De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

312쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.

is o mi in idyma s Hi a intervalla temporis h orum ,

Sum hactenus deseripti observatoris domestici , . & Apparatus organici specimine aliquo indicaturus, diu Optaveram Triduum ob semationum complere posse , ad e&emplum illustris RoEMERi. a) Ecquamquam tempestas adversa; Vct instabilis , IIhoc propositum ad plu res annos differre coegerit, faUit demum circa, finem anni 1 1μ' erapeistata serenitas, & constitutio aeris i fere tranquilla. Facit quoquo proximitas hiemalis Solstitii , quoniam in noctibus longissimis culminant nobis astra quam plurima; &sconstellati quarum horeales aliquae, ut Ursa m or, Cassiopea, Ρerseus, taliaeque bis in meridiano conspiciuamn , t mane nimirum ac Vespere, intinhorizontem & polum , vel inter polum ac Verticem. D Favit etiam quodammodo publica temporum caltinitas. Quum enim ubntiguas: aliquot provincias invasistent potentissimi hostes , jamque imminens videretur hujus Urbis obsidio, cessaverant & apud Ephoebos aulicos, &in i Academia nobilium Austriae, δc in domestica institutiones Matheias k; adeoque totus huic exercitationi Uranicae Vacare poteram. Mulst quidem in hoc triduo contigit Rclipsis Solis , aut Lunae,*qualem MEM Rus habuit in suo ; sed non defuerunt duae immersiones primi satellitum JoVis.

Ad hanc observationum seriem peragendam, Speculas 2praeserrimeruit Observatorium inserius , contiguum siquidem, & ascensu non indigens, nisi pro sublimiore accessit ad sinstrumenta muralia. CEt profecto iri hiemalibus hisce stationibus longioris,morae, respiciendum erat ad beneficium sornacis 3 quae tamen satis remota est a tubis telescopici ut nec calidus vapor ad lentes Objectivas ascendere neque sumus camini fi Vento impulsus, turbare queat specierum ingressum. Maximam hujus laboris partem in messiusceperam 3 reliquas di stribueram dismesticis meis , quos ad nutum praesentes habebam. Ηorum duo, utpote amanuenses, praXim observandi didicerant, & si dera nOVerant, saltem praecipua , loca, ordinemque transituum. Duo alii erant idonei numerandis alta voce oscillationibus penduli, notandisque minutis secundis, quae ab horologiis indicabantur in obseNVatis transituum momentis. Haec aliaque ruditer, ut fieri selet, aci Ddd a ritumul

313쪽

insererem.

Praeter duo stiscitatoria, abat excitandis, convocandisque Observatoribus, qui per intervalla brevi semno indulgere potuerant; 'Neque tamen omnibus simul manere licebat, sed aliqui fiebant excursius ad Speculam , vel ut captarentur altitudines correspondentes , Vel Db immersiones Jovialium, vel in transitibus planetarum, siderumque primae magnitud ut observationes, atque horologia conferri possent.

Duo Londinensia s Grahamiana ) medio Solis motui ις ut semper

esse selent, aptata in hoc triduo; Isiquidem hiemali,*ambo acceletrabant, & quidem prima & secundae dieIoch secundis, postrema vero se cundis ΙΟ, quemadmodum inti testibat in transitibus lucidae Lyrae , Caprae, Strii, &Archuri, per tubos fi s. Malui tardeti haec tempora corrigere, quam pendulat protrahere ii ne motuum turbaretur

aequalitas. I i

Altera consueta reductio tem ris medii ad verum, locum haberet selumodo pro planetis proque Jovialibus: & ex datis brevi calculo elici potest. Pro transitibus autem. inerrantium siderum , superflua foret & inutilis 3 quippe noceret inflerentiis ascensionalibus, quas me tiuntur Astronomi per ' gradus AEquatoris, vel per horaria intervalla temporis medii. Verticalis dicectio Culminatorii, sive instrumenti a culminationibus Galli vocant IV frument confirmata fuit in prima nocte Tridui per altitudines corre*ondentes ur Caprae, ante ac posio ejus culminationem. Simili examine per Solem, tam ante, quam postmeridiem diei et' ' Tridui, & per Sirium at' notie post: Triduum, inno tuit eandem dioptram telescopicam parum deviare a Meridiano ; siquidem ab eo declinabat minus quam a s orientem versus. Eademque debuerat esse deviationis mensura, Occidentem versius in boreali plaga. Declinabat autem γ' , ut patuittex habito examine per stellam η sive ultimanv caudas Uria majoris. Paullo major haec declinatio prodibat, conferendo reditus ejusdem sideris ad Meridianum infra Polum ;si tamen exigi poterat , praesertim hiemali tempore, integra oscillationumJenduli aequalitas, & in numero δc in mensura. Quia vero hanminusculae aberrationes sub Ρolo, & in vicinia horizontis, vix sensibiliter turbare valent ascensiones rectas, quae supra Polum , sive in culminationibus desimi selent, malui ea pauca secunda negligere, quam per inutilem correctionem minimis immorari. Hoc qualecunque vitium Culminatorio remanserat , post tantillum variatas hinc inde AXeos rotationis, & Dioptrae telesc0picae positiones, quibus frustra me fatigaveram in observationibus stellae polaris,& V seu s in cauda Uris majoris, ut aequales prodirent disterentiae ascensionales in contiguis transitibus utriusque sideris, δc sii pra de infra lamina lapidea uita cum inventis altitudiam, priusquani bbservationum catalogo

Quae aderant, .alicuis e semulis invigil tumultuarie notata in appens

num gradibus, ipse revideb

314쪽

ciumiliasque porro non satis idoneas ad hujusmodi siibsidium inveneram, quia spe cierum angustus aditus, visionis claritatem imminuit ;amplior autem, directionis aberratione admittit. Quare frequentius inquirere tentabar in siderum transitus, an aequidistaront ab observatis momentis altitudinum a qualium, ante ac post eo dem transitus. Horum quudem si plures habentur, aueXamen adducti, iique in variis & valde distantibus Meridiani gradibus, judic ri potest de angulo, recto ne an obliquo, & jubo-

rum cum AXe rotationis Mejusdem Axis cum Mer, DE ORGANICO APPARATU ASTRONOΜICO

Polum. Quamvis enim conistingat instrumentum eX,

cte construi, & recte comstitui: lubricus & ambiguus est transitus stellae polaris, ob lentissimum ejus moin tum , & longiusculam assi haesionem filo dioptrico. Locus autem hic oppomtune sibi vindicat recensionem appendicis,utriqueCuluminatorio nostro adjectae post Observationes Tridui,

& postquam Sectio II

in qua utrumque describtitur, impressa fuerat. Usti siquidem adVerteram, ad evidentiorem Tuborum rectificationem : ut nempe Dioptrae telescopicae constituerentur normales ad , Xem rotationis, tutius quid. piam desiderari, quam com

sensum Dioptrarum simpli

315쪽

19 LIBER II. diano. Verum haec omnia simul una eademque nocte raro admodum assequi licet, & nunquam absque molestia , pene incredibili. Consultius itaque videbatur haec duo examina dirimi, eorumque prumum terrestribus objectis, alterum coelestibus alligari ; ut rectificatio progrederetur per numeros gradusque suos. Proinde Tubum recti cationis telescopicum, qui facillime apponi & amoveri queat, aptavi plano dioptrico HEFG, quod per fila utriusque Tubi fixi AB & CD duehum concipitur: & rectum esse ad

horiχontalem rotationis Axem demonstrant duo perpendicula, utrimque demissa, si constanter congruant plano ipsi, etiam inverse ; nimirum & quando Tubus AB dirigitur ad rinith , ut praecedens iconismus ostendit, & quando ad verticem convertitur Tubus alter CD. In posteriore iconishao apparet instrumentum horigonialiter durectum, Tubo ejus fixo AB ad Boream, altero C D ad austrum conueruso. Apparet quoque instrumento appositus Tubus recti cationis , imclussis atque adferruminatus annulis γ, quorum utrique normaliter

conselidati sunt duo coni truncati Q & R, nec non Τ & S, in directum oppositi, aequales & bini, circa eundem axem tornati ; ut pro libitu inserantur loculamentis & T, ad eorum congruentiam per ratis. Duo haec loculamenta, gnomonum instar inflexa, laminis EF, &GΗ sic adstricta sunt, ut axes iraminum aequidistent ab ipsis laminis, &praecise sint in plano dioptrico, per fila dioptrarum ducto, ut stipra innuimus, ipsasque laminas bisecante. In utraque igitur hujus Tubi positione , nimirum & quando coni Τ loculamentis insistunt, & literae V, annulis instulptae, situm habent rectum, & orientalem : vel quando ab iisdem loculamentis sulciuntur coni R, S, prioribus T oppositi, & literae γ, δ situm inversum habent, atque occidentalem, liquet conorum aXes ire in plano EFGH; adeoque ad propositum hujus tubi usum , non aliud requiri, nisi ut ejus dioptra telestopica constituatur in plano per ipsos

Ad id porro cavus est uterque conus Q, & R, perque centrahasium oppositarum, protensium filum dioptricum R, in communi lentium soco intra Tubum conspicitur, & locum occupat communis eos conorum. Cylindricum autem lentis objectivae loculamentum, excentricum est adhaerenti fistulae, Tubo immeria, qua circumvoluta, centrum lentis adducitur ad planum per axes conorum. Id facillime obtinebam collimando ad angulum remoti parietis, vel senestrae, aut tecti&c. in horeali Suburbio, Tubo illuc in recta positione, deinde in inversa directo. Siquae ut plerumque contingit, post inversionem a prodibat aberratio, secius volvendo fistulam lentis objectivae, prom vebat ejus centrum ad Orientem vel Occidentem, dimidio angulo aberrationis, ut fieri selet; donec ruinis collimando ad objectum, respondens plano dioptrico, imago ejusdem appareret in filo Tubi, ante ac post ejus inversionem. Sed jam ad Triduum.

320쪽

Die 13. Decembris Anno I7 I. Coelo sereno.

Transitus Solis per Meridianum.

s Macula magna Alia magna Alia majori usque ad

isis is

isis

isiso FTransitus inerrantium ahquot Aiderum N Planetarum.

Nomina Stellarum. '. Quadcifixo Austr. Αltit. visa. A. Quadr. fixo Bor. Altit. visa. B. Culminator. LYRA in fixo α I

ΟLimb. sit p. '

Cornu I

Lacertae α 4

I. Ursae majoris β et II. Ursae majoris ει a

Polaris et a Cox. Cassiopeae γ 3V. Ursae major. ε a Cing. Andromedae β α

Nominam