De veterum acclamationibus et plausu libri septem Francisci Bernardini Ferrarii Mediolanensis theologi, ac Ambrosiani Collegij doctoris

51쪽

ci De Veterum Acclamat. & Plausu

mustam igitur Acclamationem, & Plausum iungi, copula rique scribcndo consueuisse,planum ex Graecis seci, sed quo minus idem faciam ex Latinis, ne nunc quidem res vlla impedit . Senecae verba sitiat ex epist. I s. sub finem , Sicut plausus O acclamationis fecundae s amor , νιi magna solicitudine. O partus in or expiandus. In lib. 6. L pigrammate Ξ . ita canit Martialis. suaque sonant pleno voce'; manusq; theatro. Crediderim, huc etiam allusisse Tacitum, cum in I 6. Annalium lib. sic scribit , Et plebs quidem urbis, hiΩrionum quoque gestus iuuare solita, personabat certis modis , plausuque composito. ut perinde sit, Per nare certis modis , ac, Conceptis verbis modulate acclamare. Apertillime Suebonius in Tiberio Claudio, Eosdem spectachia edentes surgens O ipse, de Tiberio semnao est, cum cetera turba voce, ac manu Neneratus en . quamquam scio, alio secti posse haec Suetonii verba,ut insta dic mus . Quinctilianus lib. 8. cap. 3. Vec fortibus modo , sed etiam fidentib s armis praeliatus in causa est Cicero Cornelν ,

qui non assecutus esset docendo Iudicem tantum, ερο νtiliter demum ac Latine perspicueque dicendo , νt populus Romavus aia mirationem suam non acclamatione tantum , sed etiam plausu confiteretAr. N lib. Io. cap. I. In lectione certius iudicium , quod audienti frequenter aut suus cuique fauor, aut ille Ladantium clamor extorquet. Beatus demum Hieronymus in epist.

quae est aduersus Vigilantium , Recordare quaeso, ait, i ius diei cipsum affatur Vigilantium Hieronymus quando me de resurrectione O Neritate corporis praedicante, ex latere βι- Italas, O plaudebas manu, Er applodebas pede, O Orthod

Tum conclamabas.

Si est autem , ut aliquis adhuc dubitet de ista acclamationum ac plausuum coniunctione,lectis Sexti Aurelii Vici ris, Tertulliani, Sidonii, Pauli Diaconi, de Africani Corippilocis, is ut opinio mea fert, dubitare desinet. Hi enim omnes, Flausus & Acclamationes scribendo sic copulant , ac

confundunt , ut & Vocem, quae Acclamationum propria est, Plausibus concedant ;& manxum motum, qui Plausibus duntaxat i hctur, ipsis tribuant Acclamationibus. Placet e

52쪽

i : Liber Primus I 3

nimemur. sextus igitur Aurelius Victor in Pertinaee, Hulami tuo, inquit , Diui nomen decretum est; ob cuius laudem ingeminatis ad vocis usque defectum Tlausibus acclamatum est c. Expressit hoc, ut alia multa, ex Αurclio Victore Paulus Diaconus, & in ro. Miscellae Historiae libro totidem verbis nariarauit. Α Tertulliano autem in libro de Spectaculis cap. et . scriptum est hoc pacto, Auertat Deus a suis tantam volupta tis exitiosa cupiditatem . Quale eri enim, de Ecclesia Dei in Brutoli Ecessiam tendere'De caelo, quod arunt, in coenam e Iliacmanus, quas ad Dominum extuleris , postmodum lasedando b:-nrionem fatigare e Sidonii vero verba in hanc rem talia sunt in lib. s. Epist. 3. Licet Tradicationes tkιυ, Faulli Rciensis Episcopi, nunc repentino , nunc, cum ratio toposcisset, elucubratas , raucus piosor audierim. Et Corippi ista ex libio a. numero S. - ingens fremit undiq; revi mur, meminantque cauos dulci modulamine plausus. Hac igitur ato; alia huiusmodi, sicuti planum faciunt. raro diui ui solitas scribendo ac dissociaria Plomus Acclamationes, ita ostendunt dilucide , factas raro Acclamationes , quin Plausus etiam darentur.' Nunc, quando potissimum disiunia

gerentur,ut bre ui dicam, res

53쪽

i De Ueterum Acclamat. & Plausu

Quandonam potissimum fuerit, vel Plausus si

ne Acclamatione datus, vel facta sine Plausu Acclamatio.

Eque vero eximinandum est, ita necti consueuisse Acclamationes , di Plausus , ut non aliquando diuolucrciatur , fierentque aut sine Plausu Acclamationes , aut Plausus sine Acclamatione . Locus est in e dem Isocratis Panathenaico, qui ea, quae dico, planissime sic approbet, Dκ- ferunt, inquit sub finem, qhod ommius eleganter disserentibus facere silent; sed acclamauerunt, quasi excellenter perorasset. Quae quidem Isocratis verba attento animo legi valde desidero. etenim non modo docent, factum aliquando,ut vel sine Acclamatione Plausus , vel sine Plausu Rcclamatio daretur; verum etiam significant apertissime, dicenti tunc pol illimum sine Acclamatione plausille A udit res, cum ipsum orationis genus summissum esset, ac humile ;ciun autem excelsum, & mirabile, tunc sine plausu acclamasth. Ex quo etiam illud, meo quidem animo, apparet, vulgare quid, ac magis commune suisse Plausum , A clamationem autem excellentius , ac praestantius. Verum tunc etiam factas sine Plausu Acclamationes, cum in absentes emitterentur, ex eo facillime perspexeris, quod, inquirentes in serius Acclamationis, & Plausus dissimilitudi- .nem, ac differentiam , illud quoqtie eliincimus, factas interdum absentibus Acclamationes, Plausus non nisi praesentihus datos. Tu illinc assume, quae ad hunc locum pertinere videbuntur. Senatorias item Acclamationes, SInodicas, at que eaS omnes fere, quas solerent viri graues, non vero im- Peritum vulgus, sacere, sine Plausu emitti solitas obseruo .

54쪽

ri Liber Primus. is

Ll quod exiss, quae insta loco subiiciam , clim singulas recensebo Acclamationes, maniscito apparebit. His ita patefactis, iam, qiud inter Plausum, di Acclamationem iusserat. quidue conueniat, liberius Paullo explicemus.

In quo maxime differat ab Acclamatione Pla

sus. Factas vocibus Acclamationes, Pla sus manibus datos. Vocem, Asiu re manuue, perinde, atque γ L

dere acceptam .

Ane utique puto fuisse praecipitam inter

Acclamationem, & Plausum disserentiam, quod Plausus daretur manibus, vocibus heret Acclamatio. Atque huius quidem posterior is probati nem si adierre conemur, stulti a sane suscipiatur labor. res enim cst , quam & satis aperit noemnis Elymon, ut supra pG sui ipsae Acclamationum sortiuilae,quae loco produce tur, dilucidius adhuc patefacient. De priori vero plena est exemplorum antiquitas. ex quibus haec illustria maxime supponentur. Tunc ingressus V γ', ita habetur in libr. Iudith cap. I . tubiculum eius , serit a re eortinam , O plausam fecit manibus suis. Prouerbiorum cap. II. Stratius bomo plodet manibus, cum spoponderit pro amico suo. Ieremiae cap. s. Stupor, O miralatia facta sint in xerra ', Tropheta prophelabant mendacium, O Sacerdotes plaude Mnt mamibus suis. Thren. cap. 2. Plauserunt super te mani οὐ omues transeuntes per viam. Ezechielis a I. suiu O ego plaudam ma ad manum, O implebo indignationem meam . Narranaenus Gregorius in OratioIe q. canoram manaum acIιο-

55쪽

i s De Veterum Acclamat. & Plausu

.ctionem appellat Plausum: sub finem autem orationis 3 et quae est ad iso. Episcopos , haec ala, Manibus plaudite, acute clamate, Metorem νestrum in sublime tollite . Themistius moratione II. Et Plausam qnidem, vi apparet, extremis nunc moibus excitatis ,summaque lingua clamores cietis. Loci sunt Pene innumerabiles, tum sacroriuror, tum Proplianorum Auctorum, in quibus res ista apertissime confirmata Iegitur; sed eos commemorare minime quillen, in praesentia nec a- xium ducimus. Tantum perspici cupio , Voce illa , mouere ano , quam ij non semel, neque uno in Ioco scribendo usurparunt, hoc ipsi im plane comprobari. VarrDnis certe, ac Columellae quereum de suorum temporum Patribus. familiae si quis legerit, is, dum quidem sit doctus, & intelli

gens exist linator , mouere manus, pariter accipi oportere, a si, Plaudere, dixi flent, iudicabit . adivngarrurs locos ipsos , ut ex eis, tanquam adhibito lumine, obscura cum Latinae v cis itum moris antiqui notio magis illustretur. Varronis er- po ex Praefatione Iibri 2. de Re Rustica , haec sunt, vel ba, Igitur quod nunc intra murum fere Patres familiae correpserunt, relictis falce er aratro, mavus mouere maluerunt in The rro, ac Circo, quam in segetibis , ac rinetis σα Columelila: vero illa in primi libri Praefatione, Omnes enim , sicut M. Varro in temporibus auornm cotiquesus est , Tatres Iadiiliae , falce est aratro relictis, intra muram eo euimus, O in Circis Potius , ac Theatris, quam in segetibus, Cr vinetis manus moue mus. Caius etiam Plinius, scribens ad Aristonem in lib. I . epist. 3. ita ut duo superiores, ea voce usus est, cum dicat, Itaque has recitandi causas fessxor. primum, quod ipse, qui reci- rat, aliquanto acrius scriptis suis Auditorum reuerentia intendit. deinde, quod de quibus dubitat , quoi ex consilis sententias latuit. Multa etiam is multis admanetur si non admoneatur, quid qκssique sentiat , perspexit ex vultu , oculis, nutu, manuum motu Oe. Et in epist. II. lib. 6. ad Restitutum , RScitub

rur, ait, I ber absolutissimus; hunc duo, aut tres, ut sibi O paucis ridentur, diserti surdis mutisque similes audiebant. non latradiduxerunt, non mouerunt mantim, non deniq; assurrexerunt orci

Philoi fratus quoque, M Aristirnetus eodem pacto , clamant,

inquit ille in Arricbione, exiliantes a sedibus , O hi quidem

56쪽

Liber primus.

invexi manus , illi vessem Oe. Alter vero in lib. L. epiae

M. Populus , ait, interea rectus, ac mirabundus adstat, el' vocces .alternas melodice respondet manusque mouet , vestim quatit. Vt . idem omnino esse, Moucre manus, di Tlaudere ,

iam satis appareat. Offert autem mihi sese Tranquilii Suetonii locus, quem praetermittere nullo modo debeo ; eam priesertim ob causam, quod , tametsi laberetur res nostra . nullius Auctoris boni testimonio firmata , hoc tamen uno posset firmillime fulciri, ac sustentari. Etenim in Sulpicio Galba scriptum est hoc pacto, Postridie quam ad legiones venit , de eodem Galba loquitur Tranquillus , solemni forte spectaculo plaudentes inhibuit , data testera , ut manus paenulis continerent. Ex ciuibus Tranquilli verbis plane licet videamus, Datos manibus Plausus: & hoc amplius, fuse manus solas Plausuum essectrices. Quandoquidem, ut plaudere milites vetaret Galba , tesseram dedisse dicitur , quae manus intra paenulas ita contineret, ut minime possent se se ad ain Plaudendum mouere. ex quo necessario consequi videas, Ῥι manus sola fuerint Plausuum minisbra , O effectrices . Nos quidem ita de loci huius sententia opin

mur. Quae vero protulimus de verbo , M DAs moliere , dicenda omnino videntur de vocibus, A facie iactare manus a di , Tendere in ora manu1, qua -i in eundem forte etiam it sensum a Iuvenali,&-- .. t Martiali usurpa- t itas sequen- ttibus . . proxime capitibus; z - . Octauo,& Nono docebis c

57쪽

x3 De Veterum Acclamat. & Plausu

Sine Arte fuisse ab initio Plausus. Eosdem po

stea nonnisi artificiose datOS . . li

Τque haec quidem superiora, manibus datos Plausus , fidem faciunt . quo porro manuum gestu, flexu , motuque id fieret, ut dicamus hoc loco, res admonet . Sed hoc, meo iuditio, non apte fiet ad docendum , antequam patuerit, Vtrum Arte aliqua darentur Plausus, necne. Equidem non dubito, quin fuerint ali quando Priscis temporibus omnino sine Arte Platistis; sic nimirum dati, quales naturae vis quaedam, & impetus ad res nouas, improuisas, inopinatas, admirabiles, laetas, tristes, de his similes, exprimere solebat. Adducor autem , At ita credam, Ouidij verbis ex lib. I. de Arte amandi , sic ha-hentibus. In medio Tlausu, Plausus tunc arte carebat. Tunc , ait Ouidius; primis scilicet Imperii Romuli annis ἰquando facta fuit Sabinarum Virginum rapina, de qua inihi sermo est. Iuvenalis quoque, & Martialis huc animum intendisse possunt videri, cum , de Plausu verba facientes , simpliciter dixere , A facie iactare manus alter , alter vero Tendere in ora manus. Iuvenalis verba sunt haec in Sauras. de adulatore loquentis,

qui semper . O Omni

2 cne, dieque potest Hienum sumere νultum socie iactare manra, laniare paratus. Martialis ista in epigram. IO. libri IO. Saepius assuetam recitanti carmina e tustas Et pariter gemino tendis in ora manus pyne crte videlicet, pro ut illas repentinus quidam animi im

letus ciebat . Id quod etiam de voce illa, Manus moueres

es quam

58쪽

Liber primus.

inam nisn multo ante commemorauimus hand absurdeici posse videtur. Quamquam scio, ut monui supe ius, licere & hanc ipsam, di mox adductas Iimen alis , & Llari alis voces , veluti lentam materiem, alio non incommode flectere . quorsum igitur Z an eo detorquenda sinat, ubi nolis indicent, consueta ille plaudentes Tendere in ora, seu , is facie iactare mauus, quasi oscillo iactato venerantes eum,cui plauderent λ .el sutim eidem pollicentes Praesidium , ac , icto riam deserentes Nisi sorte mauis de arti licioso manuuir hin plaudendo motu voces illas accipere . qua de re tota non ita multo post dicam uberius. Vt igitur certum est, sine'Arte veteres ab initio plausisse, sic & illud minime dubium , suisse postea Plausus nou- nisi artificiose datos . Id quod ita se liabere, Taciti locus ex r6. Annalium libro planissime confirmat ; in quo de

Plausu Neroni in Theatro cithara canenti dato, haec verba

scripta sunt, Et plebs quidem urbis, bstrionam quoqi geLusiuuare solita, personabat certis modis, plausuq, comtost O. crederes latari, ac fortasse laetabantur, per iniuriam sublici jL1iti . Sed qui remoris ε' municip3s, severamq; adbuc, O antiqui Moris retinentes Italiam. quique per louas prouincias lasiuia inexperti, oscio Iezationi,m, aut fritiata νιι Etate adueneraut , neque adspectam illtim tolerare, neqtie labori inhonesto δε ccae reum modus nesciss fatiscerent, tui barent gnaros, ac sepe a m Itibus verberarentur, quι per cuneos stabant, ne quod remIoris momentum impari clamore, aut silentio Davi praeteriret. Hic est Taciti locus , quem, quod rem nostram apertillime exPIicaret, ad scri here totum minime Erauati sumus . Quod ergo

ait, Plausu composito, id perinde est, quasi, artificiose dMo, dixisset . quod vero addit, cum manibus nesces fatiscerent , turbarent gnaros , hoc indicat manifeste, suisse aliquam in

Plaudendo manuum artem , quana nossent alia, alij ignorarent. Id ipsium autem cognoscitur aeque aperte ex verbis Tranquilli , de eodem Nerone in 6. libro capite a o. ita scribentis , Captus autem modulatis Alexandrineram laudatio nibus , qui de nouo commearu 'Neapolrm confluxerant, plures Alexandria euocauit Neque eo segnius ado centulas Eque .

suis ordinis, quinque amplius milia ἡ plabe roba Lyma ue-

59쪽

umtutis undique elegit , qui , diuisii in factiones , Plausuuia genera condi erant. Bombos, O Imbrices, m Terias vocabant. veramque nauarent cantanti sibi. Quid enim haec sibi volunt verba , Plausuum genera condiscerent λ an non apertissime ostendunt, Extitisse Neronis tempore, artificiosam Plausuum dominam qui traderent, di qui condiscerent mihi quidem videntur; credo item aliis . siquidena, ouos undique elegisse dicitur Nero e tota iuuentute , ad ici potiIsimum electognarrat, ut ad Plausuum scientiam erudirentur. Confirmant hoc idem, ut opinio mea seri , commemorata non mult. ante Ovidii ex primo libro de Arte amandi verba , In medio Plausu, Plausus tunc arte carebat.

ex iis enim, quemadmodum plane licet intelligi, Abinitio quidem , primis nimirum Imperii Romuli annis, sicuti ante dictum est, fine Arte suisse Plausus; ita postea, ipsius maxime Ouidii temporibus, nonnisi artificiose

datos , tum aperte, tum ne cessario conuincitur. rum hanc rem ean

dem , etsi hactenus dili cide patefactam, quae tamen a nobis deinceps producentur de

αδ manuum in plaudendo consormatione ac motu, pla

no declara bunt a

60쪽

De manuum in plaudendo consormatatione ac motu. Pierij Valeriani hac de re inanis opinio. Arriani locus . . t de Sardanapali statua perpenditur . Strabo, & Athemeus illustrati. Aratificiosa manus utriusque illisione plausum effici solitum ; palma nimirum cum palma collata interdum, interdum dexterae digitis psillulum contractis, & laruae palmam apte ferientibus.

ON dubium est isitur, quin suerint plei

sus manibus artificiose dati . illud adhuc incertum, Quaenam esset artificiosa haec manuum in plaudendo consormatio, ac motus . Agesis ergo, hanc rem quoq; tenebris inuolutam illustrare , quantum licet , experiamur.

Artificiosum plaudendi modum, sunt, qui in eo simula iathro , quod in Sardanapali tumulo collocatum visebatur, expressum fuisse existiment. In eis est Pierius Valerianus , uir antiquitatis bene peritus, in Hieroglyphicorum lis hro sic icribens , Plausum , iatilia O gratulationis signum,m ib. in eum gestum figuratis, vi se complodere viderentur , significari, theatra umana in Poetarum pulpita saepius ostende issent. Id autem in Smdanapali fulva, qua Thars erat, expriamebatur, chm Inscriptione, qκα modia omnib. lasciuiendum ege