De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

11쪽

sanguinis profusione saginatur. Quibus ut obuiam iri posset, legatione lanctus es in Gallia, CAROLI augusti iussu mandato ,honorifica illa quide,ac se

per rebus maximis Narduo negocio plenis concopia,sed tum periculosa, tum etiam dissicillima : quae

tamen adeo gnauiter abs te,omnem* maiore in modum sic obita est, ut neuter populus, neutra. Maiestas,seu Imperatoria,seu regia,qui quod in te de sideraret habuerit. auo quidem abseluto munere, Iuculentam secisti fidem, nihil tam impeditum esse, quod no ratione explicare:nihil tam arduum, quodno industria morudentia tua ditatuere: nihil deni tam sublime quo no mentis & ingenii acrimonia tui

pertingere ualeas. No mirum igitur, si ex eo tempo re, Maiestas sua, assiduum te comitatus aulici, non sectatorem dico, aut uelut unu e multis togatis, sed

secundum suam Maiestatem interioris consilii secretiorum deliberationu praeside esse uoluerit. Quae

cura,ut non simplex, sed infiniti muneris est ita non potuit fatis comode, uno dignitatis nomine signifi canter comprehendi. Unde factum puto, ut quemadmodum tu plurimoru uice unus es, sic tibi supra designati honorum tituli, uno fasce, magno merito tuo collati sint. Vetus uerbum est, Honos alit artes,

non a Cicerone modo, sed Zca Glcis usurpatii. Verum, quoniam ardua quae pulchra: quo. latius p tet dignitatis tus fulgor, hoc, uniuersum Maiestatis augustae

12쪽

Rugustae comitatum,maiore tui desiderio teneri par est, siquando te ab aula abesse contingat: quod ipsum tamen haud raro accidere necessum sitit, atque etiam olim hauddubie erit, id scilicet ita postulantibus horum temporu fluctibus ac procellis,Christianae reipub. nauigio nunc hac nunc illac nauseagium minitantibus. Aduersus quas tempestates,ut potentissimus Imp. CAROLVS patriae pater, nauclerus

est, ita tu proreta es: id quint cum alias in amplisii mis legationibus non paucis, aperte comonstraris, tum uero praecipue, hisee aliquot annis proxime superioribus, dum in Germania, relistionis ergo exi sientia schismata, si non compestullti, certe quidem multo tranquilliora reddidisti:dum. in citima pro- stetione tua ad Pontificem max. motus qui Senis urbe antiquissima &Imperii Romani obseruatissima,

magno illius reipub. at etiam totius Italiae periculo fuerant excitati,tua solicitudine,autoritate, prouidentia retudisti, Sc sedatos inter se ciuium animos reliquisti. Quae uero curam tuarum praecipua sit, uel in nouisiimo conuentu omnisi Imperii ordinuR tisbonae habito cognouimus. Etenim eas esse priumas partes tuas docuisti, uidere ut nulla sub tanti principis nomine constitutio, nulla sanctio, quavis occasione proseratur,quae no satis e republica esse uideatur. Nam M plerunc ν temporum habenda ratio est: ne ad omnia semper,prae aptis constitutaru

13쪽

conclusonu uerbis, subseruiendu est: quin possim ut Triphonius noster ait,cuius y rei aequitas,non m quibusdam,sed ex omnibus quae causam cotingunt sumenda est. Atqueadeo nonnuna imitandi uentutLesbii fabri, ut si lapidis natura haud facile ad regilam structurs accomodari ualeat,norma ad lapidem applicetur.Tum uerb, sicuti digna uox est maiestate regnantis,quantumlibet soluti lesibus,turi publicutus constituto, comuni*reipub. sponsioni summi tere fasces:ita e regione haud raro euenit, ut princLpalis dignitas Imperatoria. Maiestas, tacito sutatagio 8c re ipsa prolato decreto, in sui iuris libertatem

asseratur, nequando intempestiua coniuentia, ex riantur, qui uel duabus aueant sedere sellis uel int

terabilis Ephoris cogitationem arripiant. Proinde dum id genus inuentis, in articulo temporis, ani uortis,& Iuris asylum, & doctrine legalis thesaurus quod ipsum de Papiniano quondam di quesse,in dit Aelius Spartianus appellari hauddubie potes. Solebant enim pristo iure nomophylaces intercedere, sicubi quid decretum, rescriptum, edictum esset, quod cum legitimo reipub. statu pugnare uidereri Cum ita* his quae dixi pro dignitate cuius* dispensandis, promu te & uniuersalis N particularis aequistatis esse conueniat: illius. reeie at ordine constituendae ratio,absqν Iuris ciuilis studio saltem succissivo conseruiui nequeat: equidum in ea sum haeresi -- mihi

14쪽

NVNc VPATORIA. mihi. uerisimileno fiat, te ullo aulico autoramento quantumlibet magno &insigni, a legum tradiatio, ne prorsus abduci uel uoluisse, uel si uoluisses po, tuisse,uel si potuisses uoluisses*,debuisse: persuasionem illam superiorem usquedum retineo, tibi in re censendis legum capitibus,nullo esse nomenclatore opus: quin potius id quicquid est exigui tibi laboris in promptu ac numerato esse, ato ex illo Imperialis smnio mentis depromere posse. Cuius quidem consilii mei, tantu abest ut me poeniteat, ut eo nomine, non apud te modo, sed N penes unumquenm lectorem candido ingenio praeditu, magnam me sperem gratiam inituru. Et hactenus haec ad priore in sim v. lationis reiiciendae particula. Pars altera,quae se per impersedio labore disputat, sic habet. Nequa*inficias eo,opus hoc,ut a me ante annos plus minus X IIII. conceptum est, prodire nunc, ne ex semisse quidem absolutu. Et quidem si Deus uitam mihi o cium. dederit, coeptis. conatibus Luerit benigni ter, addentur a me tresue quatuorve libri: in quem usum iam sere in parato materia est. Quinetia eum pridem laborem absoluere potuissem, nisi me tyro num Iuris utilitas Mespectus,ad Institutionu Imperialium aliquam minus impeditam enarrationem, isthinc reuocasset. A quo tamen studio, & me aula , diu multum ,& muneris,serenissimo Rege ac Caesare FERDINANDO domino meo clementisiimo

15쪽

id ita cupiente, suscepti solicitudo, distraxit distra, hith. Nam etiamnum superest quarti libri explica,

tio: qua tandem aliquado praestita,ad meu pensum, Iudex me meus reuocabit. Ne enim animum de

spondi, sed bona spe ducor,stitura, ut aliquando Regis ac domini mei munificentia &benignitate,quieto ac liberiori in stud is esse liceat. Hoc igitur quicquid est operis,n5 eram aediturus ante supremar manus & colophonis appositionem, nisi complurium doctorum ac praestantium uirorum scripta lucu brationes , nunc recens inter annos scilicet non ita multos in lucem prodi issent, quibus nonnusquam, .

mihi in plerisin eorum quae scripsi iam in hisce libris

prioribus, quae scripturus meo marte sum in reli quis,& inuentionis S nouitatis argumentu,optimuillum demerendi fauoris autorem, euentu quidem

ipse praeripuisse uidentur. Nam consilio id contigicse,haud uerisimile est: cum quod cum iidem sontes omnibus propositi,tum quod hi clari &egreg a uiri, ampliore supelle stili literaria instrudii sunt,&ma tore odio seuuntur. At etiam tantu abest,ut isthine molestiae quicΦ accipiam, ut eam ob causam no rei pub. modo,sed illis quo gratuler uehementer: ga uisus quide certe, dum quod mihi deest, uideo amLcis superesse. Tum uero, si qua in parte ut suspicor euenturo in posterioribus libris, illoru opera inisdustria adiuuati me sensti obno fitru dicam uerebor,

sed auo

16쪽

sed autore laudato, ex quo didicerim ingenue prosi

tebor. Hunc etenim candorem non Plinius modo,

sed iudicii humani ciuilis. sensus, naturali quadam

aequitate ac prolepsi nulli non insinuat. Eum. mo rem in aliis prius a me aeditis,& in hisce duobus libellis, haud indecore obseruatu esse reor. In quibus etsi potuissem haud pauca locupletare, multa maturius digerere, perpolire, explanare, eo. nomine iis

autoribus qui nuper in lucem exiere quaedam acce in pta reserre: malui tamen, ut a me anno supra sesquii

millesimu nono&vigesimo scripti sunt cuius ego rei grauissimoru doctorum. uirorum testimonia proferre possum) in scenam adferre, quibusdam tamen ademptis, sed nihilo prorsus addito, ne quid

isthic no meo &eorum quos in his nominaui labore partum euincat. Et quid ni ita amuis enim in ptum ac ridiculum fuerit, simiae in morem, catulos proprios quantumlibet deformes, omnibus ac pas sim demonstrare, tractari. gaudere, & alienos praesuis cotemnere: est tamen mortaliu ingeniis sere imsitum,id quodAristoteles in Rhetoricis ait, sua cui piucunda esse, in tantum, ut uix quen* ea modestia iudicio tam seuero praeditum & oculatu invenias, qui laboris alicuius sui memorabilis, studioruna. ac uigiliaru laudem quantulamcun , sibi autori perire, & in alium nec opinantem translatu iri aequo animo pariatur. od genus ratio, ut mihi quadant

17쪽

amplissime at eminentissime patrone, hisce libet lis meis praefigendam statui, quo magis hi, te uelut redemptore sarti te fili habeant,ac tan* suspensa hodera, comendabiliores prostare queant: aut uerb, ut tu illis susceptoris instar, illi tibi ceu filioli censeant. Quod si impetro, tum sane praesidii satis, paratu eis esse cognoscam. New enim non potest esse no tutiLsimum,quod istius tuae sublimitatis patrocinio tutela. munitum est. Et alioqui, nominis tui dignitati, haud magis consentaneum est, Iuris ciuilis tra stationem ulla ex parte reiicere, quam uasto mari quod dianos aspernari fluminu accessus, etiam si comperitum sit isthinc illi nihil accrescere. Nam ut cautore Plinio totas costat omni ex parte aquas, uergere incentrum,ideo* non decidere, quoniam ut interiore nitant: sic Iuris ciuilis cognitio & interpretatio,quae apud maiores nostros, magno semper in honore fuit, retineri nequit, nisi magnificos &cordatos ali quot habeat assertores ac Mecoenates. Quam tibi gloriam,aulae Imperatorie Nestori,proprie deberi, non priuatis modo se Nagatoru calculis, sed publico dudum orbis decreto praeiudicatu est. Sis felix, Heros magnifice,ac reipublicae nomophylaciar. ti bi creditae, in ci plurimos annos, florens &incqlumis. Datae Idibus Ianuariis, anno

M. D. XLIII.

19쪽

ARGUMENTA SINGULORUM CAPItum,quae Indicis uicem praestare possunt.

c Ap ITA LIBRI PRIMI.

iurecerio. CAP. IIII Deiurecontrouerso. cAP. Vin dupliciaequitate. cAP. VI Aequitatis particularis Messest,ecies. cAP. VII Qua toritate nitatur Iudex erct duplici ambitione. cAP. VIIL

Quoter quae set iudicumst ecies. CAP. IAliuIudicumdiuisio. CAP. II Earumsterier comparatio. CAP. III Dequibusdamalijs quae uniiudicitusinteripsos comunia. CAP. IIII De avferenti' Iudicum,er altero comparationis genere, quod adag: dum reos dicitur. c A P. VDeiurisditioncrumdictionsio imperio,ingenere. CAP. VI De imperio mero ermixtin des iurisidictione instreis, er peculiariter demo imperio. cAP. VII De imperio mixto. CAP. VIII Deiuri ctionesimplici. cAP. IXmerum imperiamandelegaripostlitiit quid mixto. cAP. α

20쪽

liber primus. P R O OE BI I V M. A T V R A comparatum eri, ut qui magnum aliquid alios arduum moliri cu piu ei sideritinatipni formatorem

ac ducem nactisn multumsibi operae, dissicultatis, vigiliarum, ademptumese arbitrenturio sectum huiqui hactenus de Iudicis oscio Orgument'revem, gravi excellentem iber curiore animo, tritam iam ab

uiam ingress sint, quam si novam ipsi de ea re es rendi

'mulam stingere conriitui nc Illi enim antecedentiu Preceptora traditionibus afvet hoc vnsectarunt,ac mentem in eum scopum fluam alus oculos intendentit, ut ad exirientis frauesimulacrudus iptis quam rectrii m quam, proxime accederent tantu abia , vi ductisuo rum laudem,vel acriori inquisitione vetu latis, vel postionis ordine comodiore aequare, ne dicam superiure voluisse credantur. Nam qui alicuius rei inventorem esse qui duntaxat imitatione videtur, nec ulteriora quaedam ineare,c semiaris robore cos ientia proponit, huic non quantumuentori deberi lavdis potes. I rum quia non,