장음표시 사용
641쪽
hoe una decernunt 497. Neot nae. . Enimvero qui una idem decernunt, inter ic conveniunt s. 6 cm.). Qua obrem sit pacisceptes paelia in dii solvunt, inter se conveniunt, quod neuter ab altero exi re velit, quod ex pacto libi de-
bebλtur. Conventio haec pactum di luentium actui, quo 'dissolvismr, eodem modo mest, quo ante promissionem inesse ostendi. mus u. u. 32. , ut Adeo plura eam in rem dici non sit opus.
f. 84s. Verus πυ- Pactum pristinam pacto novo contramis a contrahentibus dissos dus, quo pa- vitre. Etenim si contrahentes pactum, quod inivcrunt, itectum a con-rum diolvunt, sibi invicem promittunt, quod neuter ab L. trahenribus tero cκigere velit, quod ex pacto sibi debebatur s. 8 et . , &iterum ἀρ de eo inter se conveniunt s. 843. , consequenter in mutuas Jlvisuri promissiones consentiunt f. 699. . Enim cro istiusmodi conventio pacturis est 3. 788 P. Quamobrem pater, p*ctum pristinum pacto novo contrario a. iatralientib*s dissolvi.
Atque nunc demum intime perspicitur modus. quo pactum c semel initum a contriinentibus di sibi vatur, A quod pacti disso.' dutio non mious, quam pactum ipsum, quod dissetvitur mutua fide nil nar s. 737.4. Sed plura dedaac pacta dissolvendi modo addere nolumus, ne justo simus .prolixiores, cum quae de eo dici adhuc poterant, ex anterioribus facile deducantur. ε g. 846.
. , hactam -- liter 'rium v let, antequam in scriptumam referatu i ak Pacta enim fiunt mutuo consensu paciscentium in eandem ves Miamin e dem piOHiission T 880. Quamobrem cum obligatioia in is non contraliatur nisi prQmit endo I93. . obligatio stet Gerator. adest, quamprimum consensuν iste Lait declaratus, con' ' ' sequenter .non alia de causa pactum in scripturam refertur, quam ut in posterum certo constet, de quonam fuerit coam
642쪽
De modo Iese aduri obliganssi.
ventum. Patet itaque naturaliter valere pacta, antequam inscripturam referantur. Si seriptura ad pacta convalidanda foret opus, pactum nullum eonsistere posset, nisi in scripturam suisset relatum: quod quam sit a veritate alienum, nemo non intelligit. In script ram rediguntur pacta, ut, quando controversia oritur de eo, quod ex pacto debetur, id probatu non sit dissicile, aut prorsus impossibile, & ut praescindantur lites de eo, quod debetur, alua facile oriturae ae lubinde non terminandae: non vero eo fine, ut valida Melantur. g. 847. Si convenit. interpacificentes, ne visa acta-, aηterram faeris inscripturam relatum Usubscriptum aut etiam stimorequam utrumquefactum non est validum. Etenim pacta triuiuo
consenis perficiuntur s. 788. , adeoque a Voluntate paciscen iis tium pendet, quandonam consensus ipsorum immotus intelligi , ἡ ἔdebeat. Quamobrem cum conveniunt inter se, conlansium non cante pro immoto haberi debere, quam ubi pactum fuerit scripturam relatum & subscriptum, immo etiam sigillum inpressum, nec ante immotus intelligi potest 3. 4 a 8. . Quoniam itaque consensus non ante adesse intelligitur, quam pactum in scripturam fuerit relatum & subscriptum, immo etiam obsignatum, sine consensu autem mutuo pactio nulla fieri potest 8 1 9.); nec pactum esse potest validum, antequam in 'scripturam fuerit relatum, subscriptum, immo etiam sigillo munitum, si inter paciscentes expresse conveniatur, ne ante
ualidum sic Ouota animum ad demonstrationem attendas, sacile animadvertes conventione paciscentium non mutari naturae I gem, ut scilicet obligatio nascatur non ex consensu, sed ex conventionis in scripturam relatione, nominum subscriptioneflc. sigillorum impressione. Quando enim convenitur, ne ante
643쪽
adversus violatorem fata. Pactorum violatio
valeat passiim , quam haec suerint frua; paciscentes saltem. nolunt se pro consentientibus haberi, antequam contractui in 'scripturam relato nomen suum subscripserint, & sigillum ap- , posuerint: unicuique autem liberum est, quibus lignis consensum suum indicare, & in quodnam tempus eum diiserre voluerit, reservata sibi ad illud usque tempus libertate animum mutandi. Ceterum ita etiam pacisci poterat, ut pactum qui- . . . . dem statim sit validum, nec concedatur ab eodem resilire.. quamdiu in scripturam relatum minime fuerit; se tamen non ante vim suam exerat, quam in scripturam fuerit relatum, nomina fuerit subscripta & sigilla impressa. Quoniam enim promissiones fieri possunt in diem ; de quo nullum est dubium ; nec in dubitationem adduci potest, conventionibus prae-fim posse pro arbitrio paciscentium terminum a quo. Quemadmodum vero pacta in scripturam rediguntur, ut integra eorum conservetur memoria, id quod inprimis opus es quando eorum duratio ultra hominum memoriam extenditur; ita nomina subscribuntur, ne quis dubitet eam GVera suisse contrahentium mentem, quam scriptura exprimit, 3c sigilla apponuntur, ne de veritate subscriptionis dubium superesse possiti
N. rabier lamini competit jus tessi a restis eum, qui pacta non sinuat. Etenim qui pacta non servat, prassiare non vult
id, ad quod ipsi praestandum suo consensu obligatur g. 388. 43od. Sed naturaliter homini competit jus belli adversiuscum, qui praestare non vult id, ad quod praestandum ipsi con- scnsu suo obligatur 3. 4o8. . Ergo naturaliter homini com- fpetit jus belli adversus eum, qui pacta non servat. s. . 849 Quoniam homini competit jus belli adversius eum, qui pacta non servat V. 848. , sinitiosactorum justa belli causa es.
Hoe nimirum bello persequimur id, quod interest, pacta lnon fuisse servata et quod adco an casu particulari facile deter
644쪽
minatur. Et eius utique habenda est ratio in deliberationibus de bello suscipiendo. s. 8s O.
Plura de pactis in genere demonstrare nolumus, non inm-mbdo, quod ex iis intelligantur, quae de promissionibus de-ra demonstrata sunt in anterioribus g. 8ooq; Verum etiam in genere quando de contractibus& paetis gentium sumus ainu i, cantari' suppleri poterunt, si qua adhuc desiderantur generalia, unde particularia pendent, cum tunc eorum usus statim appareat, iisdem per particularia lux quaedam affundatur, ut nant cla- riora ac facilius comprehendantur, eademque hoc pacto fa- cilius memoriae infigantur & eadem retineantur. Accedit, . quod ita ctiam consulatur iis, qui artis inveniendi rationem habent, ut perspiciant, quomodo particularia non tantum ansiam praebeant cogitandi de universalibus, veriun etiam via haud raro faciliori ac tutiori ad ea ducant: id quod instituto . nostro maxime convenit, qui, quod jam aliquoties monuimus, satis tamen inculcare non possumus, lectori quoque tacite methodi tam syntheticae, quam analyticae regulas ac usum infinuare volumus idem cum Seneca statuentes, quod longum sit iter per praecepta, breve per exempla.
De Asseveratione, Jurejurando & Volo.
Asseierare idem est ac conscientia siua teste uti veritatis Asi orati
dictorum: ut adeo vis eratio sit probatio veritatis di- ροώβ. ctorum per conscientiam testem. Patrio sermone di- citur die Eetheutans. Fiss a Assere-
645쪽
Asseveramus nimirum vera esse, moraliter scilicet, quae dicimus, ne de veritate dictorum fit dubitandum. Nisi tibi eonstet, quod assimatur, vel negatur, esse verum, probandum est, ut de voeitate constet. Asseveratio igitur probatio est, qua veritas dictorum evincitur.
I. 832. Pratre dicitur, qui Deum invocat testem veritatis dict & vindicem mendacii ac perfidiae: ut adeo Furamentu msit invocatio Dei tanquam testis de veritate dictorum & vin-
E. m. Testis judiei iurat se vera dicturum de eo, quod ex
ipso quaesiturus est. Dixit adeo se vera dicturum de eo, quod interrogabitur. Ne judex vel alius, cuius interest, dubitet, ipsum, cum a judice interrogatus respondit, vera dixisse, Deum tessem invocat, quod habeat animum dicendi verum, quando interroginitur; eundem invocat vindicem mendacii, . . si animum non habeat, quem se habere dicit, ae perfidiae, sinterrogatus salsum dicat, mutato animo. Juramentum adeo' definimus in fignificatu recepto, ut non solum sussiciat Deo teste uti veritatis dictorum, verum praeterea deposcenssa si poena divina tam mendacii, quam perfidiae. Eis enim supponamus Deum per se esse vindicem tam mendacii, quam perfidiae, fi testis veritatis dictorum invocatus fuerit; disserunt tamen adhuc a Deo puniri & poenam divinam in se depost re, quemadmodum etiam in humanis accidit, ut poenam deposcamus in nos delictum commissuros, quamvis per se judex idem punire soleat, ubi voluerimus eum tanto securiorem esse debere, quod a delicto nos abstenturi smus.
I. 8 3. saana in dubitet, te moraliter verum loqui, nee hoc constare is fila, aemia eo, H Psi ver βρ πιῶ Veritas dictorum probari ne is, a, si fomproba, pcr cons cotissm, - Dc- essem. Etenim si quis dubitet,
646쪽
De Asse veratione, Iurejurando Volo. 597
num moraliter verum loquaris, probandum est, verba tira disper eam eum cogitationibus tuis convenire Is o. . Quandove fiantiam hoc constare nequit ex eo, de quo verba fiunt, cum nemo aut Deum praeter te s. a 3. Psch.9, & Deum norit cogitationes tuas f. testem. a 3s. Theol. naid, nemo etiam praeter te & Deum per echim habet verborum tuorum cum cogitationibus tuis convenientiam. Quamobrem pater, si quis dubitet te moraliter verum loqui, nec hoc constare possit ex eo, de quo verba fiunt; veritatem dictorum probare aliter non datur, quam per
conscientiam, aut Deum testem. Quando probare potes logice verum esse, quod dicis, ex
eo etiam constat, te moraliter verum loqui, adeoque non opus est, ut Veritas moralis probetur: probatur enim per hoc,
- - quod logice verum sit, quod dicis, & logica veritas tibi sit perspecta. E. V. Si dicis, hoc anno Mercurium per solem transiturum, & alter dubitet, num moraliter verum loquaris, tu vero ipsi ostendas ephemerides, in quibus phaenomenon prindicitur; hoc ipso patet veritatem logicam tibi esse perspectam& te moraliter gerum loqui. Enimvero hoc non semper succedit, quando veritas moralis in dubium revocatur. E. gr. Si
testis promittit judici, se ad quaestiones sibi propositas verum
dicturum; ex ipsa re, de qua quaestiones proponuntur, comstare nequit, num tu ad eas respondens Verum loquaris moraliter. In hoc igitur casu te moraliter verum loqui probare non potes nisi per conscientiam, aut Deum testem. . Similiter si dieis tibi esse animum hoc, vel istud faciendi; num re- . vera animum habeas, nemini prarier quam tibi ac Deo constare potest. Quamobrem dictorum veritatem nec probare caliter potes nisi pur conscientiam aut Deum testem.
647쪽
M certus; agmerare hoc irere. Etenim si quis dubitet te moraliter verum loqui, ejus tamen intersit, ut de veritate dictorum certus sit; dictorum veritas probanda est. Quoniam tamen hoc ipsi constare nequit ex eo, de quo verba fiunt, mr poth. probatione alia opus est. Enimvero cum in hypothesi propositionis praesentis veritas probari nequeat, nisi per . conscientiam, aut Deum restem 833. , verba autem te meraria non sint, quibus in hoc casu conscientiam testem producis . a 76. , ut ab iis sit abstinendum cs. 278d; quin conscientia teste uti liceat, dubitandum non est. Quoniam itaque asseveratio est probatio veritatis dictorum per conscientiam testem 8so. ; si quis dubitet, te moraliter verum loqui, nec hoc ipsi constare possit ex eo, de quo verba fiunt, ejus tamen intersit, ut de veritate dictorum sit certus, assev rare hoc licet.
Dices forsitan . in hoe casu etiam licitum esse Deo teste uti. Enimvero patebit deinceps, Deo teste non esse utendum, . ubi asseveranti creditur vel tua non intersit, si non credariir, consequenter ut Deo teste uti licitum sit, non unice sufficere, ut dubitantis intersit certum esse de veritate dictorum. Immo aliae adhuc subinde esse possunt rationes, cur ultra asseverationem non sit progrediendum. 8ss.
Alias lases. Si tua intersit, ne u , cui is veru, orsan Aliter is verita e dictarum, qua ex eo, de quo verba fiunt, patere nequit; asseveratis litata. Ostenditur eodem sere modo, quo propositionem praecedentem demonstravimus.
Quae ad propositionem praecedentem annotavimus, ea etiam de praesenti, mutatis mutandis, valent.
f. 8 6. Assemerario- Aseverarimes temeraria illicita sum. Qui enim temera-
648쪽
rie quid asseverat, temerarie loquitur s. 8 si . . Enimvero temerarie nil loquendum a78. . Ergo nec temerarie, quid asseverandum, consequenter as everationes temerariae illicitae sunt.. Asseverationes temerariae sunt, quae nullo fine fiunt s. a 6. , consequenter quando dictorum veritas non probanda 8 si Quamobrem cum demonstraverimus s. 833. 8s 40, quandonam hac probatione fit opus; ab Heverationibus temer riis sibi facile cavebit, qui conscientiam suam exacte custodire voluerit. Rationes, quae ab iis abstinendum esse suadent, cum ad motiva periineant, in philosophia morali expendendae. 8s T.
Poena adjici dicitur asseverarioni, si asseverans declarat, Vel- Poena quanis te sese-in posterum quicquam sibi credatur, aut ne habea- do asseversetur pro viro honesto, vel mali quit iam sibi fiat, nisi mo- iis, a Draliter verum loquatur. ciatur. Poteramus equidem ex notione poenae hoe demonstrare f. 283. para. r. Nu. yradi. Mnιν.); sed ut evitetur prolixitas, pro definitione nominali propostionem praesentem accipere ma
Σs. 8s 8. Quoniam poena adjicitur asseverationi, ut tanto certius Guando ea asseveranti credatur, eum morallicr verum loquii si is, cum sis νιs. quo tibi negotiam es, asseverarioni sine poena afccta halat sidem plonam, ut stilicet de veritate dictorum non amplius dubitet, poenam a ita non es opus, consequenter si hoc non obsunte adp-ciatar, id nullo fit fine, adeoque s-υιυ temeram est j. 226 2. s. 8s 9.. Asse ratio nuda e' quae verbis constat nonnisi certitudi- Umeratiunem veritatis dictorum significantibus, absque poena adjecta. nuda Urienatis Vero asseveratio est, quae poenam adjectam habet. poenalis
649쪽
Ita nuda asseveratio est, quando dicis, te moraliter verum loqui adeo certum esse, quam certum sit Solem in coelo exi. stere, vel nunc lucere; te hic stare, aut ja n loqui; tibi esse hoc nomen, vel te in hae dignitate constiturum. Certitudo nimirum veritatis distorum aequiparatur certitudini rei eujus.cunque alterius, de qua alteri nihil dubii superest. Exempla vero poenalis asseverationis patent ex ipsa desinitione poemeasseverationi adjectis 3 s70. g. 8 si O. Si 1s, qui quid asseverat,poenam asseveratiam adjicit; se ipsimias res ex obliger aae falso non asse erandum. Etenim qui poenam asseve. . in eran/- rationi adjicit, is declarat, quod nolit in posterum quicquam, i isdem sibi credi, aut quod nolit pro viro honesto haberi. si talis obligatio
asseveret 8s 7.), adeoque indicat hanc esse rationem, cur falso quid asseverare nolit s 6. Onto ' , consequenthr cum asseverando motivum aliquod connectit, ne fallo quid assi veret 887. Quoniam itaque seipsum obligat ad falsum non asseverandum, qui motivum aliquod cum hac actione connectit 3. 33 8. 8art. t. Phil. 'HI. unis.); ii is, qui quid asseverat, poenam asseverationi adjicit, seipsum obligat
ad falso non asseverandum. Qui adeo sub poena quid asseverat, omni animi contentio ne id agit, ut sibi credatur. Vnde ea confirmantur, quae de assiveratione temeraria paulo ante 838 demonstiata sunt.. g. 86r.
ὸω ρω- Quoniam qui sub poena quid asseverat, seipsum obligat
,hisis inra. ad falsium non asseVerandum cs. 86o. , ex obligatione auia ii, is lecta tein passiva, quae eX aetiVa resultat f. t 8. pari. I. PM. ρυαὰθὰ i Ada unis ), jus alteri nascitur, in cujus gratiam temer ipsum obli gasti si poena in ejus arbitrium collata g. 23. r. Iumnarδ; qui sub poena quid asseverat, in alterum tranmera ius Menam in ejur
650쪽
Imino fluit hoc ex ipsa definitione poenae asseverationi adjectae collata cum definitione juris s. i 36.part. I. Psit 'My. - . .
Nis enim hoc ius in alterum transferres poenam exigendi, nili moraliter verum loquaris, inania verba proferres, dum poenam promissioni a ijicis g. 8s7. : Quod facere non licet, cum ad animi tui sensa alteri patefacienda obligeris 3. 333. 8s4. . Et si vel maxime inania proferres, aduresus te tamen habetur pro vero, quod dicis I. 4a . . 86aa. Mando Aude asseveranti creduin, asseverario Massis issicis ori est. Etenim si is . cum quo tibi res est, asseverationi absqueseveraris poena adjecta habet fidem plenam, consequenter si nude poenalis lG- severanti credit . 8s 90, poena temerarie adjicitur s. 8s8. , cita. adeoque poenalis asseveratio temeraria in o. 8 s 9δ. Enimvero asseveratio temeraria omnis illicita est fg. 836. . Ergo etiam asseveratio poenalis illicita est, quando Iaude as everanti creditur. . Equidem non ignoro, vulgo de iis, quae hactenus dicta sunt, parum cogitare homines, immo facile praevideo fore haud
paucos, qui nimium in censendis moribus rigorem accusaturi sunt; non tamen suffciens haec ratio est, quae me permovere potuit, ut ea omitterem, quae ad intimiorem juris naturae cogesistionem faciunt, praesertim cum p.r ea rectius pateat juris natu. rae cum doctrina Christi consensus.
863is Atilis sibi, vel aliis imprecari dicitur, qui verbis declarat, In tu velle sese, ut sibi vel alteri mala eveniant, vel etiam evenis. Ρώμ. sent. Unde Imprecatio est significatio voluntatis nostrae de malis, quos nobis, Vel aliis evenire, vel evenisse cupimus. Uerbum imprecari plerumque in malo, sbinde tamen in bono etiam sumitur sigrtacatu. Quamobrem ne smiseatui milii Dr.Ν .Para M. GSSS ejus-