장음표시 사용
111쪽
tales sunt pleraeque omnes calidae. In Sicilia Phaliscorum sens male olet,& in Calabria sons ad Leuca,& in Etolis ad collis Ta- ,hosii radicem,&in Iudaea riui non longe a lacu A siphaltite. Item acus inter Laodiceam rapamiam. Certe ex istiusmodi spirationibus quaedam adeo noxiae sunt, ut transvolantes aues interi-A--πι, mant, licuta lacunis Volaterranis contentae. Et aqua Auerni lacus
in Campania prope Baias,antequam Agrippa sylvis,quarum pacitate vestic batur,caesis adrem perflabilem redderet.
De Salpedine. CAP v III. U. U si superiori capite de saporibus egerisIMI mos, nunc tame de salsedinriqua peculiarem poscit
disputationem,separatim di eremus Salsed unus est ex aquarum saporibus, qui unde, qua ratione aquis adueniat explicat Aristoteles 2 Meteor. cap. 3. aiens salsedinem prouenire ex alicuius sicci terrestris indigesti adustique cum humido admistione. Quod ita esse indiciis probat. ideo namque sudor dotium amara sunt,quia sic adustari deolixiuium, quia talem cinerum adustionem participat. Sunt autem LM. s. i. non solum marinae aquae allae, sed mulit etiam lacus, ut in Germania unus inter Sra petam, Seburgum; in Italia Carentinus: tres in Sicilia, Concanicus,& Agrigentinus, ac tertius iuxta Gelam. Rursus unus inter Leucadem & Ambracium sinum , qui dicitur Myrtunt ius scirca Moeotidas paludes, qui aliquot stadias a Chersonesitarum muro distat: in Ptirygia Tausci in Cypro iuxta Cittium: inter Laodiceam rapamiam: in Media Atropaci , cui Sputa nomen est; in Armenia,qui Manlianus vocatur.in Babylonia Theopetis, in quem Tigris labitur: duo in Bactris,unus versus
Scythas, alter ad Arios rursus unus ad Philolai promontorium mari Rubri: in Iudaea Asphaltites,&alij aliis in locis. F., iris, SVNT item multi sentes salsi, ut in Narbonensi prouincia
Vnus, cuius aquas salsiores etiam, quam marinas esse testatur
Pomponius Mela libr. a.cap. s. Ad sinum maris Adriatici, ubi ad Aquileiam vergit, sex sunt sentes salsi. Praeterea in Italia in V laterrano aliquot putei in Illyria unus in finibus Antiat rum 4 Ardieorum in Cappadocia unus. Alibi quoque aliae aquae tam puteales, quam fluuiales salse inueniuntur. Qua
112쪽
E salsedine maris discrepantes suerunt sententiae Philosephorum,quas reter Arist. 2. lib. Meteor. c. 3. Plutarchus libr. 3. de Placitis,cap. i6. Galenus in lib.de Historia Philosophica, si eius est illud opus. Plinius lib., .cap. oo. Mirandula lib. I de Examine vanitatis, p. I 2. Igitur Anaximandri opinio fuit, mare esse humiditatis primae reliquias ac maiori parte ea,quae dulcis erat, igni consumpta reliquam seruoris vi in alienum saporem degenera se Anaxagorae visum est, cum humor initio stagnaret, continuo Solis curtia exustum sutile,atque ita factum, ut pingui in vapores abeunte,reliquum in salsuginem Mamaritiem concesserit.Empe doctes dixit terram Solis ardore aestuantem sudorem expirasse a quo mare falsum redditum sit Metrodorus censuit mare per terras excolatum terrenum lentorem & crassitiem, saporemque salsum ab eis accepist e perinde ac solet aqua per cineres traiecta. Platonici arbitrati sunt quidquid aquae ex aere efiicientia frigoris gignitur, dulce essie: quod vero inflammationem patitur salsuginem contrahere. Xenophanes hanc acceptam retulit mixtioni &commercio, quod aqua habuerit cum terra, ea coniectura quddin terrae meditullio, Mi visceribus montium conchae inueniantur, repertaque sit olim in lapidicinis Syracusiis piscium,4 Phocarum figura queidam.Theophrastus vero maris salsedinem a terra deduxit, quod in ea sint montes salis, unde mare eum saporem mutuetur. Quae sententia quibusdam e recentium Philolophorum cς tu probatur Denique Aristoteles docuit aquam maris sal sam esse, tum propter multitudinem adustarum exhalationum quae ventis delatae,in eam decidunt. tum quia ardore Solis coquitur,& id quod tenue est exhalat.
Explicatio veraesententiae de mars alsedine. CAPUT V.
Empedoctis. Metrodoro. Platonici. Xenophanu.
Ropost Tis Philosophorti sententiis reliquum .Premini. est,ut quid nobis sentiendii videatur, aliquot pronuntiatis exponamus. Primum sit. Non est disti- tendum caulas ab Aristotele adductas,potissimum priorem ,habere vim ad imprimendam aqua salse-dinem. Probatur, quia cum omnes sapores oriantur ex mistione sicci lumidi, ut constat ex iis quae traduntur cap. . de sensui sensili sapor salsus id peculiare habet ut proueniat ex mistione humidii sicci adusti a calore, non tamen ex toto decocti, Ut pa-COn. COmm .in Meteor. P
113쪽
t et argumento sudoris dotij,&lirivij, quod iam supra attulimus quale siccum competit praedictis ex balationibus,, quibusdam
partibus terrenis,quarum attactus alle dinem inurit. .
Ac CEDv N alia quaedam indicia, quibus deprehenditur istiusmodi partes adustasve exhalationes inesse mari eique saporem salis inurere. Enim vero marina aqua calefacit ex Iiccat, ut
docent medici,Dioscorides lib. t capci . . Galenus i. de simplicium medicIaculi cap. . 6Δ 7.loca item marina sunt, minus fri- gida. Cuius rei causa est quod mare exhalationibus siccis&cali- ' μ' - cosperiam sit. Rursus aqua marina caeteris grauior est,facilius que sustinet deuat pondera, utique ob clat Iulem, quam a praedictis exhalationibus accipit,quae licet alioqui leues stat humecta lae,magna ex parte,leuitatem mittunt Deinde ex hisce halitibus at sed mem macis oriri illud plane ostedit,quod marina aqua, si ab ea partes illae terreae separentur,dulcescit: siquidem ideo ex
puteis circa mare emossis dulces hauriuntur latices, de si mali plerunque derivati,quia per arenas traiectit percolati terream
illam concretionem exuunt.Ideo, ut ait Plinius libr I .cap. 6.dem ill .e in mare pilae concauari cera vel vasa inania patula,obturato tamen orificio,dulcem intra se colligunt humorem,quia meatuum angustiis partes duntaxat tenuiores,d a terrena mixtione
Emariqi defaecatas recipiunt. Ideo e lana appensa lateribus nauigiorum ροβρ - dulcis liquo exprimitur, vapores e mari ascendetes in dulcem ' se pluuiain concrescunt: quia succus ille balitusve marinus , ut est valde subtilis,lta terrenae adustionis nihil prope habet, sicuti nec pluuiae e vaporibus marinis ortae. I A M vero quod Solis ardor salsedinem iuuet ex eo ostenditur, quia iccirco maris summa aqua salsior est, quam profunda, uti probat experientia, quia illam magis , quam hanc Solis calor accendit exercetque .Qu'd Aristoteles in problematis seci. 23. u. Cur rosuri 3 o. hisce verbis disserit. Cur superius mare allius & calidius sit,d quam inferius in puteis quoque potu idoneis pars ut pcinas .il- P se sitori , quam imi quamquam esse e contrario debuit grauius D s ' se ' enim quod salsum. An quia Sol. ad partem humorum leuissimam assidue detrahunt, dulcissimum autem , quod leuissimum est: potissimumque de propioribus locis hauriunto Et maris igitur aquarum dulcium summa, vis Solis exercet itaque salsius id esse necesse est,quod his residuum extat, unde humor exactus est,qua unde nihil,vel minus abii propterea calidior quoq; pars cade superior est: salsum enim,qua dulce calidius est. Ide Aristot.
pronunt Ni vi pronuntiatum it Mare ab ipso naudi exordio salsum sui Deo illi salsedinem attribuente interue tu adustarum exhalationii. Huiusce pronuntiati veritas, quam astruere videtur Misaudinis D. Basilius hi m. . Hexam.& D. Isidorus libr. i 3 Etyrn cap. i .ex μ' eo suadet uciqui summus ille naturae conditorio minus bene si cusin prouidens,qua potens ,reb iis ab se productis mox idoneas quali
114쪽
qualitates impertit ad copum:&fines uniuscuiusque in primis
accommodatas. Est vero unus e proximis finibus,quorum gratia mare procreatum fuit, ut sit piscium, qui in eo, nutriuntur commune domicilium,& aliquo etiam modo nutrimentum Constat autem marinos pisces maiori ex parte extra aquam salsam non diu vitarie. Itaque, ut Deus ob terrestrium animantium vitam, commoditatem unum in locum aquam seiunxit, licet eius natura
postularet, ut terram undique ambiret ita propter quatilium commoda alledinem mari iniecit,tametsi mare in suo natali statu nullum postulet saporem. Est autem aqua salsa ad marinos pisces suo modo alendos, idonea, quia habet admistam quasi olei pinguedinem. A L quoque finis,ob quem mare a Deo productum suit, aulaii ν- est nauigatio,quae quidem habetur una e rebus ad commercia, . '
ad copiam rerum necessariarum, hominumque iocietatem tuen a D. mdam,vel maxime necessariis , ut ostendit Theodore tu serna. 2. de reai,oniit.
Prouidentia,& Aristoteles . Politi c. c. s. Eius namque beneficio, uti etiam D. Chryse stomus libr. 1. de Cordis compunctione,ait, Vniuersus orbis tanquam communis mensa fricitur, nullo prohibente sumere id, quod ubique est. Constat vero aquam salsam aptiorem esse ad nauigationem, propterea quod, cum crassior sit,& grauior,multd melius nauium pondera sustinet cum calidior
stimulto minus brum et rigoribus stringitur, quam amnes,qui dualgore pigrescunt nauigiorum cursum per id tempus solito magis
demorantur,ut Plutarchus tib de Catilis nai.q.7.ait, Adde multiplices utilitates,quae ex aqua falsa ad hominum usus proueniunt, ut Dioscorides lib. s. c. 9. testat ur.Quorum commodorum seminaria a munificentissimo illo naturae architecto parente in ipso mundi exordio aquis contribui par erat. quod ne aqua maris perpetuo solis calore copu I d. p. treiceret,attribuendae sui salsedo,quae putredine inhibet. Nec refactis mad id sussciebat motus reciprocus , siquidem non omnia mirria hunc motu subeunt, ut alibi diximus. Quare cum bona pars marinae aquae cessante vento stet imb etiam cum ventorum motio ad impediendam putredinem no videatur sat esse, ut in stagnis,&lacubus,quae non subinde rece tibias aquis innovatur,cernere est: utique nisi mari .etia beneficium falsuginis adesset, vitiu faceret. aERT V, pronuntiatu. Praedicta salsedine mari Deus indidit pN' -- non primo die creationis rerii, sed tertio, posteaqua aquas unum in locum secreuit. Hoc pronuntiatu ex cu probabile videtur, quia si iam aqua prima die salis austeritate suisset imbuta, mulium incommodasset terrae, cui undique incubabat necessario namque terra contraxisset ab ea salsedinem, qua sterilitatem affert. Vnde
terra ex aquaru illuuione sub Noe multu ab se degenerasse, ' a pristino vigore defecisse creditur. Adeo ut ob id putent non ulli . auis. iacta a Deo facultate Noe eiusq; posteris, ut carnibus voscerctur: a
115쪽
quod in posterum terrae fructibus minus commode vitam alere tueri pollent. Cum igitur Deus ubi primu terram ex illo quas naufragio liberauit , confestim eidem praeceperit, ut herbam virentem germinaret,non videtur cum diuinae pro tridentiae ordine Eongruere, ut iam tunc aqua mari, alia esset.
I s quae hactenus dicta sunt nihil obit .u quod marina aqua . , ,. ' a ritus teporibus magis salsa existat, aliis minus. Licet enim a mun- , , si , mi di principio salsuginem receperit De causis tamen aduentitiis ni isti eiusdem incrementum decrementumve suscipit: incrementum in aestate , quod tunc Solis ardor terram laquam masis incoquat, decrementum hyeme obcotrarias rationes. Quod similiter contingit merito terrarum, quas marina aqua lambit a quibusdam enim,ubi alis montes sum magis salia redditur ab aliis eliquatur amaritudinem remittitaradit quoque Plin. libr. a. p. O .liquorem dulcem in mari plurimis locis inueniri, ut ad Chelidonias insulas,& Aradum clibro. 6.cap. 7.Hauitum,inquit,lpsitus
maris dulcem esse, inlexander Magnus prodidit, ol Varro talem perlatum Pompeio iuxta res gerenti Mithridatico bello Christophorus etiam Columbus in America ad portum capitis
Draconis in mari Septentrionali reperit dulces latices ad cenatum riuatuor milliaria. Sed enim dulcedo hec videtur elle a fluauiis,qui alibi aperte, alibi per alueos subterraneos tanta copia impetu in quosdam maris tractus subeut, ut inter marinas aquas uicto sale proprium saporem retineant,quod Plin etiam loco citato,& Solinus cap. o. admonent, do, ut superius retulimus in quibusdam regionibus ita euenire nostri saeculi nauigationibus compertum fuit.' cet quaeri a Philosophis quamobrem lacus fluviique omnes,etiam is qui e dulcium aquarum sentibus oriuntur, alii non sint,cum non minus ardore Solis exurantur ac pro sua magnitudine non minorem copiam exhalationum c terra prodeuntium
diebus singulis excipiant. Omissis aliorum resposis dicimus causam eis quia ut eiusmodi aqua dulcis salsa euadat, non suffiiciunt ealor Solis exhalationes,quae in ipsam quotidie recidunt, cum eae dulcis liquoris vi taciti negotio colliquciatur redinemque
exuant requiritur enim multo maior copia contertim ei indita. Vnderi mare, quod dulce a Deo creatum sui non spirationibus, quas paulatim recipit, sed conuenienti earum multitudine ei di uinitus iniecta amaritudinem obtinuit. Me vo o veto spectat ad quosdam puteos Iacus aliasque aquas extra mare sapore false affectas , eae vel per subterraneas cryptas e mari corri uantur nec transeunt per terras, quae salsuginem illis exprimant, cuiusmodi nonnulla sunt vel esto non ducant e mari originem , contrahunt nihilominus eum saporem a salsugine terrae quam decurrunt, sicuti sapores alios.
116쪽
V, c de aquarum bonitate irae statia agemus. Quade scriptit Hippocrates s Aphorismorum libro,
Aphorismo 26. Athenaeus lib. 2.cap. 2.Dioscorides lib. 1 cap. i . Vitruvius lib. 8.cap. 2. Columella lib. i cap. s. Plinius lib. 3 .cap. 3. Avicenna lib. I. Fen. i. Aetius libr. 3. c. I 7s. Galenus ad . librum Hippocratis de morbis vulgaribus xlib. i. de sanitate tuenda.Et lib. i. simplicium medicamentorum, Agric. lib. 3. de natura eorum quς effluunt ex terra In primis ergo vise Iussicia prolaneratim loquamur, nari salubris cenietur aqua,quae tenuis, pellucida, aporum, odorumque expers, ac leuis est Enim vero quae ita se habet, a terrenavi peregrina admistione, quae quam deteriorem reddit defaecatior existit. Non debet vero aquei bonitas sola trigiditate aestimari:cum damnetur ea, quae ultra modum alget: propterea quod parum iuuat decoctionem,inducit cruditatem, haeret in vilceribus,ventrioneri est.
M rem ad stateram vocant, eam caeteris aquam praeserentes qua leuior sit. Ac sane quidem maiori ex parte ita est, licci Illterdum, reterente etiam Athenaeo, inueniamur aquae pari pondere,dispari bonitate. Certior,inquit Plin. subtilitas est inter pares
meliorem esse, qu calefiat, refrigeretur lite celerius. Nam in eam,
que: ita se habet,conueniunt fere omnes conditiones quibus aqua commendatur. Quippe ea tenuior est, ob id enim facilius penetratur ab agente calido, Me remoto quia non cohibet intra se aliena corpuscula,quibus impediatur,faciliori negotio ad natiuurrigus redit: ea quoque ob eandem rationem sincerior, pellucidior, ut plurimum leuior est. PORRO si locorum commoditates expendamus, bonae iucundaeque aquae nota habetur,si eius sons erumpat ad orientem Solem qui benefico astlatu latices modice excoquit, si terreno
optimo appositoque di manet.Tale vero est, in quo reperiturio intimaa...phus,ela terra pura,modb crassior sit. id enimno immutat aquam rarae .
nec peregrinis imbuit qualitatibus, ut a tale nitrosum, salsum, aliaque id genus.Iuuat autem crassitudo, quia dum liquorem angustiis venarum stringit,colando tenuiorem facit.
L M v s ut Plinius loco citato ait, aquarum vitium est itamen idem amnis anguillis scateat, salubritatis indicium habetur: sicut rigoris, tineas in sente gigni. lacu stres de palustres merito damnantur quod ipsas 4.. Lia. ardor Solis identidem seriens permeet, relictis partibus cras Irres,o puta
si oribus,tenuiores eximat, unde corruptum saporem atque odo- rem comparant. Velum minus nocent, si fluuiates, aut riuales excipiant: ipsa enim influendi ola siluendi vicissitudo putredinem
117쪽
Aquom niuales iure optimo vituperantur. Etenim dum nivesi gignuntur,exprimitur quod tenue est, quod crassum relinquitur. Vnde aquae in quas soluuntur,ctall. duraeque sunt, proinde insalubri potu. Idem censendum,ob eandem caulam , de glacialibus,&quae ex grandine colliquescunt,quidquid velit Athenae urum, sis s damnat aquam fluuialem columella in uicennam salubritati corporum accommodatissimam esse volunt Nobis videtur aqua pluuiales quae tempore aestiuo magna vetitoru procellari tonitruum impetu decidunt,minus probandas esse, quod multas habeant exhalationes raptim collectas, quae autem silente coelo deifluunt,eas iure commendari. 2 quaeiper A in cisternarum mus sunt utiles,quam a multi s putannarum tur quia cum csum non videant,incoctae sunt,cum stent, nec eas liberior aura verberet, saepe nonnihil putrescunt: ok bestiolas quae bibentibus taedio sunt. progenerant Seruatur tamen diutius fiuique alii briores substrata arena dura,vel glarea,aut sabulo masculo. Item si in eis isticuli fluviatiles nutriantur , ut horum natatu aqua stans agilitatem currentis imitetur. striis sim fontana praestat puteali, quod in perpetuo motu sit sua sponte terra scaturiens .cum putealis no nisi ingeni, opera hominum extrahatur.Proficit tamen putealis cum crebro hau stu exercetur,sic enim aqua aquae succediti quodammodo fluit. CONTRO, R sv Mel iritin sontanae aquae fluuialibus prς stent. In utramque partem rationes sent Pro fluuialibus est illud, quod cursu percussuq ipso extenuantur,quod lore Solis cruditatem deponunt.Pro sontanis quod non crassescunt exhalationibus, ut fluuiales: qudd non immiscentur dissimilium aquarum concursu,qudd non tot herbarum Mirpium, quarum succo inficiantur,radices lauantiquod iniectas sordes non deuehunt.
I, hac dubitatione non videtur statui posse quid absolute a Lserendum sit, siue aquas amnium comparemus cum aquis sentium, quibus oriuntur,sue cum aquis aliorum sonitu. Fit enim interdum ut incommoda, in quae fluuiales aquae ob rationes ante adductas incurrunt,commodis praeponderent, atque ita sontanis deteriores reddantur, nonnunquam autem secus euenit propter regionum: cocti,alia umque incidentium causarum conditionem Constat certe multorum sontium aquas multis fluuialibus praestate, e contrario multas fluuiales sontanis Laudant ut vero maximae aquae, quas deuehunt Tagus in Hispania Ganges
in India,& Choaspis in Persia, cuius aquam Persarum Reges bibere,eamque in longinqua asportare solitos,tum Graeci auctores prodidere, tum Plinius lib. 3 .cap. 3. Et Georgius Agricola lib. s. de Naturaeorum, quae asiluunt ex terra.
118쪽
1 Mus de marii de rebus aqueis Differedum inunc erat de terrae clemento , de eius situ , descriptione,& altitudine supra mare,alusque huiusmodi .Quia tamen horum omnium explicationem libri de celo praeoccuparunt: iri omissis reliquum est, vi de quibus da terreis impressionibus disputemus,ac primum
de terrae motu. Occurrunt autem circa eius caulas variae 'hilosophorum sententiae,quas commemorat Aristoteles libro . Meteor. cap. 7. Plutarchus lib. 3. de Placitis,cap. Iri Seneca libr. 6. Nat.qu. cap. q. Plinius libro a .a cap. 9. Mirandula libro I. de Examine
i, primis qui terram animantem esse putarunt asseruere,Vt in sit . in corpore Hamano, dum bona valetudo est, alteriarum impertur om mi ec . bata mobilitas modum seruat:& venae, per quas excurrit sanguis, non urbantur: ubi ver,aliquid aduersi accidit, contrario modores habet: sic terram,dum ipsi naturalis positio est, spiritus hue illuc pari aequabilitate si inditur , nullis motibus quati: quod si
eum situm amittat & spiritus arteriis meatibusve obturatis nequeat ultro citroque libere commeare , tunc reuerberariri contres Nicere. Sed dogma eorum, qui terra vi tam attribuunt iam pridem emortuum est, Me Philosophorum scholis eiectum. Ti Milesius ut in aquis rerum primordia costituit, sic Niales Mili. terrae motus causam ad aquam retulit,aiens terra quas nauigium aquis innatare,& tremete , cum procellis huc illuc iactante salo rapitur atque ut nauigium cum in alteram partem decumbit aquam excipit: sic terrae elementum concussum magnam laticum vim sorbere: idque eise in causa cur vehementiores terraemotus nouas tantium scaturigines aperiant, Minundationes laxatis sp cubus eructent. Haec sententia fabulam magis,aut poc sim quam philolopitiam olet. Palam est terram non innatare aquis cum grauior iit mundiq; centri occupet. Item si innatatione motu maris terra agitaretur,oporteret eam multo frequentius intremi-lcere, nec esset in Oceano tempestas, quam terrae quassatio non comitaretur quo Jexperientiae repugnat. Di viliam est cum aqua pluuia terra subit,steius Democri M. cauernis capi non potest, vi repulsu terraemotum sacere. Explodenda tame est haec opinio,propterea quod nulla sit ratio curille
119쪽
aquae fluxus tam vehemens fit, ut terram tantis motibus quassare valeat, cum videamus fluctuantis Oceani reciprocationem: tempeitates, quantolibet impetu terrae impingantur, non eam
AM, Ems AN AxIMEN E Milesius docuit terram ipsam sui motus causam e illa,cum intra se exesari labefactata praeceps voluitur,&in voraginum profunditatem decidit. Qu' 'placitum Seneca lib. f. at qu. c. Io loculentis verbi sedisserit hunc in modum inaeurraquaedam parata decidunt,quas aut humor siluerit,aut ignis exederit, aut 'iritus violentia excuserit. Sed his quoque cessantius no deesse propter quod aliquid abscedat aut reuellatur. Nam primum omnia vetvnra, te labuntur,nec quicqua tutum asinectute est.m silida quoque e magni roboris carpis.Itaque quemadmodum in adusiciis eteribus quaedam non percussa amen decidunt um p ponderis habuere, quam viris m.
Ita in hoc niuersi terrae corpore euenit m partes eius vetus Eate luantur ut cadant , est tremorem superioribus aferant, primum dum abscedant nihil enim lique magnumsine motu eius, cui haesit,abscinditur deinde cum deciderunt olido exceptae,resiliunt pila mome, quae cum cecidit,exultat iis iuspellitur,toties asilo in noΗum impetum missa.Si ero instagnantibus aquis delata sint, hic ipsi cassivicina emcntit fuctu, quemfbitum vasdum i Eisum ex alto pondus exi cit.Haec eadem sere Lucretius lib. 6.sui poematis hisce carminibus expressu: Terra superna tremit magnis concussa ruinis Subter,cti ingentes j eborcas sebruis alas, Luippe cadunt tot monteN,magnoi, repente Concussu late disicerpunt inde nemores Et merito,quoniam plauIuris concussa tremiscunt
Tecta viam propter non magno pondere tota.
Quid tamen de hoc placito existimandum sit proximo capite
Explicatio verae opinionis de causis terraemotus
S M.AruR A Peripatetica lententia quam tradit Atali 2. t Meteor. p.7.statuit commotionem terrae fieri ab ha-
litu eo spiritu terrae visceribus incluto . ras exire
Disuas m Z in contendente. Etenim cum is viam qua prodeat, non 't in inuenit,retro sertur, atque in se reuoluitur 4 exitu frustra qua suo omnes angustias dimouet, dum i effringere claustrari conuellere nititur, motum tumultum facit. Nequis vero incredibile putet a spiri tu aded tenui & leui corpore, tam vasta terra pondera agitari, admonet Aristoteles miram esse vim spiritus,ut videre licet tum in aere, tum in animantium corporibus. In acre quia compe, tum est ventum concitatum saxa ingentia ab uno loco
120쪽
loco ad alium gestare,arbusta sylvasque conuellere, & tota aedificia turre sque maximas deiicere. In animantibus, quia incitationet birituum,qui vitalium animaliumque unctionum instrumenta sunt, unus interdum aegrotus ea facit, quae a multis bene ualentibus ac robustis praestati non possunt ut cum phrenesi laborans vincula manibus frangit, quae multi trangere nequiui sient. Nec etiam mirandum est igni praedictos spiritus siue exhalationes intra terram , cum haec multis modis calefacta halitum emittat: - .discalefit enim primum a Sole. Secundo ab ignibus subterraneis terrum --
Terti b, hyemali tempore per anti peristasim colligente se ad ima
calor qui antea in superioribus partibus fuerat. vii igitur terraemotus ab exhalationeri spiritu prove niant suadet Aristoteles sumpto argumento tum a temporibus, quibus fiunt,tum a locis ubi excitantur. A temporibus, quia tunc potissimum terraemotus accidunt,cum magna exhalationum copia tertie sinu inclusa est, ut Veres Autumno. A locis, quia regiones interius sungosae concauae, quae proinde magnam concipiunt exhalationum copiam, d quibus aluum eruptiones
fiunt,frequentius quatiuntur. ver,in terrae latebris perpetuo exhalationes sint,raro tamen ab iis terrae motus excitantur,quia infrequenter accidit se eas intus agitari, ut terram impellant. Potiores autem modi, quibus id contingit, hi serme sunt. Primus, cum subito lenitur odi. αἶ uitanta exhalationum copia, vel antea genitae noua pars sub ea ima motus quantitate aduenit, ut loci angustiis contineri nequeat. Tune ης/η- t. enim exhalatio quasi strangulata ultro citroque libertatem quaeritans,terram concutit. Secundus, cum tetra vi frigoris constipatur,& exhalarionem ab uno loco ad alium exprimit, eaque dum hae illac refugit, terram identidem ferit. Tertius, cum similiter exhalatio obsistente frigore per anti peristasim calorem introrsum colligit, deinde rarescit. Tunc enim, ut puluis tormentarius igni correptus impositam turrim commouet, de disturbat, sic ii
censa exhalatio terram quassat . te D tamen non solam exhalationem,sed etiam ignem Etiam abitu subterraneum,it Emque ventum, siue is superne terram subeat, si ue in eius specubus denub ignatur; terrae motus edere: Quando ''
quidem aec tria parem fere vim obtinent ad terram mouendam, quatenus numquodque eorum repugnante natura intra viscera terrae cohibetur, Mum erumpere nititur, eam concutit. Quare non probatur nobis sententia Georgi Agricolae libro
secundo de ortu subterraneorum putantis ventum externum in terrae caua introrsus irrumpentem non posse terraemotus causam esse. Cuius oppositum docuere auctor tibi de Mundo ad Alex. Metrodorus, Archelaus in Callisthenes Praeterea non videtur negandum contremiscere aliquando terram , si intra ipsamngens aliqua moles praecipiti ruina deuoluatur licet quod ex Con. Comm .in Meteor. Q