장음표시 사용
131쪽
poetis celebratur.Hic igitur mons Catanensi littori in Sicilia adiacens no deficiente tot saeculorum aetatibus materia cum genti fragore& boatu fumum,fauillas, ignium globos, late spargit, adeo ut quinquagena accentena millia pastuum cineribus sue adustis arenis compleat. De illo ita scripsit Solinus in Polyhist.
capite ii In illastruentis natura parvicacia,mixtas ignibus niuespro trire, licet assitis exunde incendiis, vicis canicie perpetua brumalem detinet faciem.Itoue inuicta in utroque violantia, nec calor rigore mitigatur,necfem calore dissoluitur. In in . . , o pis Argeum Ciciliae montem longa camporum planitie ardentes fossae Sesquibus tam in locis e palustri solo exilientes samma visuntur. In campo etiam Babyloniae fragrat quoddam velut stagnum iugeri magnitudine. At Muidam Milenae fluuium in campestri tractu,qui est inter Zuiccam Glaucham oppida, flamma sparsis nunc stellarum
inst. a splendorem iaculantur nunc quasi in unum coeuntes alio atque alio loco enitent. Hi m M Atlantem Mauritaniae montem nocturno tempore crebris ignibus micare, cum interdiu minime ardere videatur,prodidere.
In Ilaudia. I Nullandia insula tres montes eigie dicuntur, quorum cacumina nive perpetu albicant,radices perenni aestuant incendio Primus, qui ad Occidentem vergit, appellatur Hecla alter Crucis: tertius Helga. Prope Heclam magna vis sulphuris, quam inde in loca alia nauibus mercatores euehunt,inuenitur. lons ipse, cum effervescente spiritu magis aestuat, immani personat boates, torquet saxa,sulphur evomit:eos vero,qui rem contemplandi gratia incaute appropinquant,latentes subdolose cinere praealta foueae
Supro ORA incendia non propterea retulimus, quod adhuc extare omnia putemus, cum multa decursu temporum extinguantur,alia denuo excitentur, alia sopita reuiuisi ant. Igitur, quae ab auctoribus memorata sunt, collegimus , siue adhuc ar- De borribi deant, sue non Dicamus postremo de nostris aliquid Insula D. V si Georgii quae una est ex insulis Oceani quas Tertias vocamus, ae-ῖ Lisi. rate nostra, horribili terrae motu quassata est quo multa aedificia Glo deiecta sunt multi mortales igne consumpti. Quippe patefacta erumpente spiritu, hiatibus terra tanta vi ardentia saxa ingentis magnitudinis in altum extulit, ut libero coelo passim volitantia dis luerentur Minores vero lapides igniti velut tormento eiaculati in sublime serebantur, quantum oculorum acies sequi poterat Interdum veluti noctis caligo diem obscurabat. Formidabiles mugitus, Mimmania tonitrua mari terraque audiebantur. Motiu tragmina igni correpta per rupit an sic clus deuoluta quacunq; decidissent,perfringebat omnia. Teterrimis fumi nubibus saniatu et ubi intermisti contineteri cauernis terrae erupetes ita rapide
132쪽
rapide serebantur, ut quodam in loco decem homines domestica suppellectili plaustro imposta fugientes una cum bobus plaustroque in cinerem momento temporis redegerint, eodemque impetu alios quinque longo interuallo dissitos voraci incedio ab sorbuerint Saepe veluti dolia sulphureo referta puluere hinc inde eo ordine prouoluebantur: ut id non secus ac arte militari, cum in urbium oppugnatione arces tormentis quatiuntur, fieri videretur. Iubinde multis eructantium faminarum scatebris collectu in incendium flagranti agmine late fluxit, agros, vine-ta,hortos,& quidquid ei obuium erat , quod praeteritorum dierum saeuitia nondum absumpterat, deuastans. Denique postquam haec calamitas aliquandiu grassata est, restincto incendio
quieuit. Sia, si vero par est existimare naturae principem Mauctorem Deum ideo,naturae obsequentis ministerio, haec tam saeua hori dique incendia nonnunquam e terrae sinu euocare,ut nos eorum aspectu permoti attentius meditemur atrocitatem eius ignis,quo
cruciantur scelerati homines , aeternis suppliciis apud inferos mancipati,&it algidua eius rei contemplatione accedente ope diuina malarum cupiditatum incendia restinguamus.
metallis egit Plato in Timaeo Aristoteles lib. 3. huius operis,cap. 6.Theophrastus lib.vno,qui non extat.Plinius lib. 34.ω- M.Albertus in suo opere de Mineralibus. Georgius Agricola in lib. de ortu causis subterraneorum vi alij. Occurrit autemptim disquirendum quaenam si materia metallorum, materia, inquam, proxima, seu quidnam sit id, quod immediate vertitur in metallum.Qia 'dere variae sunt auctorum sententiae Plerique da e chymicae artis protelseribus putant esse sulphur largentum I 'Vivum,aiuntque ex his, pro temperamenti: mutuae permistio '
nis Varietate nunc aurum,nunc argentum, nunc aliud metallum
exoriri. Habet pro se haec sententia duo potissimum argumenta. Primum, quod argentum vivum Iulphur reperiuntur in venis metallorum mon alio,vt videtur, naturae instituto, nisi ut paulatim in metalla conuertantur.Secundum,quia ars chymica ad aurum: argentum conficiendum sulphureri argento vivo utitur.
133쪽
Verum hae rationes non concludunt. Non prior, quia licet non. Dunquam sulphur, argentum vivum releriantur in venis aliorum metallorum mon tamen semper, sed rarbadmodum in iis inueniuntur habentque seorsim venas tibi peculiares, ut experientia compertum est. Non posterior, quia nec dum chymistae probarunt erici a se verum aurum largentum. Itaque sue haec per artem ilici queant, sinie non qua de re in Physicis , quod ad Libr. r.eap.raurum attinet,disseruimus quo artificio quave proxima materia et 7- t efficere ea possint mon ostenderunt. M. ALBER Tu existimat materiam metallprum esse humorem pinguem. QDd ex eo confirmari potest,quia cum metalla igni liquescunt, in humorem pinguem fluidam abeunt tanquam in id, quo prognata merant. Georgius Agricola sentit clieaquam terrae admixtam. Quod verum esse inde videtur probari, quia haec duo in matricibus metallorum inueniri consueuerunt. At cuiusque metalli pondus palam indicat naturam terream liquatio cluxus naturam queam. Sed harum opinionum improbatio ex confirmatione eius sentctie quam proxime subiiciemus,patebit. RisTOTELEci,cuius sententia verisimilior est, arbitratur materiam metallorum e Te halitum humidum intra terrae lice-ra,lapidibus potesssimum conclusum, Mob terrae lapidumque siccitatem ac frigus, coagulatum ita ut quemadmodum ros ituina ex vapore cleuato iterra , sed aeris circumsus stigiditate addensato,tu: ita metalla ex vapore adhuc terrae insidenti,& praedicta frigiditate concreto generentur. Suadet inprimis hanc partem illud, quod eadem videatur essi materia concretionum , quae in sublimi, Mearum,quae intra terram eueniunt. Quare cum illarum materia sit expiratio, ut constat ex iis, quae in hoc opere tradita
sunt, consentaneum est, ut barum eadem materia constituatur.
Pro eodem tacit, quod etiam ex halitibus in sublime euectis gignitur interdum in aere serrum,aes,aliaque eiusmodi, ut Avicenna asserit, testaturque experientia Namque in Perside non semel aenea corpora hamatis agittis similia coelo corruscante defluxetarunt:& dilapsa aliquando sui moles serrea quinquaginta librarum adeo dura, ut frangi nequierit. Ac nostra etiam Mate in li-spania in Valentiae regno decidit e nubibus massa lapidea metal- heis venis insecta. Quod si expiratio potest inmere in metallum concrescere, multo raciliori negotio Poterit in terrae gremio. In aere enim motus, quo expiratio fertur, rard sinit eam solidari in
dens tatem,quam metalli natura exigit. Aout ατε Noux est autem Aristotelem non constituerex rit Ar j, solum vaporem materiam metallorum , sed halitum ex vapore exhalatione conto sitiun in Quo tamen praeualeat humiditas
' λψξ bis vaporis iaepe enim naec duo inter te miscentur. coagmentat, tu: ideoque loco citato ait metalla partim esse aquam , partim
134쪽
non aquam Daquam prout concrescunt ex vapore, qui est aqueae naturae non aquam , prout coagmentamur ex sicca spiratione.
cinus etiam permixtionis argum cium cst quod metalla igni im-tur liquescunt. Igniuntur enim propic siccam exhalarioncm: laquescunt propter vaporem humidum Vnde duab his duobus in unam molem concretis addensatisque grauitatem accipiunt. Non autem quod cx pingui humore, aut ex aqua. terra ira mediate progenita fuerint. Licet aqua et terra, inionis mctallicis inueniantur,ut pote quibus vapor,&exlaalatio prodit. Quo patet quid respondendum sit argumentis, quae pro Aiberti e Agricolae opinionibus attulimus quas tamen admodum probabiles elle non negamus: i inmo illam etiam,' tum hymistae defendunt,ut in Phyucis retulinius: pro qua stat D rhomas loco citato aiens eam ab Aristotelis placito non disteni ire sed At istote lem facere materiam remo iam halitu , chymistas vero materiam proximam sulphurvi argumentum vivum, quae ex pia dictolia
luu,ut ex remota materia metallorum concrescant.
uestigemus. Sunt qui putent metalla omnia initio Prima opinio. mundi a Deo procreata fuisse, neque ulla dari vim r. illorum effectricem in natura. Sed hic allertio ex eo confutatur, quia sicut Deus cum in primarerum molitione animalia,arbores, aliaque eiusmodi produxit, indem vim similia in posterum gignendi contulit 'sic conueniens iti, ut licet tunc magnam in terrae gremio metallorum copiam id etaim muria ornatus absoluta perfectio exigebat 4stinxerit tamen Physici rebus facultatem ad alia etiam metalla progressa temporiani esticienda tribuerit. Quod Mita esse docet experientia qua compertum est augeri in matricibus metalla, ea denique interdum in nubibus gigni, in erram decidere,vti sa-
Qv o ergo talis causa efficiens in natura existit,quae 2. Opima. nam ea sit statuamus primum quae principalis, deinde quae instrumentaria Astrologi , quorum seiatentiam in secundo de coloretulimus, aiunt principalem causam metallorum. est pl.metas, quibus singula metalla ascribunt, Soli aurum Lunae argen-ris hara , tum Marti serrum saturno plumbum Ioui stannum Mercur Orione non ri,argentum vivum Veneri es Addunt etiam nonnulli si is siti ο-m- errantia sidera gignunt metalla ita inerrantia efficere gemmas:&it proles sitialitudine parentem refert , ita minaquodque metallum gemmam facultate sibi insita proprium sidus imitari . 2 ιrici a - haberioque
135쪽
Νai tu et haberetque magnam partem proprietatum illius. Sed hebc vitium planetis conuenientium ad metalla gignenda diltributio ab Astrologis non probatur, nec ulla certa ratione constituta ab eis
EOI Mi H O MI igitur ea distributione, asserendum metalIa effici rab ut ni . virtute siderum, praesertim Solis. Nam cum metalla sint ista, proindeque excellentioris naturae quam elementa in quibus Detrassio ei formantur,&omnis principalis causa cuiusque et sectus , aut sit eo nobilior,aut saltem aeque nobilis nequeunt metalla ab ele mentis, ut a principe causa eslici atque adeo oportet eis alium assignare progenitorem. Is autem quinam esse valeat, non occurrit, praeter sidera, atque in iis maxime Solem , cuius vis cin- fluentia, omesum philosophorum consensu datissime funditur,& ad similes effectus mira essicacitate omnia quoquo uersum
c. . ' CAVs vero ini rumentaria,quae proxime concurrit adi in Hariani ne rationem metallorum est partim calor partim ligus scalortiatarum enim , cuius est attenuare, humidam ex pilationem gignit c quit, sicutiri caeteros halitus ad Meteorologicas impressiones frigus verb, quod suopte ingenio congregat, eandem expirationem conden lati constipat. Quare&cum metalla igni coquuntur ac liquetiunt, deinde rursum concrescunt concoctionem , liquefactionem praestat calor,concretionem trigus.
De loco in quo gignuntur metalla.
v scin quo generantur metalla, est terrae Π mium,ut docuit Aristoteles libr. 3 huius operis c. 6. Nec alibi conueniebat esse materiam cupidit tis, auaritiae, nisi ubi maxime lateret, Mabique magno ac diuturno labore non init eniretur Efformantur etiam ut supra diximus , interdum metalla in nubibus concres clare inter eas halitu verum hoc ard contingit. Itaque Latiuis Ordinari metallorum matriccs mira terra sunt: unde factis crobibus eruuntur, aut montium ruinis, vel lolutari paulatim defluenti imbribus terra, sese in aspectum dant. ει. --, - obest q od auri ramenta in aliquod fluminibus reperi sera riuntur,ut in Tmolo Lydiae &qur ex eo defluit Pactolo, Hesemo, in quern Pactolus exonerat. Item in Oxo Bactrorum, in Siseod Gange Indiae, in Hyram ne Carnaniae, in Thermodoonte Cappadociae, Pado Italiae, Tago Hispaniae, Hebro Thraciae. Non cnim hi amnes aurum generant,sed e terra, quam radiant, effoς sum, aut e fontibus in alucos derivatum secum vehunt. Nec est ullum aura pulchrius;videlicet cursu, ta tritu lotu, ac perpolitia. Dicitu C
136쪽
autem primus e terrae visceribus metalla eruiis Primus dem Tubalcaim,quiac arte fabrili inuenta, sim aeris, atque ferri ape se tri φη ruit. Ideoque capit. . Gene eos vocatur, malleator, E fler in cκndia oper.ι aeris Ostrei. Zoin id licet metalla in terra nascantur: non tamen ea terrae omnes serunt, quia neque astra eundem habent ad omnes interioris mundi partes aspectum irradiationem neque uniuersi terrarum tractus eandem arsectionem dispolitionemque mat tiae obtinent. Go 4 metalla magna ex parte obuenire in locis ruontosiis& sylvarum opacitate vestitis Montes Dalmatiae auri fertiles suisse poetae cecitu runt. Statius Papinius. Statim. Luando te dulci Latio remittent Dalm.rtae montes,ubi Dite se
si Mixi τε Rin Hispania Pyrenaei metalloru seraces sunt Montes aut i in Germania Carpatus:in Gallia Cenimenus:in Thracia Rhodope, Pangaeus: in Lydia Tmolus: in India montes, qui Capitalia
Despeciebus assectionibus imetallorum. A PN T IV.
P metallorum ab aliis plures,ab aliis pauciores recensentur. Videntur autem inter alias de hac re opiniones, plus habere probabilitatis duae, quarum una septem numerat species, videlicet,au 'υο μιrum,argentum, aes, ferrum,plumbum , argentum m i viuum,stannum; altera tantum sex,remouendo stannum,propterea quod decernat ipsum esse indiscretam speciem duorum m tallotum, argenti plumbi. itaque iuxta huiuscemodi placita reliqua metalla aut pertinent ad has species, nec maiori, quam accidentario discrimine ab iis dii ferunt: aut non sunt simplicia, sed ex pluribus speciebus conflata ut electrum , quod ex auri lat- genti permistione coalescit.
E autem praedicta netalla in venis nunc pura,& syncera;nunc alterius speciei metallis confusa. Et nunc quidem natura duo admistet, ut aurum, algentum salias tria staurum,argentum, aes alias plura, idque vario pondere. Nec Glanatura metalla permiscere consueuit: sed eadem aliquando casus conflauit, ut cum incensa Corintho aurum , argentum, aes in f CONM' unum fluxere. Emersit enim inde ea mixtura, quam vocat uni aes Corinthium in tanta gloria, o pretio habitum, ut pluris, quam aurum de argentum aestimaretur. Naturam vero,&casum ars Con. Comm. in Meteor. S
137쪽
1; IN LIB. ARIST TRACT. XIII. CAP. IV.
imitatur, artem sicasum raus multiplici temperatione meatlla
confundens. - vo ad metallorum assectiones attinet, metalla parturci, pcet iis inter se conueniunt, partim disterunt. In primis omnia olidai 1-idi in sunt,excepto argento vivo, quod etiam in matrice liquidum inuenitur, liquorem perpetuo seruat, propterea quod ex halitu, in quo humiditas aquea uimium excedit, procreatur. Item omnia igni liquescunt,ea tamen dissicilius, quae de concretione et- Etiam frra rena plus obtinent,ut serrum, quod tametsi mollescit igne, noni s i e , tamen nisi vehementi eius ardore standitur. Item omnia ductilia sunt,& percula a dilatantur,sed ea magis quae simul & bene compacta & mollia existunt, quod prouenit ex halitu aqueo, tenui, - is bene comprehendente terream spirationem. Ob quam causam aurum longius ducitur,utpote in tenuissimas bracteolas, Alia, fla, ex quibus phrygiones acu vestes faciunt item omnia ponderosa sunt ob materiae spissitudinem, compactionem sed aurum prae caeteris grauius, quia cum praeter densitatem mollitudinem, S hanc interdum pene ceream habeat, praedictas caulas, quibus se uitas oritur, perfectiori modo obtinet.
138쪽
in commune spectant. r. i. Quae nam si materia, quae causa ociti Meteorologicarum impressis-m . U 1 cap. a Delocis, in albus elementaria impressiones contingunt. p. 9cap. a Quad.rm in aere,aliisve loci, parentia, quae portenta dicuntur, quomodo aliquid portendant ia
cundus.De Meteoris ignitis. CAP. V De Meteoris ignitis in com
tius. De Cometis. C. - De materia natura Cometarum aria Philosophorum βη tentia. p a Icap. a. Superiorum sententiarsim confutatio. p. 27 cap. 3. Explicatio Arinfelica, eras opinionis demateria natura Come
tarum. p. 28 Cap. .Deloco,incension tempore,motu,
coloribus cometarum. 29 Cap. 1 Quid tamet praenuntio: p. 3 icap.6. Defiguris, diuersitate Cometa
tus. De Spectris,4 imaginibus, quae sub astris,aliis-ve locis in sublimi apparent. C p. I. De circulo lacte vari Philosophorum sententia. p. 33s a
139쪽
cap. 2. Explicatio eiae opinionis de lacteo circulo. 37Cap. 1. De coloribus in adre apparentibo. p. 39Cap. a. De Voragine Hiatu. Areaseu Corona. p. P
tus De Iride siue arcuccei cst l. C. . I De natura, e mortu Iridis varia Philosophorum opiniones.
Cap. r. Quid de ortu Iridis alii ad eam spectantibus sentiendumst cap. 3 De significatione Iridis p. 8
tus. De ventis. C. . i. chia de materia o natura ventorum Philosophisenserint. Op ..Aristotelicae eraei fiententia explicatio de materia et natura ento X.
Cap.6. De Grandinsu p. 67 cap. 7. De Glacie. p.εν Cap.8.De 'oreis ruina. p.7oCap. 9. De Me e. p.7rcap. d. ntiquorum accharum non esse quidpiam coelesti rore concrethm, ri
cap. O. De Mannata listari,quam est, quouiebraeis coelitus datum fuit.p. 7
mus. De aqueis concretionibus. v. I De nubibus o pluuia
Cap. s. Varia Pbilosophorum sententia de fectrici causa marini aestus. p. 83
cap. 6.Eorumsententia, qui causam marim sinon Lunae vim cineriat.y. 84 Cap. 7. Dubitationes aliquot ad ea, quae proxime coclusa sunt ei tinentes.p. 86 cap. d. quam ob rem mari datus a natura motus. . p. 88C .9.Demaris terra permutationi-
Cap. Io. Pediluuiis tam prouincialibus, qμam eo, quod totum orbim inun
nonus De Fontibus fluminibus. C p.r Eorum sententia, qtu omnem fontium in minum quam ex ribus colligiputant. -92 p. r. inio Ardiotelis,qui ortum fontanae est iuuialis aqua ad Naporum G acus jub terrae sinu concretia VCF. i. orum 1ententia, quifontium
140쪽
Fluuiorum perennitatem mari deducunt. p 93, p. q. Totius controuersia de fontium fluminumque exortu luculenta explicatio. 'ICV.4. Solutio argumentorum, quae in 1. O .capite proposita suerant P. IO
cap. 6. Fonti subato a centium, aut deficientium ratio. pag. is cap. 7. De quorκndam fontium mirabili
Cap.8. De admirabili quorundam luminum o lacuum τι p - Q cap. v. Alia quaedam ad historium mmimimpertinentia pag. io Cap. Lo De ortu ea incrementis Nili.
cimus.De aquarum qualitatibus. p. I. De quarundam aquarum excellenti rigore, de aquis calidis Q9Cap. 2. De aquarum sapore, odore.
cap. c. Delial edine. m. II ac . . De salseuine maris arta pinis10-phorum sententiae. V ii 3 cap. s. Expacatio erae opinionum marissasse me. cap. 6. Quae nam aquabalubriores, praestantioresque sint pagit 7
Cap. a. Explicatio crae opinionus de causis terraemotus pago 2 PCap. 3. Varia terr retulim genera. pag.
cap.4. Defono ter motuum comitante. Cap. L. Desi Magus terraemotus ibid. cap. 6. Qua loca terraemotu prae auusis obnoxia, s de eiu magnitudine.
subterraneiS.C. v. i. Quonaon pabulo intestina
terrae incendia alantur pag. 29 cap. 2. Quanam is subterraneos ignes incendato: quanta eorum sit uilicuito. pag. 3OCap. 3.Qua loca ignibus subterraneis ar
decimus tertius. De metallis. C p. i. Quinam si materia metasiorum. Maj3 cap. r. De causi. 4 ciente metagorum.