De veterum acclamationibus et plausu libri septem Francisci Bernardini Ferrarii Mediolanensis theologi, ac Ambrosiani Collegij doctoris

41쪽

3 De Veterum Acclamat. & Plausu

ad Iectoris deicinationem apta mirabiliter,& ad totius an, liquitatis cognitionem maxime opportuna'. Quapropter crediderim, facturum me operae pretium, eam si resti totam hac vir a Diatriba pro meis viribus aperuerim diligenter . Opus autem totum, ut breuiter instituti mei rationem aperiam, in septem Libros partiri commodum duxi . Primus quid sit Acclamatio ;qiud, dc quotuplex Plausust quae suerint praecipua eorum nomina ; quid inter utrumque disserat , quidue conuentat; ciue item uniuerse, vel communia cnt omnibus, siue Acclamationibus, siue Plausibus, vel cer- ad ea apte Polsint, ac legitime reuocati, contrichit. Ia secundo Theatrales illustrabimus Acclamationes . Dabitur Tertius Schol allicis , ac Forensibus . Senatorijs Quartus. Quintus cas comprehendet , quae in sacris Christianorum concionibus, coetibusq; Synodicis fieri solebant. Sextus Militares,& Nuptiales coinplectetur. Reliquas, quae Propter varietatem ad certum caput reuocari non pollunt , ob id quenlacuit Miscellaneas appellare , in Septimum conseram Iitum: ad quem etiam selectiores nonnullae Acclamationum formulae addentur . His autem omnibus ea opportune admiscerim tur, quae de Explosione, ac Sibilis explicanda occurrcnt. .Ccterum antequam de iis sigillatim dissero, lubet rauca prisari generatim. Faustas igitur ab Infaustis, a Prosanis Sacras omnino se- imgere hoc in opere Acclamationes ab initio decreueram. sed, qu minus in eo starem, causa me illa sane probabilis impulit, quod multa necesse suisset crebro iterare . ineptum est autem , id quod res insa loquitur , eadem iterata saepius inculcare. Qtiae item de Plausibus se se ad dicendum obtulissent, separatim tradere in animo erat. Verum, quia haec duo clamatio,& Plausus, ut loco docebimus, sociantur sepius, ac nectuntur ab Auct9ribus, confunduntur etiam, ac Perthiscentur, ob eam credo causam, quod raro ad acclamandum ederentur voces, quin manus mouerentur ad aps laudendum . idcirco nos etiam , ut quisque locus postula-hit, elim Sacras,& Profanas, Faustas,& Inisultas iungemus Acclamationes, tum confuse, ac permiste ipsos Plausuum, ec

42쪽

Αcclamationis, ac Plausus nomine qui sit a nobis intelligendum.

Ggredior rem ipsam , a nomine, ut fieri solet, exorsus . Acclamatio igitur, a ci more nomen ducens , aliud nihil erat , Voces , me plures, Die pauciores , tentius semper , O in cantici modum emissae: qua , se faustae erant, laudationes hin bebant, O bona vota; execrationes, convicia, si infausia. Plausus duplex habetur in Veterum scriptis . dicentium alter , ac recitantium; alter audientium, ac spectantium ; m nuum hic, ille vocis ac lingua . Agimus nunc de manun Plausu, reseruata alterius Tractatione in alium huiusce primi libri locum . iAc manuum quidem Ptivos, sonus erat, nec insuavis, nec absurdas, quem manus audientium, seu spectantium , inuiceni sese apte ferientes, callidentesque artificiose, ad fauorem efficie bant. Triplex autem erat sex triplici utique sono, quem rsolebant exercitatae in plaudendo manus reddere. iBombos dixere; Imbrices , ac Testas . Atque haec pro tempore summatim de M- . t clamationis, ac Plausus nomi-- sdicta sint, infra distincte accu-

43쪽

De Veterum Acclamat. A Plausa ibus potissimum nominibus Veteres appellarim Acclamationem, di

Plausum.

' Austam porro Acclamationem, & Tla Minpermultis nominibus signarunt Scriptores Graeci , ac Latini. Δ, i ii γορους hoc ei , Oratorios honores , dixit Euripides in Hec ba; quod nimirum dicentis laudes haberet fausta Acclamatio , ut loco docebi mus . Quam eandem ob causam Plato in lib. 6. de Republ. & Beatus Chrysostomus in Homil. 2. ad Populum Antiochenum , atque a. ib saepe, ιπιωνον dixere Heliodorus Aethiopic. lib. Io. ευφημυου: βοάς, apsellauit Acclamationem ; ipsumque acclamare Iaio Chrysostomus non uno loco τι αμαι vocat, &Plutarchiis in Symposiacis lib. 7. quaest. F. θορυβον,κροτον, λα λαγαιν, nominauit, tumultum scilicet, & conclamationem . ocin libr. de Auditione κραυγάς , &θιευ ..e , ideli Nocifera tiones , ac tumultus ; scilicet ob eam rem, quod ad rauimvsque, seu ad vocis usque desectum, ut infra dicemus, non manquam acclamaretur. Vnde ab eodem Plutarcho, a Be to Chrysostomo, ab Euagrio, aliisque Scriptoribus non se

latum est acclamare. Idem Plutarchus in adducto de Auditione libro, & in eo, qui inlcribitur , Non pom filia iter vivi fecundum Epicuri decreta, κριτιθορυβου:, iuncta Voce di xit , quasi Tlaunum tumultus . Ibo Chrysostomus in Orat.

- e. , hoc cst, modulate acclamare: quta videlicet ad ryt

44쪽

Crmum, modosque musicos pronunciari solerent Acclamationes; qua de re inserius . Beatus Gregorius Naalangeniis tu Carmine de Vita fila ipsum Plaudere nominat . quod es , perni epere in Oratione autem . Canoram mantium actionem appellat Plausum, γwῶν ἐυ; nimirum,

etsi cum strepitu quodam dabatur Plautiis, non nil uis tamen, nec absurdus erat ille strepitus: de quo postea dicturi sumus. Sed ex Graecis h c quidem sussiciant se ausuum .

re Acclamationum nomina . Proseram deinceps nonnullam Latinis itidem Scriptoribus, a Marco Tullio exorsus, qui ceteris omnibus, ut tempore, sic iuditio & sapientia longe antecellit. In primo igitur de Oratore Marcus Cicero Clamorum , O Admirationum nomine signat Acclamationem . quae Oratoribus fieri solebat e quod scilicet in admiratio nem traducti interdum Auditores ob dicentis eloquentiam . contentis vocibus dicenti ipsi acclamarent . Etiam Seneca clamores dixit in epist. sa. In extrema autem y9. Epistola, Acclamationis fecundae fauorem appellat. Quinctilianus quoque, & Macrobius fauorem dixere is autem hoc etiam amplius , Laudaritis clamorem , in lib. IO. cap. I. , alter vero in p. Saturnal. lib. Sanctus Valerianus stadium laudis appellat,& vocis fauorem in Homil. I . quae est de Humilitate . . . Plura certe alia Plausuum,& Acclamationum nO- , t iri mina adduci possent, tam ex Latinis , quam ex Graecis Scriptoribus e sed ea sciens an . praetermitto , quod & longum nimis esset omnia persequi , α magna eorum pars in Promptu sita est . Quapropter O lin .moVa. Dci

45쪽

s De Veterum Acclamat. & Plausu Vocis etiam , ac linguae Plausum fuisse in V

terum dictione. Philostratus, & Eunapius illustrati: emendati corundem Inter- preteS. Declaratum , quid ei-set huius rodi Plausus.

Pa monui in z. huius libri Capite, dupli

cena ol ina suisie Plausum e Manuam alte rum , alterum orationis, seu Nocis ac ι gua; atque vi dicentium hic crat, ac λ ecia

tantium, sic ille audientium, ac spectantium, Ac de manuum quidem plausu di non nulla iam attigimus, & plura deinceps toto in opere accurate dicentur . Vcrum , quia hrc commodius omnino, ac dilucidius aperientur , si cognitum erit prius, suisse in veterum dictione Vocis etiam, ac lιπκae Plausum idi si item patuerit, quid esset huiusmodi Plausus idcirco placet ista primo loco excutere. Quae quidem vi coner lubentius, faciunt doctilIimi alioqui, ac poI tiisini Graecorum Auctorum Interpretes , qui verbi κριτος notione decepti , bona eorum venia dixerim , & salluntur ipsi,& alios fallunt. Animaduertentes enim, manuam Plau-1um in Graecorum scriptis κριτος vocabulo saepe demonstrari, ex eo, ut eadem semper esset vis iIlius vocis , ac significatio, confici crediderunt. Quod quidem a vero perspicue alienum esse , atque adeo voce illa , orationis etiam Plausum , nec a paucis, nec raro significari, quae mox subiiciam, satis ostendent.

Orationis igitur, seu vocis ac linguae PIausum fuisse in V rerum dictione , testificatur Apni eius in eo libro , quem de Deo Socratia effecit , scribens hoc Paeto , Homines ratione

46쪽

Liber Primus.

pollextes , orati one plaudentes, immortalibus ramis moribundis membiris &c. De eadem in S. Hieronymi Em o. ouae esse ad Cyprianum,ula plani si me dicuntur, To ul- ωt di cistimum 'almum , qui apud Graecos,o Latinos octogesimtis nocus

Icribitur, tιθι eis eram, non composita Nerborum cratione . plausuque populari , quι solet imperitos Audisores decipere atoue palpare id oratione simplici Oc. Hic animo, tarquam oculis , aperte admodum cernis , euis omnino Plausus fieri a Hieronymo, sicut & ab Apuleio, mentionem , qui, non ma- nutim estis sed vocis ac tinguae, atque adeo in dicentium clunia taxat oratione positiis . Inuenio etiam ex Graecis Scriptori-hus , qui Plausus in hunc eundem sensum meminerint . in eis est Lemnius Philostratus, di Sardianus Eunanius. quorum uterque , Sophistarum in dicendo sonoritatem dili euter quaesitam,& assectatum linguae pulsum, vocisque consorna tionem s an quibus nimirum ρrationis Plausus consistit ut proxime dicturi sumus exprimere non uno loco intendens. simplex verbum interdum , interdum τ ης κηοτον una adi*nctione usurpat. In primo itaq; Philostrati de Vitas Sopliatarum libro de Polemone Graece sic e ακτκλε ὀρν , --πονον , υῖ κρο- θ-μάσιος, ο ιος με κτυπει- γλωχῖM. Idesh, Vox erat eι tentias laboriosa, plaususque wιν bitis, prout lingua Drepebat . & ab hoc loco non lom eadmodum, plaudentem , & altam orationis sonoratalcm eidem Polemoni tribuit Philostratus; interrogatum enim ali quando ab Imperatore Marco Sophistam Herodem cle Polemonis dsctioile , ita respondisse ait, I-ν απι- ἀuia κτυπος ου αταβάψει hoc est, suadrupedum sonitus mo aures perculsit equorum . Atque , ut indicaret Philostratus', quid vellet Herode per eam vocem , κτμος, intelligi, haec illico subi cit, ἔν--:ν ος δη το ἐπίκρατον , το - μ. . quae sic Latine sonant, Per hoc plaudentem , in altam orationis sono-τIt.rtem offendens . Idem Philostratus in a. de Vitis Sophia ita ruin libro, de Atheniensis Herodis stylo, ac dictionis p nere agens , haec scribit, ii α ἀρμονἰά του λογυ, λανως κεκο

47쪽

8 De Veterum Acclamat. & plausu

sermonis admodum einuata est , O subtilito grauis , subrepra

tot κs, quam premens; O plavsus eum securitate, O sonoritas critiri votas aemula oec. Lt in eodem libro de Aristoclis dissione eodem sensu ita scriptum est, αντη δε' . A Uxtim c

Herodis lingva ex evdatur , tenais Iotivs , O lxilis esse Nide, rur, quam cui consi et pilausu, ct Jonitu, 'Vocis nimirum , ac linquae sic enim, quantum video ipse, Iatine sonant Phil strati ,erba, non quomodo reddidit polita lIimus alioqui Interpres , , N δον, illa sum , di acclamatιcnem Audito τExa conuertens. In eiusdem Philostrati Hermocrate de e dena lui quae plausu haec aperi illime leguntur , MIM, τὶν ἔυραμ . - ο της γλω 'ηι ερ- . hoc est , Aliqhiae ei etiam ha cilis orationis fluxus , ac lingua plausus dabat . Denique Ire Adriano ita plane scriptum est,rta Aoρασκε uta της λέτεως,

Sardianus vero Eunapius itu Himerio, ita ut Philostratus v cem hanc, καdietis, usurpauit dicens, Δ ἀνωρ ώπειν 6 f ναυν p, η πολιτικὸν, hoc est , Sermo illi facilis , O concinnus , eompositio vera I lausum habet, o fomtum politicam , Moo ratum nimirum , di a Sophistarum pompis alienum, qualis consueuit esse ciuilium orationum plausus, di sonu& . Edi Acacio, ου λέῖer, inquit, tλετα κρότου πρὸς ὸν ἀρχα . Wπίπεφν- ,ειν. Quem locum Hadrianus Iunius sic)transtulit, Dictio eius ad manuum plausum prisco dicendi generi aceedit . Verum in eo vertendo , qia id opinaretur ipse nobis exposuit ; quae esset Eunapij mens, vel praetermist, vel minime asccutus est . nunquam enim cssiciet, ut vox illa, κροτος, nuum pia vim hoc loco significeta cum dicentem Omnino rejiciat, non audientes; ac proinde, non de manuum, sed de Ivlva, ac orationis plausu accipienda est. Nos eum locum sinu exornatione ulla , ut veritatis rario seri, simpliciter ita vertimus, Dictio cum Hausu ad coliquum modum acommodata erat. Extat etiam Nysteni Gregorii in rΣ. aduersus Euno. Dὶiuar oratione, de voce, in hunc cunctin D: iuri

48쪽

s. Liber Primus.

sitirpata, locus, quem, quod maxime faciat ad rem , libea

ter recitabo, Magistum, inquit, ηGrum exagitat, O sermonem, quem de commentatione habet ille , distraheti, ac la erat, ore dictis insultat rursus consueto dictivmularum seno, O lausis lasciuiens verbis, O luxurians σc. Q των λε- , εν σατυρί ων τοῖ ρημα σι . Ex quibus omnibus plane patet suisse in Veterum dictione vocis etiam, ac lingua plausum . Simul de illud elucet , κροτον , seu γλωῆὸς κρότον, hoc est, vocis ac linguae plausuin aliud nihil fuisse. quam diacentium plenam dignitatis sonoritatem, animos studientium quasi titillantem , O au eos cum suavitage ιllabentem: fiebat autem clim ex verbis, ac sententiis lectis, dc illiis ribus, aptequo connexis inter se , ac colligatis , tum ex apta vocis ipsius compositione,& pulsu linguae temperato. sed omisso vocis, ac linguae plausu, ad eum, qui manibuἷ edebatur , reuerta

Factas raro Acclamationes, quin manuum etiam Plausus darentur.

DC sacillime ex eo deprehendis, quod

consueuerunt Veteres, tum Graeci, tum Latini, semper fere AccIamationes , de plausus scribendo iungere, ac copulare. Quo posito, quantiam ego video, inferrσhoc pacto licet; Acclamationes , N Plausus ab Auctoribus scribendo disiunguntur raro ac separantur, igitur raro fiebant,vel sine PIausa Acclamationes, vel sine Acclamatione Plausus.' haec enim consecutio, ut est maxime probabilis, ita neces

49쪽

Io De Veterum Acclamat. & Plausu

coniunctione, ae nexu subiicere . Est igitur apud Isocrateri in Panathenaico his ipsis verbis scriptum, Lecta est Oratio ,

atque laudata cum plausu excepta; ea consecuta omnia , qua excelsum Declamationum sequuntur . Vbi vides necti ab Isocrate Acclamationes,& Plausus; ait enim, lecta oratione excitatos statim Plausus, laudesque emissas, quas nimirum faustae, ut dicturi sumus, ha bant Acclamationes. Theophrastiis in Charaetere de Adulatore , Iam, inquit, si loquatur ille, declamando scilicet , aut recitando, hic vero adulator flentium omnibus imperare , dicenti voce gestuque ap-pIaudere . Hic etiam copulatam cernis cum gestu Nocem , acclinationem nimirum cum plausu; quod daretur hic manibus, Nocibus ea fieret, ut non ita multo post apparebit. Apud Plutarchum etiam in libr. de Auditione ita legimus. canities dicentis , gestus, supercilium, fui iactatio, minime autem Nociferationes, ac tumultus, O fallationes eorum, qui interfuit . iaciunt ad percellendum Euditorem imperitum . Et aliis quanto post, Ac mibi serio considera, quid rei sit, Thilo opis disserente, eas , qui foris sunt, propter Auditorum vociferatio nem, O fremitum dulitare, tibicen ne aliquis, an citharaedus, an vero saltans laudetur. Et in libro, cuius Inscriptio est, Ion posse suauiter visi secundum Epicuri decreta, haec ait, Cardaces fetum collocarent, O Agriantas, . Callio scurras , ac Thrasonido aliquos, o Thrasyleontas, Nociferationes, O plavsitim tumultus excitaturos. Ecce tibi in hisce Plutarchi locis Vociferationis , ac Fremitus, seu Tumultus, manuum scilicet motu excitati, coniunctio; ut intelligas, raro ad acclamandum edi solitas voces, quin manus mouerentur ad applaudendum. Id quod cx ipso contextu Graeco manifestius adhuc apparet: siquidem in adductis locis Plutarchus A clamationem ,& T rusum unica voce exprimens, κριτοθορυἄους dixit. In eundem autem sensum dixerunt & Philostratus in Ri richione , Clamant exilientes . sedibus, atque hi quidem mc

Ment manus e c. & Aristianetus in libr. I. episL 26. de Panareta Pantomima loquens, Populus interea rectus, ac mirabundus ad stat, O voces alternas melodice respondet, manusque mο xet . Callius item Dio Acclamasionem , di Tlaissitim nectit ,

dum libr. Iq. ia Augusto ita scribit, cuinimo Tiberium in-

50쪽

Liber primus r

ere uis, quod ludis votivis, quos pro suo reditu faciebat, cat. iuxta se sedem dedisset I populumqtie obiurgauit, quod plausu, erlaudius eum profecutus esset . Etiam Themistitis in eorum numerum, qui cclamationem, & Pla xin copularint, adstri

bendus est; siquidem sub primae orationis initium ait in hunc modum , . n quod nouhm Notis, insolensque videatur, hominem Philosophiae nomine insignitDvi, oblimi quodam in foliosophistice in primis, arroganter se cre , est δε a vos oriatione ad clamores , Cr plausus excitare velee ; cuiusmodi a vobis mi lista identidem in beatos illos Sol histius conferri solent λ Et in Orat. q. Num me eriam n nc creditis, Auditores , fro illo Ilausu, atque clamoribus indigentem , cuiusmodi mibi a vobis , cum dico, identidem conferuntur, lini sum hic vos congregasse, O hodierna die in β ggestum ascendisse, at ne illos avide excipere , amare Brepitus, quibus Nerba mea prosequi soletis e Et in orat. II. Et sta sum quidem , ut apparet, ea tremis nune manibus excitatis, summaque lingva elammes cietis . Hoc ediam est illud, ut opinio mea fert, quod suil, 31. Orationis in tium scriptum reliquit Dio chrysostonaus, utinquitur, ali, ut Nobis ipsis imperetis , O riuitarem gubernetis , O ati quem honore alliciatis, O plaudatis . nam quod ait, Aliquem honcreasticiatis, hoc proinde est, ac si dixisset, Alicui satisne accla- metis: habet enim secunda Acclamatio, vi planum facie mus, laudes illius & honores, cui acclamatur. Beatus praeterea Chrysostomus, ut e nostris etiam aliquem producam , plausum,& acclamationem sepe coniunxit . In Homil. 2. ad populum Antiochen. Quae mihi, ait, horum plausuum utilitasPqua laudum , cor tumultuum ρ In Homil. I r. In Matth. pe omnia dicta laudastis , sed nequaquam ego plausum requiro, nec fauentium sonos, O vocum tumultus Oc. In HomIl. Fq. in Genesim, Nunquid temere est in vanum dicere volumus, ut a vobis laudum fructus recipiamus, O νι plaudentes manibus recedatis e Non hoc spe ctamus , absit . sed vestra tilitaG, mea maxima laus en, summus plasfus, s quis a viiijs ad Urtu rem convertatur. Et in Homil. 2. de I araro, Tacete, qMi haec auditis multo majorem vobis habeo grariam pro silentio, quom