De veterum acclamationibus et plausu libri septem Francisci Bernardini Ferrarii Mediolanensis theologi, ac Ambrosiani Collegij doctoris

71쪽

a De Veterum Acclamat. & plausu

Optatam maxime a Senatu inter Acclamandum ipsius Ah,

Nini, utpote abisentis , praesentiam. Adiungamus autem Ac- Clamationes ipsas. Hanc Autouini clemcntiam , inquit Vulcatii , Senatus his Acclamationi ius prosequutus est . Aηtonium pie. D. te feruent. Antonine clemens , Dμ te fervent. Tu no-Iuisti quod liccbat, nos fecimus quod decebat. Commodo Impe aium iusti m rogamus, progeniem ruam robora. Fac Iecuri surri Iiberi tui, bonum Imperium nulla vis Ddit. Antonias Tribun 3 am porestatem rogamus. Ti sititiam tuam rogamus. En Optaram a Senatu absentis Antonini praesentiam , Quae item a Iulio Capitolino in Maximinis duobus recensentur emissae in Gordianum Imper torem Acclamationes, eas nonnisi absenti lactas patet ex eo, quod in Africa tum Aegeret linter Nilites Gordianus, cu ei a Senatu Romae acet amaretur . Capitolini υerba sunt Iuliusmodi, Lectis litteris statim Senato accl. arruit , Gordiane Augis ste Dis te feruent . Felix imperes,taexos iberasti . Per te fulva respub , omnes issi gratias agimus S mox , Item Consi I retulit, P. C. de Maximinis quid placet erant hi quoque absentes, ut ex ipso contextu fit planum. respouum est, Hostes, Hostes; qui eos occiderit praemium merαι inr. In iisdem Maximinis sub finem tegimus, nunciata Naximini caede, Maximo apud Rauennam bellum paranti hac Romae a Senatu acclamata. ΠoRes populi Romani Dii persequuntur. Iupiter optime tui gratias. Apollo venerabilis tibi gratias. Maxime Auguste tibi gratias. Balbi ne Augus Ieribi gratiad. Tibi gratias Gordiane Augisle. Dinis Gordianis

templa decemimus. Maximini nomen olim erasum, nunc animis eradendam. Hostis publici caput in profruentem abjesatur, comgus eius nemo sepelias Oc. Victores hostum omnes desideramus. Trasentiam Maximi omnes desideramus . Etiam narratas ab eo dem Capitolino in tribus Gordianis Acclamationes, omni .Eo absentibus facitas necesse est fateri, cum & senior Co dianus, cui potissimum acclamabatur, apud Afros in oppi . do Tysd: o moraretur Senatus ipse, dum acclamat, C, O

dianorum longe disiunctorum miro se teneri desiderio signi scat. Post haec, inquit Capitolinus , litteras legit Gordian

rum ad Senatum , O ad se missas . Tunc aeclamauit Senatur.

remur

72쪽

in rup uis minam hostem omnes iudicamxs . Maxἰminum cum filio Dres inferis devovemus. Gordianos Augustos appellamus. Gordi.mos Principes agnoscimus . Imperatores de Senatu Dii confersient. Imperatores nobilis aridiores videamus . I cratores nos os Roma videat. Longe quoque aberant & valerianus, re Claudius, cum illi in Censorem , huic in Imperatorem delecto sauste acclamat Senariis; si quid est, quod Trebellio Pollioni credere'possimus. cuius verba , in Valeriano quidem Patre & Filio, sunt haec , Vbi primxin Trator edisit, uid vobis videtvr P. C. de cens ne deligendo Θ atque eum, quaerat princeps, cum Senatra sententiam rogeset, absente Valeriano, absentem hic mecum animadu rte Valerianum, omnes una voce dixerant, Valeriani Vita cenora est. Ille de omnibus iudicet, oui e 2 omnibus melior. Ille de Senatu ix dicet, qui ncillum habet crimen. Ille de Nita viaira sententiam ferat, cui nihil potest Qqci. Valerianus Eprimaρneritia Censor fuit. Valerianus in tota vita fua censor Iuli. P deus senator , πο- deIlus Senator, gratiis Senator . Amicus benorum, inimicus TI-rannorum , hostis criminum , hoistis vitiorum. IItinc Censorem ore nes cccipimus ,hxne imitari orenes volumus. In Claudio autem ista , Cum esset nunciatum nono Calendas Aprilis claudiam Imperatorem factam Oc. hac in Claudium dicta sunt. Augu- se Claudi Dis te nobis praestent. claudi Angurie, Principem re, aut qualis tu es ,semper cptavimus. Claudi Euguste, te resp. requirebat . clandi AuguIle, tu frater , tu Pater, tu amicus, tu bonus Scnator, tu vere Princeps Oe. Eidem praeterea Claudio in Illyrico consistenti, bellumque inibi tortiter gerenti, Romae tamen acclamat Senatus, ut est apud eundem Tre- hellium in ipso Claudio, Cum esset nuntiatam, illum, Gau dium, cum Macriano fortiter coxtra gentes in Illirico dimicasie Iacclamauit Sexatus , Claudi DAx Iortissime habeas virtutibus tuis , deuotioni tuae . claudio Latuam omnes dicamus. clavium. Consulem omnes cupimus . Tranquillus quoque Suetonius rem Candem aperte confrmat , in Caligula cap. 6. scribens in hunc modum, Romae equidem, eum ad primam famam Ῥaletudinis , de Germanico sermo est, attonita, O m a ciuitas se quentes noncios opperiretur, O repente iam Nesperi incertis auissioribus conualuisbe tandein percubuisset ,passim cum luminibus,

73쪽

3 De Veterum Acclamat. & Plausti

o victims in Capisolio concorsim est, ac pene reuulse rempli fores, ne quid gestisntes vota reddere moraretur. Experrefactus e somno Tiberιus est gratulantium vocitas, atque undi que coκcinentrum ., Salua poma, salua miria , aluus es Germ Astus. Atq; hic videre est, emissas tunc huiusmodi Acci mationes , cum Germanicum . absentem, & iam aegrotum , conualutile tandem Rotnae percrebuisset. Plena est testimoniorum ad rem eandem confirmandam Ecclesiastica etiam antiquitas; quibus tamen recitandis suis

Persedeo , quod ea sunt a nobis in I. libro Opportunius Producenda. Tantum admonebo, in Synodicis Conuentibus consueuiste Patres & Pontifici Romano absenti, & Imperatoribus ac Regibus Catholicis, itidem absentibus, fauste a clamare. sic Coelestino Pontifici Romano absenti Ephesina synodus ; sic Leoni Chalcedonensis ; sic Agathoni Constantianopolitana; sic tandem Tridentina, ut de ceteris omittam dicere, de Pontifici Pio,& Ferdinando Imperatori, & Regis bus , ac Principibus Catholicis absentibus acclamat. sed haec

alibi.

In eo igitur standum ; quod hamnus ex optimis Auctoribus, ilisque perantiquis, ac nobilibus docui; Plausus quidem nonnisi. Praesentibus dati consueuisse,

. Acclamationes autem absentibus etiam . νε- il interdum ia-

74쪽

Liber Primus.

A neminis acclamatum norm unquam, forte non item plausunt.

E quid porro p termittam eorum, cytae Plausuum ab Acclamationibus distet entiam possimi quoquo modo illustrare, it lud etiam adiungain; fuisse ab ipsis qu- que sceminis saetas quandoque Acclamationes , an vero Plausus etiam fuerint dati, firme asiduerare quempiam posse negabo, cum , qui rem approbet , testiseemis produci nemo queat. Philosophus igitur Seneca sub epistolae ets. finem de s minis acclamantibus , Carterum , ait , si te videro celebrem fecundis vocibus Nabi ;si intrante iaetamor , plausus, O pantomimica ornamenta obstrepuerint si i ta te riuitate foemiaia , puerique laudauerint ; quid ni ego tui miserear, cum sciam, qua Nia ad sum fauorem ferat Θ In Sophistae etiam I.ibanii ad Iulianum I egatione de iisdem sceminarum Acelamationibus hae e apertissime dicuntur, Simul atque antem bac quidem finem baluerunt , tua Nero incremen tum acceperunt. O occasis se obtulit mentem tuam aperiendi ,

T s clamorem odiuerAnt, quantum antea nAngnam; tum viro rum , qui non Theatrum tavrum compleuerant ,sed etiam montis

sinus et tum seminarum , cum pro more suo singula ex adibus suis Acelamatione fauna prosequerentur ob ea , quae hἱe gesta fuerant .,Extat etiam Cresariensis Eusebia in Ecclesiastica Historia locus,qui facere ad hanc rem videatur, sic sere ex Rumni interpretatione in lib. I. cap..26. conscriptus , Ver bum faciens ad plebem, Samosatenus Paulus, iactare supra modum dexteram, ac palmam foemori illidere, pede quoque subsa tare , ae scabellum ferire cum sonitu .. Ab Auditoribus ve-

75쪽

ss De Veterum Acclamat. & PI ausu

Ii more oraria moueri sibi expetebat, ocem tamquam δε caveis dari. Haec non solum a νiris, sed etiam a reulieribus i decenter expectabantur. Haec eadem ab Eusebio accepta naris rauit nobis Callisti filius Nicephorus in Ecclesiastica Hist. libr. 6. cap. ro. hoc paeto , Subinde foemur manu pulsans, Ofuraesum pedibus quatiens; quod si qui hac non laudarent, O , quod in Theatris seri solet, fasciarum tenuium iactatione , concussione non applauderent, quiue non acclamarent ; atque itiadem , ut qui circa ipsum Habant factionis eius exilirent, ab eis sibi iniuriam feri putabat. Sic enim Viri, O Mulieres Concionantem indecore admodum audiebant . Quae quidem extrema Eusebii, ac Nicephori verba, si non euincunt necessario, factas a sceminis Acclamationes, Plaususque etiam datos, at saltem significant haud obscure, Concionantem Samosatenum Paulum , qua erat superbia, animiq; elatione, a sceminis audientibus id ipsum, licet indecorum, & sorte etiam insolens , ac insuetum, expetisse tamen vehemen i ter, avideque expectasse. hi . neat igitur, de Acclamationibus quidem fir- . Di me asseuerari H. Posse , Ω-ctas. illas a se minis etiam quandσ- . - . . que ς an vero suerint ab

. iisdem Plausus quoque dati,nondum

G certum ha- v. beri.

76쪽

Liber Primus

A stantibus aeque & factas Acclamationes,& Plausus datOS.

T haec quidem omnia , quomodo differant

inter se Plausus,& Acclamatio, aperiunt in quo porro conueniant, deinceps nobis explicandum videtur. Atque in eo si drucam potit Iimum conuenire, quod a staniatibus aeque & Plausus darentur,& fierent Acclamationes, nihil mentiar.

De Plausibus quidem locus extat in M. Tulli; epist. Is . libr. a. ad Atticum, qui eos a stant ibus dams sic approbet. Inimici erant Equitibus, qui Curioni Liantes plauserant . ories omnibus. Idem M. Tullius , hoc ita fieri consueuisse, in Laelio his qine subscripsi vel bis docuit, qui clamores tosa cauea nuper hospitis O amici mei M. Pacuui' in ηoua fabula δ Oe. Stantes plaudebant in refcta,quid arbitramur in γera fuisse facturos e Cognoscitur id ipsum ex Suetonio , cum haec ait in Augusto , Eisdem pratextatis adhuc as Tectum as uniuersis in Theatro, O d flantibus stansum , grauiis me quesus est. Propertius quoque huiusce consuetudinis testimonium dat, cum in Elegia I 6. libri scribit in hunc

modum , I nune, tolle animos tecum finge triumphos, Stantiaque in Plausum tota theatra iuvent. Etiam Martialis videtur rem eandem haud obscure significasse, cum in Io. lib. epigrammate Io. ita cecinit, Sapius assuetam recitanti carminae tu fas, Et pariter geminas tendis in ora manus λψitio enim vertit Paullo inibi Martialis, quod, cum usitato more surgeret ipse, ut recitantibus plauderet, Paullus tamen contra morem sedens manus ad plaudendum moueret.

Phaedrus tandem de re eadem planisi e Aesopiarum Fabi

77쪽

3 3 De Veterum Acclamat. & PIause R

iarum libro quinto in Tibicine procaci, In Tlausus, inquit, contini rectum es2:lictat basia i Tibicen gratulari fautores putat iaAt vero Acclamationes quoque a stantibiis factas, L. Apu- pulei ex Apologia locus hic ostendit, in quo est, Sophocles Poeta , cum accusaretur a filio suomet dementiae, quasi iam peratatem desiperet, protulisse diritur Col enm , seam peregregiais Tragoediarum, sinam forte tum in eo tempore conscribebat,eamque Iudicibus segisie . nec qiadquam a plius pro defensione suae: addidisse , nisi ut audacter donentiae condemnareut, si carmina fenis displicerent. Ibi ego comperior, o nes Iudices tanto Poeta inuri exibe, miris laudibas eum tul Ibe ob argumenti solaritam,. in cothuranm facundia . Cum enim surrexissent Iudices, vi Sophoclem honore assicerent, videntur etiam sic stantes eidem fauste acclamase. Similiter apud Quintilianum de Institutione Oratoria lib. 2. cap. a. eodem sensu ita scriptu navin uenias, Minime vcro permittenda puer , aet sit apud plti W- qae , assurgendi, exultandique in laudando licentia. Et non multo post, At nunc proni, atque succincti ad omnem clausulam

non exurgunt modo, verum etiam ocurrunt , CP cum indecora

exvltatione conclamant. Huc etiam faciunt quae in serius L nobis in libro I. asteriantur, ut euincamus, nodicas ite mi Rcclamationes fuisse a stantibus factas.. tu vide , quae inibi

dicuntur

Atque hi quidem Auctores. , separatim a stantibus siue plausus datos, sine factas Acclamationes, prodiderunt; quo, vero proxime adducam ii & de Acclamationibus , di de Plausibus coniiuactim id ipsum docent. In Aristaeneti epist.

α . libri primi sic est , Topatus interea rectus, ac mirabundus adfiat, in voces ait ei nas melodice respondet, manusque mouet se est vestem quatit. Vocibus enim musco modo emissis Acclama tionem, manuum autem motu Plausum significari, & ante in

dicatum est,& deinceps planius dicetur. Apud Philostratum in Arrichione ita scriptum videas, ciamant exilientes Efedibus i atque hi quidem mouent manus Oc. Suetonius in Ti- herio Claudio , Eosdem, ait , spectacκla edentes, surgens ipse

cum catera turba, voce ac manu veneratus est. In Arnobi i demum i ib. q. aduersua Centes sub finem diserto scribuntur hic,

78쪽

Liber Primur. I D

aee, mesummi, O assurgunt Theatra, eauee δmnes concrepant fagoribus, atque Hausibus. His autem ita de Plausuum nominibus, genereq; multiplici , ac differentia , accurate expi icatis; essent nunc ait acenda qnaecunque possent de explosione, ac sibilis comm de dicie veram, quia in secundo ac tertio libro haec eadem necessario tractanda sunt, idcirco de ijs hoc loco disserendiri non sane est, cur suscipiatur labor. Ipsas nunc excutiamus clamationes.

, Artificiose conceptas Acclamationes

omnes .

CAPUT XU.

Vid sit Acclamatio a quid , & quo Plex

Plausus ; quae sint eorum nomina ; quid item inter utrumque pocillimum disterat, quidue conueniat, ex his, quae victa sunt hactentis , satis manifestum putamus . Nunc nostrae sunt partes, vi,quar comnul nia sent omnibus Acclamationibus, xvi certe ad eas omnes possitiat non incom--de reuocari hoc enim ultimo loco probandum posuimus proxime Pe sequamur. Omnium autem primum sit illud , Non temere . quidquiIque vellet acclamatum, sed Arte quadam conceptas A Clamata es omnes. Fuerit hoe aliis forsitan minime du- Dium et mihi tamen quiddam occurrit, quamobrem videatur, de eo Posse non abs re ambigi. Certum est enim, id quod CX dicendis apparebit , non sempet meditatas fuisse, ac Praeparatas Acclamationes , sed improuisas etiam nonnumqtiam, S repentinas; quae autem repente sunt, atque ex in Prouisio, omnino sine arte fieri videntur. Verum hanc Pa

Mo soli' sustuleris dubitationem, si dicas, subito , ac vet

79쪽

Iuti ex tempore pronunciatas quidem huiusmodi Acclama tiones , non ta inen ex improuiso, ac repente conceptas. siquidem extabant earum usitatae quaedam , ac peruulgatae quasi formula, artificiose conceptae, quibus ad res, siue im-Prouisas, nec opinatas, siue ex nectatas, atque praeuisas, uterentur acclanumtes. Producemus nos huiusinocti tormulas suo loco, & accurate exponemus . Cetterum ea ipsa , quae deinceps, tanquam Acclamationum pene omnium communia proseremus, illud etiam manifesto comprobabunt, sui illas nonnisi artificiose conceptas. sunt autem haec sere eius modi, Ad musicos omnino modos pronunciatas Acclamationes: alternis quidem interdum, interdum ab omnibus simul acclamantibus . Tadem inter acclamandum non raro iterata. Non plenas, ac velliti decurtatas, emissas quandoque Acclamationes. Carmine aliquando conceptas . Iureiurando firmatas, ac conclusas nonnunquam, In Acta publica relatas, atque in aere etiam incisas. ω alia , neque pauca, neq; vulgaria, his similia. quae, sicut vel omnium pene δε cclamationum communia sunt , vel certe ad eas possunt ante reuocari; item Arte quadam conceptas Omnes, ita patefaciunt luculenter, nihil ut fieri queat illustrius . Ea mox omnia nos, datis in res singulas testibus incorruptis ex antiquorum auctoritate, ac fide Gratii, & certa considerabimus; a con-

centu ordientes, quem in Acclamando effici ac seruari solitum diceba

80쪽

Liber prImus;

Contentis omnino vocibus factus olim Acchiamationes . Etiam Usque ad rauim , hoc est , ad vocis usque desectum mille nonnunquam

acclamatum.

modis loquar , si prius de vocibus contentis , quibus eae fieri solebant pauca praedixero . Ac contentius quidem seminper pronunciatas olliri Acclamationes . praeter quam quod satis indicant,& ipsum nominis Elymon a clamore, ut dixi . . det i uatum , & quae mox suggeram de concentu in Acclamando effci, ac sicruari solito ex eo preis terea fit planum, quod Acclamationes, quemadmodum supra posita in capite 3.- ους, hoc est, Nocifera. riones, ae tumultus, ipsumq; acclamare, , , -πεπικρεπικρουγαγν,quod est, 'ociferari,ac periirepere Vel res nominarunt . Quam eande ob causam Sophos de qua nos acclamandi sormula loco dicemus in appellatum est a Martiali grande interdum, interdum magnum, aliquando infa- quandoque tergeminum : quod scilicet nonnisi magna di contcnta voce pronunciari solerct. Id ipsum etiam puto

dicitur Iiberius ex somno excitatus faustis populi acclamantis vocibus. Expergefamis, inquit Suetonius, d somno Tibentis est graiklantium νocibus, atque 'undique concinentium,Satina Roma, Sallia Patria, Salutis eri Germa nicus. Sed planius omnino Aurelius Victor, Paulus Diaconus, de Apollinaris S con urs, Quin usque ad rauim, hoc est,ad vocis usque desectum,