Praxis medica cum theoria. [Tomus primus]

591쪽

praxeos Medic Lib. IX.

rnores alias crudi & incocti ψ alias exusti & praeassail lexistant; sic quorundam appetitus ad res acidas,auste ras,acerbas & valde frigidas feruntur,ita Vt fructuuri immaturorum , aceti, omphacii, succi limonum,gra natorum , & arantiorum , aquae frigidae , nivis, gla ciet, & similium via assiduo & copioso delectentur alij terrea, s1cca,& exusta appetunt, Ux g ryophyllos, cinamomum, nucem moschatam aliaque aromata,sat' lcineres,gypsum S: similia. Familiaris est hic appetitus virginibus; chlorosi la bprantibus , & grauidis mulieribus ob suppressionem lmen uorum , quae in corpore moram trahentia, vitiosam induunt qualitatem , ad partes superiores de- lata, ventriculum inficiunt prauo illo succo , a quo lactiones illius deprauantur , & appetitus in primis Istatu naturali maxime deiicitur. Pueri interdum hoc affectu detinentur, praecipuὸ qui a matre chlorosi la- lborante oriundi sunt. Neque viri ab eo omnino im- lmunes sent, quamuis rarius id contingat, & praese tim illi obnoxij sunt,qui melancholico temperamen- lto praediti sunt , obstructionibus laborant , aut flu- l xus haemorrhoidam consueti suppressionem patiuntur. lApud autores maxime controuertitur an appetitus ldeprauatus feratur ad ea quae diatheu ventriculi prae' ternaturali similia sunt, an vero ad contrarita 'Dabitandi ansam dedit G J-3 m tis parua , ubi docet lventriculum praeternaturam se habentem:pperere cortraria , in statu naturali appetere similia. Quam

doctrinam sequutus Auic on. 1. trao. 2A p. io' soloquitur. insomacho aggregatW humor m lus diuerses a consueto in qhalitate sua natura , tuης lquirit aliquid i contrarium. pVodit o incidit qui

dam appetitus imi , imo carbonum, S tostia , ct D si V l

592쪽

hulasgeneris ropter qualitatem quae sis es, sic--tem,a ut incideutem, contrariam quesitati humorum Saniorum tamen iudiciu eo dirigitur,vi similia potiusquam contraria appetantur. Cum enim ad appetenziam excitanda phantasia maxime concurrat, a disipositione corporis maxime excitatur verisimile est dominantem humorem ad similium appetitum phantasia mouere. Sicut enim bilios in statutum sano tum morboso,ignis, & irarum insomnia ipatiuntur;pituitosi,niuim,glaciei & aquarum: qua μrum rerum phalasmata ab humore in corpore prae dominante excitantur,sic etiam affecta sede appetentiae humores vitiosi in ea diu stagnantes,sui speciem phantasiae imprimunt,quae ab ea obsessa,similium appezentiam excitat,etiam ratione repugnate,

quae a vehementi illa imaginationis ut superatur. Adde quod si contrarix morbo aut illius causae appeterentur,continuato illorum usu,morbus t adem curaretur,cum tamen ab iis deterior in dies redda- , tur. Huic sententiae quotidiana experientia suffragari videtur, qua docetur virgines chlorosi labo- rantes,& praegnantes mulieres ea plerumque apperere,quae illarum temperamento & praesenti caco-chymiae consentanea sunt ue ut scilicet illae quibus salsi & adusti insunt humores,carbones,salem, aro' imata,& similia expetant: quibas vero melancholia, aut acida pituita dominatur , ad acetum, fructus immaturos,&s milia serantur. Quod ad Galent authoritatem spectat, quidam, penitus eam reiiciunt dicentes quod si verum essed morbosas dispositiones cotraria appetere,aegro lauretes Omnes conualescentes, & reliqui cacochymia ab Orantes, cibo seu chym's expeteret, quod Camerax rit*ti non est consentaneum. Videmus enim sae

593쪽

pe aegrotantes & conualescentes prauos cibos ah- petere, laud biles vero respuere. Videmus etiam corpora excalefacta siue in statu praeternaturali, ut in flebribus, siue in naturali,ut per exercitia ima modica,refrigerationem expetere. alij vero hane Galeni sententiam cociliare nitum tur dicentes,in pica inteperiem ventriculo impressam esse veluti habitualem & con naturalem,& ideo facere appetentiam similem naturali, Quae est ad si

milia. od in hunc modum explicari potest , diaced omnem temperiem naturalem appetere similiar praeternaturalem vero contraria, intelligendum

esse, postremum de inteperiebus,quae si ut sine succi lxedundantia.Quae enim sunt cum succi redundantia lquando succi admodum imbibiti sunt in tunicis lvetriculi,appetui potius ipsis succis, quibus madet,

similia,quia humor qui totas tunicas talD penetrat, quamuis noxius sit,molestiam non infert. Contra vero quando humor parte tantum aliqua ventriculi loccupat,vel est solum in cauitate,vent riculus apperit contrarium ei quod sibi noxium est. Si autem humor totum ventriculum occupet, illiusque tunicis imbibitus sit,tunc facultas illius naturalis obruitur,&ita immutatur,ut non appetat nisi umilia humori imbibito. Et ita recte dici potest, illum humortem factum fuisse veluti connaturalem. iPlaterus &Sennertus ab hisce difficultatibus facile se expediunt , ad qualitatem occultam consurgiente si huiusque perfugij occasionem quaerunt,ex eo quod si huiusmodi aegrotantes appeterent simi

lia cauta morbificae,ex eorum usu copioso maxi ς augeretur affectus,cum tameti videamus pica labo rantes, gypso,calce,carbonibus, aliisque rebus no

xiosissimis sese ingurgitare , ex iisque leuissimam

594쪽

III. De Pica. 363

noxam percipere, a quibus bene sani ad internecio nem usque laederentur.Praeterea dicunt praegnantes mulieres humores salsos&acidos laepe, re,icere cum tamen salsa & acida non appetant,sed toto genere diuersa. Ac denique nulla esse inter carbones,calce, carnes crudas,aliaque,cum humoribu S conuenientia constanter asseuerat,atque adeo in qualitatibus manifestis non esse acquiescendum cesent,ex iisque symptomatis huius,& appetentiae mirabilis causam desumi non posse: sed ad qualitatem quandam occultam & inexplicabilem esse confugiendum. Fatetur tamen Sennertus probabile esse a simili potius quam contraria qualitate appetetiam istam deprauatam prouenire. aenam vero sit illa qualitas , explicari non posse, cum res quae appetuntur nullam humoribus,vel dulcibus vel salsis, vel acidis, in manifestis qualitatibus ut plurimum conuenientiam habeant. Haec omnia conciliare possumus dicentes,rerum absurdarum appetentiam ab humoribus simili natura & temperie praeditis excitari, sed illos humoesreS, praeter Vatia am temperiem, vitio quodam peculiari e corruptela quadam oriundo , esse praeditos, quod vitium eum diserte explicari nequeat,ad qualitatem occultam reuocari potest.

Diagno sis huius affectus per se satis facilis est; ex

sola enim aegrotantis relatione innotescit. Partem praecipue affecta esse orificiu ventriculi notissimum est,cum illud sit sedes appetentiae . Causa etiam ex supposita similium appetentia,coniectura indagari potest. Si enim appetant carbones, salem & similia Colligere possumus,ab humoribus falsis,& exustis affectum dependere: quae omnia clarius innotes CC, humorum praedictorum portio per vomitu vel al-N n et uum

595쪽

S Praxeos Medica Lib. I x

vum reiiciatur ; si ructus acidi, vel nidorosi , sa- amarus,acidus,vel salsus adfuerit.

Quod progno sim spectat,chronic' est iste asse

'us, non tame admodum periculosus,si natura Vesarte corpus ad pristinu statum reu secetur,quod non valde discite contingit .Excluditur enim Cepe sue sessu temporis humor noxius crebris vomitionibuι vel medicamεtis conuenientibus euacuatur,& sup pressae mensium au t h*morrhoidum euacuationea quae huic malo ansam praebibant,cum tempore res ituuntur.Quae tamen si negligatur,& narura one,

ii siecumbat grauissimi morbi succedere possunt. vitiata enim prima coctione, necesse est secundare tertiam corrumpi, Unde graues obstructiones,cachexiae & hydropes contingunt. Vel etiam si liu 'or maiori copia in v ntriculum seratur,&maioris malignitatis particeps sit, cardialgias insignes interdum producit, ex quibus lipothymia de syncope, 'c nonnunquam mors succc de re solet. Si mulieres hoc affectu laborantes ab eduliis prauis abstinere incipiant,& laudabilibus uti cura milibri fastidio, proximae salutis,& curationis incipientis signum est certissimum. Gravidae mulieres a malacia ut plurimum liberari solent,circa quartum gestationis mensem, quia sestetus grandiox factus , maiorem humorum copiam absumit, de ipsa mater crebris vomitionibus istam illuuiem exclusit. Qiuod si malum ulterius progrediatur,periculosum est. Significat enim altius impressam fuisse prauam istam diathesm,quaeli negotio exterminari valeat. Melius est hoc affectu laborantes,acida & acutanppetere; peius si res plane . a natura alienas ex op tent,ut docet AMc θη- 2. tract. a. cap. 20 Maiorevi

596쪽

Cap. IV De Sili. 36s

uisorem enam significa stata naturali recessum, qui emendari valeat.

Curatio huius affectas varia instituendaόst, pro

varietate corporum aegrotantium.

In ρrauidis enim mulieribus pauca celebrantur remedia, ob subiecti iri eptitudinem;& aborsus perieulum, in illis tamen leuiora usurpari possunt, de benigniora , ex iis quae ad ventriculum euacuandum, & roborandum in curationε inappetentiae fuere proposita Neque omittenda erit veny sectio, quae parca manu celebrata, de frequenter , si opus fuerit,) repetita maximum ad Euius affectus curationem momentiam habet 1n virginibus autem chlorbsi laborasitibus curatur iste a stiris iisdem rei ne diis , quae ad ipsa chlorosis curationem suo loco proponentur. iniae verb pica contingit in viris,quod tamen rati illinum est , cui si ab obsitu chiohibus hepatis, &lienis dependeat, earum curatione suis locis prci

ponenda eliminabitur.

De Siti morbos .

Citis seu potus appetentia non minus ac fame. O tripliciter laedi potest,imminure,abolit E, & deprauate. Imminuitur hon raro a dulci & inii pidb humore, ventriculi tunicas irrigarite, vel ab humiditate nimia in toto corpore do in ante , unde sit ut pars es potulentam materiam a ventriculo ncia trahant. Aboletur vero in morbis acusis proprer utercessionem primi sensorij,quando mens quia concidit omnino facultas naturalis ς JiRcto Irorernodum calore natauoIunde Hil po

597쪽

crat. In causa libera nonsitire, malum; tam tamen stis imminuta ab iis de causis pendeas , a quibus inappetentia ciborii producitur. Abolita Vero morboruacutorum sit consectaria; arum ratio peculiaris hie habenda non est Sed sussiciet nobis de siti prauata tanquam frequentiori specialius agere. quidem sitis deprauata etiam bifariam diuidi potest,

quemadmodum fames,ut una potulentorum varia lgenera feratur; altera vero sit aucta,& potus quantitatem,ac frequentiam respiciens. Q .e potus ge- lnera absurda respicit,ad picam refertur,quando cilicet aegrotantes appetunt acetum , succum lim

num,uel aquam salsam. Superest igitur ut sitim auctam contemplemur, quod symptoma frequenti Lsimum esse consueuit,dam appetitus humidi quan- ltitare peccat,dc porus immodice expetitur. lCausa illius proxima est defectus alimenti hu- lmidi,& siccitas venticuli,aliarumque partium quae

stomacho penuriam suam communicare valent.

Illa autem siccitas,ves humoris penuria exoriri solet ab omnibus iis quae roridam humiditatem Ventriculi totiusque corporis absumere,&exsiccare Valent ; quae omnia ad calefacientia & exsiccantia referuntur.Exsiccantia per se,&: primatio exsiccant calefacientia secundarib,humidum absorbendo. Est autem sitis haec morbosa idiophatica vel sympathica. Idiopathica fit cum innata ventriculi ha miditas alteratur, & exhauritur ab inaequali intem perie sicca,vel calida, vel utraque; interdum 8c ra rilis simplici; frequentiu g cumateria coniuncta: cum humore scilicet,acri, salso, aut putrido, ventriculi tunicis impacto,vel in illius cauitate incluso. sym pathica vero fit ex consensu totius corporis,vel ali qua

598쪽

Cap. IX. De siti

quarum partitam,quarum Venae exhausto humido,aventriculo sugunt: Vt in febribus contingit, hepatis, pulmonis & aliarum partium inflammationibus; tum etiam intemperiebus calidis,& siccis,praeis 'eipue renum,ut videre est in diabete,quae eo nomine dipsacus nomina cur , propter sitim ingen tena, quae illam comitatur. Causae externae sunt quaecunque impense calen cere vel exsiccare valent,ut aer valde calidus & siebus,diuturna in sole vel ad ignem mora,vsus cibo arum falsorum acrium,& aromatibus conditorum, usus copiosus vini antiqui, & generosi,vigiliae nimiae, nimia corporis euacuacio , praecipue perinindicamenta purgantia.

Hermetici sitim immodicam & praeternaturalema spiritibus quibusdarn sitibundis,ex impuritatibus sulphureis genitis,exoriri colatenduOt,qui non simplici refrigeratione & humectatione , sed spiritibus aliis sibi analogis satiari volunt, quemadmodum videmus in febrium accessionibus sitim intensam multo aquae potu parum inhiberi ; quae tameni spiritus acidis vitrioli, sulphuris, salis, & similium cum longe minori aquae quantitate permix eis. fa

cilius cedat. ἡ

Diagno sis nihil habet dissicile,satis enim aegri desiti urgente conqueruntur. Causae etiam propriis signis dignoscu tur,ut calida, te sicca intemperies ventriculo,aut aliis partibus inhaereseens,lum humores acres, salsi,vel amari, quorum portio interdum excluditur , vel saltem similes sapores in ore repraesentant. Si in ventriculo contineantur , vel si P r consensum aliarum partium stis excitetur, a D tectuam eorundem signa sese prodent.

Rhod ad prognosim attinet, sitis quae a cautis N ii 4 procax,F

599쪽

3 6 8 Praxeρs Medicae Lib. IX.

procat arcticis excitatur tutissima est; illa enim pota sumpto facile sedatur. Quae vero a causis interni, procedit , pro illarum varietate, magis vel minukpericulosa existit. Sitis quae in febribus contingit aliisque affecti bus curatu facilibus, cum eorum solutione sponte evanescit. Si ver b a grauibus morbis & periculos, dependeat est valde periculosa; Vt in hydrope conat ingit,in quo sitis potu non sedatur,sed potius

gis intenditur. Curatio fit is morbosae frequentius occurrit in se-bribus, de quarumdam partium inflammationibus, quae tamen lassicienter descripta est in methodo nostra curandarum fabriumseis. a. cap. 2 Si ver 3 sitis, sicca ventriculi intemperie ex immoderatis euacuatio cibus aliisque causis contracta siti, ilius curatio perficitur vacuationes illas suppria mendo,tum partes inanitas restaurandos remediis humectantibus.

Instituto igitur prius vici u analeptico, qualis in febre hectica , phthisi , & marasmo concedi soletio itinium praestantissima erunt duo remedia a Galen. proposita 7. meth. scilicet lac, dc balneum .Quamuis enim Hippocr. Aphori . 6 . ieci. s. lac siticulosis interdicat: illud tamen intelligendum est de iis, qui ob biliosi,putrid1que humoris copiam , sitia sciuntur, in quibus lac tacillime corrumpitur non de iis, qui siti ex siccitate, & consumptione laborant. Latiis usum in curatione phthiseos edo-

Balneum vero sat ex decocto rad.althaeae, & li-1ior. sol. maluae, violariae; vel ex decocto capitis, pe dum & intestinorum vervecis . Aut batyrum recens,

s et oleum violaceu in aqua tepida disi luatur pro balneo

600쪽

Cap. V. De Concoctione Wa. 3 6s

balneo, quod tepidum esse debet, & frequenter usurpari. Ini exitu balnei inungantur lumbi,dorsum,& ventribulus ol. violac: medulla cruris vituli, & timilibus, quibus immisceatur lactis muliebris,aut caprilli quantum ebibere poterit. utatur interea aeger 'rapis , 3e tabellis 1nstaurantibus, aliisque remediis , quae in febris hecticae curatione latius proponentur. Sequens etiam optata erit utilissima Conseruae rad. eryngij & bu glossi,ana j. ij. conser. stor.violas.&borrag. an.J. j. confect .aikermes A. diapeni dij sine speciebus recenter praepa rati 5. ij. Cum syrupo de pomis redol. at optata,de qua capiat ad magnitudinem castaneae sitis tempore, superbibendo parum aquae borraginis.

Ventriculi concoctione ias. V Entriculi concoctioichylosis appellata,quemadmodum, & reliquae omnium partium actiones,tripliciter laeditur,imminute,abolite & deprauate, Imminuta concoctio dicitur; abolita α/πε ια, deprauata ; quae omnes differentiae unico cruditatis nomine comprehenduntur. Haec autem cruditas duplex constituitur, nidorosa scilicet,de acida; cruditas nidorosa fit quando at mentum in nidoro sana, da ustam qua si materiam mutatur, ut per eructationem odorouorum,& pisecium corruptorum,uel olet frixi efferatur; qui ructus nidoro si in calidis,ac biliosis naturis frequentius contingunt. Acida verbiruditas fit,cum cibi in cidam naturam mutantur, & ructus acidi exclu-