De poetarum Atticorum arte scaenica quaestiones quinque

11쪽

I. Do talogi in Aeschyli tragoediis compositione.

In Adschyli tragoediis totius actionis fundamentum

in choro est positum qui simulatque in eaenam processit, certo quodam modo ludum regit dramaticum. Quod iudicium non solum valet de Supplicibus et ersis, sed de omnibus Aeschyli tragoediis, praeter Promethea. Hoc

in opusculo Satis habeo unam maximamque rem assere adhuc immerito n0glectam, quae bene OS Oeent, chorUS

quem apud Aeschylum obtinuerit locum, unde in optio elis')Euripidisque fabulis, quibus quidem ut3mur, iam pror SUS

troiens ab Aeschylo opponitur choro cum choro coryphae ove primum gerit colloquium seque primum notum roddit choreuiiS. Ab hac lege quam ex origine tragoediae i. e. e chori tragici natura natam esse apparet, bis Sive potius Semel poeta senex defleXit. raeconem enim Sept. 1010 sq. cum choro non colloquentem paucis licet perStringere, cum scaenam ultimam inde a s. 1010 gravibus e causis non ab Aeschylo esse sciam iam dem0nstratum sit ') uicumque

1 Cf. autem infra . PSq.2 Cf. P. Corsse Die Antigone de Sop ese Gymnas. ProgrammBerlin IS9S. V. de Wilamowitg-M0ellendor S. A. B. 903 p. 435 Sq. Herm. Dechinge Die arstellun dei personiichen Votire ei Aeschylus imi Sophoteles eiszi I9II p. 23 sq. Ceteroquin hac commentatione

frUgi plen3, quae pusculo meo iam conscripto nuperrime publici iuris eSt laeta, auctor quaestiones ut alio spectantes ita arte cum meis instituit cohaerentes; hic et illic data e casi0ne v imprimis infra p. 3 observati0nes echingeri meis probata commemorabo.

12쪽

Auschylo ipso esse compositum, eum iam ConceSSurum S Sespero hanc Saltem Senenam, ut de sororibus in scaenam prodeuntibus quaestionem rem0Veam, retractatori esse tribuendam propter rationem personae OVae introducenda ab Aeschylo alienam. Tum Clytaemestra in Ch00-phoris 668 non chorum, sed Orestem statim appellat chorus e SerVi ConStat, qua perbene cognitas habet regina, itaque ei non opus erat chorum h0noris cauS compellare ac san dominam chorus Salutabat et illa vel gestu respondebat. A dedit, quod Aeschylus rem ita fingit, ut servus Orestis iussu Clytaem0stram evocet naturam igitur sequiturp0eta, qu0d reginam inducit Statim appellantem peregrinos. Attamon hanc dialogi xstruundi rationem semel et in vitae eXitu a p0eta usurpatam rectius ad Sophoclis ex0mplum referemus, a quo non pauca didicit Aeschylus senex Cet0rum nulla eXceptio invenitur, unde licentiam mihi assumpsi vocem adhibere legis. Quin etiam, se hoe negleXeris, viget eX, si persona nova Senenam ingreditur altera iam praesente Haec Xempla offerunt tragoediae: Suppl. 234 elasgus procedit atque actutum chorum interrogans alloquitur Ch0rus autem non tam respondet, sis compositus est ex virginibus supplicibus, quibus pater ultro praeceperat, ut quam modestissimas Se praestarent, )0 quaesiverat reX, quam ipse quaerit e rege, qui Sit. In tragoedia enim primordiis histrionis est respondere

υπ0κρινεσ0cci , non interrogare. Ita Spectatores quoque quam celerrime de nova persona certiores sunt Danaus autem, qui praeSto est, omnino non reSpieitur, nedum pro

13쪽

memoratur, at usque ad VS. 479 neque a choro neque a Pelasgo appellatur, sed mutus astat per 5 Versus i. e. per quartam totius fabulae partem'). Colloquium regis cum Danao vss. 480-503 nihil efficit, nisi ut Danaus, cum postea contionis eventum choro renuntiare debeat, cur abire p0SSit, Xplicetur. Item in orsis bis persona quaedam primum prodiens ilico praeter spem chorum appellat, tum demum alterum histrionem. Nuntius 249 cum choro colloquitur, nullo modo curat reginam, quam ubi primum OnspeXerunt principes, ersarum more humi proeumbente Venerati erant. Vs. 290 Atossa, quam vocare Solemus, colloqui cum nuntio incipit. Lopide intoll0gimus hoc loco poetam formam dialogi componendi tralaticiam sensisse quam neommoda esset affert enim causam, qua fossae longum Silentium Xeusare

conatur: σιγα πάλαι δυστηνος εκπεπληγμενη

κακοῖς κτλ.

Nequo aliter Darei imago primum frutur chorum 681 702); secundo demum loco se conVertit ad uxorem, qua ex inferis eum elicuit. Hic perturbatione chori utentem fingit personam alteram poeta, ut colloquii, quod habet cum choro, finem faciat. Etiam Orestiae dialogi compositiovi huius legis regitur Agam. 1577sq. Aegisthus l0ngiorem orationem choro impertit et cum choro loquitur, donecvs. 165 Clytaem0stra facere desinit. Eumonid 397 sq. Athena quamquam in orati0ne, qua quis sit detegit, et chorum et Orsestem 408 sq. appellat, tamen priusquam cum adulescente serm0cinari in ripiat 436), cum coryphaeo longiorem disputationsem adnectit. In hac certa forma sermonis scaenici ordinandi pristinam tragoediam uno histrione contentam agno ScimUS. Ρrincipale histrionis munus est colloqui cum choro. Et Phrynichus, quem prologi inventorem fuisse verisimile est 3,

1 Cf. 0rte Melanges Nicole 90 p. 29 sq. et M. uellerDe Aeschyli Supplicum temp0re atque indole diss. Hal. 190 p. 47.2 Cf. infra p. 56 Sq.

14쪽

primus fecit histrionem ante parodum thori in scaenam prodeuntem, itaque non cum chor colloquentem. Sane factum memoria dignum. Prologi personae primum chori vincula ruperunt, ipsius autem fabulae actores ut apud

Soph0clem et Euripidem sedetemptim imperio chori se liberaverunt, ita apud Aeschylum erant sub eius dicione of Ovincti quidem lege illa gravi et severa. In tragoediarum ipsis versibus vi quicquam potest investigari, quod illud vanum pulpiti ignis exstructi simulacrum in umbrarum regiones depellat fastilius, quam quae ex ludi compositione ipsa capta est cognitio. Si

histrionos in altior quadam scaena agerent, histrio OVUS, qui accederet, collegam eodem in pulpito iam astantem alloqui debuit, non horum, qui infra in orchestra adesSet. At quoniam histriones adem in Orchestra qua horuSRgunt, OV u Recedens primum turbam duodecim virorum mulierumve appellat.

Sanu res tragoedia Aeschyli vetustiores Supplices,

Persae, Septem cum in scaena simpliciore si e carento aedium fronte agantur quam Or0stia et Sophoclis Euripidisque fabulae, ludi quoque scaenici alium conspeetum prae Se ferunt. Neque usquam pulpitum tignis instructum supp0ni posse ' neque ullum suggestum ante casam σκαὶνὶ ν)praestructum ), sed hanc ipsam casam esse illud, qu0st

appellatur πάγος Suppl. 189 vel ἱκεταδ0κος σκ0πη Suppl. 713 vel χθος Pors. 659 quoniam in universum iam

Bethius ' optime exposuit, observationes argumentaque eiUS ita tantum supplebo, ut quaeram, quemadmodum ex dialogi compositi0ne ipsisque verbis poetae, ludus Scaenicus quo

Quin Danaus inde a s. 10 stet in superiore l000, nemo dubitat, hoc testantur luculenter Vss. 13 Sq.:

15쪽

Ergo summa in casa stat inde conspicit filiabus lusinuntiat navem hostium appellentem. Quam rem consideranti non SuperVacaneum Videtur quaerere, unde Danaus primam fecerit qua agmen regi comitumque indieat, nuntiation0m 176 sq.). Ut non andem set simil0m loci significationem reperimus, quam postea Tl 3), ita stationem

suam ut signis et non debemus Xspectare, Si quidem et filiae et spectatores suis quisque oculis quae res sit vident eaque de cauS Verbis non Si pu S. Neque, ut mea quidem sententia fert, ambigi potest, qui Sene VS s. 176 sq. eodem in loco altiore sit, qui s. Tl adcurate describitur. Iam ipsa nuntiati iam large explanata, qua excipitur adventus agminis regii procul paulatim appropinquantis, tum demum firmum accipit fundamentum, cum qui nuntiat aliquid videt, quod ei, quibus nuntiatur, Videre nequeant. Accedunt autem ipsa verba, quibus Danaum stare in loco edito affirmatur. Usque ad s. 175 chorus cecinerat aliaveratque in orchestra Saltando fin0m facit pat0 filiasque cohortatur, ut prudenter Se gerant, et nuntiat, qu0d ipse eminus conspieatur l80 sci). 183 λευ Io oo); non interrogat, num et Virgine caterVam pro Speetent Sin autem pater cum filiabus esset in orchestra, Danaum aliquid eius modi quaerere consentaneum fuit. Atque Uss. 18 sq. Suadet:

Ρater enim tutissimum locum sibi ipse elegit virgines quoque Danaum obtinere idoneum refugium iudicant tinvidentes quasi patris loco ab incursionibus hostium tuto concupiscunt sus 208):

θελοιή ν ηδη σοὶ πελας θρονους χειν. Ρater nuntians ergo est in loco edito. riusquam autem re Vs. 23 orchestram ingreditur, Danaum descendisse evincitur X eo, quod non ilico compellatur a rege. Certe autem erat compellandus, si stabat summa in ara,

16쪽

quo omnium oculos ad se convertebat Ch0rus autem iussus πάγ0ν προσιζειν 189 considit non summa in ara' - 0go quidem non video, ubi hoc Signifieavserit poeta, sed ad aram, se imum ad gradum, ubi commode duodecim sive potius tredecim virgines ' sedere possunt viginti quinque chori pers0nas ponere nihil cogit ad aram sedent virginos, cum praeco eiuSque comites aggrediuntur erinibusque eas abstrah0r audent 909). Nullo e versu horum Summnde ara descendisso consequitur: s. 50 nihil nisi, ut orchostram introeat sedemque prope aram relinquat quam adhuc obtinuit, re imperat Haud est indignum quod memoretur primum canticum strophie compositum 41S-43T)ad arae gradum cani, ut motus saltationis satis arto spatio contineatur. Chorus, qui elasgo auctor 508 in orch0- Stram e Contulit, certe alterum demum canticum 524 sq.)eanens tota orchestra ad saltandum uti potest.

EOS, qui magnum suggestum, sive Estrado sive, VersatZsitici appellatum vel media in orchestra plante domum scaeni amiXstructum fuisse suspicantur, praeter Rrgumenta cetera iam retinere potuit simplicitas theatri antiqui. Anno 45 primum, quantum nos quidem ValeR-mus iudicare, frontem domus usurpatam esse e Orestia

discimus. Nequo cogitari potest in ludis d000m si viginti annis ante factis ampliorem difficilioremque apparatum

Scaenicum eumque ductilem exstitisse. C0iseroquin ill Danaus in tragoediarum quas quidem teneamus vetustissima circa annum 480 eam actam esse manifestum est' et ineunte se procedonte summa inen S Scaenica stans, quippe qui nullas fere alias partes agere nobis videatur nisi ipsas coryphaei pristina tragoediae atque a choro virginum eo tantum differre quod pater earum est, nonne te commonefaei illorum temporum, quibus p 0eta cispae solus in toris hun0res fungebatur et mersona

17쪽

Dionysi indutus summo viae curri Thespidis agebat

ludum tragicum ΘΡromothoi dialogos' aliter esse exstructos atque ceterarum se Aeschyli tragoediarum supra' iam lovitor commemoraVi. Oeennus enim nullo verbo horum filiarum respieit, nedum chorus eum appelle Vel totum per epis odium faciat ullum verbum Colloquii, quod habet Prometheus cum Ione, parum particeps est. Certe 631 sq. quattuor trimetros coryphaeum loquentem facit poeta, ut Ioni ansa detur ad fortunas errationesque, quas Prometheu iam habet compertas, enarrandas. Vss. 687-695 interrumpunt duas orationes ampliores Vss. 782 sq. quattuor trimetri, duae ut Sequantur orationes, efficiunt, quae iterum quattuor trimotris 819 diiunguntur. Sermoni, quem confert Me Γ- euriu eum Prometheo minus etiam interest quattuor trimetri 1036 sq. 0rationem armenque Sesternunt Sane tragoedia exeuntes 1063 - 1070 Morcuri fortiter r0spondent

dent. Vis igitur chori adem fer os qua v0luti in Med0a Euripidis aliquanto minoros agit partes chorus filiarum Oceani, quam chori restia se et quattuor trimetri huiusmodi non plus foro val0nt quam apud posteros tragic0S

binorum versuum interloquia.

4, 6 cui και ὁ τραγωδo roto Aισχυλος ἐν Προμηθει τω λυομενω ευθυς αρχομενος τῆς τραγωδιας ιν ποταμον ὰσιν τερμονα καλεῖ τῆς τε Ἀσιας καὶ λὶς υρωπης. Cogitat Scriptor de versibus anapaesticis

chori Titanum, qu08 tradit Arrianus rg. 90 j

18쪽

Eundem ad sinem servenit ilamowit Zius'), qui nititur in fragmento 235 N ); quibus in versibus ludi satyrici tril0gia Thobana sanni 467 adnexi certe seselibius exitum fromothei lib0rati tangit iocose. Ergo romethei trilogia inter a. 475 et 46 orta est. Unde autem haec dialogorum comp0 siti et talos chori parte. Quae nullo modo possunt poni ant trilogiam Thebanam quae etiam ab ultima Aoschyli tril0gia plane abhorrent. Orro ne post Orestiam quidem Prometheus agi 0tuit iam anno 456 5 - biennio

igitur post Orestiae actionem, poetam mortuum SSetradunt sch0liasta ad Aristoph. Acharn. 0 et Marm. Ρar. p. 59 ε). Haec autem regula Supra explieata non est ut ita dicam schema quoddam, quod semel non detrectes et iterum repudies atque intor annum 475 et 46 vol si quis his annis rometh0 trilogiam tribusere dubit ut inter annum 46 0 458 0s0hylum adhibuisse quispiam sibi persuadeat. Nata enim est haec te necessario X ipsis tragoediae originibus atque observata est quam diligentissim ab Aeschylo etiamsi alter histrio ab eodem additus ad eam vertendam illicere potuit Sophocles demum, qui res histriones in ludo scaenico apte coll0care didicit, hane regulam, quam Semel violasso Aeschylum Clytaemestra Clio ephor testatur ), prorsus videtur abolevisse. Ergo nulli vita Aeschyli anno talem dramatis componendi rationem, qualem offert rometheus, addicere possumus. Quodsi ad

19쪽

videam tibi rofugi am , inde conclusionem aesere ne Veritus Si S. Neque enim hoc nos celemus composition0m dialogi chorique traulationem, quarum rerum altera eum altera

artissime conglutinata est, Aeschylo abiudicant0s totam tabulam Aeschylo abiudicamus. Et me iudice an viam inire audere cogimur. Accedunt enim inprimis gravissimae Wachorna geli observationes, qui formas grammaticales recentiores et ab Aeschylo ali senas totam per tragoediam dispersas repperit'); deinde nonnulla non omnia ' argumentan apparatum Scaenicum pertinentia, qua attulit Buthius ')- cogito de Oleano et choro, qui introducuntur machina, o do romotheo, qui in fabulae 8rte exigem vnn eum choro terrae hiatu hauritur tum liue quoque referRS RTO-

dum tragoediae commatico exstructam ), deinde figuram tria verba coniungendi in Promethseo saepius, aliis in tragoediis Aeschylois nusquam fore usitatam in denique nun

Quid Aeschylo vindicemus, singillatim discernere nequimu8, quia retractator funditus commutavit fabulam.

Cuiuscumque autem nimus voluptate permoVetur genuinae tragoediae compositionis si non prorsus et plane per Spi- Ciend ne, at tamen quodammodo coniectura non ita in Certa colligendae, is hoc mecum consideret. In prologo quem ΠUne

quidem legimus, tribus X causis frondi. rimum dialogus ita bene apteque mores naturamque loquentium describit, ut nullo cum prologo Aeschyli tragoediarum comparare p088iS prologus tragoedia Septem - quae aetate a rometheo non longe abest ut tres exhibet orationes, sic nullum dialogum neque vero in Agam0mnon custodis solito quium

3 Proles. p. 59-IS5. 4 Cf. infra p. 43.5 Cf. Gulielmum v. d. reli Dictione trimembri quom0d poetae Graeci imprimi tragici usi sint diss Gotting. 91 p. 9 Sq.6 Cf. infra p. 22 vide etiam p. 13 adn. 3 et p. 50.

20쪽

seorum divorbium ita significar licet Clytaemestraeque verba chorum dormientem incitantia, quid quod ne unum quidem Auschyli pis odium ullum dialogum sert ita vividum se tam artificiose exeultum ut romethei Qua offensio augetur alia ratiocination0: rom0thei liberati fabulam, quae quin eiusdem irilogia sit ob confirmation0m solioliastae ad Aesch. rom. 51 1Τ nemo dubitare potest, certe prologo caruisse supra vidimus a parodo igitur chori initium cepit itaque mirumst, quod tragoediae, quRe Πtecedit, prologum cogimur tribuere. Si primo X argumento concludis tragoediam romethei genuinam caruisse ali prologo, qualem nunc quidem legimus Rique ex alter eam Omninoenruisse prologo Verisimile esse conicis, tali argumentationi non obstrepit parodus commatica, quae ut fundamentum

habo in vincto Prometheo, ita Aeschylo abiudicanda est ). Iam nihil impedire videtur, quin ponamus pristina in tra-g00dia os ehyli romethsea catenis ad saxum alligari non ipso in initio, sed fabula aetione procedente ). Neque veri ita dissimile est egiss genuina in tragoedia Oceanum

patrem chori, easdem fere parte qua Danaum, patrem

chori, in Supplicibus. Nuperrim Alfrodus Gordk0βὶe progreSSUS est, ut et Aes hylum i ou ενον tantummodo aliumque versificatorem inter annum 430 fere et 4 20 Λεσὶ δετ 1ὶν composuisse conatus Sit demonstrare et fabulam, quam tene-mUS, retractationis speciem prae se ferre negaverit. At tamen

4 Si quis ita ratiocinetur in tragoedia genuina paroduS Ommatica SSe non potuit ergo dum parodum canit chorus, Prometheusn0 adfuit itaque non ad rupem devinciebatur in prologo, haud recte progrediatur. Fieri enim potuit, ut, quamquam perSona derat, tamen a choro non respiceretur velut Eteocles in Septem aut choreulis non responderet et taceret velut Nioba in fabula eiusdem nominis et Achilles

in Phrygibus cf. Aeschyl. Vit).5 Zettselirio fili dos Gymnasio cesen Berol. LXV I9II p.