De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

31쪽

cause cognition ubertas pro praemio tribuatur. Depoe bina autem alio loco sicait idem Tullius Omnia iudici aut disrahendam controversam,autpuniendoru malescio rum cum reperi int: uorum alterum levius erit, quoder minus laedit, er perspe di ceptatore domessco diμ-

dicatur: alterum e ἰ vehementisimv,quod adgravis- . res res pertinet, non honorariam operam amici, fedy . veritatem Iudicis ac vim requirit. Quoderi gravius, cuius rei causa maximὸ iudicia consιtuta sint,idiam via

lis confietusue dii lutu eri. Nam ut grues res egi tum,pifimasic maxime er maturisime iudicanda e l. Idem Idoc enimspectant leges hoc uolunt,incolumem se ciuiu

coniunctionem:quam qui dirimunt,eos morte,exitus,uin' culis,damno coercent. Paulus urecons praess provinciunt ueprovinciaehomines tantu impertu habetio

hoc,dum in provincia e tinam si excefieri priuatus e l. Habet interdum imperium, aduersuS extraneos homines,si quod malu comiserint. Nam Cr in mandatis Principum est,ut curet is quiprovinciaepra Hi malis hominibi provinciam purgare,necdisingviturvndoint. planus . Congruit bono e navi prasis,clinare ut paca ra atq; quieta provinciasit, quam regit: quod non dissicile obtinebit si licite aga ut malis hominibus provincia carea eos, conquirat. Imo er aliquando poena exacerbanda tah quando filicet multis gnus antibus opus es exemplo, e

32쪽

plo,ut unius poena,metus posit esse multoru. Itas pr.

m proposito ψusj,ctiles ad virtutem reddit alacriores: poeitae metusFcit, ut minus malis esse liceat. Prius genus,humanum er civile hoc autem in pn actue ceruicum ingeni seruilis homines magis Vuuenit. JHinc enim illudCiceroniis, Phogem plagis feri flere meliore. M-rum quo honestius snctius, en, duci quam trahi, ultro

obedire quam cogi,amari quam metu eo magis bono Iudici cune esse oportet, vi suae ditionis ij creditos, per omnem occasone sita oratione, comodissis decretis afflescat, ultro fias cogitationes eo reducere, ne ulla in re utilitatem ab honeses iungant tum ut id altem ex lini versab iuisitia in mores trahant,vi nihil magis contra naturam eo arbitrentur,quamsi comodi causa nocere a

teri. De primo scribit idem Cicero: PGhil ueia utile quod non idem honesum,nec hone tum quod non utilesu: nulla, pernicies maior hominum vitae potuit afrri, peorumsit opinio qui isa es Duxerunt. Hinc vulgatum illud apud Areconfilios, Id unum nos poste,quodhone ἰὸ postumus. Ides enim omne quod licet honesum est. Mode Iinus Semper in conventionibus,nosolam quod liceat considerandum eri edo quod hone Iuni e i. Paulus: DAn omne quod licet honesum e i. quidem hone stas quemadmodu er Iuris aequitacetiam ex patri ribus recipienda e II. Vlpianus: i duersu bonos m

33쪽

res sic accipiendum eri, non vus eius quiscit, e enera

luer accipiendum aduersu bonos mores huius ciuitatis. Ocem. Quae vero more aguntur Cy'institutis civilibus,

de his nihil es praecipiendu:ista enim iba praeceptuum Desecundo idem rillius: Nam sibi ut qui mali quod

advψum vitae pertinea quam alteri acquirer concessumeri non repugnante natum, illud quidem natura non patitur, ut aliorum Polys norinus Aiatates,copias, opes augeamus. Et aliquanto stori: Nectamen nosne nobis utilitates omittendae sun alijsj tradens cum his ips*ω-m foῖae cutis utilitat quod ne alterius iniuria fiat, Jerviendum eri. Scite hoc osippus,ut multa: Qui dium, inquit, currit, eniti Cr contendere debet smaxim/posit ut uincat:supplantatre eum qui cum certet, aut manu depellen nullo modo debet. App. Theod. e TIZalentinianus: Reyb ipta contra ius elicita ab omnibus Iudicibus restari pnaecipimus: nisforte sit aliquid, quod non laedae alium, edpetenti prosit. I planus: Ita diuus Marcus Euochiano reo ipsi: beas ae timabunt iudices, adhibitis etiam his qui contradicerent,id hqui laederentur con irmatione adoptionis.

Igitur boni per ψIudires e L obj eam causem latius

patenti munerist fectus es,ut non modo bonos tueatur, malos coerceat,sid ut omnes suae creditos cur bonos quoad licebit efficerestudeas. Quod quidem nulla estScaciore

34쪽

LIBER PRIMUS.

ingenij vi impetrabit,quamsi uir bonus ac prudens vli 'habebitur. INJam res dictum sit prius, escendum erilia me epius. Fides ut habeatur,duabus esci rebus poterisIexisimabimur adepti coniunctam cum iustitia prudentiam. Hocimpetrato, ut ei Hes habeatur, magnam illam belluam, quae populus dicitur sic enim popuae voecut Plato ) in suam scili trabet 'tentiam, praesertim si quoties praehit erit comones ciendi occaso eu illud in sententi frendiis, leu in conventibus civilibus,seu quali-cums ab enesm patente cotidia nonsertuito Cr inconditosermone uous, ta concinna an closj hbnuta oratione, ese in animos auditorum insinuaverit:cum, aliquousi promovisse intellexerit,charitatis Quaesocietatis humanae vincultigenerale eri) actionib. illos exercuerit. Nox enim experietur, afiduitatem quodammodo illis verri in natura lubentes Acere,quod iamsi plurie asegaudebunt. Nes enim pote Uenses quidam hone ligaudi, virtutis actionem non vltro consequi, etiamsi neruino ipsim quidem iactare deceat quens, magnu esstpropriae meritum actionis. Sedhaec hactenus de cavss.

DE PARTIBVS DEFINITIONIS. c A P. III.

videamus departibus. Partes hic appe

tam ante dijerentias es propny, vicem retalobtinere dicebam. Id Ciceronis exemplo, qViresin Iusicis anxi Aicite, partes a firmiis plurimum

35쪽

dissereob ibat, is ipf tamen in libris de Oratore semas C pectes,paretes appellat. Genus sinpiis id eri, quod i similis comunione quadam, pecie alite disserens, duas aut plures complectitur partes. Partes autem sunt, quingeneribus lys, ex quibus emanant ubi untur. Irassiue disterentiasseu qualitates alius vocare mali liberum Ula cutis iudicium:ego in praesentia, partessubstantiales nominabo,ex quibushichomo politicus quemiudicem perfectum dicimus'consituatur, secundum quas, a Iudicedirnus imperfecto. Nam ut idem Cicero ait, cum intelligitur quio nificetur, minus laborandum est de nomine. Et Abius: Non intereri disensium, quibus quidis nominibus appellaundum retapsa manifestasti Partes igi

11 Bonus. iii Iuris dicendi, Cr arguitatisfiameiadeperitur. iiii . di muneris publica avtoritate nocatus.

V i R. Non remina. Explos etenim pridem est Socruris apud Platonem sententia, civitate inritisenus,in qua sminae non minus quam viri ossent nulla non ex parte, rempub. adminis are. Vlpianus: Reminar ab omnibuς vettiuilibus vespublicis remota sint,stideo nec iudices esse possunt, nec magismurum gerere, ne ostii re, nec pro alis intervenire, nec procuratrices ex Alere. . Paulus

36쪽

Paulus quos ait, non omnes Iudices dari posse ed uasdampersonas impediri Me,quasiam moribus,eπuoniatis natura. Moribu inquit,vseminae emeratino quia non habeant iudicium, ed quia receptum erit, ut civilibus

non fingantur ossicijs. Nes mi exus modo,quo pleri legibus Olatum eri,denegat illis huiussos unctionum exercitium,sed etiam iudici' muliebri agilitas o inconstantia. Varium enim Cr mutabiles perfaemina. Obj eam causem maiores noriri Ot M. Portius Cato apti Liuium inonulla nepriuatam quidem rem agere faeminosine autore voluerunt edin manu esse parenta strum,uiransi: hoc veriti, ne cum pares esse coepis m,moxsuperiores evaderent. Hinc etiam Papinianus ait Xminaria conditionem in multis Iuris noriri articu lis,deteriorem esse quam mas ora. Mir igitur,non autefemina,Iudex erit. i Hi inius rescultatem, nacta

ferit mulier consuetudineue rivilegio. Nam eta' olim Lacedaemotu magna ex parte muliebri imperio regebantur er Phtti Mecomat umenos appella opulos quosdam laetonum vicinos bello ab Mazonibus victor, ex eost dictor quod victricibus ob quantur. iis utina hodie non multi essent Iudices in innaeoocratia viventes. Inter caeteras, um equidem novi, inArili et Ummi tribunalis collocatum,cvi uxor omnes tantum non assctus

. dare, π qui bos ab illa accipere didicerit. Q d autem

37쪽

pem t 0 ure viri mulieres ipse gubernent, an eos qui gubernan a mulieribus gubernaritidem enim accidit: nsi etiam Circe veIdeus aliquiis foeminam mutaret in mare quem caseim contigis*miror Gellium Plisenio res retisdem habere. vi R. Non impuber. Sed an a Lycensu planus re Dondere videtur, eum quι natus sit annos X v iii. posse

Iudicem esse, etiam sine ullo diplomate principali, quod tamen ante eam aetatem requiratur: ea, e i omnium frὸ Doctora comunissententi quae etiam multis fila ιμ- te I adminiculis. Primum omniti, icero ille rerum poti

ticursi, Cr in hiis Iuris ciuilis peritifimus, par facit periculum, reconsiti de iure respondentis, uicis ex iuris praescripto iudicantis:Nes enim inquit Pieri pote ἱut aliud iudicari de iure, aliud responderi oporteat. I De vi quiritia iuris numereturperitus,qui id uiuat esse ius, quod non oporteat iudicari. Redla etiam Speculato qui mali confitenteno minus Iacere lite uam asseri quam

male iudicantem. Si vitur par in utros pericvl curvo quae aetas de iure respondenti legitima e Leadem Iudici quos legitima dicetur X V III. aetatus annuattigit, πρro σθ' postulare,o de iure re ondere poteri. Nam, ut IVlpianus ait, moderaram hanc aetatem retor nutus est,a .rocedendum in publicum: qua aetate

eo paulo maiore rivr Nerua situs de iure renonis s. Sic

38쪽

s. SicCicero,eadem fHaetate Sex. Rosium L norinum defendit. Malo equidem ipsis,quam Gelli' verbis,

in eo credere. Sic enim ad N orationis initiumsiriptum

ut Ego si quid uberius dixero,veloccultum esse,propterea quod nondum ad rempub. accessi,vel Cnosi adolesentiae meae poterit. Huc etiam pertinet, quod ea aetate aut etiam citeriore, virili toga donabamur bonae Dei adole- senses,ut exSuetonio isqvenepote Qiuidrimus inquit patrem amist:duodecimu annum agens auiam Iubam de Iunctam pro concione laudavit quadrienniopυhvirili togasempta,militaribus donis,triumpho Casaris. Ficano donatus eri, quanquam expers belli propter aetatem. Quid, quodcoplures adolesentes apud maiores nostros

coss. Iisunt'Cicerod ipse in Philippicis: Defen

di rempub. adolescens,non desera nex:contempsi Catibna gladios,no pertimesta tuos. Erat enim Cicero cos. quo tempore Catilinae conatus repremit, uti ex Sallustio et Plutarcim intel itur. Idem Cic. aDPhthnIca veia apud antiquos, Rulli, Dec , Sorvini multi Ggyali, recentiore autem memori perior canus, T Ela minius,admodu adolesenter cos s.frct tantas res gesserunt,ut populi Ro. impertu auxerint,nomen ornaverimet. O d Macedo lexande cum ab ineunte aetate Crc. I is igitur basibus exister sustineri, videtur comunis opinio, qua aiunt, eum qui plenam pubertatem attigerit,

39쪽

Quodquidem exacto π V II I. aetatis amo contingiones rem esse, etiamsne vilius privilegij praerogativa posse: eam, Iripiant mentem se, respondentis ententiam a

minore X annis latam valere,nis minor π V II I.amnis fit. Pernicio satis suam durampleriss omnibus videatur,a comuni receptassententia di cedere: svos te meritatis plem primogvsu iudicetur, ab in praesertim, qui, ut Plinius iunior ait, numerare magis quamponderaresententias didicere. Quibus nos Til verbis hoc loco rescindebimus. Nos,ut caeteri alia certa alia incerta esse dicut is ab his essentientes alia probabilia alta tmpnobabilia esse dicimus. Quid est ergo quod me impediat, ea quae mi hi probabilia videamursequis quae contra, im probarentis assismandi arrogantia euitares Cum it Iudic perfictum defribamus,propius ad Iurecons torum Pauli er Vlpiant aliorums mentem accedere vi

debimur,si virum non minorem π π v. annis requinta

mus: ac eum qui aetate illa minor sit, Iudicem se, citra Principis diploma, nonpos, probabilius arbitratisve rimus. Principio I planus ipse, regulam ex lege natu ne proposit, qua pnoem dulitatio rota niti poterit: Magis unguio confidendum his, quibus maius periculuintenditur: nams aliter obfrvetur, inventa erit ratio, quemadmodu audacisimus qui , maiore iniuria alium asticiat. textus habet impuberem, ednos in genere loqui .

40쪽

LIBER PRIMUL 2

mur. Quos ut legislatores,qui reipub. cossituendae praefuerunt,uideri debeant , duo illa diligenter Platonispra repta tenuisse. Vnum,ut utilitate civium sic tueremur ve quicquid agerent ad eam referrent,obliti comodorumsuorum. hera virorum corpus reipub. oenarent,n dum partem aliquam tuerentur,relisuas desererent. Iraus non si mihi verisinite, eos, uiis legibus, priuatis quibuseam in altum compromittentibus,aut ipsi uni nesci uam rem adminis ure volenti lenius consulere voluis quam uniuerse populo Iudicem exposenti. I Lius enim multo p riculum reipubumpendit, si Iudicem haudous co modum nacta sit, quams unus uelalteriodi deligendo Iudice, rerumvehiam arbitrio curoeliat. Irideamus igitur quid de hoc adolesent que comunis opinio tribunalibus prae fici legum nosnum autores,alijs maiores mybi censiorinti Calli nutuN:Cum legentia cavisisse,ne mino π π.annis iudicare cogatur,nemini licere minorem π π .annis

compromisanu Iudicem eligere. Vlpianus de minorib. π π V. annis loquensetam inter omnes conset agile ess er infirma huius aetatis consilium,a' multis captioni bussuppositum, multorums insidijs expositum, auxilium eis praetor hoc edicto pollicitus eri, Cr adve=su captiones opitulationem. Et p)ripaulo:Et ideo in hanc Vque

aetatem,adolescentes curatorum auxilio reguntur,nec ania reisae adminisnutio eis comitti debebit, quamvis bene