장음표시 사용
581쪽
AEC. in gnis passibus in Prussiam intendit iter, Reginam invisurus; quae tum in
Capitaneam MeWensi morabatur. Per hanc viam plura contigerunt, quae in nobis iustam accenderunt iram tum, nunc autem recordantiabus illorum rissim cient. Visitato per occasionem Primate Pramovio Shiemem ibi enim eum offenueramus) mox tam Rex, quam prismas LoWicium aggressi iter, ibi non nisi unius noctis spatium secum sunt demorati; quantumvis diuturniorem praesentiam moderni Regis optaret Primas: accelerabat enim ad terminum. Vale ita 3 dixit dato verbo Primati, quatuor intra hebdomadas ad eundem locum se redit rum: in quem nnem amicis intimari mandavit; ut ad eundem locum
pro eo termino comenirent. Eodem die noctaturi ZWolentum veniamus , ubi recens inti ratOS HeroeS reperimus copiosa pecunia instructos; ut plures ejusdem farinae asi arent. Jam tum iniquiora erant itinera; unde currib' relictis equites ire necesse fuit, nec plures quam quini ibamus, Rex, ego, equii. cum honorario equo, duom mei pueri; clim appropinquantibus civitati designator hospitiorum admit, vera illum ibi quodpiam esse hujus vel illius farinae referens; se nihilomianus hospitia denotasse. Regi domus obtigerat vice Critonello illius vera illi assignata; qui tum temporis priesens non aderat, soli illius adscitiiij cum familia ibidem versabantur. Vix ingressos serus autem jam erat vesper) furor adstititii famuli salutavit, requirens: quo ausu alienulentassemus hospitium, in quo etsi Dnus non euet praesens, Violentiam tamen fieri non oportuisse 3 movit ea res bilem & indignationem mihi in tantum, ut impatientia suadente, cui temperare non potui, tam V hementem illi colaphum impegerim, cui ille serendo impar camino ab his fuit: nec satis, arreptum pectore in atrium protrusi, ubi; quid cuillo actum sit, satis ex antecedentibus collegeris. Vinciri iussum vel tis in glomum convolutum in angulum pro quiete abjeci. Adfuit interea nostra, quam cum curribus deserueramus assistentia, eodemque lane momento etiam substitutus vic Colonellus jam non in suum h pitium delatus est. Fueriat is aliquot inde milliaribus sblenni convivio
exceptus, hic longe diversam coenam inventurus: nam ex nunc omnes
reduces convivas istos rapi sub custodiam mandavi, & pro hospitio ad casiam desolatam compegi, adjectis minis, quam primum crastinus illuxisset dies, supremam sibi horam futuram scirent. Seria ea Omnia visa sunt his fungis; hinc terror & tremor, morit antequam morerenturi nox certe ea insomnis illis fuit, utpote quam ultimam timebant, deprecari igitur qua per se, qua per alios; Sacerdotum implorare instantias; mille votis & promissis agere; se imposterum sub obsequio futuros, renuntiaturos authoramento novo; & quemae in fila dilapsurum; imo jam nunc scrinium cum pecuniis nam & illud in nostram potestatem v nerat dispositioni nostrie concedere. Tanta illis metus mortis peris serat. Mihi vero nihil eorum, quae jam in manibus erant attingere trubuit; cavi insuper, ne quid etiam a nostris attentareturi arresto super reis. Center authoratis posito, per hospitia; arcam cum pecuniis adhuc intactam meo muniri sigillo; sensum Regis in crastino de illa requisiturus: cui ubi illuxit relationem Omnium gestora prieterito Vespere feci. Quae clementia Resis fuerit, ex his manifeste liquet: nam & pecunias, & quos restitui Iussit, & liberoS pronuntiare; si modo deprecarentur, & in sua se reciperent; quibus adimpletis illi dilapsi simi; nos autem Ravam pro nocte contendimus: cum & ibi eiusdem sortis vexillum deprehemdimus, firmius quidem re inutius, sed qui se Opponeret Duci, non erat, ordina.
582쪽
Insermatio de Choeimensi victoria ς-
ordinato illuc Anasthasio Miacunal, qui nunc Theaurarius Curiae est, A. eum Vexillo aulico ad inmitationem, aut essent' maluerunt cedere R vi. quam inquifitorem expectare; quia fundamento pessimo se niti viderentilasequi nihilominus inquisitori quos aegre circa umbilicu no insecutus paratos per famam riserit armis potius, quam verbis citationi res indere volentes: sed & hi victi sunt, correxit posterior errata pri rum dierum iniemi icis: sed tu ipse haec melius nosti. Tandem ex Ntinere Prutenim reduces LoWicii convenimus; quo ad nos ex illa se mc turbidi Gol hiensis Variaviae continuata Ablegatos, audivim Andream Traebitat Cracoviensem Episcopum, & Antonium Grap Wiecti Palatinum tepscensem. Postillata horum fuere; cur disson mus 3 responsum est; oppressam libertatem, & eversum Reipub. stata horum disgumium causam eme. Quare relatione facta iterato reversi, promissa secum attulere, restitutionem legum sanciendam fore, furia Golgbienses mutandas in Comitia pacificationis, hunc titulum pri gere placuit. In quibus quid conclusum sit, loquuntur constitutiones, ego taceo, nunci, primum tibi parendo ad Chocimensis victoriae dej
Sancitum a Repub: fuerat, suasu potissimum moderat Regnantis; cuius hoc votum erat: ut sexaginta millia exercitus, ad cujus tertiam partem ero lege & usia Lilvania teneretur, authorarentur, dc propormone ducta ad exercitum contributiones exsolverentur. Credebat ira m demus Princeps satis tutas sere ab incursu Tartarorum, Turcam & C saccorum Provincias praesertim, si istae copiae perito belli Generali cω mitteren- . Placuerat res ea omnibus; nec Michaesi Pac displicuerat: qui se non defuturum certo cum optimo milite professus est. Promisius his an imposterum constiterit, si1o loco videbimus. Hoc modo pactis insupportabilibus, quae nuper Commis arsi Regis Michaelis concluserant, rescissis, recta Chocimum contendere visu est. Constituerat Rex
Michaes in postcomitiali consilio ipse in persona fila non tam affectu in bellum, quam suspicione in modernum Principem huic expeditioni
interesse: occupaverant enim simplicem illius animum rumore V
no; ac si Ethnicorum affectasset amicitiam Mareschalcus Regni Ndem , Dux exercituum Supremus: unde metuebat ne se absente in i Titum ea expeditio recideret, & ingens aliqua clades acciperetur. Si Patus igitur amicorum assistentia Adrea nimirum Olizowski Epist m Culmensi Regni Cancellario, Stanislao Lu mirat Maresehalco curiae Regni & Referendario Regni qui minc Episcopus acoriensis est, Leopolim devenit; ubi comperto modernum Regem Ja romae esse, exercitum vero ad SkWarraWam fiabsistere, de suo adventu significavit: nec moratus Rex modernus acceleravit ad exercitum; ut Murhaelem eodem non tam pro comodo publico quam potius odio profectum e Ciperet. Eodem die uteri, in castra devenit. Sequenti luce armilustrio interfilii Michael, sed jam agre valens, mortis, meditationi praesent,or, quam militiae. Ideo autem interesse voluisse ille dicitum, ut lamam plerum , mendacem ad odium praesentis Regis corroboraret, nismium quantum iniuria sparserat, barbaris ultra amicum esse Sobissem, quam oporteret; imo neutiquam illos aggressurum: cum tamen luc lenta prie oculis essent resbluti in hostes animi argumenta: nam & qui gentos captivos Mahometanae sectae ceperat, habebat dc plures qui que millidus Tartaros, ut aggrediendo sic regrediendo vel oces cecide
rati Verum malitiae frustra alia persuaseris. Iam illuc etiam Michact
583쪽
inia i674 Pac supremus exercituum M. D. Litu. Dux advenerat; tam ob rem rem praedictum de Principe nostro subito in eiusdem depressionem in Tentinuo Regis Michaelis formatum fuit conssilium, quid facto opus foretr per vota itum est. Epistopus Culmensis his formalibus respondit: transivimus Rubiconem, non datur regredi. Pac spe in comerariiun imbutus, plura jactavit, quorum paenitentia mox eum s hitura erat: se nempe in septem annos proviuun Lilvania excessisse, &studio conm crucis hostes, Hierosolymitanae crucis signiun per mihi xia vexilla Moari mandasse, haec tum publice lassus est non tam geh rosis, quam invidiosb in Principem modernum animo; cui dum votum obtigit, paucis rem citra jactantiam absblvit verbis: alias se sperasse m terias: mirari, cur agitari privato consilio iterato liberet, quae jam pu-hlico omniimi sensu forent definitar. Respub. enim ait, declaravit berulum, illa contributiones, illa quantitatem exercitus praescripsit: quid jaconserre opus est y quid revocare in dubium y cum ipsi cum aliis id de-
. creverimus. Comunem sententiam nos sequi sine mora necesse est, crastinus dies nos contra hostem euntes videat. Proh DEUM l nos tot dies amisisse. Ea accepta declaratione Michael Pac iam alter a priore tergi- Versisi, praetendere suum exercitum nondum totum convenisse,ade imui non posse tam cito, orare, siquidem crastina luce exercitus in ho-ssicum moturus esset; determinaret locum, in quo se expectantem imi veniret. Huc zelus ille devenit; ut qui primus esse debuerat; nunc novissimus futurus expeteret promisium de se expectando. Obtin it; nam data fide pollicitus Rex illi est Prob ni praestolaturum. Motis post haec castris ad Tyram deventiun est, ubi in loco Luca dicto noster exercitus traiecit: unde graviter turbatus Pac, si per decorem licui Gset, priorem libenter revocasset sententiam de adulatione magὶs quam vero prolatam. Metuebat ille tum sibi, tum exercitui Lilvano; ne Q san, ubi traiecisset Tyram se cum suis Rex hostibus exponeret, nam alte Ferat radices in viro de optimo Principe suspicio; ut benefacta in Desimum detorqueret sensum, Dinarum , ea maxime crederet, a quibus longissime aberat. Quare primum per Sapielias Pac it, ut resciret, quid Rex moliretur 3 an non quidpiam in exitium exercitus &sui attentaret8 mox Principem Radivilium submisit per motivum vim nitatis facilius omnia intellectum: demum ipse tertius successit medius inter metum & dissidentiam: nam trajicere exercitui inhibuit; donec Iuculentis rationibus his omnibus discussis/ipse demum non sine timore accessit, trajecit, secutus est. Hic studiose omitto, ut Lilvani- . - gentis nomini parcam, quae in eo tractu Chocimum versus acta sint. Sic jam certis non nisi praelio decernere, actuta Ch imum tendentibus nostris Turcarum occurrit Legatus ad Michallem R em diarecte misitis media pacis oblaturus: at sero venit. Conspecto exerci tu nostro primum nihil de tumore & arrorantia Turcici fastus rem,st; verum ubi comperit nostros Chocimum tendere, tum & ipse animo cadere, uis ratio sitae Persorue haberetur postularer quem non jaad Michaelem Regem tum Leopoli ex supremo morbo decumbentem, Od Varsavia remittere visum fi it sub honesta custodia futurum; d nec rebus feliciter peractis a reduce Modemo Regnante expediretur.
Constitit deinde exercitus & quidem imprimis Regni sub Chocimo is via sexta, & ad uu castra Turcica quae vallo cineta erant, processit Consulto enim lmones, quae vigiliis destinatae fuerant, hosti se oste
lare, quis prista e sylva mellae essent Riac imperaverat, tum al-
584쪽
Informatis de Chre mensi τHori , etsi
raram lmonem Thesaurarii curiae eadem sequi vestigia ad irritandum
hostem jusserat tam secundo successu: ut emissum equitatum hostilem dc vigiliarum legionibus incumbentem, altera lesio exceperit, repule rit, complures eorum qua ceciderit, qua pro indicibus captivaverit notae omine in nostris praegustatae victoriae. Quare Barbari imposteriis jam diminuta praesiimptione similes in ausus prorumpere non attemtarunt, contenti sese continere vallis, & spectaculo copiarum frui, quaehrevi spectatorem oculum clausurae erant. Profuerunt ea praeludians Principibus, qui necessitate, non animo Turcarum castra sectabam turi nam Princeps Moldavorum de familia olim Imperatoria Cant cesimorum ducens originem, ne innocens nocentium poenas lueret, cum Proceribus suis barbarorum castra deseruit, & ad Resem delatus , post venerationem deprecatus est, liceret sibi in suam revire provinciam. Annuit Rex. Princeps item Valachiae PetrΠZay dictus, qui nunc in visceribus Regni moratur, & ex gratia Regia pno ita in Samboriensi oeconomia possidet, quatuor aut quin diebus ante sponte per favorem noctis aci suos transfusi, veniam , inde a Rege pet, tum misit; quae non tantum data fuit, sed insuper Moc iam Christ phorus Κorychi Ablegarus ut lingvae Valachiae sic consuetudinum gem tis gnarus; qui testaretur gratam Principi nostro accedisse eam ab Ethnicis secessionem & polliceretur protectionem persbnae, cujus etruammun extant exempla. Dimitrastho item Princeps Moldavorum adem meditatus est, verum haec illus molimina non tam Christiano motivo nam animo & corpore Turca erat sed praesenti vitae nascebantur viscrimine. Metus illum potissimum impulit; ut clandestine L gatos mitteret; declararet , se Christianarum partium futurum. Acc Plata quidem ea fuit Legatio; cautum tamen imprimis conditionibus: ut quam primum copiae nostrae hostili appropinquassent exercitui, DPQ secessionem faceret, locum* eum occuparet, qui nostris Ducibus Opportunus pro tranfuga videretur. Non potuit hanc conditionem e equi ex nunc praedictus Princeps; nihil tamen contra nostros ab illo attentatum fuit: nam etsi feria quinta nostri propius accessissent, nec ignavos ostentarent animos, & vicissim, hostis non minore in nos ferretur ausu, ipse quoque extra moenia vallorum Turcicorum stativa sortitus suos in aciem eduxisset, emissis suis nihilominus demandavit; ut ad nostros delati testarentur illu, quidquid faceret, no nisi ad apparentia facere nihil ψ hostiliter attentatum: deprecarent praeterea; ut sis hi vicissim daretur indultum; opportunitatem duntaxat temporis se observare, quo tute in nostras partes transire possit. Nec aliter quiun pr miserat fecit. Nam sequenti die, quae seria sexta erat, videns nostros instructa acie hostium castris succeaere, excessit cum suis universis, peti. lac, venia & impetrata cum equitatu filo, ut consulto imperatum m Tat, ad Tyram perrexit, ibis infra nostra castra substitit: peditatum vero eius versa ad hostem fronte in acie locare visum est. Versutum enim noverat hominis iugenium Rex, talemci esse, qui nisi accersito in consilium dolo ageret nihil. Forsan jam subodoratus fuerat magis illum simulare amicitiam, quam veram ferre; ut quod facere apertus hostis nequivisset, fictus exequeretur amicus a tergo impediturus, qui in vultum resistere non valuisset. Vtut fuit; divisa ipsius potentia iam timeri non poterat. Inter haec non levis remora, unde minime timebatur Regi se se opposuit, eam expeditionem forsan ad nihilum re
iactura, nisi prudentissimus Princeps, ut cum hoste certare armis p
585쪽
ac. ID4 ratus erat, sic promptus hinnanitate& submissione cum suis collegis certare fuisset. Jam feria sexta determinata fuerat aggrediendo hosti, qui non nisi intra valla se continebat, actu* iam parens Duci miles in aciem processerat, cum Michahi Pac nec videm moveret pedem, & ac si dormitaret, immotus subsisteret. Gravius ea modernum Regem res angebat; unde quid ageretur rerum ignarus, expostulatum misin vidcausae foret, quod toto exercitu provocante hostem, ipse interea ferbaretur resse esum meter Qem, sessas copias esse & fame prope me-ctas hosti non fiaffecturas. Huc illa jactantia desiit, septenni3 cotheatus
aegre mensis unius spatio suffecit, in cassum ea recidente Legatione non tamen Rex deieravit, fortiorem pertinaci flecti viro arietem asmovendum ratus, se ipse assumptis Primoribus ad illam confert, precariari velit idem sentire secum sed ne sic quidem statim Pac expugnatus est, quamvis nihil humilitate potentius sit etiam ad ipsos Sup Tos vincendos: rejicit cum furore Dux Ducem, eadem ratio obtenditur,farpere exercitum, & aegre arma istinere. Noluit tum irritare hominem eorum memoria, quae nuper in publico consilio de sua jactaverat providentia: iterare preces maluit, quis efferre indignationem. Quare ad submissionem conversus adstantibus Proceribus copiarum Remi supplicis plane rim obsecrat adjecto: audi me tribus diebus, ego te deinceps etiam tribus hebdomadis audiam, etiamsi non obliger. Noris, s mihi nunc parueris, magnim te Opus pietatis Reipub. e Glibiturum. Hic tandem sive precibus sive pudori cessit. Intra haec seria sexta com iumpta est exercitu a castris hostilibus ne quidem ad tormenti linunxemoto, ibis noctare jussb. Absit ea nox insomnis inter continuos clamores Turcarum sive ostentatione vigilantiae, sive animi parati ad
melium. Qum primum sol illuxit sabbato; miraculo quid simile comtigit, quod stippressisse nefas duxero. Miserat Michael Pac, qui graviora aliquot posceret tormenta; nec Rex abnuerat cavens ne quid disi nantiae suboriretur: sed friistra tam preces Ducis, quam Regis assensus fuere. Nulla V, tormenta moveri potuerunt: quamvis & ipse, & Alexander PolanoWai Vexillifer Regni anniteremur gravissimis , flagellis equos impelleremus. Coelitus id impedimentum contigisse creditu est, magis enim proiicua in suo illa fuere loco. Rex interim inter deambulandum meditabundus barbarorum obversus castris, laborem frustraneum nostrum his vocibus inhibuit: sinite lim, arripite arma, intra mediar horae spatiu in castris Ethnicora hospitabimur. obstupuimytam manifesta diem, quis enim id praesumeret circumstantiis r lamantibus Ilegionibus sub haec inclamavit, Promoverent pedem, tormenta in Valla dirigerentur ad depellendos Barbaros. Ea irtuna nostra filii, non sustinuit hostis vel vultum nostrorum, deseruere valla, cessere ex illis tam pedites quam equites: Rex secutus victoriam castra ingressus est, mox Palatinus Κy-iensis nunc Cracoviensis Castellan'gratulaturus adfuit, aderam dc ego cum Dno Conte de Maligni, turba praeterea plurima. At parum abfuit quin nostra felicitas insigni clade corrumperetur. Avertit indubie coelum exitium, jam , discrimini proximos ex ipsis f torum faucibus eripuit. Adverterat periculum ossicialium militarium etiam multae sinceritatis homo, festinusin ad me delatus in aurem immVit: caveremus, complura millia hostium in aversos ferri. Exi, stimabam ego timidum timida referre; quare pro gratisis aspere Verbis acceptum a me repuli. Adeo praesens felicitas non tantum animum sed etiam oculos occupaverat; ut nihil videremus. Nec tamen ille importu
586쪽
nus esse destitit; vix aliquot passus recesierat, cum iterum rediit, δει mus fidem verbis, jamjam hostem adesse, & a temo imminere. Vera locutum fuisse ex eventu patuit, quainvis mihi adeo displicuisset; ut etiam impatientia destiis illum scutica pulsaverim. Nam Joannes iusti Venator Regni Colonestus collatae sibi legionis germanici authormemti, eadem via, qua Rex cum aliis legionibus illatus erat, empto p depraeda equo Turcico ad eandem redibat portam; cum hostem offendit, ubctos a victis occisus est. Vix eam ingratitudinem in Offcialem commiseram; cum barbarae legiones meos incurrerunt oculos. Fugiebantissae castrens 3 tendentes via ferebantur ad portam non parsurae uti j, si quem Poloni nominis offendissent. Manifestum periculum erat. in eadem eramus via, in nos recta tendebant. Quid agerem y desperata erat securitas, in congesta nihilominus mapalia tu cica protrusi Principem, ipse quantocius quatuor conquisita vexilla Loricatorum Squa S rapui, forum unum memini fume Opali nisi, nominet Ducis in nostem ire iussi, studio suppressa multitudine, ne forsan animis caderent, dc ante Vincerentur ignavia, quam ab hOite. In tempore etiam adfuit vexillum hastatorum Ludovici NiezabitoWski Castellani Belgetas, cui itidem suppressa causa Ducem usurpans mandata dedi, dirigeret hastas, toto 3 in Barbaros impetu inveheretur. Ita discussimus periculum, remotus ex via publica hostis in fossas, quae intra castra erant praeceps absit, miserando spectaculo; clim alii cervices eliderent, alij pedibus atatu fractis non nisi a casu supervenientium mortem invenirent. M mento propemodum cadaveribus expletae fosse fuerunt adeo; ut super stites J car velut in plano per illas decurrerent inventuri alibi fata sua, ct hac charybdi evitata in scyllam ruiturL Nam quos Vorago non a silmpserat, absumpsit DTas; in quem ex rupe praecipites coacti in I
vi elemento etiam gravem repererunt mortem. Involvit fere eadem
ruina modemum Castellanum Sendo riensem, qui victos secutus in eandem fossam dejectus aegre evasit mortem. Voluerat T cicum Ch cimi praesidium de fortalitio illo nostram turbare victoriam; verum i ritus is illius conatus fuit: quin plenam victoriam dante coelo etiam ea arx intra a4 horas non sine insigni multorum de spoliis fortuna proauctario accessit, priesidio ut optaverat tamen o dimissb. Interim L pian Basta, qui tum in Cecora morabatur, tantie ignarus cladis stippessitaturus Comeatum jam emisso exercitui tertia a victoria die ad Η sein Balaam expedivit consultum, quid facto opus esset y incidere incas ses Nuntio: nam improvidi & temerarii chim in castra jam non sua recta contenderent, in famulos adaquatum ducentes equos impegerunt; quibus ut nulla sdes pietasty erat, sic mox ab illis capti, spoliati, unus etiam illorum caesus, alter aegre precibus servatus, dum casu a superveniente quodam majoris modestiae ad Regem deduceretur, ex cullus relatione constitit, quae mandata habuisset, quasn literas. Hinc indici &xelatori literarum nam eae etiam ablatae fuerant) pronuntiatum praemium. clantentium scriptorum fuit, mox comeatum & succursum adiviturum. Quamobrem Rex coacto consilio in pnaedictum Basgam move dum suasit. Et vere non destitu et successus consilium, geminasset cladem, explesset comeatus famem; si parere libuisset; At iterum discordia in transversum Palatinum Minensem egit, alteram h abstulit victoriam. Deseruit castra ille, secum , suos abduxit Limanos. Non tamen mut vit mentem ReX, generosum secutus animum cum Polono robore in
hostem movit; eis quidem in cassum, non tamen ingloris nam ad 2
587쪽
M. iors tam magni nominis famam comperta suorum caede Κapian Basia ince sis castris & comeatibus a pedibus salutem quaesivit. Idem & Dimire 1gko fecit, infidus hactenus socius, semperque a parte Gercitus Cum suis si maris, spectata Turcarum clade, fuga se hostem prodidit, Co stantinopoli inventurus mortem, qualem meruerat. Nam ubi illuc de precaturus errorem submissionis advenit; blanditiis quidem aulae exceptus est, mox veneno occidit, dolosa morte dolos pensante, quibus no-1Dis illuserat. Rex cognito B setam fuga sibi consuluisse, non mora
.dim in hostico ratus sium militem in stativa assignatis prope tam necum territoriis deduxit, ipse autem Michaese Rege die S. Martini jam fatis functo pro designata ex Comitiis pacificationis Commissione
Lublinum se contulit, & res militares disposuit: tum Varsaviam pro comiscatione, cui Franciscus Bielinini Succamerarius Regni deinde Palatinus Mariasturgensis pro Mareschalco praefuit, profectus est. In ea ain probatum jus ordinationis ramosci pro Dess Zamoystiis, quod prim' ordine defunctus Thesaurarius Martinus Zamyski occupavit tanquapotior duplici fundamento, allaborante potissimum Andrea olfzowski Cancellario, qui Michaelis Regis testamento interfuerat, actui m demi Regis authoritate incorporatus est in bona ordinationis. Tandem subsecuta Electio, quae felicissime modernum nobis Principem dedit. Et haec stat quorum notitiam habui. Tuum altissimum ingenium ea potat, ego meam rudem Minorvam subjicio.
GALLEACEO MARESCHOTTI ARCHIEPISCOPO CORYΝ-THI NUNTIO AD AULAM HISPANICAM APOSTOLICO ANDREAS CHRYSOSTOMUS ZALUSKI GNESNEN. ET
PRIMATIALIS CANCELLARIuS dieia in Decembr.
Relatio imprimis Electionis Dannis III in Regem, er ps Sem
Egisti non sine aliquo sustu praeliorum cum Scythis, & ublimae sub Chocimo ex Turcis victoris Ioannis Sobieski Μ resciitici&Exerciturun Ducis suprem Regni relationem -- Madriti, ubi te Nuntio Apostolico Ablegatum nuper e Ind statim mihi, qui cunctis diebus vitae meae dicto tuo . bediens esse volo, praecepisti, ut eiusdem iam Regis, cujus laudum ple- . na est terra, ulteriora acta diligenter tibi describerem, non dubius, quod haec Electio optimi fieri deberet Poloniae in salutem. Redux proinde
memor mandati tui, non oblitus obligationum, quas majores tibi d beo, quam unquam praestare valeam; imprimis pro affectu tuo immemsas gratias reddo, reddam p in posterum ac semper, non quas debeo, sed quas potero; eXequor deinde ea, quae nutus tuus a me desiderat, de Electione, cum longius abfuissem, uti scis, quam ut Visa referre possem, curavi omnia scire, nec alia scribo, quam quae vera sinit. Acta in Vis ira Regis mei admirari potius, quata referre queo, animosius tamen
de iis scribere possum, quo exactius diarium Patris Ioannis .iaNH-icet hominis in Societate JESU dignissimi videre mihi licuit, ex iblos plurima decerpere .
v sis Fastos igitur in Blia transsero, subeant triumphi, quos iam non es va, sed sceptra tulere. Nam triumphi alios Capitolio, Sobiescium thr
588쪽
no invexerunt. At vero par est distingvi ut tempora, sic laureas, qua- ας i6 srum dignitas crescit etiam ab auctore, quo hic dignior, & trophaea altius eriguntur. Antequam tamen pretia resumat narratio, prius solio Ducem inseret. Appetebat indictus Comitiis dies, quae subrogando in thronum Principi cogebantur. Non enim nobis ut bene nosti nascum H, tur Principes, sed fiunt; & Electio hac Regum mater, non regnatrices cunae in purpuram essundunt. Aderat ad Kalendas Majas & Mareschal--ου
cus, Regem. Patriae vovebat; incertus, in cujus verticem corona per Maresihi suffiagia rueret. Arcebatur a throni c culo per edictum ordinum na- σωλὰμ tus domi Princeps: recepto jam gentis more, quae iacilius extraneum adorat, quam inquilinum; in adventitio Principe peregrinum potius colens ingenium, quam emeritam domi virtutem: seu id in generosam im dolem reseras, quae Regibus implere orbem Litagat; seu quod in Patria sibi mentis eminentia pares putet, alibis imparem quaerat. Nec ille tunc sceptris idoneus, credebatur, qui secum in Regiam thorum inferret, antea maritus, quam Princeps; seu hic tacite quorundam timor Maresaealcuexcluderet, seu viduae Principi Eleonone suffragia studerent, quae em to istis Principe legerent, cui cum Eteonora simul fortuna Regni nuberet. Quare Caresus Lothariniliae Princeps ivit per plurium Vota, men purpurae praeter alia solio digna etiam caelibatus. Et intererat d in semel Eteonorie sceptra eius Principis delectu rursum ancire, tum ad retinendum in R o Augustae Originis decus, tum ne geminato in Reginas plures impendio aerarium Regni tatisceret. Flexerant sese certatim in Lotharingum arbitria Procerum cum Interrege Floriam ina
toristio Primate Regni, euntibus passim suffragiis, quo per eadem de fluxissent prima capita, 'veluci hic etiam, ut primae sphata in caelo ci
Cumactae motus raperet orbes minores. Idem exteris curae, qua linoa,
ua manu eligentium arbitriis moderante, nam etiam manus proilcit,icubi venale sit suffragium. Datum idem Principibus Matronis negotium, quibus flexanima vis inesset, quoquo versum animoS impellendi. Pirimc a Verita alio vera Quiritum reliquorum vota; nec thori ratio Vocem i, um s
lis in suffragia duxit, sed Regni periclitautis: Dustra connubia spectari
Cum item Oriens armis obstrepat,in thronu iret nuc poli' felix belladi usus roburs a nervo belli selidu. Meruisse quide sceptra fortuna quae cunas Pu pura tinxerit, & summa spondeat, sed temporum rationem poscere manu, quae per ardua iam tamam extulerit. Quare Galliam iure mectabant, suffr*ζia, & inde Atlantem rebus in ruinam pronis accersebant. Is fuit cindaeus Princeps, quem armorum felicitas, non sola tam benevolentia suspiceret. Huic Principatum sust agio detulit Mareschal-Cus, ac una consertim Patritius ac Equester ordo. Utrin , certatum Ajs per contraria abreptis, quo & auctoritas & ratio dum pertrahit, suffragiis concordiam surripit. Paucis aurum illusit,&Mdus aingendi pe j amor: plures publica exercuere. Exarserant utrinque animi prope ad civilis diuidit tacem, parum , aberat, quin arenam, quae suffragia commiserat, civilis cruor imbueret. Movit My scha, cum itura in domesticum nem scissio, quare partium studus mod rari adnisus, novam insit turbida componendi rationem. Suasit tramquilla per quandam ab Vis ultro sententiae is iam; quod potior esset pacis Somesticie, quA si rani semel destiuati ratio. Idem an,
mi sensus iis, qui Condarum sum s coronarant. Hinc communi consilio decernitur, conveniendam esse Reginam, cui periculi, quod utriusta partis divortia alerent, admonitar, prona in rem ritriae, V,
589쪽
dui j throni arbitria panderentur. Lecti e sacro Senatu, qui Reg, nam adirent, Andreas Traebicta Cracoviensis Antistes, idems Dux Severiae, Stephanus Em Varmiensis Antistes, idem Prieses Prus. sis, Andreas Olizowski Procancellarius Regni, ac idem Culmensis Praesul, Stanislaus Samowski Praemiuiae, Andreas Meyai Κijoviae, Stanislaus D ibat Che ae Antistites, qua auctoritate, qua sanctim nia, & Scindis sacrae civisis p laude in purpura conspicui. Hi Pri cipis viduae petunt atria, & mox in conclavi Regio vota Quiritum &sua palam proserunt: se utram* orbitatem, Regni scilicet ac Reginae animis, voltu complexos: utrique ne sitffragiorum dissidio publicapessum eant, cautum Velle: ac inprimis, ne Procerum, qui votis in Gallias excurrunt, sententia sit odii fomes, eam ultro abrogari, viciGisim tamen deposei, ut concepta in Lotharingum studia ponantur, aliis 3 in eum pronis eximantur, sic aequatis utrin , rebus cessatura partium studia, alioquin in odium evasura, neutra parte Votorum iniuriam ferente. Viauatae R inae fortunam Neoburgicum Principem additurum caelibem uti ν; nec refragaturos Regni calculos. Gravius accepta legatio, S. quae primo in formidinem partis Gallicae deflexa ab alentibus spem Lotharingiae. Rigina vero haud sibi integriun su intulit ullius animum in alterutram partem ducere. Pupugit M reschalci sequaces formidinis interpretatio; moxi in Condaeum repet, in suffragia: firmata eadem, cum ex Augustali Austriae voto nonnisi L tharingum solio inserri posse Legatus adstrueret. Bilem enim excivit oratio, quae eligendi auferret arbitria, uno tantum in aleam Votorum proposito. Haec inter Primas Regni lento dolore calculi extinguitur, cu-Jus authoritas & princeps suffragium Lotharingiae vota provehebat. Suaderi & terroribus coepta Lotharingi inauguratio, qui extorquent aliquam do sumagia, etsi libertatem perimant, quippe vulgatum per urbem, trans Istulam suSurbanum fixas in armis copias, quae Lotharino Imperium ferro assererenti Vana haec in terriculum jactari credita, & ultra famae garrulitatem non itura, & mirum erat, si contra seipsam sic arma co scriberet libertas, seque perditam vellet. Placuit tamen & in famam a
ma decernere: & jam ripam numinis miles insederat, sed mox subsidit cum evanescente fama terror. Tandem dicendo Principi dictus dies, Interregis munere perfungi ju mortuo tunc Primate, & Vlassislavbensi Episcopatu vacante quibus per leges Patriae nominatio competit Craci Praesule Andrea Traebi chi, boni publici studiosissimo Duce. Pra missa usitato ritu ad superos supplicia, ne res inauspicato gereretur; tu seorsim Palatinatus singuli de Principe e libertatis genio disceptarunt. Inter Rusiae Proceres Mareschalcus, & ibi primum purpurae omen. V iis praeivit omina Sta laus Jablonowski Palatinus, qui de Lotharium perhonorifice praefatus, eum tamen a Poloniae gubernaculis sententia removit. Egit S de Condaeo, cui vires, armorum , gloriam tribuit abG que aemulo nae artate pari: illum proinde Regni pericula vovere, quae ex prospero ferri usu racile propulset. Grave capiti onus cum corona illabi, & cui hac tempestate Polonia incumbat; sed Condaeum esse, qui
molem hanc ex aequo ferat, nec alim facile. Non imbelle nomen ae-
poscit hic Christianae Reipub. murus. Addidit se hodie Divina perceps
se animo rite expiato, ut inde plus lucis traheret in consilia, nec errori pareret, dum throni orbitatem suffragio depelleret. Sed errori, inquit, eximor, si Condaeum Regnis assero, errorem fama refelleret, quae pro illo perorat. Sunt tamen quae in eo Principe resormidem. Primum est,
590쪽
aetas provectior, di morbidae obnoxia, quae a nova aurae temperie dam- A. I6 snum insuper passa, potius opem Regni requirat, quam ferat. Alterum est, alia belli ratio exteris a nostra, quam usus flagitat. Quid jam dive
sum imperandi genus y quid lingvaer quid morum nostratium, lem capienda primum peritia, quid meritorum de Patria, quos & adventitius Princeps institia praetereat, & sarculum pene essiuat, dum nomina e- δε πυ- discat 3 quare ut semel absblvam, domi potius Princeps quaerendus; nec di alius, puto, melius coronam exciei et, quam Mareschalcus, in quo, quidquid in Principe velis, aut speres,jam virtus posuit,& fortuna. Hic ergo mea sententia Princeps esto. Palatini orationem excepit Maximiliani Fredeo Castellani Leopoliensis sententia, viri tum laticlavia curuli, tu datis pis .es. in lucem publicam ingenii monimentis late conspicui: hic gravibus nixus argumentis alterum a Palatino suffragium meritis iisdem det lit. Coronavit eadem pari encomio, calculoque Chelmensis Antistes Stanislaus Dabski, quibus id vix livor ipse negaverit. At Mareschasecus palam obniti, & detrectare suffragia, in Gndaeum ea majore nisu reiicere, quem pridem in animo a oronarat. Nihil tamen effecit modestia, quae sis ipsam oppugnat, dum mordicus tuetur. Nam s lenes vocabulo, placet, primae Palatini sententiae toto Rustiae combtio applausum. Adhuc per exteros alibi vagata suffragia, quae R gem peregre adsciscerent, clim eam domi suae fortunam Rustia dem geret. Pervagata interim locum publici consessus fama, quae Palat, ' natum Podlaesita statim implicuit, nec tenuit se facti gloria, quin i lius permanaret, Stephano Caarneccio Notario camel propenta in eundem Principem voluntatis interprete. Ivit continuo per tredecim Palatinatus eadem votorum concordia, & animi ab exteris domum velut e longa peregrinatione rediere. Sed ut repentina gravius percellunt , si praeter animi praesagia contingant ; Lit, aniae optimates fama haec aliter affecit. Non displicuit Princeps, sed subita & sine arbitro Ducam voluntatum mutatio; seu nutantia diu in exteris, mom
to deflexa in contribulem suffragia Ducatu inscio. Igitur primis adhuc insistere, subitis nonnihil obniti visum ex parte Comitium. Poloniae consensus, arbitria domi fixa, non jam alio dimoveri phissus; imo ut se se gaudia non cohibent, quin erumpant, .& velut magna eluvi 'in immensum exundent postulatus Interrex, ut denuntiato P in pe , plausus & gaudia in urbem primo, tum in Regnum promoveret. Sub narc Candidatus graviter interfarus: se nosse, cui genti Principem vota legant, liberrimae utis, quam libertatis privilegio exuere nolit, nec invitis dominari: quae citra spem ac meritum sibi contingant, non ultra more velle progredi: cariorem sibi Regno Optimatium Regni Ithertatem, quae si non rite suo fungatur arbitrio, se sceptra abnu re. Ne unico quidem reclamante, inquit, haec velim capessere, nec fas est, nedu numerose Procerum dissensu; male imperatur recusantihus, pulchrius duxerim parere, quam nolentibus imperare. Sic datum suffragaturis adhue, & Iibertati spatium: sole interim pri cipitato, ingenti Purpuratorum & Equestris ordinis frequentia e capo , Au ali inductus Palatio novus Princeps. Interrest non V cua metus vel alieni ominis haec visa primum Electio, post eventuu Proxima indigenas Principes metuenti, quippe par incommodum i xe metuas, si par alicubi error. Sed tamen erem suffragia non putarat, quae subitae concordiae prodigium firmavit, & digna solio virtus Pri Cipis. Qime potius vertitoperam, ut eorum, qui esto, quam in Patriae ci-