장음표시 사용
31쪽
COMPENDIVM rum ue disserentias percipit, quorum similitudines prius
per medium delatae,tandem ad aerem quendam naturalem, tenuipellicula in imis auribus inclusum,perueniunt,ac demumper neruos,quos lam molliore adsensum communem transmittuntur. bonus obualitas auditu perceptibilis, ex colligione duorum corpo proue iens Ad quem eqsciendutria requiruntur,percutiem,percussum, o mediu, etsi taurum insubiectost medio. Est autem quaedaboriscissania
mulibus peculiaris quae dicitur vox. Et fit cum uerrestira
tione attractus ad arteriam vehementius concutitur. Voc si
quaedams ni articulatae,quae literis exprimipossunt,quae dum inarticulat quae obsui confusionem nequeuntscribi. Articulatarum loco apud absentes literis utimur . Vocum aliae significant, aliae nonsignificaηt. Significantium, quaeda naturaliter,quaeda ex Hylitutionc. Ecbosonus est ab ob lautesbi corpore repercussu O' adsuῶ principiiι rediens, acyltimos tantsi sonos ad auditum reportans. Echo facilius influis,montibus,sitoribus,locisque cauernosis quam inpla nis exauditur. Post haec odoratus natura explicanda est. Is essensus quo percipiuntur odores. Odor autem, qualitassensibilis ab odorifero corpore per aerem ad nares cum exhalatioue diffusa,quae cum in duas caruculas supremarum narium anterioribus mammississimiles suum ingerit simulacrum,' odoratio. in hominibus aute odoratio es imperfe-Ri lima aesi enim organum odoratus igneia natura cerebrosi propinquiι,ab eius maxima frigiditate hebetatur. Odorum alii perse voluptatem atque trifitiam adferunt, hominibus proprij, qua ratione perfectius homines odorari quam caetera diripossunt Ali, vero per accidens, quos logese estius quam homines animantia muta percipiunt.Od
32쪽
randi sensu non omnia animalia modo simili utuntur, sed qMedamper restirationem, ut quaecunque pulmonem bacbent:quaedam absque restiratione, t pulmone carentia.Gustas inter exteriores sensus quartu locum obtinet, approbendis uesaporesper neruum a cerebro in linguam exporreRum,faliua concurrente. Sapor 6ὶ qualitasgusedilis, ex bumido,in sicco terrestriper calorem digesto.Saporis au
tem sutaborumsensibilium) multaesunt species. Gustus S
tactus quanquam diuersae sunt animae potentiae, inter se tamen conueniunt, quod uterque sit in bomine certissimus. quodque per medium organo coniunctum sua sensibilia difficernat. TaRus, ut omnium sensuum vitifimus esὶ atque
communissimus, ita omnibus animalibus maxime necessarius. Ad necestatem enim,non ad utilitatem tantum ut reliqui,illis es concessus. Tactu, primas qualitates, νμα
primas consequutur animalia cognoscunt,uer neruum a cerebro multipliciter in totum corpus distributum,media cute S carae,ishoc sensu homines animalia omnia exupe rant.inter quos qui molliori sunt carne, alijs praecelisit Meipso,ac dexteritate inge .Habent autem Si quinques njus exteriores praeter ea quae iam cuique peculiariter attributa sunt,iac communia . i. Rerum imagines absque mateteris suscipiunt. L. Ab obieRo excellenti corrumpuntur.3. Habent si usi suum obiectum a quo patiantur, medii;
per quod agant'organum in quo operet*r. 4. Nullus aberius obiectumperciperepotes. s. Omnes requirunt ut obiectum balbeat teque nimium distas, neque nimium pro pinquum. s. Non modo suum obieRum veriletiam eius riuationem Asudicant. HaAcnus desensibus exteriorinus: nunc de interiora in agendum
33쪽
Desensibus interioribus omno ite o vigilia. Sectio io. Ensus interior esl,quaedam potentia sensitiua,re S rumsensibilisidiecies discernens, vel ex bis intentiones eliciens,vel easdem coeruas. Desensuum interiorum numero etsi inter philosophos magna sit cotrouersiia,nos tamcn quisque constituemus,sensum commune, im imaginandilbantasiam siue vim aestimadi,memoria, reminiscentiam.Sosus communis vis es in anteriore ventriculo cerebri consistens,ad quam ut circunferetia circuli ad eius centri; sine e) a quinquesensibus exterioribus, neruis quibusdam traducentibus, Hecies transmittuntur. que ideo poneresuit necesse,quod sensibus externis res tan
tum cognoscamus,non etiam interse comfaremus, neq; nos
eas tuaicemuspercipere: quae duo, sensus huiusce communissunt Uficia.Vnde illud vulgo circunferfur, Nullum xxteriorumsensuum super actum proprιumresesii. Cum autem sensus iste communis sensibilii duntaxat praesentiamformas in se recipiat,stabsentibus obiectis non amplius operetur, collocanda est in eodem cerebri ventriculo, praetersensum communem, aginatiua quaedam potentis, cuius officium sit rerum sensu communi perceptam mulacra etiam in absentia conferuare Post quam, pbantasticam siue aestimatiuam ponimus,quod imaginatiua nihil nouisu bricetur,at sensibilium 1'ecies tantiimodo cus odiatiban-talii 'ero atque aestimatius,e 'eciebus in imaginatiuas ruatis inretiones rerum neque exteriori neque interior ense perceptarum eliciat,easque tum iasior se,tum cunt1'ecobus, b ipsas etiam scies inter se componat , und fugaqprofecμtiosequitur. baec autem aestimandi potentia , hominibus aliquanto persemus qua caeteris avi an-
34쪽
bis inest. Habent enim alia de eodem eandem plane semper apprehensionem et 'prope naturalem: homines autem subinde aliam atq; aliam.quare in hominibis nomine insigniori cogitatiua nuncupata est,in reliquis,aestimatiuasimpliciter.Organum verophantasticaesiue olimatiuae potentiae, medius est cerebri ventriculus, ut ad imaginatiuam, tua est in anteriore, o ad memoratiua quae inposteriore, promiscue conuerterese possit. Advertes obiter Aristotelem dictarum potentiarum nomina saepenumero confudisse, stamen dipinxisse iuxta proprietatem officiorum . Vt autem sensus commvnu vim imaginatiuam in quas assiecies seruandas collocaret, desiderabat: ita quoque phanta licafive aestimatiua memoriam requirit, in qua tanquam in thesaurosuas intentiones posui recondere, eas que infumi opportunsi isde resumere,quae alioqui statim itu exciaiferi Memoriae nomen etsi nunc aRum,nunc babit nunciolentiasignificetio bremo tamen modo nobis inpraesentia Uurpabitur,definietur uepotentia, quae ab aestimatiua suscepto intentiones diu retinet ac conseruat.Verum,ut abjfoecundiore, alii infectatore sint memoria,facit organi quod estposti emus cerebri ventriculus) constitutio ut nanque habent illud humidi sim ut pueri primis annis,nes, suscipiunt neq; retinent impresionem. Visicci simum ut decrepitis es, ob duritiem non suscipiunt. Si vero media sit bi ius organicostitutio,vel plus erit mollis quam dura,c facilius impresionemsuscipiet quam seruabit: vel econtrario plus dura quum tialis, et suscipiet quidem di ficulter,
facile tamen retis bit vel viriu se; qualitatis ex aequopam eiceps, aequaliterse habebit ad utrunque.Mclioris peiorisque memoris,etiam causa est velamens apprehensio, θ
35쪽
frequens intentionum in memoria reconditarum reuola tio. Differt autem reminiscentia a memoria . Nam reminiscentia solis ines hominibus, memoria vero, illis communis es cum brutis. ad memorandum enim jussicit, ut aste
cie rei conseruata ad iterum, cum volumus, de illa cogitandum excitemur. Ad reminiscendum autem requiritur praecedens obliuio, o velut interrupta memoria, atq; ut ast cie alicuius rei in memoria conseruata, ad resumedam eam quae nobis exciderat procedamus: quod facere bruta nopos Iunt. Valet autem ad reminiscentim celerius, si medium
accipiamus cum eo quodam modo conueniens cuius volumus reminisci, ut ordinem, similitudinem, contrarietatem,''
locum, similia. in nium verosomnus er vigilia sentiendi potentias consequuntur, ordine de illis pauca propone mus. Vigilia essensuum libertas atque solutio. Somnus autem, inculam eorunde, o quies, illis ad reparationem viarium a natura deputata. neque ad hoc unum quies conducit, sed etiam ad operationes vegetatiuarum potentiarum, quae viribus sensitivis occupatis, remittuntur. Fissomnus cum naturalis calor, sertis partibus externis ad internas
ut coquat alimentum se subducitia quo fumos crassores ad cerebrum cunis,qui ab eofrigefacti in humores quasi resoluuntur,inde que descentites meatus obbruuntper quos syritus sensitivi a cernro cordeve adsensuum in trumenta perferrisolent bis enimlliritibus nerui destituti, neques ecies suscipere possunt,nequesusceptas penitius transmittere.Ex quo animali accidit,ut neque sentire, neque se loco
mouere queat. Contingit autem nonnunquam insomno, ut
soluantur interiores sensu ligatis adhuc exterioribus. quo tepore,excitati illi sensus varias imagines apprebendui. t
36쪽
mno nuncupatur. quae tunc oriturpori si, cum fumi illicrasitores extenuari incipiunt. Somniorum quaedam diuiniatus Mimnuntur,quaedam a causis naturaldus proueniunt.
De intellese atque eius officiis. Sectio It . is utcunque de vegetandi,smtiendique pol i. I ad nobilifimas animae uires,ac hominibus proprias intellectum atque voluntatem, veniemus: O primum quidem agemus de intellectu quod nos prius oporteat,rem intellectu coripere, quam per voluntatem eam fugere vel prosequi. Vt autem sensus e terior comuni communis,imaginatiuae potentiae haec aestimatiuae: σ olimatiua,memoratiuasubministrat caestimati na,atque memoratiua intelliflui. Haesiquidem duae , res, illi pbantas nata proponunt,ex quibus miro quodam artifcio,rerum nullo penitus sensu perceptibilium notiones eliciat. Sanquam enim limatiua quorundam in sensibilium similitudines effinga sunt tamen haec admodum pauca, huiusmodi, vi ad animalium conseruationem conducant, πin rebus iis insint quaesensibus subiiciuntur. At vero intellectus non ista modo comprebendit, sed etiam res ab omni sensu semotissimas,quae cum animalibus inullum habent cofortium, ut deum mentesque beatis mas quae illi iugiter allistunt, Salias complures operationes sicit excellentissmo. Neque svi temere putant Platonici) cum in corpus infunditur rerum omnium cognitionem se in adfert , sed
est tanquam noua positάque tabula in qua nihil adhuc sit depictum. Dividitur ergo intellectus in agentem o patietem, quem posibilem asuscipiendi facultate nonnunquam appellant, Agen est quillecies a pharasmatibus abstrabit,
37쪽
per quas res intelligamus. Patiens, qui illas lasse recipitere confer t.Agens,es tanquam jorma. Patiens vero,ia quam materia. Caeterum materiam a forma re distingui,
votum est. an vero re ipsa,ansolis officiis isti duo intellenis distinguantur,no perinde est manifestum.Quod autem duo intellectus,a ens o patiens cetituantur,non idcirco duos
quoque sensus, agentem S patientem constituendos esse censebimus.Nam solis agentibus obiectis, lectes insen um
primuntur: ut autem stocles in intellenu efformetur, operatione obiecti, intellectus quoque concurrit actio. Intellectus quandiu corporis immersus,nullius rei cognitionem corpori est immersus,nullius rei cognitione absq; pha tasmatibus assequipotest. Undest ut omnis humana cogniatis,etsi non proxime a sensibus habeat initium.Modus autem apprehendendi intellectus nostri huiusnodi est. Exceptas a viphantasticas cies illustrat. π ex materialibus immateriales plane ut nudamque essentiam excogitat, materialibus ingularibusque conditionibus abstractis,qua certe via vesad mediocrem dei cognitione quem nise coniu-cti corporis moles obesset cognosceret multo persemus potest conscendere. Obiectu intellectus es intelligibile,boees cuius bet rei vene vel imaginaria essentia. Cognitionis
aute intellectus diues uniformae. Alia nanq; es uniue .sulis,aliasingularis. Et rursus quaeda coσeta,quaeda vero abstractu,quae membra adinvice comiscentur. Singulariter
cognoscit istellectus,quodo unius indiuiduis rei format notitia. sinsaliter aute,quando no vnius indiuidui misitudine effingit sed tua plura indiuidua covensili. Cocrete,cῶform/vva subiecto cocipit. At racte, foma assis materia cotemplat-r.Vnde quidsingulis cognitio concreta
38쪽
vel abstracta: quidque uniuersale,concreta velabshram nullo negotio colliges. Abstracta aute cognitio duplex est. Altera ter quam intellectus a subiecto S a singulariabus abstrabit. Altera per quam ab uno tantum. Priorem, Nitimam: posteriorem,non ultimam vocant abstractionem. QSemadmodum autem memoria quandam scissetuam organicam fominibusque cum bestiis communem,inposteriore cerebri ventriculo supra diximus collocari,quae sibi cre ditas ab aestimatiua intentiones fideliter conseruaret . ita quandam intellifliuam, organorum expertem, ac bominibus propriam, quae notiones ab intelliflu excogitatas diu
custodiat,constituamus necesse est quam ut licio ab intelaliflupatiente certum es di lingui, sic an αι eodem ipsa re separetur es incertum. Ab intellectu vero fecundάque memoria squamprius intellifliuam dicebamus) homines bubent ut a voces,ta' vocumsignificationespercipiant: ut alios docere posent oe ab alijs doceri: ut denique voces componant a Avidant,atquepro animi arbitrio in argumentationem adducant.QAbus rebus potissimum,caeteris animantibus homines antecellunt. Duodecima,ac postrema Sestio. De appetitu sensitiuo,ta' voluntate.
Oluntas de qua pos intellestum nos dicturos su. V mus polliciti) quaedam anime vis est hominibus etiam peculiaris , per quam, quae bona vel mala iudicauerit esse intellectus,eligimus aut auersamur. Cum autem ut intellectus adsensum,sic ad appetitum sensitiuusese habeat voluntas et neque sine appetitusensitivo post exacto cognosci,de illa pauca praemittemus. Appetitus sensitiuus,cum aestimatiuasotentia coniunctus, vis quaeda es
39쪽
amo qua mouentur animalia adprosequenta autfugis,du,quicquid aestimatiua, coueniens vel no couenies illis esse iudicauerit. Ines aute bis appetitus omnibus animalibus,a-
hyperfeRiore modo,aliis imperfectioresicut o phatasia. qui viri motrice ipsumq; adeo animal ad motu impellit, ita vici sim ab aestimatiua quae illi obieAu offert,ad mouendi; excitatur:Hs naturaliter, π ab que quavis libertate quod enimnositis aequalibus obtestis,altero neglecto alte-ta bruta acceptent,no est su scies libertatis atq; deliberationis in eis argumentum.Nam ij lud accidit, non quod eligant ,sed quod aesimatiua uehementius in unum quam in
alterum intendat. Omnes autem motus quibus bis appetitus ab obiectoperaestinatiuam oblato commouetur, nomine per uulgato appellantur pastiones.Ηarum tres sunt quibus afuitur ad obiectum conueniens Amor,prosecutio, oluptas. Et tres illis oppositae,ad no conueniens. Odi fuga, dolor. Aimor est veluti prima in rem inclinatio, o eius con-cVifcentis. Prosecutio,qua in rem iam amatam tendimus. nos illam adipiscipse iudicantes.Voluptas,ia de repraesenti, veIproxime futurallacide commovemur. posit
opposito modo sunt definiendae. Porro cum appetitus sensitiuus a philosophis in concupiscibile, ira1cibile di tribuatur,adpriorem sex enumerataepastiones attinet,qui in obiectum bonum vel maia simpliciter apprebensum rapitur Nam ad irascibilem qui mouetur as obiecto sub ardui e
ditione)θectant aliis,apraedistis tamen originem accipientes, stes, desseratio, audacia, timor, ira,cui nonr siondet contraria. spes eis veluti amor ardui boni Dest ratio,veluti eiusdem odium. Audacia rosecutio. Timor,
feta.Ira,quasi dolor arduipraesentis. Irae a sua uu irasce-
40쪽
di trant appellationem ) nihil ideo est contrarium, quod praesens bonum a quo contrarium istud oriri oporteret non iudicetur arduum.)md autem omnes dictae passiones sint appetitus sensitivi id apertifime testatur, quod nobis cum
caeteris animantibus habeantur communes. His autem defensitivo appetitu expositis, ad voluntatis, intellectisque appetitus contemplationem reuertamur. Igitur π in voluntate inueniuntur ea quae is appetitu sensitivo inuenta
rare, sterare,audere,metuere, est' irasi excellentiore tamen modo in ea insent quam in appetitu. In hoc enim corporaliter insunt, in illa veru'iritaliteri cumque is appetituissent, magis corpus immutant: cum in voluntate, minus. Vnde ad appetitum relatae conuenientiuspastiones, quam ad voluntatem dicerentur. Disserunt etiam aliis rationibus appetitus voluntas. Nam appetitus necessario fertur in obiectu atq; naturaliter, voluntas aute libere. Volutas non tampatitur ab obiecto quam circa illud agit: petitus, ab obiecto absolutepatitur. Voluntas in appetitum dominatur: Appetitus voluntati subiectus est, plerunque tamen Iraeter naturam domisatur non quod inuitam voluntatem
ad aliquid agendum impellat, sed quod eius insultibus ipsa
non restistatine que permittatsuperari. Quanuis enim v lantas efficere non post quin ab appetitu oppugnetur, potes tamensic reluctari,ut non expugnetur.Voluntas insuper i intellectus)incorrupta ilis δ, a corpores arabilis, sine corporis ministerio suas operationes me cet. quorum nihil appetitui .conuenit. Porro cum potentiar um animae quaedamsint vegetatrices, quaeda animalis, ad voluntatis imperium animali suos actus exequuntur