentum, multe hominum stragi opem tulere. 'arrabant a utem ha n e pestem fauisse

maxime per νniuersam Tusciam, oe cum incoepisset anno I 69 2. fureret per uniuersam Italiam, modo delitescens in una parte , modo alteram adoriebatur: tandem anno I 32 . in Tuscia magna ex parte ἰνα c extineta eLI. In coepit autem sevire per νniuersam vallem hauc, ct colli patriae mes maxime in mense Ianuaris grasiata est uniuersum populum perseptem menses. At duobus modisssulebat, furiebatque. 2 amprimis duobus m sibus fuit cum febre continua, ma xima capitisgrauitate,1puto sanguinis morieba tur infra tres dies In caeteris mesbus aduaeviente vere fuit etiam cum febre continua, apoLIematibus . ρα stulis, in quinq; diebus homines moriebantur. Erat rnquam tantae feritatis penisbsc, ut non solum isterdicebantur publicarum rerum administrationes, ne in coetu homines conuenirent, oe in conssio; sed prohibe bantur consuetudines, alloquutiones ct visitationis.

Hi autem Eccellentissimi Domini Medici cognoscenui quanti damni esset, risi pene periret homirus,non

67쪽

morerentur saltim cum animi merore ct tristitia, eo seruitutes consuluere, sacerdotes instituere , eum quibus in morte possent obuiam iri, desperationiIuccurreretμν. Et tanta fuit sollicitudo seruientium, ut lati 2 Perie detenti, pater filium, s ater fratrum abdicaret a se lιbenter, ne vitio aliquo pilifero contam/narentur . Interim recognosecentes multi poenas peccatorum suorum sese animo o corpore Deo, sacerdotibus f caeteris seruitutibus commendabant com

mittebat an sine autem sexti mensis pessis remissa est, quia multi correpti a bubonibus, alijsq; tumoribus im ne febris euadebant Quod maxime notabant medici fuit,in omnibus graxitas capitis aute febrem ct in febre : post febrem

qusdam mentiis alienatio eu dementia. Erat autem cufebre fluitus sanguinis . De quibus accidentibus nulla eri fati a memoria in bis libris, quorum auctores celebres sint in eonscribendis pejtibus. Verum ad quas causas referenda essent talia accι- dentia dubitabat medici. Et licὸρ magnorum 6 erum coniunctiones fuisse in causa designarent,tamen in hac sententia non persintehant. Aliqui dixerunt aerem venenatum inficere cor, o pulmonem, νnde stiratus sanguinis ob colle tionem

factam inpediore. ι

Sed inter hos medicos qui bene senserunt, dubita bant etiam νnde sputus sanguinis, et νnde grauitas capitis oe dementia . . De primo dicebat, quodfacta peri turbatione in pectore, coacta humorum colluvie, generatur apostema. quod tantae molis erat, quod cum non posset a natura vinci per maturationem, rumpebatur per multitudinem, ct acredinem collectionis , Quod cum adbi ο crudum i

68쪽

erudum esset, Duebatur cum maxima iriniis vita tis interceptione. Vel si me apoctemate Istutus san Aguinis fieret, unde originem duceret. Fortasse d caetestis partibus propinquis in quibus multitudo vel acuitas sanguinis ita excelleret,ut nullo pacto detineretur, sed mediante motu anhelitus per sputum educeretur. Sed cum is snstro ventrionio cordis spiritus pro creetur, oe in dextro sanguis,tex. Hippo. de corde. di debant melius sentientes, quod cum cor d male asse

clo aere male a*ceretur, o tale visitim esset in excessu ita, ut d natura Arri non posiat; vitiatis spiritu

sanguine quaedam Nomica sequebatur, per quam talis sputussanguineus orieniabatur Erat autem hic asse .ctus tamqua peripneumonia mali moris, ex vitiatis

humoribus, cum sanguine venenatis, contagio sis adustis . , De fecundo autem taliter loquebantur, idest de millia capitis grauedine, ct causam dicebant ex Hippo. caput emn semper trabit quod in corpore est, factas

collectione, tui batione, putredine s cotagione in pra- cordus tale vemenu petebat caput, quod perseverabat ob multitudinem prauitatis,grauabat ob repletionem, in sine morbi dementes manebant:qui non deuicta penitus collectione, tartatione,putredine secundum omna modu ab exuperanti tausa adhuc detinebatur. Quareo multi impediti aliqua parte corporis, vel sensitiva,

- motiua, vot rationali superatarunt.' ' cognoscebantur omnia haec, ct praedicebantur tali crine. Humor quanto eri bisignior, tanto mali momst, ct deteriorem suscipit constet 'mem. Exempla in segna μnt hac, videlicet. Sperma in mala convcr pone deterior fit quam faettiis mei mus, ct similiter ..ιer hoc θη- sangui et Iaguis magis qua c0lus. Experi eri ι- μ μ η mento

69쪽

mento enim patet, quod maior quantitas sanguiris r peritur in humano corpore quam cholers estq; substautis crasonis qu2m cholera. Propterea cum turbatur , seu deterioratur maior est turbatio, ct feritas in ipso sanguine quam'in cholera. Hinc en quod morbus gaiaticus potius est a sanguine quam i cholera; frequen . tius enim fit a sanguine quam a cbolera seu ab aliis humoribus .propterea di*cilioris sit curationis, cum pauca interposita mora continentia contenta. impetum fucientia maximὸ af ligantur. Attamen Diredo con

tagnum, venenum, secundum qus peIiis intersicitho nives. tanti est excessus νiolentiae . quanis noessmorbus gallicus,ὰ qYo nou sequitur mors semper, seccontinua foeditas oe deformatio. Cum igitur benignnsyt sanguis, qui in corde, hepate, o riscordi s oritur , o fouetur; νbiforte fortuna 2 peste per putredinem,

'corruptionem, venenum inficitur, in tantum venerit diserimen vitae, ut potius ad interemptionem quam ad aegritudinis salubritatem dependere videatur. Et tanto citius quanto nulla pars corporis de se potess Iromittere salutem. Sigua omnium apo iematum erant bse, videlicet: . Sanguineum apostema erat rubeum, cum rubore purpureum. f. Cholericum colore citrinum. favum, submuum. Melancholicum colore fuscum,cineritium, liuidu. Phlegmaticum colore album pallidum. M ixta siecundum mixtionis exuberantiam in quanto, in quali colore discemebantur.

, Similiter ab adus Itone humorum magis minus

άognoscebantur.

Et μuiora erant signa prout magna aderat se Mij, ingens nigredo lingua asperitas, stis muἰ-

70쪽

DE PESTE. . 69ra, ct eschararum fortitudo .

Venenostas autem erat maior O minor secundum intensionem, O remissionem accidentism: qua cognoscebantur perpessum, per vomitum, per animi deliquium, oe per interceptam anhι lationem, cum quibus . nulla esset mutatio manifena adpeBι linitim apon reatum remisionem. Erat itaq; ποRemata magis ct minus scua ratio. ne humorum,ex quibus fiebant scuti Dpra dictu est. Similiter ratione loci. Nam mala erant illa apostemata, quae contingerant in emunctoriis, deteriora qua post aures postrea omnium quae subalis θpraecipuo sub axilla pnistra. Quia cum maxime stiritualia σvitalia premerent, omnia incommoda sequebantur, Ma hominem . vita Dbtraherent, mortem cum via

ta commtitaret.

Erant etiam uva huiusmodi aperiemata rationei temporis, in autumno erant deteriora ut dictum e R. Qus nullam de se promittebant maistrationem ,s concoctionemq;n Allum pollicebantur spem alutis. At si in membro ramor feret magnus, et fibris decederet, O remitteretur, spes eratsalutis: non deficiente enim febre humorum mhltitudo arguebatur, delitescente vero apostemate, s febre non decedente, nec remittente, mortem futuram prope a1bitrabantur. Verum se quis apostematum signifieationes melius intelligere chpit,

gat qua dicta superius sunt de signis O accidentιbus penitentum morborum,oe fortassesatisfiet.

Curatio febrium,&apostematum pestiIentum .

HAbitis itaq; signis oe indicationibus, quibus febres O apostemata in peste cognosci possunt,