De poetarum Atticorum arte scaenica quaestiones quinque

41쪽

spectatorum in conspectum significatur verbi ὁ τάλας δε γAn d nuntiation aliter iudicari debuit, si nomen ππυ- λυτος adhibuisset poeta Vero alia esset res, Si personae adhuc non progreSsae nomen non compertum haberet auditor. Itaque sane discernendum est, utrum qui primus in Scaenam procedit, nominatim indicetur an nomine aliter explicato, sed nihil videtur interesse, utrum personae iam dudum notae adventus indicetur necne. Nunc Ver Omne peΓSonne fabulares, quae primum proditurae praedicuntur, apud Aeschylum et Sophoclem se Euripidem etiam nomine ipso expresso indicantur. Paucas exceptiones enumero in romotheo Mercurius nuntiatur 941 -3 ut Λιις τρ0χις; hanc nuntiationem supra alia graviore de causa Aeschylo abiudicavimus. Morcurii nomen Omissum per Se nequaquam hos versus retractatori assignandos esse demonstret cur non Aeschylum satis habuisse putas Mercurium verbis t0ς

τρ0χις significasses Apud Sophoclem Tiresias . R. 297

ut θεῖος μάντις indicatur, sed non solum veste et habitu facile cognosci potuit, verum iam s. 300 appellatur. In Euripidis denique tragoediis quinque nuntiationes inveni ), sex quibus tres ita sunt comparatae, ut nomen, priuSquam adveniat persona, identidem iam commemoratum sit et postea compluries in decursu actionis audiatur Alc. 233 Admetus et Alcestis ut ποσις et γυνὴ αριστ i introducuntur Horc. 14 Hercules appropinquan significatur a Megaraut τἀsu φιλτατα Phaedrae dVentum quamquam chorus indicavit nomino non pronuntiato 171 τηνδε), tamen omnes spectatores nomen iam s. 27 et 4 adhibitum animo tenent; dum praesto est in Scaena, appellat eam nutrix Hνον veli Cf. p. 22.2 Consulto ut lector intelleget omisi hac in ultima quaesti0ne tractanda nuntiati0nes deorum machina invehentium, qui saepe praetermisso nomine introducuntur et ipSi, qui Sint patefaciunt nec non eas, in quibus de adveniente colloquuntur alii ita, ut de nomine eius nemo dubitare possit, velut h0en 690 Eteocles imperat Κρεοντ', αδελφον μητρος IOκάστης μὴ . . . et adnuntiat s. 696:ορα γαρ αυτ ιν πρις δομους τειχοντ' ἐμους.

42쪽

παῖ vel δεσποινco; s. 482 demum haedrae nomen rursus exstat. MaXime autem convertamus animum nostrum in

nuntiationemreheretis Alo. 61 1) chorus renuntiat Admoto

Ubi rc τερα γηραι se rod στειχοντα, ante eius ingressum Admetus ter παῖς Ρερὶ το compellatus erat. Attamen Ρheretis 110men, quod ne in caena versanti commemoraturne posten, - Blloquitur eum Admetus s. 16 πατερ

spectatores Atheniensest herota uti hereta cognovisse manifestum est. Quae cum ita sint, i contendi potest Euripidem e VinXi8S , legibus perquam molestis q. Aristophanes si civem thoniensem, ut eum illudat, inducit in scaenam velut Euripidem Socratem, amn-elium te ), ῬXtemplo nomen prodit spectatoribus. In Acharnsensibus et Euripides et Lamachus nominatim, ut domo excedant, Vocantur 409 573). In Nubibus trepsiadem interrogantem 217): φερε τις γας υτος ουπὶ τῆς κρεμαθρα ανηρ discipulus certiorem facit simulque spectatores: αυr0ς. G. τις αυτος Mαθ. Σωκρατὶ ς. In Avibus inestas in eaquam prodion ilico a ithetaero nomin ips salutatur l372ὶ Haseu exempla sufficiant. Si personae cuidam, personis prima puries gentibus plerumque, nomen uomieum tribuit Aristophanes, e tempori momento nomen Ommemoratur Γimum, quo, cur illud nomen creaverit poeta, auditores possunt intellegere modo in initio mod media in pari modo fabula in exitu Veluti nomen hidippidis iam s. 67 audimus, Sed non Solum, qua ratione nomen inVentum sitis paren tibuS pater miser facete ennarrat, Verum antea iam Soli-J0qui inde a s. 12), qualis esset filius, comperit Spectator. Strepsiades autem ipso s. 13 nomen suum plenum integrumque dicit discipulo, qui fores reclusit et a pulsante, qui esset, interrogavit, ut in vita qu0 qu 00tidiana ianit0r interrogare solet: βαλλ' ς 0ρακίος τίς σθ' ὁ κυη ας λὶν θυραν q. Ρειdων0 υἱ0 Στρεο εαδλὶς ικκυννοθεν.

Similitor Dica00p0lis Acharn. 404 pulsat, ut Euripides

43쪽

patefaciat portam, ipse suum patefacit nomen, et mores naturamque rustici pacis amantis bene Xprimere nomen auditor potest perSpicere. In Avibus f s. 644 sq. domum audiuntur nomina duarum quae primas parte agunt personarum Euelpidis et illi0thaeri. riusquam in imperium avium intrent et publice salutentur, plane congruit cum B tura rerum, quod pupae peregriniS, quae in eis nomina quaerit. Ante hunc

Ελλάδος compellabantur. Et quam lepido significent illa nomina homines, qui eis ornati sunt, intellegit, quisquis

attento animo Viatores comitatus St. Semul accidit, ut duo nomina comica pronuntientur, priuSquam personae, ad qua pertinent, in Senenum progressae sint. Alia Semper nomen Omicum eum Speein-toribus communiuntur tum demum, cum personae iam ipsae innotuerunt spectatori Bdelycleonem Philocleonemque Servus Xanthias nomina iam exeunte in prologo, quo cf. S. 54)τοῖς θεαταῖς τυν λογον enarraverat itaque electio nominum satis probat est.

Alia via poeta procedit, si quos in scaenam introducit, qui Vestimento cognosci possunt. Mercurius inlacu 180)pr0greditur neque quisquam per totam Senenam Se HS que ad s. 233, ubi sua senam relinquit nomon iratur altera Senen nomen Mercurii primum exhibet 365). In lut , Mercurius inde a s. 1097 versatur in scaena, sed s. 1122 demum ipse nomen declarat. Quin etiam fieri potest in Aristophanis com00diis, ut se Hercules t luto in Senenam ingrediantur eorumque nomina silentio praetermittantur Ran. 38.1411). Ut nomenilutonis iam Vss. 163. 432 765. S commem0ratur, ita, dum praeSto St, US-qUnm. Hereulis autem nomen neque antequam S in Scaenam processit nequo dum adsest uss. 38 164 eloquitur quispiam, Cum so Sten nomen eius saepius audiatur Veste et actione apertum sit Horculem in scaena agor otllutonem. In Aleestide autem Euripidis Hercules, quamquam S. 496 prodienS non indicatur, tamen protinus 478 appellatione ostentatur ).

44쪽

προλογQει, nomen Ulam non eloquitur, ut in fragoediarum

Euripidearum prologis fieri s0let; qui fiam si primas agit

partes, tamen nomen ipsum auditur s. 539 primum neque omnino iterum ). Nec opus erat in fabula Satyrica nomine Silenum σατυρων γεραιτατον Compellari. Neque ideo Euripides s0mel nominavit Silenum, quia regula aliqua imperavit, ut quaeVi perSOn non eXper proprii nominis semel saltem nominatim Oearetur, Sed quin actione ipsa sit, ut nomen pronuntietur. Silenus iam s. 503 una cum Ulix sit Cyelope pr0 cesserat, Sed VS 53 Cyclops, qui adhuc cum Ulixe sol colloquius erat, nomine utitur, ut eum ad colloquium ecersat nomen igitur adhibetur ad eum finem, cui

omnino natura destinatum est. Ρaritur, et redeamus ad Aristophanem, in Omoedi nomen usurpatur, ut omnino in vita humana. Et Aristophanes et Menander lautusque et Terentius fiam in nominibiis indicandis veram vitae imaginem pra0bent ). EX eo, quod ita con Suetudinem producit in scaenum poeta comicus, intellegitur etiam ratio, qua in Aristophanis domo odiis intor sedit inter appellationem et nuntiationem. Cum in frag00diis primo nuntiationem a coryphae peragi

quia in prologi exitu 37 Aetlira adventum eius praediXerat. Itaque de certo quodam Thesei habitu, quo spectatores Statim, etsi n0men eiuS

auribus non perceperant, heroa cogno Scere potuerunt, quaerere non ΡUS

2 Unum exemplum pro multis, quae exhibent Plauti Terentique comoediae, asseri e Satis habeo Demiph Phormioni cum f. 23 in caenam procedit, Ut nomen eiu nondum quisquam elocutus St, ita hoc Saltem comperimus, et id S0lum nostra interest eum 8Se Senem, fratrem Chremeti8, patrem Antiphonis haedriaeque avunculum. Nomen Demiph0nti primum S. 352 percipimus, cum iterum in caenam progreditur. Qui factum est Totam per scaenam 216 314 ideo nomen eiu non audimu8, quia Secundum vitae consuetudinem a Phaedria, a filia fratris, patrue et a Geta Servo ero appellatur. u0dsi s. 609 et Chremetal0ngo ex itinere redeuntem salutat o salve, 0ster Chremes', hac appellatione familiariter expressa gaudium simulat servus doli gratia cf. d. Hatile ad s. 609Jὶ.

45쪽

et nuntiation0m, quae ab histrione ipso perficitur, paulatim irrepsisse ac postremo triumphasse intellexerimus, in contrariam partem observamus comoediam tonden-10m ). Ab Aristophane in universum nuntiati non ita saepe usiurpatur quam in tragoediis, quoniam ludus comicus est multo actuosior et vivacior Et cum in vita cotidiana nullus chorus nuntiet alterius adventum accedentis, in comoedia quoque primum non h0ri est indicare personas. Sin autem

adventus histrionis indicatur, in Nubibus omnino nullius scaenam ingredientis menti sit - histriones ipsi nuntiationem proforunt ); sic res se habet in Eq. Vesp. ac Ran. Ρlut Coryphaeus interdum personam appropinquantem sinuntiat, hoc fit certo manifestoque consilio, ut tragoedia illudatur. Acharn. 1069 coryphaeus praeconi introitum praedicat:

Quis tragicum horum verborum ignoret colorem γ')Av. 1196 coryphaeus Irin machina advehentem indicat, quamquam nuntius 1172 deam es Se adventuram iam rettu-J0rat:

Quorum Versuum dictionem tragicam tantopere sensit Nauchius, ut eos inter tragicorum Graecorum fragmenta adespota pag. 48 4 legamus Verba igitur non solum

1 CL contra ilamowiigium, qui ad versus 138. 13 Herculis Euripidis, quibus Lyci adventum oryphaeu indicat, adnotat: di egam conventionelle anter stili et Soph. Eur Aristoph. an ingle ichem fa6e . 2 Av. l2l: primus nuntius ita introducitur: αλλ χυτοσὶ τρεχε τις 'Aλφειον πνεων. Qui versus in c0dicibus recto tribuitur ithetaero, ab I de LeeuWen cory

46쪽

tragico colore imbuta sed itiam coryphaeo recitata officiunt, ut spectatores tragoediam derideri sentiant.

Non pariter iudico do Lys. 571 1072. 1082. 10 sit

do ecl. 500. Lys. 1072 chiorus nuntiat legatorum adventum Lacedaemoniorum idem quo Eccl. 500 praedicit raxagoram prodituram et hic et illic in scaenam vacuam pers in introit, quae cum choro colloquium initura est. Coturi loci media in actione appr0pinquantem indicant cum nuntiationes huius modi in tragoedia exst0ntis prius et multo saepius, ratio tragica videtur translata esse in

Consuetudin vita sit cotidiana hoc quoque, ut inversibus ipsis legamus nomen lathanos Ran. 549

advocatur enim a muliere quadam, ut aesturrat mulier ipsa autem Clamans, cuiu in aeuam progreSSRe Senennm

chorus non nuntiat nomen, quia nihil valet, careat nomine. Aequo vitae ipsius natura fert, ut si quis servum accersit vel servo praesenti vult mandare liquid, nomine eum aduodet. Itaque Saepe apud Aristophanem servi se muti quid sim nominibus sunt praediti ). At contra haud raro servi taciti nominibus non pronuntiatis appellantur ). Quin otiam servi loquentes agentesque sine nomine introdueuntur. Iam in Vetere comoedia pariter atque in nova Saepe duo servi προλογιζουσιν. Et non tam id, quod mi exemplum1 Vesp. 433 delycleo tres Servo vocat Midam, Phryga MuSyll-tiam. Sosia non horum in numero St, quamquam abest et iam antea in caenam processit). Acharn 243 259 Dicae0poli Xanthiam appellat Nub. 1485 Xanthias, ut ex aedibus procedat, vocatur a StrepSiade. Av. S. 656 commemoratur Xanthia et anodorus, qui s. 3l et 132 Mane appellatur conferas velim Acharn. S. 6 et 54, ubi servu tacitu primo Vocatur Ismenia, tum Ismenichus. Eadem enim sunt nomina. eque iudicandumst de significatione medici in Luciani

142 compellatur. Ceterum in indice personarum huic fabula praescripto neque S0tericho neque Soter legitur, neque enim quiSquam curat 0men, Sed ἰατρος. - raeter loco allatos servi muti nomi

47쪽

a1roram, in Vespis Sosias et Xanthia loquuntur, quam illud, quod duo servi in scaena gunt nosque de rebus, in quibus posita est actio, docent, aliquid valet in). Ita fieri

potest, ut duo servi incis prologum meientes nomen certum non habeant. Etiam alias servi nomino destituti apud Aristophanem prodeunt ). At vicissim ubertatem nominum non modo in Servis, sed etiam in choreulis nominandis interdum ob Servamus, quae prorsus digreditur abhorretque ab arto tragoediapy). Modo igitur parcum modo liberalom se praebet poeta Comicus significandis in personis. Quam Crebro nomen personae apud Aristophanem audiatur, pendet ab ipso nomine, quale sit. Saepe nomina propria, comic autem in univerSum nro repetunturq).IOeum enim si Saepe iteras sal orbas. Quantopere disteri tragoedia, in qua nomina propria tantummodo inveniunturi Actio ipsa como odia usque ad parabasim agi solet aequa Sequitur par Constare e scaenis laxe coniunctis ipsa cum fabula quae scaenae nihil nisi statum rerum actione prioris partis offectum illustrant. Itaque cunctis fere personis ante parabasim in senenam prodeuntibus nomina propria tribuere solet Aristophanus. Et quoniam supra β alia

CRUS COmprobavimus, cur in senandri comoediis omnes perSonae nominibus propriis praeditae sint, uno eti0m

dilucidius und factum sit intell0gimus. Nova comoedia oria

pidi II, Agathoni 8 versus in Vospis Philocleonis , delycle0nis 3; in Eq. Agoraerit 3 in Nub Strepsiadis , Phidippidis 5 in Pace Trygaei , in Avibus ithotaeri , Euelpidis 1 in Eccles Blepyri I,

Praxag0rae 3 versus saepius nominantur Dieaeopolis in Aetiarn. Si'βLysistrataque in fabula eiusdem nominis ili'. . - Nomina propria perSO-narum Secundarum partium semel vel bis nominantur, quia perS0na

histrionis satis, qui illudatur, detegit. 5 Cf. p. 20.

48쪽

est ex parte veteris comoediae a prologo Usque ad parabasim pertinente, ex ipsa ludi fabula, non ex illis scaenis lax inter se conexis. Quid mirumst, quod per Soni comoedia Monandr0a et Terentiana item n0mina indita sunt propria atque plurimis personis Aristophaneis in parte comoediae principali 3 IV m ahit histrionum.

A0sch. Suppl. 503 Danaus de scaena decedit, postquam rex ei mandavit, ut κλάδους Virginum per urbem ad deorum aras deponat, nonnullis quo imperavit satellitibus, ut senem comitentur. Quod argumentum fingit poeta, ut regem de Scaena semOVeat, qui S. 600 ad nuntiandum reverti possit; ipsum argumentum Aesehylum non admodum curasse X iis verbis lucet, quibus elasgus 88. 17 sq. Cur abent probat:

Vss. 51 et 1 bono ad rem quadrant, non 8 519. Speramus enim fore, ut Danaus ipse in contione pro liboris suis verba faciat; at neque Danao in scaena stante qui e quam, quod talem ad orationem senis spectet, legitur et postea Danaus contionis Ventum enarrans orationis regi Stantum 615), non quam ipse habuerit, facit mentionem. Vs. 23 elasgus scaenam relinquit causa abseundi sene explanata Scaena igitur Rouefacta est et ad spatium temporis, quod ad contionem habendam opus est, adumbrandam chorus canit. Ubi Danaus Argivos Iove auctore virgines pereginas S Se recepturo nuntiavit 600), chorus cantico Argolidem celebrat gratoque animo pro patroni deo precatur. ater in scaena adest, quamquam in cantico non appellatur. Cur eum Scaenam relinquere putas, ut bordiochius )3

Sta, summa in rura η) Canticum inserit poeta ut hane

49쪽

scaenam diiungat ab ea, quae sequitur. Chorum adventu imminent hostium perturbatum Danaus consolatur, ne deos neglegat, monet abitque, ut ipS RUX ilium accersat, quamvis filia patrem, ut maneat, petunt multis precibus. Stasimum, quod canor incipiunt, histrioni tempus ad vestem mutandam pra0bet. Qua de causa Danaus de scaena decedat si inquirimus, poetae ni omnia interesse videmus ipso momento abitus, curnam abeat histrio, Xplicare. Aufugerat pater, ut homines auXilio Oearet ut non, ut X-Speetamu - quam Celerrime redit adiutoribus comitantibus

et quidem P0lasgo ipso ministrisque. Immo s. 1llelasgus Recurrit, quia virgines clamantes 889 sq. 89 sq. audivit,

non arceSSitus per Danaum et Danaus ipse redit s. 980, postquam regem decem fere Versibu ante, ut patrem neceΓ- Seret, rogaVerunt puellae . Ut o Danai Verbis ognoscimus, advonit, filias ut permoveat ad gratias referendas neque Ver hic se esse arcessitum a Pelasgo dicit. Tum Argivorum iussu milites eum comitantur mon, ut virgine suppliceSab Aegyptiis essendantur, sed ut ipso tutus sit ab insidiis;

puella enim iam a Pelasgo lib0rata sunt; et Danaus hoc Scit Sciens autem singitur quamquam ipse non adfuit liberationi , quia sciunt auditoreS. His in primis tragoodia originibus poeta abitum et

aditum histrionum nondum tam arte cum notione conglutinar didicit, nulla ut rima d0hiscat. Nam difficultates

non parvas affert parvus histrionum numeruS, HO COI1

tentus esse cogitur. Nam histrio, qui partes Danai suscipit, idem praeconis agere debet ultor enim elasgi partibus fungitur Ind fit, ut Danaus triginta fere versibus o Stpraeeonis bitum in eaonam severiatur nequo auxilii ferat quicquam filiabus auxilio tin iam gentibus et regis abitus argumento quodam fulciatur non consentiente cum illo, quo decem fero versibus post Danai reditio probatur. fariter atque Supplic0s orsas Aeschylus exstruXit Ad horum accedit fossa, qua cum senibus colloquituΓ item inique Danaus cum virginibus. Supra iam in eXposui

1 Cf. p. 6.

50쪽

nos odi lias personas intuente quη Si manibus OSSe apprehendere primum Boiorem fuisse Coryphaeum. Quis enim est Danaus et fossa nisi coryphaeus, qui a choreulis sexu solo differt Danaus filiaeque et fossa principesque non tam duas partes repraesentant, Une diverso mores sententiasque praedicent contrarias, quam hominum enterVRm, e quR UNUS progreSSUS colloquitur cum reliquis. Itaqu0 histrio et chorus non hostiliter invehuntur alius in alium, sed ut amici aequales omnium fortunarum et gaudii laborumque Sunt socii. Ρostquam fossa mirum quod s0mniavit proxima novies omnium detexit et chorus, ut aera set inferis se coniugi faceret, Suasit, prodit nuntius in Caenam, qui horo classem esse victam Persarum refert reginnequo interroganti principes enumerat mortuos describis tu fugam pernieiosam. 10Ssn,qune re Ver evenisse omnium perspiuit, declarat h0r0

domumque abit. Et nuntius Eum quoquo abire manifestum eSt, Unmquam abitus eius non accuratius Xplientur redit senim id histri us 68 Darsei 0rons personam. DiXis nuntius, quod dictum venerat; itaque abit. Eneo prima nobi quidem persona causa poeuliari non indieata abit.

In reliquis quoque fragoediis set Sophoclis Euripidisque

abitum nuntiorum diligoniser probare poeta SuperSedet. In Scaena ab histrionibus nudata canit chorus, tempori ut decursum adumbret cf. primum Suppl. stasimum), dum regina vestem mutat 60i sacraque praeparat. S. 97 rodit in casenum se inf0ris nora devovet, dum Cli OPUS Secundo Cantio animam arsei obs00rat. Ea dum si condicio rerum, Hae in Suppl. persona astante Seeundum anticum ad duas scaenas diiungendas compositum est. Dareta Smortuus Plutonis e regno ad lucem licitus quaerit X choro et muliere, quid volint, et cum chorus Verentur Olloqui, Coniun classis orsarum refert calamitatem DareUSs0Stquam admonuit uxorem ut illo male vestito mo VO