De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

21쪽

quemadmodu in lacribus aviculis cibus in os ingeritur,itas eris mediocribus confissendum ori, quin contria,

nitendu nobis es ad melior sperandumj maius semper aliquid at s pna clarius,quod quide a qui ne valeamus, nulla nobiis naturae lege negatum Vtim profectode rationej adductus flum, ut Iudicis usua altius aliquanto repeterem, alio, inactauia ordine quam a quos coeptuesse cognoserem. Qui enim quus de Iudicis ossicio ori. Accursu scriptu reliquere,omnes eundem morem do

credij tenorem retinuisse videntur: Ied meo certὸ iudiciob inferiorem Cr exiliorem, quam qui perfecti Iudicis imagini respondeat. De qua in proentia cum scribere instituerimus, comodum esse visis es, M. Tuli doctrinae satis Scere, tradentiis, omnem quae de aliqua res litur institutione debere a definitione pros t.

Initione intelligenius. Iudex eri vir bonus, im

ris dicendi aequitaufflatuendae perit , ad id muneris publica autoritate vocatuN. In hac definitione quae Iudicis pefecti e 9 licet nulla non fleat si in Iurepericulos idme tamen asequutum esse arbitror, vi nihil dest, nihi9 redundet :sic enim ex genere, diserenti , proprio, vel alterutrius vice,peculiarium accidentiu coVerie constat,ut neque latius pateat, neis auegistiorsit demnito cumj eo modi somnibus coversipomit: cuiusmo

22쪽

LIBER PRIMVI. g

eviussos sinitiones dioentur,visun certis .e. Nam Iudicem perfectu cum definiamus,neminem nostra definitio coplectetur,nis quiserit er vir, eν bonus iuris Craequi perit . Eum avte esse dicimus talem, qui a publici muneris administratione, no particulare modo, sed universalem quos iustitiaattulerit, ex qua viri boni nominstar. Est enim,aviore risor. rustitia duplex, uniuersalis particularis. Particularis in aeqvalitate, eoendum

analogiam geometrica, pro cuiuys dignitate in diseributivis:inemendativis alite ivxtaproportione arithmeticam

telligitur. I transgenus excutit. Ulat. in Ethicu CrPolitias. Prioris aequalitati scoservatricem iustitia,disfnit Cic. in Rhetoricis,ese habitu animi, comuni utilitate conferuata, fiam cuis tribuens dignitatem. P lpiani vero definitio,cum ait, Iustitia est costans et perpetua voluntas, iussu cuis tribuens, viriuris, proportionis moderatrice iustitia optimὸ coplectitur. Etiams Rod. i. agricola vir alioqui doctifimus, in suu dialectas, eam desinitionem, ceu non sus ex arte propositam, vellicare voluerit: cui sale resioderipotest, edhuic loco non perinde quadrat. sequius iustitiaeparticularis confervandaegratia, poti fimum leges constitutdesunt, ut certasit, quemadmota Cicero ait,viventi disciplina. Et aliquanto p υh. uJmaiores nostros, mendae ivsittar cause videntvr olim bene morati reges constituti. Nam cum premeretur initio multι-

23쪽

DE OFFICIO IUDICI s

tudo,ab his qui maiores opes habebant,ad unum agi u emconfigiebant,virtvtepraestantem,qui cum prohiberet imiuria tenuiores, cepittate consituenda ummos cum insimis pari iure retinebat. Ea m es conriituenda legum

fit caus, quae Regu. Ius enim semper quaestii es aequabile: nes enim aliter esset ius .us ab uno iurio noviro consequebantur,eo erant contemi: cum id minus cotingeret leges sunt inuentae,pιae cum omnibuN una alple ea

dem voce loquerentur. I is Tulliquerbis satis conueniunt Pomponiy verba, de manu regia Cr Legum incunabulis in origine Iuris, disserentis : Leges enim ciuiles quibus utimur,huius aequitatis retinendae e*ὁ,iuri naturali,&gitimu adiecere: Hi ilicet res innumerae, quae initio quidem libene, nulli si certiis di inctae regulis,opinionu emrore ducebantur,legum am i dirigerentur. Ids es quod L istoteles ait, laturalem Iu si quod ubiis vim eandem haberet, non quia sic uelaliter videretur: Legitimuautem, quod ab initio quidem nihil refer hoc modo vel cus habea cum ueropositu ueri refrticuisemodi sunt omnia qtiaepublicis decretis institvuntur. Dindri autem ab uniuersati,it titia particularis,hoc uno maximiquod huiusmpussi erga unumquens privatim seruare inquitatem Cnam quo fio vel aerario debeatur, curare ut Ialuum integrum si vi nesacra prophanentur, Magistratus ne laedantur, iustitiae particulariis opus esse conten

cti quo

24쪽

des quo munere etiam vir malus, aut saltem neque frusnes temperans,nes admodum prudens edFbusiustitiae particularis expriocripto legum non ignarus,utias fingi potes, pasim quotidie gitur. Iriiversalis vero tu

stia, tantum abegi ut a viro malo exerceatur , ut eam,

nisqui virtutes reliquas omnes complexus ferit, nullus assequatur. Hoenim iuriitiasaviore iniriotelo non modoperfecta, sed π omniu virtutu e t pnu clarifima, quaesilicet ad aliu relata id quod particularis ab hac mutuatur uas vires sic distini vi citra huius condimentum reliquae virtutes omnes is νε sint insipidae,ac ne nomen quidem virtutis mereanturi Cicero in Osskijs:2 ihil eri liberale, quod non idem sit iusIum. Et aliquanto

ρὸriem animi elatio, vae cernitur in periculis Erlaboribus, i iuriitia vaca pugnat, no pro salute comuni,sed profis comodis,in vitio est. ElpὸLipaulo: Nihil enim hone lam ese pote hquod tu titia vacat. Et alio loco: Fides autem ut habeatur, duabus esci rebuspote hs exi stimabimur adepti coniunctam cum ivotitia prudentiam.

Et paulo p)LI: Pgarum igitur duarii, ad fidem ficiendam litia plus pollet: quippe cum,easine prudentia satis habeat autoritatis, prudentiasne iustitia nihil valeat adficiendamsidem. Recte igitur. ι Ioteles: Iustitia,inqui insis virtutes continet omnes,ais ob id nes Piciperas,nes Lucifr ira egi admirabilis. Cicero: Nitia in

25쪽

qua virtutis splendoreri maximus, ex qua boni virino

minantur. Idem : fHaec enim una virtus me iuntiat quem omniti eri domina π regina virtutu. Huc peni'.

nent Ap. Iustiniani verba, nam quidem esse omniu perjecti ima virtutem,arbitrandum est hominibus, quae iura omnibus disribui haec eri ex causa cognominata Iustria. Etenim unaqua's aliarum virtutum,nissῖbsequatur huius bona Pt nihil horum quae competunt. Itaque nec ortitudinem quae no eri cum liniti laudabimus, cum ali crepatria lingva sertitudinem. quae reliqua irihioe aptisunt ad res ivsas agendas, er quo ius agunt, vO lunt iuria. Posὐmus etiam aliter definire, ut PKbneorumore,ivstitiaesse dicamus, probitatem numeris omnibuNabflutam,qu.e quidem ex singulari Dei benignitate contingit: eaj eri, ut Cicero veri dixit, ex qua boni viri nominantur. Q modo etiEdicitur Ioseph apvu Litharunsus,prout ibidem adnotavit magnus Eraseus,omnia qui vivunt non Oratorvm modo sed Cr Theologoru Dpha:aut si moderitus me loqui velis,si non. pha, certe Gamma. Equidem nolo dicere Bela: eri enim ominismah htera Leta. Cave tamen θ lector, t hiera siccedat

scilis hic esse lapsus poteri. I iam ut inintilianus

ait,dlaene cum t quaedam cognatio m. Porro iurii,quiquvntur. versalem hanc ivriitiam desinit mriote

les adhunoeia modum: Iuriitia eri habitus,quo homines

26쪽

LIBER PRIMVs. γ

vir bonus artes esse dicit Ocero, primu uine cui noceat, nesia cpiidem como es causa: deinde, ut prosit quibus posit,comunis utilitatis per habita ratione. Sed quod addi nisi lacesitus iniuria, parum conuenit cum his quae Matthaeus Lucas de diligendis inimicis tradidere. . scuti res es longὸ omni praeclarifima ea uniuersa H iu riitia, quae viri boni nomen tribuat, ic etiam e i repertu docillima. Cicero:Si vir bonus es is qui prodest, nocet nemini, rem trium virum bonu non Acili reperiemus. Quam etiam ob causem paulo pori scribit Cicero, Fimbrium Go larem de M. Luctatio equite Rom. cum is stonsone ossi ni bonus vir esse nans iudicare voluis ne aut poliaressima probatum hominem,autriatus e videretur virum bonum aliquem esse, aim ea res innumerabilibuS osci)ς-lavdibus contineretur. Rarus igiturpesectus Iudex,quem virum bonum eme volsemus. Ium enim perfectin erit, cum ab lutam illam probitatem assequutussierit. Non enimperfectum quicqua ut Quintil. aio quo melius eri aliud. inqui uerti illud uetus verbu, rdua quoe pulchra. I limo e i qui desse rure debeat, frest, si non talem, certὸ φproximum tali. Hos enim igniculos, naturae interdum bonitatι inserit Deus: qui I Iea, hominu Deo sidentis precibus, a nixu ad ea rirentio, desederata impetrant incrementa. vi siopum fio mouere loco non oporteat, nullus

27쪽

tamen eri hominu, qui actiones fias ad pum gnoster dirigendo non aliquoVque progredi possit. Eiu odi ernaturae bonitate ca' incremetu fuisse legimus inlio iureconfisto qui,ut refriVicero, iuris civilis ratione nuns ab aequitate seiunxeritiqui tot annos,ingentu, laborem, fidem stam Pop. Rom.promptam expositam, praebueriti. qui ita ius bonus violii ut natum,non sopho cossit esse videretur taperitin ac prudens, ut ex Iure ciuili, nonstentia tum quaedam, verumetiam bonitas nata videretur:cuius tantu it ingeniu,ita prompta ides, ut quicquidis se haurires, purum liquidum, te haurire,entires ednos,ut idem Cicero queritur,veri iuris, germanarj i litiaesolidam er expresiam Figiem nullam tenemus,umbra Cr imaginibus utimur,atque eas ipsas utina equeremur.

I desiopnoem nihiI aliud, quam definitionis expositio quaedam est. Causis enim ac partibus intellecti quid qualiis it Iudex perfectus si hoc enim quaerimus9aperendinoscemus. Causis hoc loco non omnes quidem luctu hoc aciuposemus ex ipsa definitione ed tantu qude latis Iunt,exquirimus. Eri enim Ot in Topicu nostris Rodolphum Arimiam sequuti diximus otifima causi omni latis. Nam inis qua f

28쪽

in titutione pri .Einu eni autore iuri totele,ubiis uectandus eri, ad eumfint omnia dirigenda. Cum igitur unde Iudicis munus exortum, non esse certior alia poteri, quam quae legum: cum, ut initio annotavimus ex

Pomponiosurina ius in ciuitat istis, nisi mul essene

per quos iura redderentur. Legum autem constituenda rum causem,eaia fise quae regum, upra ex Cicero ne docvisu nempe, ut inter homines aequitas consitueretur. Iuris igitur aequabilis decernendi gratia iudices inuenibunt. Nam si in sua sibi quenque cum ius dicere, maiores noriri tinuisent, quid non sibi permisi ent,tie otentiores in infimos 'velueteratores Uticautelaribis plim cultores veritatis Simo quae non tonannis, ex ea licentia profluxisset f Huius igitur aequalitatis confrvandae gratia, arbitrati Legumlatores iniquu admodum esse,in re propria alicui licentiam tribueresententi 'compluribus in locis uetuerunt, quens infla cum ius sibi dicere: vim, tum feri,quoties quiis id quod deberisbi putat, non pernicem repsit. Vlpianus: Qui iuriflictionipneeri, nes sibi ius dicere debet,nes uxori velliberis. yῖis,nes libertiis vel caeteris quo cum habet. Callistratus: Optimum eri, vis quas putas te habere petitiones, actionibus experiaris . sis enim eri e tunc,quoties quis

id quod deberisbi putat,non pertadicem repsit. , r

29쪽

cellus:Si de resua quis arbitersectus eri,sententium diserere non poten, quia sescere iubet,aut petere prohibet: nes autem imperaresbi, nes prohibere quisquapoteri. App. Valentinianus Grat. Generali lege decernimus neminem sibi e Fudice vel ius sibi dicere debere.

bus tamen legibussolutus esse diciturApentator: is enim in causepropria iudicarepose videtur,autores, arcebio Iureconflio. Cuius reuosm Bariolus extendit elaad Principes omnes ac civitatessuperiorem no agnosentes,quo tamen nunc in medio relinquimus: nisi id fucultatis,consuetudine confirmaretur. Pote I enim,utLudoui cus Roman ait,cofletudo tribuere alicui DFG pro

prio iurifictionem lia cause consituendi Iudicissit, ne leges ludibrio haberentur,alioqui vand utune. Hinc Cicero prudenter,ut omnia, dicit: Pt magistratibus i ges,ita populo praefint magi laurus: vere, dici poteri, magistratu legem ese loquentem: legem autem, mutum magistratum. Tertia quos eme cause potuit Quanqua ex priore quadamenus fuere videatur9 nempe uti set, qui bonos morersens frendo, incolumem retineret civium. interse coniunctionem. ab quidemstio,nullo comodiore ductu prouent cie qua index pndem' er poenindiligente praebuerit expensnee his enim duobusgoneribus respublicas omnes continer magno consens phiLy bi tradidere. Quo etiam pertinet quotvtPliniopti

30쪽

ret, Democritus credidit duos omnino deos eme, Poenam Benjicium.. ne quiu hic mihi cauillator hanc cau- Iam cum priore confinia quas ea addequitati s costituendae rarionem, i j distributiuum pertineat, hoc loco non tam de analogia, quam de bonis moribus infrendiis agi mus,quod quidem uelipf Vlpiano res poenarum metu,

metvpoenar verumetia naemiora exhortatione escere cupientes. Et sus quadrant Pauli verba ad Roma nos,inatio huius operis adducta. δερμαν metione quam nunc respicimus, tradu Cicero in IV etoricis, non motamnsiderandu es quid, ' quantu, quamobrem postulet quo er quam res pnaemio dignasit,sed etia apud maiores quibus hominibus er quibus de causις talis h nos sit habitus, quaeretur. Deinde ne is honos nimiu per i uagetur, praemia virtvtu er osscinsincta er casa essi oportere,ves ea aut cum improbis comunicari,avet in me

diocribus hominibus peruulgari. I Inus homines virtu i ris cupidos fir virtutis praemio pervulgato. enimi num Cr ardua sint, ea experiendo pulchra er iucundat hominibus videri. I inc illae cautiones in Iure norim,vel ne temerbiatuae cvis honoris ergo ponanturine inconfid. es Principe:vt erectioni praesens adst Iudex: ne praemij i nes bonoris beneficium, cuiqvam damni praebeat occasin i , nem: ne struo necem domini vindicanti, aliter quam cum