De antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor a L. Andrea Resendio inchoati, a Iacobo Mendez de Vasconcellos absoluti & quintus liber de municipij Eborensis antiquitate ab eodem conscriptus. Cum alijs opusculid, versibus, & soluta oratione ab eodem Iac

311쪽

.τ, LIB.S RU INT Vsι 28 s porro Sertori j virtutem, unicam illorum salutem fuisse rati, haud facile in Perpennam oculos conij ciebant, nec ipsi dumtaxat Rom*ni, verum barbari sere omnes, Lusitanique, quorum opera Sertorius praecipue in bello usiis fuerat. Hactenus Appianus. Nos autem de hae Sertorij in hanc urbem egregia mitant φe, praecipuo q. amore , ita caninaus in ea Sit ua, quam de nostro ex Ebora disipessu nuper

'na cum quibusdam aliis opusculis in lucem

edi curauimus.

Hic illum certos fama es babis se pepiatdi , L. l. Et proprios colui ela x, hic dulcia dixit, Limina , quae trepido belli res ante tumultu, e . . Incoleret , postis e rc is ret armis . . . . Sive loci genio captus , seu g ntis amorc , . Vel quia ad euentus dubios, bellum q. parandum ta foret regio, delecta robore pubis

. Et νirtute virum, νario quos Marte probarat. . .

Siquis veto fertiles Eborae capos, & circum quaque in modum amphileatri, obiectos al- iiii mos montes non semel, nec obiteri contempletur , ille sane si Romam, & Roma muri grum.vmquam aspexit, similitudine in incredibilem sortassis his, qui haec legent, inter Vtrumque tractu deprehendet, hoc uno dempto , quod Ebora fluuio caret, & mediterranea omnino est.Nam si parata licet componere magnis) ut Roma ad septentrione,& Urielitem solem Tyburtina iuga circiter xv I. Μ P.di

312쪽

stantii a moenibus habet, interueniente lata, ac pulchra camporum planitie. Sic Ebora ad eundem caeli situm, os ana montem aspicit amoenissimum, multisque sontibus, &riuu- Iis undique scaturietem, atque in eadem fere distantia, inter cuius ardua cacumina, & ciuitatis muros,latissimi campi patent. Rursus Sabinis Praenestinis, Tusculanis, atqui Albanis montibus versus Orientem & Meridiem agrum Romanum cingentibus, non absimiles sunt saltus, eode sere spatio ab Ebora distantes, quos Portellenses, Viennenses, &Alcaceuenses, a circumuicinis oppidis vulgo appellamus. Cingitur deinde Ebora iugo

montis, quem Murum vocant,praeterea Ca-

Ianticensi saltu, quem Arraiolensem vulgus nominat, & perpetua deinde montiuin corona, qui Ossam ex Septentrionali latere attingunt, & ita circulum ericiunt, quem initio ex eodem loco describere coepimus,non dissimile illi, quo Romanus ager undique clauditur . Sed quorsum haec dicet aliquis 3 ut ad

eas causas, propter quas, hanc urbem Serto-- rio charam suisse diximus, haec etiam accodat,quod quandam Romae similitudinem, &imaginem ex camporum planitie, & montium distantia, atque aspectu deprehendere poterat. Constat enim ex historiographis, qui vitam illius litteris tradiderunt, & praeeipue ex Plutarco, perquam auidum filisse, Romae

313쪽

LI 2ER IN Tvs. 287 Romae repetendae, si compositis discordijs, tuto arma deponere licuisset. Tradunt etiam maximo semper arsisse desiderio Rheae matris visendae,quam unice dilexit, quia cum infans patre orbatus suisset , ab ea liberaliter, & peramanter fuerat educatus. Vnde in ea inscriptione, quam superius adduximus, non patriS nomen, more Romano, sed matris apposuit . Quo argumento Michael Silvius vir clarissimus,qu i ex

Episcopo Visensi Cardinalis creatus fuit a

Paulo III. Summo pontifice, contendebat eam memoriam minime esse antictuam, sed ab aliquo huius ciuitatis fautore fuisse confictam,quo regi persuaderet, ut a lusductum a Sertorio olim erectum, & vetustate collapsum, instauraret. Cui elegantissima Apologia Resendius adeo accurate respondit, ut in ea reconditos antiquitatis , & eruditionis

suae thesauros, in patris gratiam deprompsi se videatur. Cuius ipse sepius mentionem facere solet,ut qui in ea merito sibi placeret, vir alioqui modestiae, & candoris amicissimus. Eam Apologiam nos aliquando in lucem edere cogitamus,una cum alijs eiusdem opusculis,quae divisim typis excusa, oblivi ni tradita, & sere iam consumpta, atque C. tincta sunt. Itaque ut eo unde digressa est, redeat oriatio) potuit Ebora Sertorium tum ob eas causas, in sui amorem trahere, tum etiam,

314쪽

dias DE ANTIQUIT. LVsIT. etiam,quia opera ab eo extri icta, & domestici penates laresci. communes,la agnam amoris , & necessitudinis materiam erga hospites , & amicos ciues illi suppeditare potuerunt . Praeterea similitudo dulcissimae polrne, cuius desiderio sagrabat, subinde asse rens, malle se inter suos priuatam, atque humilem vitam degere , quam exulem in sum ma potentia vivere. Scimus autem municipia , & colonias, quasi effigies partias, & simulachra suisse urbis Romae, ut Politianus testatur in secunda epistola libri primi, ubi agit de origine Florentinae ciuitatis, quam ad Romae similitudinem conditam fuisse asserit. Quae consuetudo antiquissima est, & a profugis,& extorribus,ac exteras sedes quaerentibus, ad exiiij acerbitatem mitigandam, excogitata, quod Virgilius libro tertio illia Aenea obseruauit , que m ita loquentem inducit , cum in insula Creta urbem conde-Ergo avidus nitiros optata molicr urbis, Pergameamq. voco utam cognomine gentcm Hortor amare focos, arcemq. attollere tediis.

Et mox cum hospitio Heleni,& Andromaches exceptum refert. Trocedo, 'parvam Troiam, mulata'. magnis f Pergama, er arenitam Xanthi cognomine riuum

Agnosco,Scaeaeq. cn Iector limina portae .

, Atque iterum libro quinto, dum in Sicilia

315쪽

LizER Qv IN TR s. Iapud Acestem moenia condentem inducit,

ita canit. Interea Aeneas. urbem designat anatro ,

Sortiturq. domos,hoc Ilium, O haec ioca Troiae Esse iubet. Nil igitur mirum, si Quintum Sertorium, virum & bellicis artibus & totius antiquit iis cognitione prsstantem, nec a litteris ali num , 't qui eas in Hi spania cdoceri curauerit,priscos illos heroas hac in parte imitari

voluisse credamus: & hanc urbem, a se moenibus, porticu,& aquaeductu magnifice orta tam , atque alijssertasse nobilitatam monumentis,quae temporis iniuria aboleverit, velut alteram Romam, in selatium amisia patriae elegisse, in qua praecipue habitaret, ac mansuras sedes figeret. Sed fefellit illum,id, quod mortalium spes fallere plerumque solet, concepta videlicet de prospero futuro rum euentu, & fauentis sertunae stabilitate opinio. Paucis enim interiectis annis, suorum insidijs circumuentus, ac procul a dilecta Ebora trucidatus est. In qua sibi sorsitan

monumentum vivens posuerat, ubi verisimile est eius cineres fuisse repositoS ,. Vt fama apud Eborenses vulgatum scimus , led certa eius rei argumentum nemo hactenus inuenire potuit. Inscriptio autenm quae ea de re

carcumfertur ab aliquo antiquitatis studioso conncta videtur . Et quoniam in rebus adeor anti-

316쪽

, o DE ANTInvIT. Lus IT. antiquis , coniecturis uti licet, non pigebitaliam etiam causam assignare,Sertorianae erga Eborentes beneuolentiae. Tradunt antiquitatum Hispaniae scriptores,eas Celtarum

gentes, quas diximus ex Gallijs in Hispandirum fines commigrasse , tandem in Lusitania peruenisse, anno septingentesimo quinquagesimo nono ante Seruatoris nostri aduentum, quo tempore verisimile est Eboram ab illis conditam suisse. Constat autem Romam eodem fere tempore fuisse aedificatam , hoc est,ante Domini natale, septingetesimo quadragesimo septimo anno, ita ut Romanae urbis pri ordia, cum 'Eborae origine concumrere videantur . Cuius rei recens adhuc na moria apud Eborenses Sertorij tempore so lassis extabat, non solum a maioribus fama , di sermonibus,per manus tradita, ut plerum- . que fieri solet, sed etiam litterarum monumentis, & publicis tabulis conscripta, atque consignata. Cum enim tam illustris esset illis temporibus,Romanorum fama, ut ditionis & potentiae magnitudine, uniuersum prope terrarum orbem, in sui admiratione conuertissent,quis dubitabit ceteras nationes iii magna posuisse gloria, similem illis quacumque in re, etiam minuni momenti, fortunam

sortiri posuisse λ Ea ergo originis similitudo, vltra situs sormam, & patrij soli simulacrum, illum incitare potuit, ad hanc urbem, It se-

317쪽

LIBER M IN Tvs.. . 29 Icit,peculiari quoda studio,ac singulari amore complectendam. Nec minori beneuolen- tia, Iulium Caesarem, Eboram prosecutum sitisse existimanduna est, tum propter cogno-- men,quod ab illo receptum retinuit, & Libe ralitas Iulia dici voluit, tum etiam propter magnificum titulum, quem in eius gratiam publice dedicauit inseriptum in marmoreo . cippo litteris elegatissimis in hunc modum . Divo IVLIO

ROIVS DEDICATIONE 'VENERI GENETRICI '

DONvM TULERUNT.. Id est: Diuo Iulio,Liberalitas,Iulia Ebora, ob illius in municipes,& municipium liberalitatem, ex decreto decurionum dedicauit. Quoius dedicationeVeneri geuetrici cestum matronae donum tulerunt. inae autem fuerit Caesaris liberalitas erga hanc urbem, si dii bitetur, ego existimarem concessum ab illo Eborae fuisse ius Italicum, ut ex eo tempor

318쪽

191 DE ANTInvIT. L vs I r. municipium Latij veteris dici coeperit. Si enim scribit Plinius libro quarto sepius ad ducto,cap. 12.oppida veteris Latij, Ebora , , quod idem Liberalitas Iulia, & Myrtilis, ac Salacia. Erat autem municipiorum conditio , multis in rebus colonijs praeferenda, &praecipue ea de causa , quia municipes testiGellio libro dec imo sexto, cap.octauo,erane ciues Romani suo iure, & suis legibus vlei tes, nullis alijs necessitatibus, neque 'lla populi Romani lege astricti ; sed coloniarum, alia necessitudo est, non eriim veniunt e trinsecus in ciuitatem, nec suis radicibus nituntur , ut municipia , sed ex civitate, quasi propagati sunt,& iura,institutaq. omnia populi Romani, non sui arbitrij habent. Haec Gellius. Itaque municipia, simul cum ciuitatis Romanae priuilegijs, & iure, suas leges, suos magistratus,& sua tam publica, quam priuata instituta, ac sacra retinebant. Coloniae vero diuersa ratione rempublicam a ministrabant, ut copiose, & eleganter tradit Onuphrius Panuinus Veronensis , in Commentari js Reipublicae Romanae, in eo libro, qui imperium inscribitur, ubi agit de iure municipum cum suffragio. Municipes enim ut ait Iurisc0nsultus Vlpianus,lial. I. ad municipiales E proprie appellantur, muneris participes, recepti in ciuitatem, ut munera nobiscum facerent, unde omnibus ciuiui .

319쪽

Ψ LIEER QUINTVs. 293 Romanorum priuileghs potiebantur , uno dumtaxat excepto, ut Onuphrius asserit, quod in curias Romanas descripti non erat , atque ob eam causam curiatis comitijs, ii quibus tamen parum momenti erat, excludebantur. Curiae enim solum ad eos,qui umbem Romana incolerent, pertinebant. Nam

qui in municipijs habitabant, sua sacra municipalia pro curijs habebant. Ius vero Italicum,seu antiqui Latij,adeo nobile,& prici-pulim silit,ut etiam aliquot coloniae antiquae, di celebres, minime illud adipiscerentur. Quae vero Italici iuris dicebantur in maximo id honore, & beneficio ponerent, Vt colligitur ex eodem Vlpiano, in l. r. de censib. quo loco gloriatur Phoenicem Tyriorum c loniam patriam suam, ius Italicum suisso adeptam , ob insignem erga Imperium Romanum fidem, ceterasq. dotes, quas ibi, vepratuS ciuis commemorat. Et paulo post ,

in Palaestina inquit duae sunt coloniae, C sariensis,& Aelia Capitolina, sed neutra ius Italicum habet Quin etiam in Lusitania,&reliquis Hispaniae prouincijs , Emeritenses,

Pacenses, Valentinos, cum coloni essent, i ris Italici esse assirmat idem in l. vltima e dem titulo : quibu addit Galliae Narbonensis,& Germaniat bilissimas colonias. Sple-dor itaque, dignitas Eborensis municipij, tam ex originis aqvquitate Italici iuris

320쪽

αρ L DE ANTIGIT. Lus IT. praerogatiua, quam ex eo etiam deprelie ditur,quod immunitatis ius habuerit,utpote quae inter stipendiaria Lusitaniae oppida a

Plinio minime numeretur lib. q. cap. 22. Vt

autem olim Caesaribus, & ceteris Romanorum ducibus,haec ciuitas grata fuit, sic quoque a potentissimis Lusitaniae Regibus m ximo semper in honore est habita,& post Olysipponem,Regni caput primum locum obtinere censetur , quamuis ei haud libenter hunc honorem cestura sit nobilissima Cale sis vrbς, hec hodie Portiagallensis dicitur, sita ostium Durij, ut suo loco dicemus, cum ad illam haec historia peruenerit. Quid autem prohibet carmina nostra, ex cadem illa silva; de hac Eborae dignitate a Caesare o, tent in medium proferri, ex quibus ea, quae diximus apertius cognosci possint λ bis magna parens frugum, o unda virorum , Salve inrix; nobis v bsogratissima salue . Cae saribus Uectat se,atareataq. ma te ι gibas,antiqui retinens monia menta decoris, i Maocimus ille ducum, It anae gloris ontis, si a lIulius a Phrnio deducens πρmen Iulo cum quatearet terras armis, cum fictita fama , compleret olusq. orbis tractaret rubefias: iri titulis, ciuesq. tuos decor it opimis, . Muneribus largaq. manu largitus honores Eximior,Latii tribuit tibi iura vetusti . ,

Caesaris bino tibi creuit amor, cui marraona quondare