De poetarum Atticorum arte scaenica quaestiones quinque

31쪽

quoque quaedam specie S. Itaque ut Xomplo utar, index personarum comoediae Menandreae, quae inscribi solet Heros, quamquam nomina tantummodo continet, de natura fiam perSonarum certiores nos facit ). Illud ipsum, quod par personarum nomine proprio caret, pars certo indientur nomine, apud lautum quoquerseperimus. In hoc etiam, non Solum in eo, quod nomina et in vita cotidiana usurpata et audacter composita item

profert atque Aristophanes Plautus veteris comoediae vestigiis insistit.

Duabus viis in universum potest procedere p0eta, Si nomen perSonne Spectatoribus aperire vult aut qui in scaena iam adest, nominatim appellatur aut personae in Senenum progreSSUS nuntiatur. Hanc nominis indicandi rationem dicam nuntiationem, appellationsem illam ). Appullationem esse formam genuinam, qua perSOΠReag0ntis nomen indicatur speetatoribus, cum ex historia tragoedia ipsa liquet, tum testatur certum Brgumentum. Tragoedia enim est a prima origine non uti quaedam, sed colloquium unius cum choro habitum. Et si ille unus, qui e turba choreuiarum procedens iam horo opponitur ita, rub unus cum multii loquatum atque heron quendami Io του δράματος προσωπα. Γετας αo Ηρως θεος Μυρρινη Φειδιας ανσρονη Σαγγαριος Γοργίας Λάχης Ex nominibu ipsi c0n8equitur Getam Davum Sangarium 8Se servos, Myrrinam matronam, Phidiam et Gorgiam adulescentes, quamquam huiu nomen in OV CO-moedia adhuc ignotumst , nutricem Sophronam Lachemque Senem.

Interdum personae, quarum nomina neque appellatione neque nun

tiatione comperit pectator, ipsae, quae Sint profitentur. Quarum innumero Sunt pertonae, quae prologo in Euripidis fabulis recitant, tum de machina intr0ducti, deinde ii, qui, postquam choria Orchestra dece88it,

pr0deunt velut Menelaus in Eur. Hel 386), denique illi, qui interrogatia coryphaeo vel histrione, qui Sint 110men Suum communicant.

32쪽

poeiae sententia repraesentet, n0mine herois appellatura choro. Canticum enim non prius incipit, quam et haec persona teni atque chorus in scaena constiterint itaq110 adventus unius nuntiari nequit. Rem ita esse comparatam comprobat certissime illud carmeniae hylidis quod inseribitur Theseus ) chorus personam appellRtione, URm Ontinet primus ultimusque Strophae versus '), 0tam faeit spectatoribuS. Ρaulatim simplici hoc ex colloquio crescebat actio tragoediae. Iam gravi tard0que gressu prodeunt eaenamque relinquunt duo histriones partes heroum agentes. e Stantes in scaena appellatione plerumque indicari Aeschyli nos docent tragoediae. Praeterea autem id0ntidem chorum histrionis adventum faei nuntiantem poeta semel in Suppi , Ag. Choeph. bis inters et Sept. numquam in Eum. Sed praeter heroas proprio nomine praeditos aliae quoque personae inducuntur nuntii et praecones, quae ut in fabula, sic in tragoedia nominibus arent. Qua de causa has

perSOΠRS. qua in Senena inspicere nondum Consueverunt

spectatores, indicat diligenter Aps huius nuntium infers. praeconem in Suppl. et Agam. in Choeph nutricem. Quis autem nuntiat Non histrio, cuius est colloqui cum illo, qui in scaena iam praesto est, nec ad spectatores de adveniente habere orationem, sed chorus semper praedistit histrionem Venturum. Excipio enim tres Versus Pr0methei

941-943), quibus Titan Mercurium appropinquare declarat:

πάντως se καινον αγγελον ἐκ γήλυθεν.

Quoniam hanc tragoediam plane funditusque es Se commutatam supra ' comprobatum est, unicam hanc nuntiationem h)ab histrion factam sei radiatori tribuere non dubito.

3 Cf. p. S l. 4 Neque enim in numero habe nuntiationum, quas nuntiationes Voc pr0prio sensu, Aesch. Suppl. 76sq. et 10 sq. hic Danaus agmen

33쪽

Nuntiandi officium choro iniunctum ex lud ipso Senente ortum esse quoniam Vidimus, non miramur, quod nec observamus primum apud Ae Schylum OmneS, quorum progre8Sus coryphaeu refert, ante nondum in Senenam prodierunt, itaque spectatoribus non innotuerunt neque enim huius poetae est Supervacuum quicquam lacere

adventus mirum in modum ternis trimetris semichoriorum praenuntiatur propter graVitatem scaenae instantis, quae est ut ita dicam totius cor tragoediae. Alterum, quod eadem ex Aeschyli proprietate emanat, hoc est: nullius persona adventus eadem in fabula bis indicatur. Qu0dsi ad Sophoclem nos convertimus, longe aliud observamus. Sane hic quoque poeta appellatione utitur, at non plerumque ut Aeschylus; sed dimidiam raro partem prodeuntium appellatione, alteram dimidiam nuntiatione chori sit histrionis spectatoribus ostentat. Atque maXime animadvertendum est Sophocl0m in vetustioribus trag00diis ut Aeschylum numquam histrionem ipsum, Sed neminem nisi horum fingere affersentsem nuntium histrionis adventuri. Quam ration0m usurpat in Ant et Oed Reges )0 in Eloctra acc0dit fiam hil0ctota, qua in tragoedia

multo recentior duae tantum audiuntur nuntiationes nec mirumst, paucis enim e scaenis fabula composita St.

In ration A0schyli et Sophoclis comparanda complura sunt notanda. Quicumque apud seschylum prodiens coryphae indicatur, spectatori nondum innotuit duobus exceptis) apud Sophoclem autem primum apertes distin-

regium appropinquan et navem h0stium appellentem filiabus indicit et t0tum pisodium usque ad 233 et 75 explo diverbium Danai ch0rique, qui quemadm0dum rem gerant cum advenientibus deliberant. Ceterum nuntiatio ipsa praeconis in versibus 26sq. valde corrupti perch0rum perficitur, p08tquam 88. 274 1 introitum praeconis quodamm0d0Ρraeparaxerunt. - Neque praetermittam silenti bis cliari introitum uberius indicari per histrionem Cho. 104 1. Prom. 15 Sq.).l Ρr0prium tenet 00um pastor O. R. 1ll0), de quo procul apsi Opinquante Oedipu8, cum dubitet, utrum i Sit, quem XSpectat necne,c0lloquitur cum choro i autem asseverat illum esse ministrum Lai, qu0d

confirmatur per nuntium.

34쪽

guitur, utrum persona certo stabularique nomine ornata prodeat an proprio caren nomine. Nuntiorum et ministrorum adVentu Omnin 11011 commemoratur, Sive domo

procedunt velut O. R. 1223 sive aliunde in scaenam introeunt v0lut Ant. 155). Hae enim personae ipsa veste cognoscebantur ). In Trachiniis autem et prodeuntis

nuntii 178 sit nutricis S6 sq. mentio sit. Haec trag00dia

sola conservata est ex illis vitae Sophocli annis, porquos vostigiis Euripidis iunioris advorsarii diligunto insistit. Et miramur fere, quod etiam in personarum progre8su praedicendo, quam es Se rem minutulam primo obtutu arbitramur, Euripidis rationem eum sequi iam videbimus. Deinde Sophocles in omnibus tragoediis nequaquam Urnt, utrum per Sona poetatoribus innotuerit necne. 0 tantum ObServari potest apud Soph00lem adventum personarum Ceriarum fabulariumque a sinistra vel sextra parte prodeuntium speetatori nondum notarum indicari omnium, excepto Tiresia in Antigona. ostremo apud Aeschylum nullam personam prodituram in eadem

tragoedia bis praedici supra vidimus eadem via ingreditur Sophooles in maior part fabularum O. R EL, Traeli. . Ρhil. addiqu040ios O C. ); sed in Aiace se in Antigona, in fabulis igitur setustioribus rem aliter instituit Creontis

introitus ter se Tocmessa bis ad auditores refertur. Singularona loeum obtinet Sophoelis Antigona omne personae nobile certoque nomine appella ine, sive primum Sive iterum sive sertium in scaenam intrant vel d0mo vel aliunde a chori Coryphaeo indicantur, praeter Creontum 631 et Tiresiam 9SS). Creo non indieatur, egredi autem eum neque perman Sis Se dum alterum canitur stra simum, infra )demonstrabitur, quin poeta duabus e personis simul diversis a partibus in eaenam ingredientibus alteram adhuel Sulisti sedet poeta renuntiare in Aiat. 223. 384 custodis, in Aiae. TI9 et in i579 nuntii adventum. In Aiae. 541 mini8ter pro

cedens idcirco tantum contane moratur, quia Ortat Uerlim.

2 De Ismen in scaenam ingrediente 3l0 8 l. l096sq. bis Oedipus caecus certi0 1it, quia l096 una cum Antigona in scaenam progreditur.3 Cf. p. 38 Sq.

35쪽

mum et primum et alterum tertiumque sequuntur VerSusanapaestiui histriones venturos praedie entes fiuinto stasimo tales Versus non sunt adnexi, quia nuntius Xceptis

Tradhiniis non solet indicari in Sophoclis iragoediis. Quodsi mirum in modum Tiresia adventus quinti pis odii

in initio sit senti praetermittitur, consulto omisisse poeta nuntiati0nsem vid0tur introitu ipso vatis nee movere vult auditorum animos ).R6stat ut ire ii id ii fabulas inspiciamus. Et appellation et nuntiatione item atqu0 Sophocles utitur: nuntiatur ab histrione pariter atque a coryphaeo. Valde est autem dignum, quod commemoremus apud Euripidem quoque Vetustioribus in tragoediis Alc. Hipp. 0raelid.

Androm. chorum Solum, non histrionem nuntiare Med0a01abula infra sentionem faciam.). In fabulis, quae Sequuntur admodum raro inveniuntur histriones referentes alterius

histriones Saepius nuntiant quam coryphaeus in Helena donique seni nisi histrio adventum indieat. Et personarum fabularium et humilium adventus praedicatur Vel non commemoratur. Non, ut Sophoelos, cuius in tragoediis Trachiniis X00ptis, personae certo nomine praeditne introitus nuntiatur, humilis autem silentio praeteritur, sed Aeschyli rationem sequitur Euripides. Tum non ut in Sophodiis fabulis omn0s 0rsona fabulares a deXtra vel Sinistra parte prod0untes simulque primum in Senennm Orogrediente Commemorantur sed iterum ad es0hylumi Tiresiae adventum epissedi ineunte neglectum iam Suspicatu8 eram ut novum argumentum simul cum allati a Dracli mann Herm. XLIII p. 678 1 et XLIV p. 628sq. deni0nstrare actioni Structuram tranS- mutatam a poeta ipsa fabula in e0mponenda Tiresiamque p08tea 88e additum, cum Gulielmus D0pheide De S0phoclis arte ramatica diss.M0naSt. 9l0 omne discrepantias a Drachmanno detecta acuti8Sime ex arte ipsa S0phoclis dramatica emanare XPOSUit.

36쪽

s applicat ). Praeterea fit nonnumquam, ut eiusdem adventus iterum renuntietur ). Quod otiam histriones aliquem scaenam introiturum esse praedicunt, actionem ludi paulatim vividiorem esse faetam doeumento est. Actione enim ipsa sit, ut Med0a 1118 adventum nuntii indicet. Suspenso sollicitoque animo quid eventurum sit exspectantem et in portam domus regia oculos defigentum 1116 sq. advontus ipso servi

tantopere permo Vet, ut progressum eius nuntiet. Uter tragicus poeta prior histrionem nuntiantem fecerit, discornere nequimus. Veri dissimile non est hoc enim Medeae exemplum nobis saltem primum huius generis est SerVR- tum, Sophocli nisecessisso huius modi in nuntiatione usurpanda Euripidem. Haud raro fit, ut histri do persona adventura certiores faciat spectatores, quamquam chorus hane perSOnnm OVit, chorus igitur per se nuntiandi munus perficere potuit ). Sane sa0pe histrio ideo ergonam in scaenam introeuntem indicat, quia chorus eam nondum cognitam habet ). Id0ntidem autem chorus peregrinum a sinistra parte in Or-CheSirnm proceSSurum praedicit, quem neque histrio in Senena gens neque ipse novit Velut Androm. Vss. 79 sq.:κH μην δ' αλλοχρως τις κδ illi 0 ξενος

Tum S. 883 coryphaeus, quis sit, interrogat

ne peregrinus nomen eularat:

I Velut in Alc. 476 Hercules, in Hipp. 790 Th08eus, in Hec 484 Talthybius, in Phoen. 834 Tiresia n0 indieantur. 2 Velut in Hipp. Hipp0lytus, in Tr0ad Talthybius, in Ione XuthuS,

in Iph. Taur. Iphigenia et Orestes Pylade8que in Ph0en. Creo. 3 Velut Trach. 39l praeconem, Aiac. 116 Tecmessam et 1223

Agamemn0na et8 Agamemno nondum in scaenam prodierat, tamen Ch0r non minus notus St, quam frater eius Menelaus 88 1040 sq. a

c0ryphae indicatus), ed. 0l. 28 Creontem, Eur Troad 706 Talthybium I 0n. 125 Ionem. 4 Velut . . l0sq. Antigona et 80liloqui et dialogo, quem facit cum patre Ismenae adventum pulcherrime nuntiat, et v88 l2498 1. Pol micis

37쪽

Ἀγαμεμνονός τε καὶ Κλυταιsihi υτρας τοκος,

0νομα δ' 'ορεστγὶς ). In univorsum histrio personas ab latere dextro vel sinistro solummodo prodeuntes indicat. Faciem enim adcli 0rum et spectatores derigere solet. erraro accidit, ut personae portis aedium egredientis montionem faciat'). Atque talis si nuntiatio invenitur, semper e e Originem ducit, quod ipse persona introitus ad actionem movendum aliquid habet momenti. Ρeculiaris est nobis quaestio instituenda, utrum dei introitus renuntietur necne. Apud Aesehylum nullus nuntiatur deus: selut Athena Eumonid 397 0 566 6 Apollo 6 sit 574 non indicati in orchestram ipsam prodeunt. Et habitu ut vost qui esset deus cognosci potuit. At

nomine uterque, dum praeSto est, appellatur Saltem Apollo, qui s. 64 procedit, A. 85 αναξ Ἀπολλον Athena Vs. 39 progressa s. l Λιb κ0ρη et 443 appellatur ανασσ' Ἀθάνα. Apud Sophoclem in Aiae Ath0nam in Senena agentem ante parodum UliXes alloquitur Hercules autem in hilocteta per machinam introducitur atque ipse nomen Suum aperit 14ll):

Non fusius movet adventus mentionem poeta, quia hane ad machinam Athsenienses iamiam assuefacti erant'). Bethius demonstravit ' anno 27 6 primum hane machinam esse HSurpatam ergo 1111 409 omnibus spectatoribus iam eratres cognita. In Euripidis denique fabulis variam rationem divini numinis inducundi conspidimus Alc. 476 Hercules peregre adveniens Statim nomine eompellatur a choro. Hipp. 28, Artemis cuius adventum nemo muntiat. in

Nauel . Radermacher curata adn0t ad VS. 409. 4 L. c. p. 2044q. cf. etiam A. Geret e l. e. p. 73.

38쪽

Et in Ion ab Ion ipso Ath0na 1549 sit in Electra a ch 0ro Dioscoridarum nuntiatur adventus 1233 . In Supplicibus

autem - et hoc moment tragoediam notam esse post Ionem paulum affirmatur, in Iph. Taur. in Helena in Oresta numinum machina introductorum non uberius sit mentio.

In Rhus doni tu Musa introitus indicatur 885-9 . Atque in romothei fabula adventus Oceanitidum a rometheo large praenuntiatur liq), Oceani non 286). Qu0d ad verba ipsa, quibus nuntiatio profertur, attinet,

hoc tantum semorem ). Chorus personam scaenam introi-

iuram praedicit aut in cantico ipso Soph. Trach. 962sq. Eur Alo 233 sq. aut versibus anapaestiuis Repe, non semper, cantie adneXi aut trimetris, qui partim cum antico coniuncti sunt, partim nulli cantie adiuncti ea senas separant ), aut tetrametris trochaicis Aesch. ors. 246 sq. Soph. - Eur Ion. 14 sq. hoen. 130 sq. r. 1549 sq.). Histrio nuntiat advolitum alterius aut in xitu orationis ahat, quod rarius invenitur, in initi orati0nis Soph. i. 11 68. Eur. Hor. 1153 aut colloquio, quod habu histri0 eum altero de persona adveniente, aut in xitu dialogi ε).ΡJ0rumque trim0iris iambicis utitur histrio, apud Euripidem saepius i0trametris trochaicis Ion 125i. Iph. Taur. 122 2).l Cf. Bethium . . . 40. 2 Cf. Deckingerum p. 34q. et 14 Sq.3 Aeschyli tragoedia nullum huius modi exemplum praebent. 4 Velut O. R. 63 l. l. 324 1429. Trach. 3l. Ai. 975. Phil. 539.

39쪽

Versus coryphaei, qui stasimo adnexi adventum histrionis nuntiant, simul a cantico ad dialogum traducunt. Quod poetam re vera appetisse Xempli gratia e versibus Eur. Orest. 208 evinci potest, quos coryphaeu ad parodum d- iungit de tantum, ut ad dialogum traducat neque enim quemquam in Scaenam ingredi commemorari potuit, cum Orestes iam cubaret in Senenn. Apud 0phoclem saepe chorus vel histrio, si nuntians adventum personae fingitur a poeta, interrumpit coll0quium et aliqu0m ut taceat, adhortatur, quo iussu forma nuntiationis quodammodo variatur ). Omnes tragoedia Euripidis, quantum video, unum huius modi exemplum exhibent: ph. Taur. 23 ); in universum apud hunc poetam nuntiati inconstantem iam abiit formulam, quae a Vocibus ccc si, ν incipere solet. Saepius Euripides, non Sophocles nec Aeschylus, in exitu Versuum nuntiantium ποδα vel ποδί adhibet, ut versum commode concludat ).

His quid0m xpositis Wilamowitgii sententia olim in Anal Euripid. III, 2 p. 99-204 prolata expendenda St,

quae partim observationibus meis suppletur, partim corri

gitur; qui cum has quaestionos ab Hillor0 ε agitatas adhuc

Sentaneum est praeterire, quae ab eo neglecta Suprn X- planata Sunt, ita graViores meum est tructare di SerepuntinS.

40쪽

Do Sopi 100l p. 201 ita iudicat: cum enim eum se. S0phoclem molestiarum Euripidearum taederet, summo artificio cavit, ne quidquam ulla de causa extrinsecus adlata videretur aut fieri aut diei itaque nec quae iterum in

scaenam venit perSona nominatur nec quisquam se ipse nominat, nisi forte iam insigne inde Succroscit acumen quale in Oedipo Spectatur Sive b πασι κλεινιν SiVe τον πλανητλην ἐδιπου Se Vocat Qua in re nec detractam

Euripidi 110que Sophocli laudem impertitam probo. Nuntiatur adventus Oedipi in R. O. 531 fortium sit Traeh. 31 Hylli torum prodeuntis sit El. 1422 Orestis Pyladisque

progredientium iterum, quamquam nomina ipsa non indicantur; non enuit igitur , Sophocles ne quidquam ulla de causa Xtrinsecus adlata videretur aut ori aut diei . Tum autem expresso nomine nuntiatur Ant una cum

Wilamowitzio nunc non respicio Creo in O. R. 1424 fortium veniens sit Ulixos filiusquo Achillis in hil. 121 itdrum in scaenam progrediens quod fieri negat ilamowitgius. Do Euripido p. 20 disserit ille: persaepe etiam cum iterum procedit persona nominatur, in tragoediis ultimis vel per chori anapaest0s Orest. 1013, 1505 aut trochaicos tetrametro ...' at eo detracto, qu0 Or. 1505:

irimeter iambicus si vetustioribus iam in trag00diis ad- Ventus personae chori anapaestis significatur; addo conspectum Hipp. 170. 342. Androm. 494. 1166. Hor. 442. Troad 230. 568. Iph. Taur. 456. r. 348. Tum non Solum primum, sed etiam iterum procedentis indicant adventum hi anapaesti loci autem, quos attuli non nominatione omnes, sed exceptis Troad. 68 et r. 348 nuntia-ii0nes tantum sunt. Quas Wilam0witgius in illa quaestione praeteriisse videtur, immerito, illas scilicet, in quibus serSonne, quae iam in scaena egerit, Omen Spectatoribus iam dudum notum iterum progredientis aliis describatur

Verbis velut pr Neoptolemo χιλλεως γ0ν0ς S0ph. iiii. 1220 , pro Hercule 'Ἀλκμγὶνγὶς 0νος Eur. Alc. 1006 , pro Amphitryone M. . . πρεσβυς Eur Her. 1039 et:). Quid tandem refert, si Hippol. 1342 Hippolytus quartum veniens