De activa medicinae scientia commentarii duo. Quorum primus de salubritate non modo tuendae sanitatis, verumetiam producendae ad multos annos vitae rationem modumque docet. Alter vero universales, qui ad morborum curationes pertinent, canones explana

161쪽

lis scilicet vel quia adducit calefaciens, ut coeli motus astrum supra hemisphqrium:vel

quia per confricationem, aut concitatam medi diuisionem fit. His nimirum modis calcfacit etiam exercitium,& non per se,Vt docti quidam existimant. Per accidens quosque exercitiu refrigerat, exciccatq natiuucalorem atque humorem dissipando ac re siluendo,ubi modum excedit. Verum ius tres sunt commoditates, videlicet ex mu- tuo membrorum attritu ipsbrum durities, genuini caloris augmentum, spiritus concitatio motus. Ex instrumentorum duritia dit,ut a minus ex labore assiciantur & in ius ad actionem robur habeant. Caloris augmentum sequitur diducendorum in cor pus validus attractus Eorii immutatio magis expedita coq; nutritio magis seelix ataque singularum corporis partium fusio cuius beneficio solida mollescere, humida,

nuari, meatusq laxiores fieri accidit. At ob citatiorern spiritus motum, expurgari mea tu necesse est,& excrementa expelli etiam citra colliquationem carnis, d selidorum

attenuationem. Quae incomoda attenuan

ti vi tui catharticisq; assumptis succedunt:

162쪽

quorum meminit Galenus 1 de tes. Vnde , licet a commodis exercitationis differen 1

tias colligere, tuae erunt praecipuae: na qui ad excrementorum inanitione, altera qua Fad euexiam, hoc est, commodam corpori habitudinem conducit Exercitatio aculci Corpus tenuat celer enim motus caloren

plus satis augens corpus colliquat,ut ait Po xlybius de r. v. pri. Tarda crassum reddit multa corpus siccat.mediocris obesiim prς- stat valida musculisi neruis robur praei' Tat celer robusta,& grauis carnem densat .emaciat lenta, imbecilla , deuis amanem auget,5 rarefacit. in aequalis corpus se ligat,idco cursus insalubris Nec ambulatio plana commodior, sed melioris ascensiis descens is, ut inquit Celsus lib.p. quum quadam arietate corpus moueat nisi id

perquam imbecillum sit. Itaque Aristoteles quaerens cur aequalibus, quam inaequalibus locis magis fatigari bicinus,re sidet, tuod

minus laboris tum est, quum non assidue habitu eodem movemur. . probi. 23. nimi 'rum, inter omnes duos motus contrarios, quies interuenit, .phys Plato reuocat in

dagandis disciplinis intentos ad gymnasti

163쪽

cam exercitationem quam diuidit in fablationem Muciam,' de legib. Vtraque nim sanguinem ad exteriora euocat, qui per assiduas lucubrationes introrsum a 'Liur. Oc Saltatio utilis est: quoniam 8 oblectat, corporis agilitatem,robur, Viresq; auget, ut assi a Lucianus. In Timaeo quoq Pl

to praecipit ne animum sine corpore,ne uecorpus sine animo exerceamus. Cui sub- scribens Galenus conducentissimam se exercitationem asserit, quae non modo cor pus fatigare, enim etiam animum oblectare possit Pr cipue si omnes parteSaequa liter mouere dc in summam vehementiam tolli,& in minimam motionem deprimi

possit qualis est parua pilae usus. His somtassis licebit addere venatione, aucupium, i choreas,& saltationem, quae non utilis tantum, sed de olim si Luciano credimus, suit honestissima ita ut apud Philostratu Hia chas Brachmana Indorum sapientissimi saltatione Solem consalutarent David rex, in Dei opt. Max honorem etiam saltassea Regum legitur At minus decens luctatio η ςst,ic quam consticatione corporis caroi cale

164쪽

calest, duratur,4 augescit, ut censet Hip. pocrates a. de r.V. Galenus lib. de tu scpil. Q ai, inquit,in pal stra laborant, ad cras lisitudinem excitantur multi siquidem cras sitiem adeo contraxerunt, ut Vix respirar possint. Inde forsan sit bonus Athletarun habitus,p. aphor. 3. Equitatio motus est mi Xtus in quo non modo visus,sedi collum spina scinora, cruraq; laborant,& Otu CODpus, viseeraq; agitantur z.de .s Concit Itior nocet oculis, . probi. I 3. Continua iun-scturis despedibus,inutiles i homines ad venerem reddit, lib. te aere a l. 5 reg. Istis malis caret equitatio suavis, quam spiritus litispra reliquum exercitationum genu CO roborare, sensus purgare,acrioresq; reddere scribit Actius lib. 3 secundum quem Vectio in curriculo vel rheda magis turbat humores quam gestatio. Hos etiam Conturbat vectatio inierculo,sed minus,si quis sedeat facie ab itineris progressu auersa. Hoc sane modo a sente Bellensi ad saltum Vicenti rum gestare fecimus Britannia ducem in fantulurn semestiem, in cunis super nutri cis gremio gestatis dormientem, anno salutis 344. Nauigatio indicat turbari.mOtione

165쪽

moda in salubribus sanisq; corporibus, quiabus benefacere censetur quod Omitioni ius illa purgat, tum quod validos animi aD sectus spei videliceti timoris, angoris δίlaetitiae inducat, qui commixti Xcutere O- mnem corpore diuturnam aegritudinem

positiat, teste Aetio loco allat, ncq enim Egyptus propter se petitur, ut inquit Plia alius o. nat his sed propter nauigationem. An imbecilla pars exercenda)Galenus tantum senibus dissuadet ii 'ecillium membroru exercitium: sed qua to quisq; remotior a senio suerit,tanto gis exercere debiliorem partem consulit, . de .s Exercitatio melior est sub dio, quam in porticu, Celsi sentctia. Et in totum iuxta

locorum per quae exercemur proprietates, corpus nostrum assicitur, si continens in te Contentum in suam naturam, ut vult Philaretus lib. pul. Exercitati, quae locis duris, renitentibus fit, musculos, ne uos, quae ero mollibus descedentibus locis articulos estatigant, quae per accitulato Ca,

lumbi , quae per decliuia, semoribus dolo rem infligunt, S. probi. 7.

166쪽

Tempus exercith accommodum est, quum praecedens cibus ventrisi vaserum concoci ione, iuerit persccte confectus. Cuius digestionis nota a lotio petenda est, a.dest futi autem prius aut posteritis exe citatione utitur, aut crudis se implet, aut pallida bilis auget prouentum, s.ciusdem labor cibu praecedere debet, . epist. vi per laborem puriora reddantur corpora nam impura quo magis nutries, magis aedes 2

aph. io Adde quod pessima omnis a cibo

motio ita enim e ventre disti alaitur cibus. antequam coctus fuerit. Ex quo crudorum humorum magna vis in venis colligitur, quae omne morborum genus parit, lib. lectich. In iocinore quoq; aut ponderis sensus, aut distentionis, aut utriusq; facit c

putq; aporibus replet, . de .s

utendi autem ratio omnium CXercit

tionis generum huiusmodi est. Mane a se inno peracto surgendum a lectulo, di molliter inambulandum, ut prima ac secundae digestionis redundantia delabantur ad in testina & vesicam. Quibus expulsis,d quae in faucibus pectore redundant,screatio ne tussicula reiectis, manus, faciem, &Oculos

167쪽

: ulos rigida lauare dc a serdidis mund dentes colluere, caput pectine pius

'mere, calantijsq; fricare Vtile, Ut per po- vapores dimentur. Deinde si ictione Iraeparatoria utendum, mox exercendum, d lentis ac debilibus initijs:siquidem nonniserinis est naturalis animantium motuS: bd initio remissior, in medio sortior, di in ine languidior , ut disterit Aristot 6 phys antisper autem laborandum, dum corpus Intumescit, dc color ille floridus apparet S lnotus prompte aequabiliter, concinne dit, ac sudor cum calido vapore mixtus ernitur. Et tum protinus cessandum est, quum aliquod horum sucrit mutatum, sc-lzundum Galeni, Avicennae, Tauli prae-lzepta d ad apotherapiam frictionem se-inandum. Est enim omnis exercitationis probae peractae postrema pars , quae non setium corpus a lassitudine tutum reddit, sed etiam quae a labore supersint XCrementa expurgat. Sane conspiciuntur exem citantibus foras iuuere sudores tum intus in ventrem non pauca defluere Xcremen-

ta, quae veluti liquamina sitiat. Inde colligiti Calenus et . simpl. complura in corpore re

168쪽

i38 sALUBRITATIS linqui, quae euacuationem exposcant. Pri: pterea siletionem recuratoriam adhibem iubet, taliaeuinci quod similiter dunt tensasq; Carnes emolliat, excrementum

troq; si quid intus ad cutim haeret, euoce verum hoc seculo sese quis' plus occupi

tum putat, quam ut possit tot rebus obcur dis susticere. Itaq; sa licis memoriae parer meus, qui centesimum suae aetatis annurcXccssit, non nisi lassitudine prestiis cir icandum praebuit. Frictio pra paratoria adhibetur,ut solidmolliantur partes, humida bluatur,ex exigui corporis meatus laxentui . Sicq poteriadministrari Linteo circum ducto totucorpus calest, mox nudis palmis oleo a identibus, corpus quoad abunde calefiat mediocriter fricatur, paucis ac leuibus cir cumactibus est enim exigua inter mollen d duram frictionem media At recuratoria velocibus eiscitur , mollibusq; circumactu bus,oleo largiter circunfuso,ut tensa remi

tat, fatigata emolliat. Et quae adhuc in

meatibus cotinciatur retrimenta CVaporet.

De caeteris frictionii generit, Durato pus ligat, vel cogit, mollis laxat aut soluit,

multa

169쪽

hulta extenuat aut minuit, pauca contra-

ia praestat, mediocris carnes augendi vim 3btinet, ut apud Hippocratem scriptumis lib. ς κανων. Ex quo liquet quatenus inctio Ead resoluendum valet, di ad astrini gendum, id st, iurandum, ad implendum,

ac minuendum. Itaq; Paulus quae stipram

Wim reseluta sunt, duriter perfricare comlit, quae amicta, molliter. Et si corpus mediocre it,neque molliter neque duriter isticandum. Frictio ex oleo dulci magisq; icca lassitudinem tollit, emollitq; corpora, cohibens occludensq: quidquid c nobis cosuere est natum, haudquaquam digerens exsiccas. Et quς ex oleo sit frictio, qualis est sicca vero,inaequalis frictio ex hydre lae auxiliatur siccis, squalidisq; corporib.

quia ex olei ratione diutitis aqua adhaer stit, . simpl. Mollit&non Vehementer C lefieri sinit, ut ait Hippocrates lib.de diceta. Et alibi innuere videtur esse omnino alienum a Medici autoritate homines fricare. Ob id Aurelianus p. chronion 'Cger, in quit, resumendus est aliptarum diligentia. Quod dictu videri potest contra nonnullos medicos,quos non pudet gymnast alipte,

170쪽

mangonis ossicium subire , modo in ei

quaestuosi fiant. Postrenio quum corpus exercitio lasari aut supra quam conuenit digeri incoeperit quiescere oportet,lib. ad Thrasy mox esse ac bibere, in cibatione rursus quiescere donec ventris venarum cococtio absol Uatur Moderat enim atq; salubris huius Emodi quies cst reliqua omnis immoderata Fcensetur, qua nulla si bonae valetudinis maior pestis,si Galeno creditur lib. de euch.

Quemadmodum enim flamma sumo X- tinguitur, sic nativus calor quiete,ut inquit Avicenna prima cant. Ex omisi, motu ut interpretatur Averrhois in cona. sumosia superfluitas augetur super naturalem calorem, e qua calor extinguitur Iccirco non mirum, si sedile ventrem opimat,ob cruditates congestas scilicet, o reliquum corpus cxtenuat E diuerso motiones persirectio ne ue,c quibus videlicet calor innatus fit

Vegetior, Ventrem extenuant, reliquumq

corpus implenti augent quod Aristoteles explicuit .problem. 1 . Ad hunc mo- cum labor articulis, carnibus conducit, Vt CXarat Hippocrates .epi. Nec adeo dis

simili