장음표시 사용
341쪽
nus Consili, cum in locum iniquum, a Poenis circumsessum temere duxisset exercitum , 51. Calpurnii tribuni militum virtute dc opera evasit: qui, mim trecentis militibus eruptione facta, hostes in se converterat. Annibal, dux Poenorum, victa classe, cui prauuerat, a militibus suis in crucem subla
A Ttilius Regulus Consul, victis navali proelio Poenis, in
Africam trajecit, dc ibi serpentem portentosae magnitudinis cum magna militum clade occidit; &, cum aliquot proeliis bene adversum Carthaginienses pugnasset, sitic-ceGrque ei a senatu prospere bellum gerenti non mittere tur, id ipsi imper literas ad senatum missas questus est : in quibus inter causas petendi silccesibris, quod agellus ejus a mercenariis esset desertus. Quaerente deinde fortuna, iit magnum utriusque cassis exemplum in Regulo proderetur , accersito a Carthaginiensibus Xantippo, Lacedaemoniorum duce, victus proelio, & captus est. Res deinde, ducibus Romanis omnibus terra marique prospere gestas, deformavere naufragia classium. Tib. Coruncanus, primus ex plebe Pontifex Μaximus creatus est. P. Sempronius Sophus, Alanius Valerius Maximus Censores, cum Senatum legerent, tredecim senatu moverunt: lustrum condiderunt , quo censa sunt civium capita ducenta nonaginta septem millia septuaginta nonaginta septem. Regulus missus a Carthaginiensibus ad senatum, ut de pace, &, si eam non posset impetrare, de captivis commutandis ageret; itu e-jurando astrictus est, rediturum se Carthaginem,si commutari captivos non placitisset. Utrumque negandi auctor senatui fuit: & cum fide custodia reversus esset, supplicio a Carthaginiensibus de eo sumpto, periit.
CAEcilius Μetellus, rebus adversus Poenos prosperὶ M- .stis, speciosissimum egit triumphum ; tredecim duci- has hostium, dc centum viginti elephantis in eo ductis. Clau
342쪽
dius Pulcher Consul contra auspicia prosectus , iussis immergi pullis , qui cibari nolebant, infeliciter adversus Carthaginienses classe pugnavit: & rqvocatus a senatu, jussusque Dictatorem dicere , Claudium Glauciam dixit, sortis
ultimae hominem : qui, coactus abdicare se magistratu, pollea ludos pr. aetextatus spectavit. Attilius Calatinus primus D ictator extra Italiam exercitum duxit. Cum Poenis captivorum commutatio facta et Coloniae deductae sunt, Fregena, & in agro Sollentino Brundusium. Lustruma. Censoribus conditum est : censa sunt civium capita duce ta quinquaginta unum millia ducenta viginti duo. Claudia, soror Claudii, qui contemtis auspiciis math pugnaucrat, δὶ ludis revertens , cum turba premeretur, dixit, Utinam frater meus et iυeret , iteriinuque classem ducereti ob eam cau-fam mulcta ei dicta est. Duo Praetores tum primum creati sunt. Caecilius Metellus Pontifex Maximus , A. Post humium consulem, quoniam idem & fiamen Martialis erat, cum is ad bellum gerendum proficisci vellet, in nrbe tenuit , nec passus est a sacris recedere. Rcbus adversus Poenos a pluribus ducibus prospere gestis , summam victoriae C. Luctatius consul, victa ad agates insulas classe Poen rum , imposuit. Petentibus Carthaginiensibus pax data est. Cum templum Vestae arderet, Caecilius Metellus, Pontis Maximus , ex incendio sacra rapuit. Duae tribus adiectae sunt, Velina ,& Qtiirina. Falisci clun rebellassent, sexto die perdomiti, in deditionem venerunt.
croletitim colonia deducta. Adversus Ligures tunc pria Pinum exercitus promotus est. Sardi dc Corsi, cum rebellassent, subacti sunt. Tutia irgo Vestalis, incesti damnata est. Bellum Illyriis , propter unum ex legatis, qui ad eos missi erant, occisum, indictum est : subactique in dedi
tionem venerunt. Praetorum numerus ampliatus est, ut
essent quatuor. Galli Transalpini, qui in Italiam irruperant , caesi sunt. Eo bello populus Romanus sui Lati ique nominis, trecenta millia armatorum habuisse dicitur. E ercitibus Romanis tum primum trans Padum ductis, Galli
343쪽
Insubres aliquot proeliis fusi, in deditionem venerunt. M. Claudius Μarcellus consul, occiso Insubrium Gallorum duce Viridomaro, opima spolia retulit. Istri subacti sunt: item Illyrii, cum rebellassent, domi in deditionem ven runt. Lustrum a Censoribus conditum est; quo censa sunt civium capita ducenta septuaginta millia ducenta tredecim. Libertini in quatuor tribus redacti sunt, clim antea dispersi fuissent; Esquilinam, Palatinam, Suburranam , Collinam. C. Flaminius Censor viam Flaminiam munivit,& circum Flaminium extruxit. Coloniae deductae,in agro de Gallis capto, Placentia dc Cremona.
N Italia belli Punici secundi acta narrantur : Sc Anniba- lis Poenorum ducis contra foedus per Iberum amnem transitus : a quo saguntum , sotiorum populi Romani civitas , octavo mense capta est : de quibus injuriis missi legati ad Carthaginienses, qui quererentur: cum satisfacere nollent, bellum iis indictum est. Annibal, superato Pyrenaeo saltu , per Gallias susis Volscis, qui obsistere conati erant, ad Alpes venit : dc laborioso per eas transitu cum montanos quoque Gallos obvios aliquot proeliis repulisset descendit in Italiam, de ad Ticinum amnem Romanos questri proelio fudit: in quo vulneratum P. Cornelium Sciapionem protexit filius, qui Africani postea nomen accepit: iterumque exercitu Romano ad flumen Trebiam fuisso, Annibal Apenninum quoque, per maximam militum
vexationem propter vim tempestatum, transiit. C. Corne
lius Scipio in Hispania contra Poenos prospere pugnavit a duce hostium Magone capto.
Λ Nnibal , per continuas vigilias in paludibus occio
amita , venit in Etruriam: per quas paludes quatri duo & tribus noctibus sine ulla requie iter fecit. C. Flamianius consul, homo temerarius, contra auspicia profectus ,
344쪽
equo, quem conscenderat, per caput devolutus, insidiis ab Annibale circumventus, ad Thrasymenem lacum cum exercitu caesus est. Sex millia quae eruperant, fide ab Maharbale data , perfidia Annibalis vincta siunt. Cum ad nuntium cladis Rotnae luctus esset, duae matres insperato receptis filiis gaudio inortuae sunt. Ob hanc cladem ex Sibyllinis libris ver sacrum votum. Cum deinde Fabius Maximus Dictator, adversus Annibalem missiis, nollet acie cum eo eonfligere, ne contra ferocem tot victoriis hostem territum adversis proeliis militem plagnae committeret, & opponendo se tantummodo conatus Annibalis im- , pediret: Μ. Minucius imagister equitum, ferox dc temerarius criminando Dictatorein, tanquam segnem, de timidum, effecit, ut populi jussu ei imperium cum Dicta-
rore aequaretur : divisoque exercitu, cum in iniquo loco conflixisset, & in maximo discrimine legiones ejus ensent; superveniente cum exercitu Fabio Maximo, discriamine liberatus est: quo beneficio vi chus, castra cum eo iunxit, & patrem eum calutavit: idemque facere milites iunsir. Atinibal, vastata Campania, inter Casit num oppidum& Calliculam montem a Fabio clausus, sarmentis ad cornua boum ligatis de incensis, praesidium Romanorum, quod Calliculam insidebat, fugavit: de sic transgressus est saltum : idemque Fabii Maximi Dict toris, cum circumpolita ureret, agro pepercit, ut illum tanquam proditorem suspectum faceret. 2Emilio deinde Paulo dc Terentio Var rone consulibus de ducibus, cum maxima clade adversus Annibalem ad Cannas pugnatum est : caesaque eo proelio Romanorum quadraginta quinque millia, cum Paulo coi sale & senatoribus octoginta ; consularibus atque praetoriis aut aedilitiis triginta. Post quam cladem, cum a nobilibus adolescentibus propter desiperationem, consilitim de relinquenda Italia iniretur, P. Cornelius Scipio tribunus mi- utitum, qui postea Africanus nuncupatus est , stricto super lcapita deliberantium ferro, iuravit se pro hoste habitu- hrum eum, qui in verba sua non iurasset: effecitque ut fomnes,minime reiictiun iri a se Italiam, jurejurando astrin- gerentur. Praeterea trepidationem urbis &luctum, Ares lin Hispania meliore eventu gestas continet. Opima, &
345쪽
Floronia, Vestales virgines, incesti damnatae. Propter pat citatem vero militum, servorum octo millia armata sunt: captivi, cum potestas esset redimendi, redempti non sunt. Varroni obviam illun est, & gratiae actae, quod de Republ. non desperastet.
C Ampam ad Annibalem defeeere. Nuntius Cannen- sis victoriae Mago Carthaginem misi is, annulos aureos a digitis occisorum Romanorum detractos, in vestibulo curiae effudit: quos excessisse modii mensuram traditur. Post quem nuntium Hanno, ex Poenis bilissimus,
suadebat senatui Carthaginiensium , ut pacem a populo
Romano peterent: nec tenuit, obstrepente Barchina factione. Cl. Marcellus praetor ad Nolam, eruptione adversus Annibalem ex oppido facta , prospere pugnavit. Exercitus Annibalis per hiberna Capuae ita luxuriatus est , ut
corporum viribus atque animorum enervaretur. Casli
num a Poenis obsessum, ita fame vexatum est , ut lora depelles scutis detractas , item mures , essent; & nucibus per Vulturnum amnem a Romanis missis vixerint. Senatus ex equestri ordine hominibus centum nonaginta septem suppletus est. L. Posthumius Praetor a Gallis citin exercitu caesus est. Cn. 8c P. Scipiones in Hispania Asdrubalem vicerunt , & Hispaniam sitam fecerunt. Reliquiae Cannensis exercitus in Siciliam relegatae sunt: ne recederent inde, nisi finito bello. Inter Philippum Macedonum regem, Ze Annibalem, societas juncta est. Sempronius Gracchus consul Campanos cecidit. Praeterea in Sardinia feliciter a T. Manlio Praetore adversus Poenos sardosque res gestas continet i a quo Asdrubal dux, & Mago dc Hanno capti. Cla dius Alarcellus Praetor, Annibalis exercitum ad Nolam pro
Io fudit, es vicit: primusque tot cladibus fessis Romanis
346쪽
278 EPIT OMELPITO ME LIBRI XXIV.
Ileronyinus , Syracusanoriim rex , cilitas avus Hiero amicus populo Romano fuerat , ad Carthaginienses desecit: &, propter crudelitatem superbiamque, a suis interfectus est. T. Sempronius Gracchus, proconsul, Prospere adversius Poenos & Hannonem ducem ad Beneventum pugnavit ; servorum maxime opera, quos liberos esse jussit. Claudius Marcellus, consul, in sicilia , quae prope tota ad Poenos defecerat, Syracusas obsedit. Philippo, Macedonum regi, bellum indictum est : qui ad Apolloniam nocturno proelio oppressius , fugatusque, in Macedoniam cum prope inermi exercitu perfugit: ad id bellum gerendum Valerius Praetor missus. Res praeterea in Hispania a P.& Cn. Scipionibus adversus Carthaginienses gestas contunet. Syphax, rex Numidarum, in amicitiam ascitus, &a Masinissa , rege Massyliorum, pro Carthaginiensibus p gnante , victus, in Hispaniam ad Scipionem cum maxima manu transi contra Gades : ubi angusto freto Africa de Hispania dirimuntur. Celaiberi quoque in amicitiam recepti et quorum auxiliis ascitis, tunc primum mercenarium militem Romana castia habuerunt.
P Cornelius scipio, postea Africanus, ante annos A ditis factus est. Annibal urbem Tarentum, privi arcem, per Tarentinos juvenes, qui se noctu venatum iis simulaverant, cepit. Ludi Apollinares ex Marcii carminibus , quibus Cannensis clades praedicta fuerat , instituti stati A. Q. Fulvio & Ap. Claudio consulibus, adversiis Hannonem, Poenorum ducem, prospere pugnatum est. T. Sempronius Gracchus, proconsul, ab hospite suo Lucano in insidias deductus, a Μagone interemptus est. Centenius Penula, qui centiuio mill averat, cum petiisset a senatu, ut sibi exercitus daretur, pollicitusque esset, si hoc impetrasset, de Annibale victoriam ; octo millibus acceptis , militum dux factus, conflixit acie cum Annibale, de cum exercitu caesus est. Cn. Fulvius Praetor male a
347쪽
versis Annibalem pugnavit: in quo proelio hominum sexdecim millia ceciderunt : ipse cum equitibus ducentis effugit. Capua obsessa est a Q. Fulvio dc Ap. Claudio Consulibus. Claudius Marcellus Syracusas expugnavit anno tertio, & ingentem se virum gessit : in eo tumultu urbis captae, Archimedes intentus formis, quas in pulvere descripserat, intersectus est. P. & Cn. Scipiones in Hispania tot
tantarumque rerum feliciter gestarum tristem exitum tulerunt : prope cum totis exercitibus caesi, anno octavo,
quam in Hispaniam iverant: amissaque provinciae possentio foret, nisi L. Μarcii equitis Romani virtute, & industria, contractis exercituum reliquiis, eius lem hortatu, bina castra hostium expugnata csent. Ad triginta septem millia caesa : ex mille octingentis praeda ingens capta. Dux Marcius appellatus est.
Nnibal ad tertium ab urbe Roma Iapidem supero Anienem castra posuit: ipse vero cum duobius millibus equitum usque ad ipsam Capenam portam , ut urbismum exploraret, obequitavit : & clim per triduum in aciem utrimque exercitus omnis descendisset, certamen tempestas diremit : nam cum in castra rediissent, statim serenitas erat. Capua capta est 16Fulvio, & Ap. Claudio Coss. Principes Campanorum veneno sibi consciverunt mortem. Cum senatus Campanorum deligatus esset ad palos , ut securi feriretur : literas a senatu missas Fulvius consul, quibus iubebatur parcere, antequam legeret , in
sinu posuit, & lege agi iussit, de supplicium peregit. Cum in
comitiis apud populum quaereretur, cui mandaretur Hispaniarum imperium; nullo id volente susscipere, P. Scipio, P. filius, qui in Hispania ceciderat, professus est, se iturum,& suifragio populi consensuque omnium missus, Novam Carthaginem uno die expugnavit , eum ageret vigesimum quartum annum ; videreturque divina stirpe creatus : quoniam & ipse, posteaquam togam acceperat, quotidie in Capitolio erat: & in cubiculo matris eius anguis saepenumero idebatur. Res praeterea in Sicilia gestas continet, &amia citiam
348쪽
citiam cum Riolis iunctam, bellumque gestum adversim Acarnanas , & Philippum Macedoniae regem.
CN. Fulvius Proconsul cum exercitu ab Annibale ad Herdoneam caesus est. Μeliore eventu a Claudio Ila cello consille adversus eundem ad Numistronem pugnatum est. Inde Annibal noctu recessit. Marcellus insecutus est, & subinde cedentem pressit, donec confligeret. Priore pugna Annibal superior fuit, Μarcellus in sequenti. Fabius Maximus pater consilii Tarentinos per proditionem recepit. In Hispania ad Betulam Scipio cum Asdrubale Amilcaris confiixit dc vicit: inter alia captum puerum regalem eximiae formae ad avunculum Masinissam cum donis dimisit. Claudius Marcellus, T. Quintius Crispinus, consules, speculandi causa egressi . castris , insidiis ab Annibale circumventi sunt. Marcellus occisus fuit, Crispinus fugit. Res praeterea a P. Sulpicio Praetore adversus Philippum 5c Achae gestas continet. Lustrum a Censoribus conditum est: censa sunt civium capita centum triginta septem n lulia contum & octo : ex quo numero apparuit, quantum l-minum tot praeliorum adversa fortuna populo Romano abstulisset. Asdrubal, qui cum exercitu novo transcenderat
Alpes , ut se Annibali conjungeret, cum millibus hominum quinquaginta sex caesius est , Μ. Livii consulis ductu ; sed non minore opera Claudii Neronis consulis : qui cum Annibali oppositus esset, relictis castris, ita ut hostem falleret, electa manu profectus , Asdrubalem circumvenit.
Es in Hispania prospere gestat a Sullano scipionis is gato , & ab L. Scipione fratre adversus Poenos, a Sulpitio proconsule, & ab Attalo Rege Asiae adversus Philippum regem Macedonium pro IEtolis, referuntur. Cum M. Livio & Claudio Nerosii consulibus triumphus decretus esset, Livius, qui in provincia sua rem gesserat, quadrigis invectus est: Nero, qui in collegae provinciam, ut victoriam
349쪽
ejus adiuvaret, venerat, equo eli sectitus : dc in hoc habitu plus gloriae reverentiaeque habuit: nam dc plus in bello, quam collega, fecerat. Ignis in aede Vestae negligentia Virginis , quae non cullodierat , extinctus est : virgo caeli est flagro. P. Scipio in Hispania cum Poenis d bellavit , decimo quinto anno ejus belli , anno quinto postquam ierat : cxclusique in totum possessione ejus hostibus, Hispaniam recepit et oc a Tarracone in Africam ad Syphacem, regem Numidarum , duobus navigiis transvectus, foedus iunxit: Asdrubal Gisgonis ibi cum eo in eodem lecto accubuit. Munus gladiatorium in honorem χatris patruique Carthagini Novae dedit : non ex gladiatoribus , sed ex iis, qui aut in honorem ducis, aut ex provocatione in certamen descendebant: in quo reguli fratres de regno ferro contenderunt. Cum Astapa urbs ab Romanis oppugnaretur et oppidani libcros dc conjuges rogo extructo occiderunt, & se insuper praecipitaverunt. Ipse scipio , dum gravi modo implicitiis esset, seditionem, in parte essitus motam, confirmatus discussit: rebellantesque Hispaniae populos coegit in deditionem venire. Et am ilia facta est cum Μasinissa, rege Numidarum, qui illi auxialium, si in Africam trajecisset, pollicebatur : cum Gadit nis quoque post discessum inde Magonis, cui ex Carthagine scriptum erat, in Italiam trajiceret. Romam reversus, consulque creatus : Africam provinciam petenti, contradicente Q. Fabio Maximo, Sicilia data est: permissumque ut in Africam trajiceret, si ex Republ. csse censeret. Mago , Amilcaris filius , a minore Baleari insula, ubi hiemarat, in Italiam trajecit.
EX Sicilia C. Laelius in Africam a scipione missus, ingentem praedam reportavit : lac mandata Masinissae Scipioni exponit, conquerentis , quod nondum exercitum in Africam trajecisset. Bellum in Hispania finitum, victore Romano, quod Indibilis excitaverat, ipse in acie occisus. Mandonius, exposcentibus Romanis, a suis deditus est. Magoni , qui in Gallia dc Liguribus erat, ex Africa dc militum ampla
350쪽
ampla maniis missa , & pecuniae, quibus auxilia conduce ret: praeceptumque , ut se Annibali jungeret. scipio a Sy- Iacusis in Bruttios trajecit, dc Locros, pulso Punico praesidio, fugatoque Annibale, recepit. Pax cum Philippo facta est. Idaea mater deportata est Romam a Pessinunte, oppido Phrygiae; carmine in libris Sibyllinis invento, pelta altemgenam hos ni posse , se male I a riportata Romam esset: tradita autem est Romanis per Attalum regem Asiae. Lapis erat, quem Matrem Deum incolae dicebant. Excepit P. Scipio Nasica, Cn. filius , sjus , qui in Hisipania perierat, i vir optimus a senatii judicatus ; adolescens nondum quaestorius et quoniam ita responsum habebat: ut numen id asoptimo viro recipei etur , con'crareturqMe. Locrenses legatos
Romam miserunt, qui de impotentia Pleminii legati quererentur, quod pecuniam Proserpinae abstulerat, ει liberos eorum ac conjuges stupraverat, Pleminius, in cat ius Romam perductus , in carcere mortuus est. Cum filsus rumor de P. Scipione proconsule, qui in Sicilia erat, in urbem perlatus esset, tanquam is luxuriaretur ; missis obhoc legatis a senatia, qui explorarent, an ea vera Ment; purgatus infamia 1 cipio in Africam trajecit, senatus permissu. Syphax, accepta in matrimonium filia Asdrubalis Gisgonis, amicitiae, quam cum βcipione ipso iunxerat, renuntiavit. Masinissa, rex Ala sylorum , dum pro Carthaginiensibus in Hi pania militat, amis o patre Gala, de regno exciderat: quo per bellum saepe repetito, aliquot proeliis a. Syphace, rege Numidarum, victus , in totum privatus est : cum ducentis equitibus exul Scipioni se junxit: & cum eo primo statim bello Hannonem, Amilcaris filium, . cum
ampla manu interemit. Scipio, adventu Asdrubalis & syphacis , qui prope cum centum millib is armatorum venerant, ab obsidione Uticae depulsus, hiberna communivit. Sempronius consili in agro Crotoniensi prospere adversus Annibalem pugnavit. Tustrum a Censoribus conditum est: censa sunt civi uin capita ducenta quindecim millia. Inter Censores, . Marcum Livium, & Claudium Neronem, notabilis discordia fuit. Nam dc Claudius Livio collegae equum ademit , quod a populo damnatus actusque in exilium merat: re Livius Claudio, quod falsum in se testimonium diaxisset,