De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

281쪽

De compage interna horologii.

Ex hac delineatione Automati, a latere inspecti, & ex sequentibus internis prospectibus apparet, quosnam situs, quasve mensuras habeant ages, tympana, rotae, a quibus, intra laminas fixas detentis & uniformiter motis, sequa oritur mensura temporis, expressa per appulsus indicum ad numeros, fron

Laminae, quibus interna horlogii campages innutitur.

DUae sunt internae laminae, nimirum A A, BB aequales, fixae, verticales& parallelae, sex interclusis columellis A B adstrictae, quarum figura, non prorsus rectangula , apparet in adject is tabulis. Tertia CC externa sive frontispicii, quadrata aequidistat a du hus internis 3 & proximae A A per collumellas A C firme conjungitur.

Inter haste tres laminas moventur tympana & rotae in planis Verticalibus , plerumque diversis ,r quorum tamen singula sequidistant ab ipsis laminis. Axes itaque manent horiZontales ,Ἀorumque praeciapui moventur in laminis internis : reliqui minores in brachiolis, amisinternae laminae AA; aliqui etiam concavi circa fixos rotantur, & mobilibus aliis adhaerent. p . i. Spatium , quod occupat integra interna compages, dirimitur a media lamina A A in duas veluti concamerationes , quarum prior inter ambas internas laminas A A , B B spectat ad dist ibutionem mo- Fig. a. tuS, & ad temporis divisionem in minuta , & secunda, posterior alutera pertinet ad collectionem temporis in horas, diesque mensis.

q. II.

es , Impana, rotis, aliaque inter laminas internas

AB, BRFig. r. HUabus histe internis laminis sex insiti sunt axes chalybei I, II, III, IV, V & VI, qui laminas pervadunt, additis ad eorum custodiam externis laminulis. Axis infimus I majorem prae reliquis habet crassitiem, idoneam siquidem sustinendo ponderi appens b. In i protenditur ad eXtremam usque laminam C C, ibi perforatam 3 ut aditus pateat intromittendae elaVi, per quam circumvoluto aXe , siursum trahitur appensum pom

Axis

284쪽

DE ORGANICO APPARATU.

Axis III longius adhuc protenditur, nempe citra eXternam laminam CC usque ad 3, ubi jungitur minutorum indici, quem circum

Axis V quoque pertingit sere ad externam laminam CC, ut trubulum s s sibi leniter adstrictum circumagat, & normalem ipsi tubulo

indicem secundorum. Axis vero VI transit per incisaram laminae B B, & detinetur in 6 ab externo normali fulcimento, a quo virga penduli sustinetur in a. Prioribus quinque axibus adjecta sunt tympana & rotae, ut fieri selet in communibus horologiis. Axi autem infimo I adstrii bis est instar tympani amplior cylinder D D, interne concavus, eXterne vero excavatus in I 6. sulaos spirales, quibus attracti ponderis funis immergitur. Dum pondus d stendit, finis evolvitur, & cylinder lente rotatur una cum ipsi adhaerente concentrica rota infima E E 96 dentium 3 hincque motus propagatur ad integrum Automatum. Ρorro rota E E, sic & cylindro & axi communi adhaeret, ut quam

do per clavis manubrium conVertitur aXis, una cum axe cylinder ad partem oppositam , nec situs rotae turbetur, rieque motus ejusdem.

Ideoque cylinder desinit in prominentem annulum D 4 in conveXo kNratum, & rotae adjectus est consuetus ObeX elasticus, lai, cessante opposito motu cylindri, hujus pristinam rotae adhaesionem rotintegrat, ut in sequenti tabula uberius patebit. Reliqua tympana , omnia chalybea utpote cum chalybess axi-hus cusa) pleraque in adjectis firmata sunt rotis 3 nimirum tympanum Ff , I 6 dentium, in rota G G dentium 96 3 tympanum ΗΗ, dentium I 2, in rota ΚΚ 9o dentium: duo haec tympana prominent citra eorum rotas, uti etiam cylinder D D, ad partes nempe laminae A A. tympanum vero LL, Ia dentium, firmatum est in rota FIM, dentium 8o, & prominet ultra rotam, tympanum denique M M,IO dentium, distat a rota serrata ΝΝ 3o dentium, quae adstricta est communi axi V V per assixum

tubulum V.

Axis VI tympano caret ; sustinet autem sibi affixani, & simul cum ipse ostillantem ancoram O Ρ, quae per alternos appulsus ad rintam serratam ΝΝ, motum ejus moderatur ope clavusae d 6, ad aXem , aliquantum obliquae, & ipsi adstrictae per surculam 6, in δ' inflexae, & lubere pervadentis in β penduli Virgam αβ. Duo alii parvuli axes 7 & 8, trans ampla foramina laminae A A, ultra citraque prominent. Ρrior I sustinetur a brachiolis QRS, normaliter inflexis , & ipsi laminae A A utrinque adstrictis, in iisque Vol Vitur una cum ejus tympano v 8. Posterior Z assixus est unicoongiori brachiolo P T V in lamina eadem A A firmato. Circa hunc Fig. 1

285쪽

LIBER II. stabilem axem gyratur rotula quaepiam impellens, ut infra dicetur, annulum dierum mensis. Fit. A. Ad internas quoque laminas pertinet additamentumA'. 4, quamvis extra ipsas appositae & quidem in situ inverse ) ne conspectum

axeos minutorum adimeret. Hoc artificio continuatur motus eo tempore, quo sursum trahitur pondus appensum i . ne interruptus maneat cursus horologii. Fig. 4. Porro in hoc additamento concipiendus est agis arinormaliter

insitus laminis A A, B B; pars nimirum a pervadit laminam A A; pars autem b detinetur in lamina B B, & quidem jacet hic axis in horizontali plano axeos ΙΙΙ, atque ita distans a perimetro rotae minutorum , ut tenue normale brachiolum b d instar vectis, occurrere pos sit ipsi rotae minutorum , & aliquem ejus dentem impellere, ut in s quenti tabula ostenditur. Ρroinde brachiolum h d, ut contrahi, protrahive queat, duabus partibus constat ; nimirum exigua regula b c , cum aXe is b cusa, desinente in ansulam normalem c , & cuneolo d, qui mobilis est in acceL sum, vel recessum ab anfusa c, siquidem assigus tereti clavulo, libere pervadenti & ansulam c, & axem ab , junctoque in e laminulae es et,sticae, firmatae in . ut resiliat in Alia quoque laminula Verticalis elastica , cujus suprema pars adstricta est lautinae A A; pars autem infima resiliens, nititur in aXem ah, eundem cietinet in situ, ipsi assignato 3 donec admota manu per manu-hriura, aut Vestem, parti aXeOs a u prominenti aptatum, Volvatur ipsemis, quantum eXigitur, ut brachiolum b d ascendat ad occursum rotae minutorum, inque suo descensu ipsam impellat. Hujus manubrii, aut vect is pars altera , sive dextera desinit in teretem normalem claUulum, qui prominet in extimo limbo laminae frontispicii , dumque in stubj cita scissura deprimitur , ascendit pars altera , sinistraque manubrii, &detegit aditum ad axem infimae rotae. Post reaptatum ponderis descensum laminuta elastica resiliens, manubrium pristino filo situi r stituit.

Axes, Impana , rotae, aliaque inter laminam internam

AA N externam CC Fig. a. A Xi III, sive minutorum axi, leniter adhaeret verticalis rotula II, A L so dentium, conselidata concentrico tubulo, qui axem ipsiam, citra laminam A A magis attenuatum simulque cylindricum ambiens, eXtra laminam C C desinit in parallelepipedum, fere d extremum aXisperis

288쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. impertingens. Haec tubuli extrema pars insita manet centrali annulo in. dicis 3 4, in sua positione detento per externum obicem, axi assiXum. Rotulae atque crassiori eXtremae parti aXeos III, citra lambriam A A non nihil prominenti, interjecta est laminula triangularis elaostica , quae a tubulo per impulsum externi obicis compressa, ipsi rotulae adhaeret, eamque cogit una cum me secum rotari, neque resistit Velociori rotulae motui, quando indeX admota manu pro lubitu volvitur , & ad cujuslibet minuti lineam adducitur , cessante interim , vel progrediente consiueto Automati motu3 quo quidem artificio vulgaria

etiam horologia non carent.

Rotula II aliam impellit g h, sibi aequalem & totidem dentium,

firmatam in axe 7, cui adjectum est tympanum v T, IO dentium. Eandem rotulam g g integram sere tegit oblongum , & luminae A A utrinque adstrictum sulcimentum stabilis concavi axis, si ve imbuti, praefato tubulo rotulae Ig superadditi, qui ad laminam CC petatingit, & crenulam habet convexam, Orificio contiguam. Hunc stabilem axem alius ambit mobilis tubulus concentricus,

duabus conjunctis rotis, nempe majori III IO dentium, a tympano a impulia, atque minori mn 3o dentium, quae instar tympani agitat l, teralem rotam n n 6O dentium, consblidatam concentrico tubulo, lamianam A A pervadenti, & axem stabilem 8 ambienti, adeoque circa eumdem volubili. In uno radiorum rotae v n prominet normalis clavulus o, qui simgulis diebus pervenit ad internum contactum annuli dierum mensis, &unum ex ejus 3I dentibus impellit; sicque numerum dierum mensis ad frontispicii senestellam protrudit. Annulus p dierum mensis, in concavo serratus, & in conveXo circularis , utpote centro carens, detinetur a tribus trochleolis', rvolubilibus circa earum aXes , laminae A A adstrictos , ejusque annuli rotationem juvantibus. Rota demum horaria & extima s A laminae C C contigua, comcentricum habet internum tubulum, qui praefatum mobilem amplectitur, ad ambas conjunctas rotas II, netmspectantem; ipsis autem rotis adhaerere cogitur hic tubulus, detentus a bisurcata laminuta , insita praedictas

crenulae circulari.

CAPUT ΙΙΙ.rotis X tympanis horologii a fronte inspectis.

Hactenus quidem integram Automati compagem internam attigimus , & in tabula praemissa exhibuimus. Quia vero a latere non nisi axes, columellae, aliaque ad laminas concamerationum normalia, integra conspici possunt: eo ,

289쪽

LIBER II.

rum autem, quae verticali sunt, & a laminis aequidistant, solummodo longitudines, & crassaties apparent, eXpedit rotarum praecipue, tympanorumque non latentium, prospectus oculis subjici, nec non ex dentium numero & impulsu, mensuram motus evidenter ostendi. In apposita porro tabula, & in sequente retinentur numeri & literae ad indicatio nem agium, rotarum &c. in praecedonte adhibitae: ita enim utraque facilius cum eadem conferri poterit

Pronectus interiorum rotarum, to anorumque

adhaerentium N ancorae oscillantis. IN hac tabula non nisi unica ponitur verticalis lamina , nimirum interior B B, ad quam normaliter insistunt axes & columellae: hae per earum bases , illi vero per minores sectionum circulos indicantur. Rotae autem, earumque aXes ab eadem lamina aequaliter distant. Albtera interna lamina, si adesset, integrum prospectum adimeret. Supra monuimus a cylindro D D, qui ab evoluto fune D D rottatur, inchoari motum Automati. Hujus cylindri basis interior, promunens in annulum, in convexo serratum, sive dentibus a rectet serrae instar incisum, jungitur infimae rotae E E per obicem c, te cl=quet limbo ipsius rotae aptatum, mobilem instar vectis circa suum aXem, a quo detinetur , & ab arcu elastico a h si assultum. Obicem hunc, denti prOXimo insistentem , dens ipse protrudit, & cum obice rotam, ut cum cylindro rotetur. Quia Vero cylinder D D ope manubrii, ad axem I applicati quandoque gyrari debet motu opposito motui rotae, ut nempe retrali tur funis, inque cylindri sulcos implicetur, ea est dentium figura &positio , ut singuli, dum cylinder gyratur , obicem elevent, & sub ipse transeant ; post transitum vero sibimet ipsis reditum ad partem oppositam, vel recessum ab obice occludant. Cessante itaque motu manubrii, obex illico praevalet, & rotam denuo cylindro conjungit iutque ab hac adhaesione non recedat, quum axi I, cylindro & rotae communi, reliquarum instar adstricta non sit, addita est: laminula circularis, insita crenae aXeos I. Ut denique rota E E, quando funis reta hitur, a consueto motu non cesset, ut in vulgaribus horologiis conti

git, jam supra innuimus, quidnam additum fuerit, & adhuc infra dicetur. Ex hoc prospectu Iiquet axes I, III, V & VI in eodem vericali plano existere; reliquos autem II & IV in aliis duobus planis positos esse. Liquet etiam ex laterali conspeehu rotam infimam EE, & IV.' M N in eodem plano moveri, & quidem parallelo laminae B B, cui propior est rota minutorum ΚΚ; reliquarum vero maXime remoVetur rota

serrata Ν Ν, & huic imminens ancora O Ρ R. Si