De antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor a L. Andrea Resendio inchoati, a Iacobo Mendez de Vasconcellos absoluti & quintus liber de municipij Eborensis antiquitate ab eodem conscriptus. Cum alijs opusculid, versibus, & soluta oratione ab eodem Iac

301쪽

mine, Inquisitoribus in posterum adesse, de

definiendis fidei causis interesse vellem, assignato mihi ad vitam eodem salario , quod cum essem Inquisitor habueram, sed libero,& sine aliquo prorsus onere,nisi tantum spontaneo. Ego vero ab anno I 373. quo ab ordinaria illa senistione,me abdicaui,nunquam, destiti, pro mea virili parte, fidei negotia apud tribunal sanctae Inquisitionis iuuaro nec desinam,quamdiu id vires ferre poterur.

Quam bene autem,quantaq. cum animi moderatione,diligentia,&integritate,munere

eo iunctus fiterim, satius est aliorum permittere iudicio , quam a me hic commemorari. Anno deinde I 377. cum Ebora discedens Olysipponem peruenissem,a serenissimo Rege Sebastiano humanissime exceptus sum, &ad capessenda iterum Rempublicam, ac gr

Dissima obeunda negotia inuitatus: quae cum ipse recusas em, tantu abest, ut magnanimus Rex, aliqua ex eo offensionis ansam arripuerit, ut etiam nouum quodam honestillima sinctionis genus excogitauerit, cuiuS occasione, me retinere, & opera mea uti posset. Quae omnia eius immatura mors, & r tum omnium commutatio postea secuta isturbauit. Nam eo mortuo, ego iam in senium vergens,& natura ipsa,magis ad honestum , & tranquillum otium, qiram ad nego-

tium propensus, iterum Eboram mihi repe-

302쪽

tendam ,& in ea urbe sedem st*bilem figendam esse decreui. Sed paulo post, Henrico Rege e vivis sublato,& pestilentia non solum apud Eborenses, sed sere per uniuersam Lusitaniam grassante, in villam amoenissimam Silueriam Ebora sex P. sere distantem, secessi mense Maij , anno is 8 o. ubi sub finem

Augusti, grauissimo morbo correptys, parum ab sui ab extremo vitae periculo. Valetudine autem aliquantulum recuperata, sed nondum plane confirmata, natalis soli,& patriae desiderio affectus, eo iter intendi, accidit autem,ut eodem tempore, potenti stimus Rex noster Philippus , ab Heluensi ciuitate , prosectus, illac etiam iter haberet, quem tu cminime salutaui, quia ita macie & pallore confectus eram,ut timuerim , propter pestis recrudescentis famam, ne ei molesta, & intempestiua, ea salutatio videri posset. Sed Olysippone postea comorantem adiui, & ab eo pro singulari eliis,& vere regia benignita te, humanissimis verbis exceptus sum. Cuius nomini, ita deditus semper, atque addictus

fui, ut neque amore, nec studio erga ipsum, quisquam me ullo umqua . tempore stiperauerit. Qua de re,ac etia de meo erga patriae incolumitatem studio, incredibiliq sollicitudia ne plura dicere potuissem, nisi onata mihi verecudia, a proprijs laudibus,& captanda inanis gloriolae aura vehementer. abhorreret. I

303쪽

Liber quint .

Auctore Iacobo Moenetio Vasconcello.

Eboram dictam suisse,& sic ab eruditis nominari debere,constat tum ex Plinio, Pomponio T. Mela, Antonini itinerario: tu etiam ex antiquis Concilijs in Hispania ce labratis & vetustis lapidum inscriptionubiis; initivrbis ambitum, bc in eius agro repertis,de quibus mox agemus. Vnde app*'ret loctim Ptolemaei deprauatum esse, qui hanc urbem Eburam, & quamdam in Baetica sitam,Eboram appellat,cum e diuerso nostra haec Ebora,altera vero Ebura sit,cognomen'to Cerealis dicta, teste eodem Plinio, libro tertio, capite secundo,& Pomponio, qui e eadem Baeticae prouincia ortus , Mellaria nempe 6ppido , fide dignus est testis. Haec nominis similitudo Strabonem etiam sesellit,

ct Stephanum in libro de Urbibus, qui Sttar s x bonis

304쪽

, 8 DE ANTIQUIT. LVII T. bonis verba minus exacte perpendens, quod sterius erat, alteri attribuit, muram prQΕbora accipiens. nec mirum est istos, cum Graeci fuerint, & in longinqua regione nati deceptos nominum propinquitate suisse . I atinos vero Geographis scriptores,quales fuerunt, quos antea nominauimus, nobest verisimile haec nomina incognita hahuiuse, quos hac in parte nos sequimur. Alteram etiam Eboram Ptolemaeus nominat, noprocul a Caesaraugusta. De nominis autem,& huius urbis origine ,& quisnam primum eam aedificare coeperit, quis quaeso certi alibquid asserere queat, in tanta rerum antiquarum obscuritate, nisi qui fabulosis, & conficiis originibus, otio abuti, & bonas horas male collocare cupiat λ Datum hoc suerie priscis rerum scriptoribus & ut ita dixerim, Gentilitati sit venia, quod urbi tin . primo dia,ad deorum, dearumq. fabulas, susquam aniles reserre sint ausi. Nobis, qui eorum superstitionem, non minus ridendam quam miserandam censemus,veritas in primis cω

stare debet,& nihil est afferendum, nisi quod

pro comperto habetur, aut grauis alicuius auctoris testimonio,aut verisimilibus coniecturis, aut ipsis etiam inscriptionum veterum monumentis. Sed ne omnino hanc curam neglexisse videamur, non pigebit ea,de traque re adducere, quae nobis saepe , diu.

305쪽

LI E ER QUINTVs. , 379 de nomine cogitantibus, apud Geographos, & ceteros scriptores occurrerunt. Plinius itaque libro tertio capite primo scribit Marcum Varronem asserere in uniuersam Hispaniam peruenisse iberos, & Persas, & Phoenices, Celta'. & Poenos. Et ut ceteros modo mitas faciamus, de Celtis, seu Gallis, idem asserit Strabo libro tertio, tradens eam Lusitaniae regionem, quae est inter Anam, &Tagism maiori ex parte, a Celtis incoli, de paulo post, cua a de Nerio agit promontorio, ita habet: Extremi Artabri incolunt, circa Nerium promontorium, quod Occidentalis, & Aquilonaris finis est lateris.Circumhabitant Galli, qui colentes Anam fit

uium cognatione contingunt. Haec illo. Ex quibus aperte constat, hunc tractum,ubi

Ebora sita est, a Celtis suisse habitatum , qui ante Carthaginienses,& Romanos in Hispani3s rerum potiti sunt. Verisimile est igitur ab Eburonibus Belgis, seu ab Eburonicibus

cellicat Galliae populis , hanc urbem,& conditam, & denominatam fuisse, ut Heluiam , seu ut vulgo dicimus Heluensem ciuitatem, ab Heluis Gallis originem trahere, suo loco dictum est .: Tam pertinax autem fuit,tam diuturna Gallorum in Hispania mora antiquis illis temporibus,ut cum lingua,& moribus Hispanis simillimi haberi vellent, Celtiberi dicti sint. Linguam autem ab illis usur S palam,

306쪽

palam ,eam fuisse puto, quae hodie Cantabris in usu est, & Vascontea dicitur; vel a Vasco nibus vltimis Hispaniae populis, vel ab Aquitanis, qui citiam Vascones di cuntur . Hanc autem Vaseonicam Iinguam Celtis communem , aut etiam Celaicam fuisse, confirmat versiculus Ausonij Burdigalensis , cum patriam celebrat sentem ibi scaturientem nimi js laudibus extollit in hunc modum. Libet enim' Carmina apponere , quia digna sunt, qu surdigalensissius ciuibus puerilis aetatis cultu debeo, obiter gratificari cupio . Salve j si ignio te ortu, sacer , alme , perennis, VSine .suuce, profundo, Dnore, illimis, opace. Salue urbis genius, medico pestabilis haustu. Diii a Celitari in lingua, s saddite diuis. ponas pota, vitrea non luce Nemausus ε

iuiona allice Mntem diuinum significare timuit, cuius nominis serina sonus Vanconicael Cantabrorum linguae apte quadrat . Sic enim finiunt urbium & complura alia vocabula & haec vox Ona, apud illos, bonum

seu diuinum nati Aquitanos autem no modo lingua, sed etiam corporibus, Hispanis magis, quam Gallis similes iuisse, suo tempore,testatur Strabo initio libri quarti, qui etiam asserit Callaicis, Asturibus, & Cantabris, usque ad Vascones, di Pyrenen eandem fuisse vivendi larmulam.

307쪽

Nostram igitur Eboram, ab Eburonibus, seu

Eburocinibus Galliae gente,conditam,ac denominatam se isse, verisimile mihi fit. Nee me latet, etiam in quadam Italiae parte,Ebu- rinos populos Plinium collocare libro tertio, capite undecimo:& Pomponium Melam in sinu Gaditano, castellii Eboram iuxta littus: id enim passim contingere videmus, ut in diuersis orbis partibus nonnulla oppida eodem fere nomine censeantur. Sed utrum Celtae illam condiderint, an vero iam conditam, dc aedificatam inhabitauerint, merito dubitari potest. Quantum autem coniecturis assequi licet, ego eos conditores huius urbis fuisse crediderim: quia ante Quintum Sertorium, muris caruisse videtur, ipse enim se moenibus cam cinxisse testatur. iVnde suspicari fas est, a Gallis, quorum mos erat vicatim habitare,

originem traxisse, qui praeter hoc municipiti, minora etiam quaedam oppidula , suae gentis

. nomine insignita reliquerunt: ut Eboram L. monte, in quo sita est, montanam dictam,

distantem ab hac, de qua agimus viginti ci citer passuum millibus, & Eburobritium si-.tam inter Scallabin, & Olysipponem, cuius meminit Plinius libro quarto capite rigesi

. mo primo, ubi corrupte, Eburo,Britium,legebatur, quod primus omnium Resendius noster indagavit, minime ab his, qui antea in eum auctorem obseruationes ediderant, ani-

308쪽

18, Da ANTIQUIT. LUSIT. maduersum . Moenia igitur antiqua, quae tia nunc extant,& vetus ambitus , seu circuitus, ut vulgo dicitur, Quintus Sertorius condidit , peracto ut ex eius inscriptione con- stat besto Celtiberico, in quo Eborensium militu prompta, ac strenua opera usus fuerat. Constabant autem muri, quadratis lapidibus , validis propugnaculis, ac turribus, suis locis distincti, adeo firma, solidaq. -ictura, ut poli tot saecula, tantamque, & tam variam rerum vicissitudinem, adhuc hodio integra illorum cernantur vestigia. Addidit aliud non minus necessarium beneficium, gratissimus ac liberalissimus Imperator, inu cta in urbem magna aquarum copia, ab du decim sere millibus passuum, quam ex diue sis sontibus in unum ductum collectam,ex manubiis magnificentissimo opere perducendam curauit. Sed iam ipsam inscriptionem subiiciamuS.

Sertor .

honorem nominis sui, ta cohorti foret '.

Eborensis Munic. vet. Emer virtutis ergo. . . . Don. Don. bello Celtiberico, deq. manubiis . . . in public. munis. eius utilitatem Hb. . . . . . .

moeniuit, eoque aquam diuerseis in D l mnum collacteis fontib. perducendam curau. . . . Hoc est:Quintus Sertorius ob honorem nominis sui, & cohortis sortissimorum Eboren

309쪽

LIBER QUIN Tvs. 283 virtutis ergo donis donatorum bello Celtiberico, deque manubiis in publicam municipii eius utilitatem, urbe muniuit, eoque aquam diuerseis in ductum unum collecteis sontibus perducendam curauit. . o magnanimi viri, eiusdemq. sortissimi ducis testimonio, etsi alia deessent,satis commendata olim fuisse videtur Eborensium virtus ,& rei militaris studium. Quam ob causam eos prae ceteris totius Hispaniae populis, peculiari quadam beneuolentia prosecutus est, adeo ut hic domum , & aliquψt libertos habuerit,una cu Iunia Donace domestica, ut ex duabus marmoreis tabulis constat, quarualtera in eadem in Sertorij domo in foro piscario sita,reperta fuit cum hac inscriptione.

310쪽

ludos & epulum vicineis, Iunia Donace do- iri estica eius,&Qmnius Sertorius Hermes Quintus Sertorius Cepalo, Qujntus Sert rius Anteros Libertei. Altera iuxta Oppidum Terranium, distans Ebora ad xxx. M.pus in templo sanctorum Iur

sti &lastoris Euius cippum iani superiorit, ibro 'Resen diu exhibuit9 ex quo apparet Iu hianti l Maeon pro victoria illa celebri a Ser-lth id partae; con tra Pompeium ,& Metellusii illic solii, citius tunc erat delubrum , votiol

Missei Verisimile est Hiam Q. Sertorium . Fborenses ita fuisse animatum, propte loci p1ibriblistatum hiemandum sera-:cem, idoneum q. agrum,unde veris initio,c

pias educ et, &jας ixeriore Hispaniam pr ficisci solebat,sivi e . Oppiano Alex is no liaquet , cuius veroa haec sunt, libro primo dociuilibus Romanoru bellis, circti finem: Cum autem 1 QPii taret; adinviceri, eon edi coeperunt, Meselliis scilicet, ac Pona peius ex Pyrenaeis montibus, inter quos hibςrna egerat, Sertorius & Perpe0nae ex Lusi, ta'ia. Et paulo post: Metellus itersem, ac Pompeius ex Pyrenaeis montibus pia 1beeiam vehere, his Sertorius, perpenna u Lusitanis occurrunt. &iterum , ebi de nece Sertorij.& de contemptu atque odio militum in PeiPennam agit.' Porro