De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

292쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.

Si ad motus distributionem attenditur, 1' infima seu prima rota E E 96 dentium unico sivo gyro sexies circumagit tympanum FF dentium 16, simulque rotam secundam G G , tympano eidem adstrictam. α' Rota G G 96 dentibus pariter incisa, in singulis revolutionibus octies convertit tympanum Η Η dentium Ia, & huic tympano

conjunctam tertiam rotam Κ Κ, quae minutorum rota Vocari solet, quia revolutionem suam intra 6O minuta horaria , sive per integram

horam absblvit ; ut ostendit indo , ipsius rotae axi adstrictus, qui pera

currit circulum minutorum in lamina si ontispicii,

Rota itaque prima E E semel gyratur eo praecise tempore, quo tertia rota Κ Κ conficit 48 gyros 3 adeoque horis 48. Porro cylinder D D una cum sibi iuncta rota E E Gratur per

evolutionem finis ex integro quolibet cylindri sulco, quare quum demtur sulci sexdecim cum dimidio, funis integer evolveretur 33 diebus, totidemque duraret motus Automati, si pro integro ponderis appensi descensu, capsae altitudo sussiceret proinde quum aliquid dematur oblongitudinem appensi ponderis, numerus dierum parum eXcedit mensis periodum. Hinc singuli mensium recursus eligi selent ad reaptationem horologii. 4' Rota minutorum, sive tertia ΚΚ 9o dentium, per singulos gyros agitat septem vicibus cum dimidia tympanum dentium 1a, ab ejus rota M M occultatum. ' Rota M M 8o dentium, octies circumvolvit latens aliud tympanum Io dentium, aXi V aptatum , & externum indicem secundorum , eidem axi adstrictum , simulque rotam quintam Ν Ν, sive secundorum rotam, ipsi axi V cohaerentem, dentibus 3o instar serrae imcisam, quae a Gallis L roue de rencorum , seu rota occursus vocari selet. Itaque singuli gyri rotae minutorum complentur eodem tempore, quo 6o gyri rotae secundorum ἱ atque adeo singula minuta prima dividuntur in 6o scrupula secunda, quicumque fuerit Automati motus, a

celerans Vel retardans.

Quia vero expedit, & potissimum interest hunc motum aequabilem fieri ; ut partes & partium particulae , in quas ipse dirimitur, esse queant mensurae diei solaris mediae, oscillanti perpendiculo, supra descripto , selerti artificio adjuncta est Anchora O Ρ in, communucato motu cum perpendiculo eodem oscillans.

Haec verticalis Anchora chalybea , indurata & exquisite polita, cohaeret in O, supremo aXi V I, & imminet coronidis instar, ultimae r tae N Ν , quam supra, rotam occursus Vocari monuimus. Ρalmulae Ρ t, es paletes) alternatim occurrunt dentibus ipsius rotas, quae gyratur juXta numeros, circulo secundorum adscriptos , sive juxta litte-Z et raS

293쪽

LIBER II.

rasu, κ, I: secies nempe vel basis superior P r palmulae prioris & dentrae Ρ t occurrit denti r ; facies autem inferior Q v palmulae alterius sinistrae ine occurrit denti v , qui duodecimus est post r. Quando hae palmulae ad dentes appellunt, in mutuo collisu crepitus editur, haud parum resonus , praesertim in horologio, quod ob ejus situm, inferius appello 3 auditur enim in toto atriolo, & in cam

ra contigua, quando patet accessus. Quia tamen Occursus obliques contingit, dens in hoc collisui inon concutitur , neque retrocedit, ut

in vulgaribus oscillatoriis, in quibus occursu dentis 3c anchorae, in nisesta sequitur dentis concussio , quae ab artificibus vocatur L Manis de Phorologo. Manet autem dens impingenti palmulae contiguus, m netque tantisper immotus , ut apparet eX tantilla quiete indicis secundorum , quae, licet fere instantanea, si issicit ad decernendum temporis momentum , quo scrupulum illud secundum abselvitur, & juvat ad genuinam ejusdem scrupuli numerationem. Singulis itaque scrupulis secundis horariis momentanee interrumpitur descensus appensi ponderis 3 cujus proinde nulla sequitur acceler tio , alias continuo gravium descensii communis : & nulla hinc inaequalitas ad rotarum gyros transmittitur. Praedictae palmularum hases Pr, curvaturam habent amcuum circuli, α O per P, r , υ, indescripti, qui peripheriam rotae N N intersecat in r & v. Ad alterutrum ex hisce punctis dum pem venit dens quilibet ejusdem rotae, detinetur ab interjecta occurrente palmula, gyrum ejus occludente 3 adeoque tantillum sistitur, ut supra indicavimus t & quidem in fine vibrationis a lente peractae, usque adsequentis initium. Ipse vero dens palmulam, in occursu sibi adhaerentem, non ita detinet, ut cum ipse quiescat; imo quicquid collisu &astrictu retardat, per subsequentes impulsus abunde redintegrat. Quamprimum enim obtusus palmulae angulus r, Vel v a periapheria rotae N N recessit, dens, qui detentus fuerat, denuo movetur,& motu suo faciem ipsius palmulae lateralem & obliquam τὰ apemen,

r t Vel vis impellit, ut & ipsa recedat: perque hunc recessum , basis altera Oppositae palmulae ad alternum proximi sibi dentis occursumis

accedat.

Per hos si accessivos impulsus , qui per clavulam, axi ejusdem anchorae adstrictam, & virgae lentis oscillantis inductam , ipsi lenti con municantur , durat cum Automati motu lentis ipsius oscillatio , quae alioquin ob aeris praecipue resistentiam brevi cessaret. In arcu orichalcico , capis horologii sibi, lente adstricto , & in gradus decadesque minutorum divisis , inchoata utrinque division a linea media, sive a puncto perpendiculi quiescentis, habetur hujus integrae oscillationis mensura 3' 3O insuperiori horologio, eodemque

296쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.

que sere in altero inferiori. Duo haec Oscillatoria interdum 4 vel f continuis diebus in eodem scrupulo secundo consentiunt. In tabula praecedente profertur laterale brachiolum b d, stipra descriptum , O quod ab externo manubrio, sive parte inflexa vectis eleutatur, ut in ejus descensu dens elasticus dimpellat rotam ΚΚ, quae absque hoc impulsu quiesceret, dum per funem D d sursum trahitur appensum

Laminuta elastica S T, post brachioli elevationem resiliens, nititur in partem T infimam palmulae T Z, utrinque prominentis in aXeb, in vicinia nempe alterius internae laminae A Α, cui adstrictam esse in S laminulam elasticam S T ibidem monuimus. Duo teretes clavi δ limitant ascensum & descensum brachioli. Lineae autem, punctis signatae indicant ejus situm, quando ad quietem vergit post ultimum rotae impulsum. Ipse vero axis , prominet citra laminam A A , ut in hac postr ma tabula, ubi apparet aptati manubrii, seu vectis pars dextera b c, &altera interna sinistraque , d, quae attollitur, dum illa deprimitur, & in lamina frontispicii patefit aditus ad elevandum pondus horologii.

f. H.

Prostectus rotarum , ad alteram horologii concamerationem

flectantium. SI ab integra compage Automati unica demitur externa lamina sivo frontispicii, habetur, ut in apposita tabula, prospectus hujus conc

merationis contiguae, in qua III. axis,sive minutorum citra internam Vertucalem laminam A A prominens, aliis axibus, rotis ac tympanis motum suppeditat ue merito itaque dici potest in hac altera concameratione pru

Huic mi quatuor aptati sunt concentrici tubuli,supra descripti, F quorum heic annulares selummodo sectiones apparent. Eorum primo, sive intimo, qui agi primario leniter adhaeret, cohaerens interna rotula I g volvitur simili gyro, quo externus minuimrum index ; ipsa vero rotula I g agitat alteram I b, sibi aequalem totudemque dentium, ad partes oppositas una cum ejus axe 7 & tympano v I, ut que latente. Ρroinde rota I I, quam vocant horariam , tertio tubulo conselidata, utpote a tympano v I impulsa, simulque cum e dem rota progrediens limbus S t circuli horarii, quarto tubulo adhaeremtis , volvuntur juxta numeros circuli minutorum ue adeoque horarum numeri, ut in hac tabula 6, 7, 8 &c. eidem limbo S i incisi, descen. Aa a dunt

297쪽

LIBER II dunt a dextra sinistram versius ad indicem fixum , qui prominet in encisa lamina frontispicii, ut ibidem indicetur hora completa, & proxime complenda, sive quae labitur. Rotula vero m n, firmata super altera majore sive horaria I I, citacumagit ad partes oppositas lateralem rotam n vae me frua dici Q let, & gyratur circa parvulum aXem 8, supra indicatum. In radio

quopiam hujus rotae menstruae v n prominet normalis clavus o, qui quotidie circa meridiem pervenit ad quempiam dentem e annuli serratip qr, eumque promoVet ad destensum, dexteram Versus ; sicque appa ret in infima senestella congruus numerus dierum mensis.

Scholium.

Vm pridem vulgata erat haec circumvolutio annuli dierum me is, NI in horologio Hugeniano ascendebat circu secundorum ad indicem

xum: b) hinc facile colligi potes , diu quoque cogitatum fulse de rota

tione circuli horarii. Placet vero arti cibin , N ad usum communem expedit extare horarum numeros formae majoris, s sabili fimbo incisos. Caeterum nihiI interes, quomodocunque horae indicentur, a mobili ne indice , ut in civilibuτ horologiis , an a m , ut in hisce oronomicis et, quoniam in horum usu praecipue refici let ad minuta , o secunda horae, quae jam ante innotuerat, via pos obvervationem absque ulla ambiguit te innotescit. At non parum interes secundorum indicem non impiscari, neque obtegi a grandiori horarum inace, ut initio hu Sectionis monui-

Jam vero si libet rotarum & axium positum ac divisionem perpendere, facili ratiocinio elicitur , U Rotulam so dentium, utpote una cum indice minutorum ab eodem axe primario circumactam, ab e que agitatam aequalem alteram g h, totidemque dentium, nec non ejus tympanum UI IO dentium, suos simul gyros abselvere per integram h

ram.

a' Eodem tempore, sive singulis horis, a tympano v a impelli Ιo dentes rotae horariae IIIao dentium, sive duodecimam partem limbi circularis St, qui simul cum rota II progreditur ad easdem partes, adeoque integram horam ad indicem horarium fixum descendere in singulis gyris indicis minutorum. 3' Rotulam mn 3o dentium, utpote iunctam rotae horariae I lin singulis suis gyris, sive horis Ia, impellere 3o dentes rotae menstruae dentibus 6o incisem; adeoque integram hanc rotam menstruam post 24 horas suum gyrum complere 3 proinde singulis diebus a clavo o alium subsequentem dierum numerum ad infimam senestellam adduci. Sohsmi

299쪽

Scholium.

I nfra impressa erat Anchorae Grabam Iadscriptio , quum ru-I mem, qui noverat in hoc me argumento .ssari, aliam Mediolano iransmi t Vindem Anchorae deseriptionem , quam mihi nondum inno-iuise recte opinabatur. Desumpta es ex edis enioris Thi iii Libro, a)quem nuperTaurini ucqui verat. Eam,prout Eximio, iro mecum m- municata es, ad uberiorem argumenti hujm illa rationem subjici volui. ,, b) Fig. I9. est un ech,

te Sieur Graham Horioger de Londres. Ita regie, que j'aytrouVee, & qui me paroitasseZ convenable pour te sommer est d' eloigner te centre de pancre de la circonfierencedu diametre du Rochet, com- me la figure te presente. Ilfaut placer sen centre sur laligne perpendiculaire t ensuite diviser te Rochet en 3O parties, en commen ni paria dite ligne perpendiculaire,& prendre les denis, qui con-vienent lemieuXsiur via' arcdecrit du centre de l'ancre , pour formertes paletles,& faire, quera-guille des secondes ne recule potnt. Volcy comme cet echapementagit. Ita partie A vient, par Gemple, d'echaper. Celle E reqOit fur la partie circulaire te choc de la dent du Rochet, la vibration sesfaisant. La palette s'enince beaucoup dans la denture, qui est asseZ prosonde pour que l'ancre ne touche pas te fond. La vibration r venant, te Rochet reste toujours immobile , & Ka Saction que torsque te plan incline se presente a la potnte de la dent, pur lors la dentagissante oblige pancre de s'ecarier , & en echapant la dent c, ira p- , , pe fur la face circulaire de la palette A& est retenue jusqu'a ce que,, sdia plan incline se presente ; pour lors la dent du Rocher cesse d'etrefixe, en sitivant l' incline de la palette, ce qui oblige pancre de Uecar- ter de pautre cotes Cet echapement a la propriete d'agir avec fori peu de force mO- trice; de n'etre pas susceptibie deschangemenis, qui arrivent paria suileice qui fait qu' il est plus constant que les autres a conserver sa jus esse.

300쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.

- Ι 'aimille des secondes reste Hesur chaque division, ne lavit tant que pour sviter sur un' autre. Je crois cet echappement preferableain autres, tant pour sa selidite que pour sa simplicite: cependant ilfaut convenir qu'il a plus de frottemerat que celui a deuX leviers, parceque les Paletles ne sent pas formees d' une ligne de direction 3 mais comme ces sortes de Ρendiales soni peu de Vibration, cette augmentatiocide similement ne peut causer de Variations sensibi es.

In hae versione latina libuit sensum, potius quam litteram

prosequi.

Fig. 19. indicat actionem Londinensis Anchorae Grahamianae, crujus palmulae immotam detinent rotam occursus, ad singula secunda horaria. Regula, quam inveni, quaeque ad id satis idonea mihi via

detur, ea est, ut centrum Anchorae remOUeatur a circumferentia r

tae, tota hujus diametro, sitque in Verticali linea per centrum ejusdem rotae; ut figura repraesentat. Deinde secando perimetrum rotae in go partes, inchoando ab eadem linea Verticali, sumatur dentium num rus con mentior arcui, qui ab Anchorae centro describitur, ad formandas Ρalmulas, quibus obtineatur, ne index secundorum quidquam retrocedat. Ita vero Ρalmulae in dentes agunt.

Quam primum Palmula v. gr. Λ e sit, altera B in parte sua concava excipit collisiam dentis oppositi, pergente vibratione. Paumula valde desidit in dentium crenas, abunde prosundas, ne fiundum attingat. Redeunte vibratione, rota semper immota remanet, neque agit, nisi quando planum Palmulae inclinatum cuspidi dentis occurarit. Tunc dens motum reassumens , Anchoram recedere cogit, ipsa evadente, dens alius C collidit faciem convexam Ρalmulae A. retineturque usque dum planum ejus inclinatum recurrat. Tuna vero dens rotae quiescere desinit, prosequens planum idem inclinatum, adeoque compellens recessum Anchorae ad partem oppositam. Hujus Anchorae proprium est agere per quam parva Vi motrice, neque subest variationibus, quae alias in decursu contingunt, unde fit aliis constantiorem esse in motus aequabilitate servanda. Index secundorum cuilibet divisioni fixus insistit, eam non des rens nisi transiturus ad contiguum. Anchoram hanc aliis praeserendam puto, tam ob eius seliditatem quam ob simplicitatem. Concedendum tamen est frietionem habere majorem ea, quae constat duplici vecte, quia Palmulae formatae non sunt ad unicam lineam directionis. Quia vero hujusmodi Ρendula exugua vibratione oscillant, hoc frictionis augmentum nequit sensibiles variationes inducere.