Studia Terentiana

13쪽

Sormonis Terentiani puritatem mnibus temp0ribus magni aestimatam esse et Casa ubonum suo iure dixisse i): ' nemo latino loquetur bene, qui Terentium non e0ntriverit', ad unum omne opinor concedunt. Attamen sunt qui comoedias Terentianas obsoletis verborum formis et priscis V0cum terminationibus implere certent et quod Plauto vindicandum esse viri docti statuerunt, idem Terentio attribuere non dubitent. Atque eiusdem studii reprehensionem vel summus Benileius vix potest effugere, qui Saepius forma Vetusta a magistri puerorum eati, immutatas sibique genuinas restituenda esSe opinatus Sit, contra autem formas ipso libro embino suppeditatas, veluti necessus, hisce nom. plur. Sim.', a poeta abiudicaverit. His

ipsis autem diebus qui ' Epistulam Plautinam plus uno nomine

quae legatur dignam inseruit Mus Rhoti. XXXVIII 1883)

Fr. 00 ab aetere non magis verbum Plautinum quam Terentianum esse statuit p. 24 . Quae ratio quam periculo Sarait, unuS- quisque statim intelleget, qui accurate pensitatis iis, quae veteres ipsi de Terenti dicendi genere iudicaverunt, forma priscaS Terentio adhibitas omnes collegerit Ollectasque accuratius perlustraverit. Tantum enim abest ut Terentium hac in re Plauti imitatorem deprehendamus, ut eum in univerSum forma SVolgare et rusticas, quae plerumque priscae e S S Solent, re Spui S Se Vel certe non sine causa adhibuisse facile n0bis

persuadeamuS.' Cf. Annal. ymn. Berolin. V 18o I 274 adn. 2.

14쪽

Quodsi hanc imprimis quaestionem tractandam Su8ceperim, vix puto quisquam mirabitur, qui quam mane harum rerum sit notitia intellexerit. Ex quo enim Fr Umpfenbachius editionem P. Terenti apparatu critico quantum satis instructam in lucem emisit, non defuere qui c0piis ab illo suppoditatis ad poetae verba emendanda haud frustra uterentur sed singulares quaesti0nes, quibus de proprietate sermonis Terentiani eum Plauti dicendi genero comparati ageretur, fere omnino deesse conquestus est inter alios Leop. Arm. ischorus in dissertatio noDe Terentio priorum comicorum latinorum imprimis Plauti Sectatore quaestiones electae' Hal. Sax. 875 p. 40 0que tamen ipse quicquam contulit ad rem enodandam. Quamvis enim paveas verborum formas vetustas fabulas Terentianas, cum in Plauti comoediis esse plurimas consentaneum Sit, praebere p. 1 contendat, tamen quoad pateat hie usus, his tribus verbis indicasso satis habet: ipsus duint, tetulissem'. Neque ero quaestionem, quam Sumus instituturi, satis sublevat Albertus Roen spiessius dissertatione Ionensi Do coniugationis latinae formis apud Terentium earumque origine inserta pro grammati

Culin. 1873. Ut nimis mittam fere innumerabilibus typ0thetae

erroribus in indicandis actuum scaenarum VerSuum numeriS

libelli usum impediri, etiam scriptorem maXimae neglegentiae

aecuSemus nece S SQ St, qui loco neque Reeurate neque omne Senumeraverit, ita ut libelli utilitas nobis sere nulla esse videatur. Ac primi in rem, de qua agere in animo St, Im

dum p. 15 sqq. Terentium nonnullas vocabulorum formas vetustas in certis vorsuum sedibus adhibuisse demonstraverunt neque ero quemquam illorum studia redintegrasse memini. Iam si addis ea, quae de una alterave re modo a breViter modo paullo plenius attulerunt ii, qui fabulas Terentianas Commentariis illustraverunt, inter quos in primis nominandi

15쪽

adhue e materia quae fusius tractetur digna delibaverunt viri docti. Quae cum ita sint, haud inutile puto me aeturum, Si rem n0ndum satis Xploratam ' tractaverim, ut tandem omnes eius modi forma sub uno con Spectu perluStrare liceat. Sed priusquam de vetustis vocabulorum formis ipsis agamus, pauca quae ad rem faciunt de poetae aetate, vitae condicione, dicendi genere breviter XponamuS.

Terentium propter Sermonis elegantiam Romae natum civemque ingenuum fuisse demonstrare studebat l. c. p. 39 et 154): neque enim Otuit ibi persuadere tantam sermonis puritatemes Se cuiusquam R0mae non nati. Cui ratiocinationi quamvis non adstipulemur, tamen puerulum perpaue Orum annorum Terentium Romam venisse Verbis, quae initi vitae se Suetonide p0etis libro depromptae leguntur, apparet: Publius Terentius Afer Carthagine natus servii B0mae Terentio Lucano senatori, a quo O ingenium et 0rmam non institutus modo liberaliter, sed et mature manu missus est. Iam quo pacto Romam Venerit, nihil ad n0s attinet, sed si prima infantia et sermonis patrii nondum peritum eum in senatoris R0mani domo liberaliter institutum Sse reputamus, Oetam Afrum Sermonem latinum ab Omni peregrinitate alienum addiscere potuisse facile intellegimus. Sed iam veteribus ipsis vel ut accuratius dicam poetae aequalibus ille nativus fere, non ascitus sermonis lepos mirabilis

16쪽

videbatur, quam ob rem, cum amicitia coniunctus esset Torontius eum viris nobilissimis Scipion Africano o Gaio Lautio ab his comoedias Terentianas Seriptas esse rumor erat; f. te ad Attie VII 3, 10: secutus quo sum, non die Caecilium: mane ut e portu in Piraeeum malus enim auetor Latinitatis est sed Terentium cuius abellae propter elegantiam sermonis putabantur a C. Laelio scribi. Vita Terenti Sueton. d. Reifferscheid p. 32, 2 Nepos auctore certo 2 comperisse se ait C. Laelium . . . . diXisso non sa0pe in seribendo magis ibi successisse deinde rogatum, ut scripta illa proferret, pronuntiasse Versus qui sunt in Heauton timorumeno Satis p0 proterve me Syri promissa huc induxerunt Ibid. p. 30 14): C. Memmius in oratione pro se Publius Africanus, inquit, a Terenti personam mutuatus quae domi luserat ipse nomine illius in scaenam detulit. Auctar. Donati

p. 35, 4): Scipionis fabulas edidisso Terentium Vallogius

de nomine cf. l. c. p. 28 sqq. in actione ait: Tuae quae Voeantur fabulae uiaene sunt

Terenti non has iura qui populis dabat Summo illo honoro associus fecit fabulas γ' Quintil. X 1 99: lico Terenti scripta ad Scipionem Africanum

reserantur: quae clamem sunt in hoe genere elegantissima'.

Donique Santra vit. p. G1. 10 non Scipio nona o Laolium qui tum indulescentuli duorint q) sed Sulpicium Gallum, Q. Fabium Labeonem, Popillium Terenti in scribendo

adiut0res fuisse tradit. Terentium autem ipsum de hoc rumore edoctum suis soliis versibus apparet Adelph. prol. V. 5 qq.: Nam quod isti dicunt malevoli, homines nobiles Eum adiutare adsidueque una scribere: Quod illi maledictum vehemens esse XiStimant,

17쪽

Eam laudem lite ducit maxumam, cum illis placet, Qui vobis universis et populo placent, Quorum opera in bello, in otio, in negotio Suo quisque tempore usus est sine superbia Hautontim prol. V. 22 qq.: Tum quod malev0lus vetus poeta dictitat, Ropente ad studium uti se applicasse musicum Amicum ingenio retum, haud natura Sua.'Qua de is multa disputata Iunt et nupser Ioannes Vahlenius Annal. academ Boi 0l. 1876 i. 797 sq. totam rem fictam duobus illis prologorum locis eqse dem0nstrare conabatur. Sed licet 0ncedatum eos, qui des hac ue Verba faciunt eamquo nostrae memoria o tradiderunt, mihil illud habuisse cognitum nisi quod nos quoque e duobus illis prologorum locis coniectando possumus ossicero, tamen hi loci ipsi rem tam aperto significant.

ut equidem ingenue fatear me mon posse amplexari Vahleni sententiam. Ceterum quidquid do hac re iudicandum est, nostra tantummodo uesert e hoc rumores luce ilarius redundare Terenti sermonem vel Scipionibus et Laeliis dignum osso habitum. Nunc videamus, quibus potissimum causis commoti Veteres Toronti genus dicendi tantis est orant laudibus. Ac Cicero prauior oeunt supra iam allatum, quo elegantiam serm0nis laudat, in Limono vii. Ter. p. 34, 1 haec habuit:

Tu quoque qui soliis lecto form0ne, Terenti, ConVersum Xpressumque latina Voce Menandrum In medium nobis sedatis motibus affers' )Quiddam c0ni loquens atque omnia dulcia miscens Cui ior sui iovissimo quom i Ritscholi reconsi0nes dedimus nescio an melius, quod quidem ad sensum attinet, Onsulatur, si scribamus cum codicibus: Quid laui oui loquens atque omnia dulcia dicens.'

18쪽

Eliam orghius Philol. XVI 633 sino causa idonea ' comefluens scripsisse videtur. Voluit enim Tullius dicero sacotum dicendi onus Menandri hic illic, urbanum ubique expre8siSse Terentium, quam ob rem utroque loco dicendi verbum est aptissimum. Porro Ausonius id. V protrept. ad nepot. v. 8 sq. habet: Tu quoque qui Latium lecto sermone Terenti Comis et astricto percurris ulpita Occo te.'Doinde otiam ulloium Paterc. I 17. I sermonem resperisse puto Micontom dulcos suo latini leporis facetiae per Caecilium γ)- Torontiumque et Afranium suppari aetate nituerunt', nam otium Afrani sermonem in universum fuisSe iurum atque

elegantem docuit Tei elius in progr. Tubing 1858 p. 42. Indo iam apparet, em Afranius dixerit in Compitalibus 29 Ribboch.): Terenti numne similom dicent quempiam γ' At quo his locis omnibus Terenti lectus atque elegan Sermo laudatur. Porro C. Caesar vit. p. 34, 7 sic iudicavit: Tu quoque in summis, o dimidiate Menander,

Poneris et merito, puri Sermoni amator. Lenibus at tuo utinam scriptis adiuncta foret vis Comica ut aequato virtus polleret honore Cum Graecis novo hac despectus parte laeereS.

Unim hoc maeeror ac doleo tibi desse, Terenti Verba dimidiates Menander' primus vectes interpretatus iSi Becherus De comicorum Romanorum fabulis quaest. Lips 1837J p. 82 40t.): pur Sermone aequalem esse Terentium Graeco poetae, non item vi a Virtute comica cf. etiam Ritschel. 4. p. 525.Neque quicquam aliud spectare Horatium epist. II 1, 59: vincero Caecilius gravitato Terentius arto' notum est. E0dem modes interpretandus est locus Serv. ad Aen. I 410, qui in explicanda disserentia verborum incusandi' et accusandi haec profert: ot 0 proprietatis est, licet usus

male ista corrumpat sciendum tamen est Terentium pr0pter

k De suspeeta Caecili Latinitate vide infra initae disputabimus.

19쪽

solum proprietat0m omnibu comicis esse praepositium quibus est, quantum ad cetera Spectat inferior'. Donique Varronis

sonisintiam Gollius VI VII 14 6 sorvavit: vera autem et

propria huiusce modi forniarum Xempla in latina lingua I. Varro esse dicit ubertatis Pacuvium, gracilitatis Lucilium. mediocritatis Terentium', ubi medio eritatis Verbum non sensu reprehensionis accipiendum est, cf. Elchstadi, unest philol.

eritatem ill im, hine est inter nimiunt et parum' ib. II 17, 9 etc. nos delegat. Iam si Varro hoc lo eo principem eo moediae, ut Pacuvium tragoediae Luciliumque saturae, Terentium laudat, facit id eum dixisse sermonis respectu habito patet. Debet enim esse tragoediae ratio uber, Saturae grastilis, Omoediae modiocris. Ceterum Gellius ipse paullo post illiti mediocre dicendi genus appellat ' mixtum moderatumque'. Iam quoniam enumeravimus quotquot de locutione Terenti testimonia apud Veteres scriptores X stant, breviter quid inde ad quaestionem nostram redundet comprehendere liceat. Ac tribus potissimum causis p00ta oratio laudibus o Xtollitur: primum quod lecta atque elegans, deinde quod pura, denique quod mediocris est, quas laudes uno Verbo

comprehendere licet, Si sermonem urbanum simulque familiarem, ut de eo poetam comicum, Si Sermonem hominum litteratorum repraesentare contendimu STerentium. Contra in Phaut elocutione sermo plebeius et volgaris facile agnoscitur, idemque sine dubio spectavit Cicero L . Caecilium, quem primo inter comicos p0suit l0c Volcaeius Sedigitus, malim alictorem Latinitatis dicens. Iam si tam a corbum tulit iudicium Cicor de Caecili sermo no ' cum Terentiano comparato, quem quasi magistrum ne patronum Terenti fuisse Icimus Ter vit. I. Rit sche parerg. 329 adn.) sine

videmus'.

20쪽

dubio etiam inter Plauti et Terenti sermonem ma Ximum discrimen ' interesse ei videri obebat. Ac quanti aestimaverit Cicero Terenti sermonem urbanum etiam altero me demonstrare posse loco puto. Etenim in Oratore 47 ibi do sebus grammaticis disputans postquam Vetere Spoetas perstrinxit, quod inusitate in certis quibusdam vocibus genetivos in um pro orum Xeunte adhibuerint, Terentio quasi duce ae signifero sermonis puri et latini' utitur sit Sermonis usum Terenti auctoritate comprobasse satis habet, id quod his orbis apparet ' quasi vero nesciamus in hoc genero Seil. DOViSSe, nos Se et sim . et plenum verbum recto dici timminutum usitate. It a limo uni u in limo re rem di s et paullo post ' siet plenum est, sit imminutum licet utare utroque', quod exemplo Terenti an denuo comprobat Cicero. Itaque otiam Brut. 74, 25 Terentium in primis respexisse Ciceronem dicentem: cuius se locutionis emendata et latinae penes quos laus adhue fuit, non fuit rationis aut scientia se, sed quasi

bonae consuetudinis. Mitto C. Laelium P. Scipionem. Aetatis illius ista fuit laus tamquam innocentiae sic latino

Pori uim ili meae o nam i m jam e m ma in i Dor uis a e Tu ad oesCaecilium et Pacuvium male locutos videmus, mihi certum est. Itaque Vellem alio argumento usus esset r. Leo L e. p. l, quo earumpse Terentium dixisse comprobaret, atque hoc: Terentium his formis nondum abstinuisse, sed grammaticorum opera et librariorum factum esse, ut eo dices

Terentiani eis careant, et Caecilii et Paduvii xemplum docet' Etenim qu0d Caecilio Pacuvio quo licuit, non item sibi condonasse Terentium Ciceronis Verba docent. Quid igitur mirum, si Terentium Oee rustica et priSea8,7 Off. I 29, 104 Cicero do Plauti iocandi non dicendi genere eleganti,

lirbano, ingenioso faceto Verba facit. At cf. de orta. III 12, 4b 'equidem eunt audio socrum meam stelinin facilius enim mulieres incorruptam antiquitatem Conservant . . - sed eam sic audio, ut Plautum mihi aut Naevium videar nudire', ita Verba vetusti sermonis laudem continent.' CL etiam Lael. 24, 89 quoniam Terentiano verbo lubenter utimur'.