장음표시 사용
121쪽
Dessen Physica Mest mir selir liob sein gu gehen. Ich habe de ZWar schon bey einem Zu Leliden gegehen, Aber das War 80 eidNeydischer Gesell, dass er mir sie niemahis duretaulesen Vedigdnnen molle, seit der Zeit habo ich sis durchausa nio kennellanuessen Nichis desis Woniger. Wo ich allo di e silicie nichi gusammen fasso, dilnkt mich, ich W8rde heiness nichi Vo gentigii h kennon abhandion. Jedoch werdo ich mita stirnemblita iakeinen Dingen extendiron, alga nur in descriptione Pansophiae cujus ostendenda est 1. Necessitas 2. Possibilitas, 3. Forma sed ejus requisita et specimen ipsius methodi. Villeight worde ita derecta adornatione systematum etWass subjungiren, die Ubri istuckh. ob teli sio gloich, in ipso disgursu, tanquam partes rid geseinet, merde ich bey aeit stellen. oder poeuliaribus discurgitas si opus fuerit, reserviren . Si ho da hat der Herr eine rudessi delineationem meiner conceptuum Uber den begeliston Diseoum
125쪽
Die anbelahienen Sachen seind iero prora studiorum meorum et puppis, homme auch, Gott iob, darin te ich te mehr und mehrsori. Dasa sumehmbste darin icti lego laborire. ist der generaldi se sua de Resormatione studiorum Nescio enim, qui hic titulus prae caeteris mihi abblandiat) darin gue er di0 hohe necessitaseinor meten Reformation tam in literis quam in scholis heranch- mahlen auch die media und der Aodus sol chor Reformation ange esen Wirdi, Uter andern auch, Vnd gwar sast im ansang die Ursache, Warumb bisshero koine gli1cklicho Reformation hat hennensur genommen merden Vnd Me gleighWohi solches geschehen mlisse. nisi in aeternum ineptire velimus: Ich habe gWar schon stiriengstoinen hungen ent uris dimes stuckhes, dem Herm Euegesini kt habe aber neWlich noeli ei ne accuratero disposition dio beynahsgWoy bogen lang ist. dichto geschrieben. darliber gemachu darinch auch noch tego acquiesciro und ein stuckh nach dem anderenex praescripto eius elaborire. In toto opero nihil aliud agitur nisi ut morbi omnes rem literariam insestantes. una cum causis suis et convenientibus remedus proponantur. Dedi operam. ut nulla omnino intomperies vel vitiosus Humor indictus abeat. Quod nisi quam evidentissimo fiat, vix ad dispicienda commoda remedia, aut ad oblata recipienda adigi Mundus poterit. Totum Literarium Corpus exterius multiplici scabio obsessum est, interius hectica et phlysi exhauritur, et tamen hydrope totum turget. Singuli horum morborum ad mortom, vel morti simillimam vitam sufficiunt, Quid ubi oecurrunt universi 8 Neo tamen fuit, quod sciam, qui triple1
hoc malum ad lantes suos accurate satis reducerent, et talia in media promerent, quae singulos et simul omnes profligarent. Domino Verulamio equidem deleetionem multorum debemus, sed ad 8UR capita non satis aesturato revocatam. Posterius id Dominus
Comenius priostitit in praelatione suri sed dum singulis morbi
126쪽
partibus remedia statim interjungit, nec magnitudinem mali, nec efficaciam remediorum satis visus est ostendisse. Si nihil aliud ab illis Hemibus diversum asseram, hoc saltem erit, quod et morbos separatim et remedia post ipsa tracto. Ut brevem prioris partis ideam habeas. Morbos seu desectus iustam curam et resormationem 1lagitaturos reperio si) vel in Rebus quae ad scribendum deliguntur. Quae sunt vel maximam partem inutiles, frivolae et nonnunquam absurda . vel sunt tantum eaedem, quae iam diu ab alus inculeatae sunt et sie studia nostra hac in parte ineptiis et summa impersectione laborant. Quae omnia et variiου exemplis ex omnibus saeuitatibus et artibus petitis illustrantur. et validis rationibus sibique comprobantur, sic ut inde pateat, Homines ita semper et maxime nostro tempore rationem studiorum suorum instituisse, ut non aliter qukm ineptire aut imperfecte sapere potuerint. Id quod magis apparebit ex altero defectu, qui occurrit s23 in modo literas tractandi tam in scriptis quam in scholis. In scriptis et studus privatis haec notantur 1. studiorum imperfectio, dum uni tantum Arti facultatique quilibet sere Re tantum mancipat, reliquis neglectis. 2. Nimia prolixitas. 3. Summa perplexitas et difficultas, quae tum ex perversis et coniugis methodis tum ex summa barbarie orationis aut ejusdem praepostera assectatione satis apparet. De vitiis geholarum nescio adhuc an hic multa dicturus Him, cum ea forsan peeuliarem dissertationem sibi vendicaverint. In supradicta capitu, non dubito quin sua sponte confluant, quaecunque Valetudinem literarum tam valide turbant et impediunt: singula specialius hinc enucleare angustia charthae non patitur. Tu tamen si aliqua omissa hic putabis eorum indigium mihi scio non invidebis. De remediis licio multiplici morbo aptis sententiam meam nosti. Quippo in quaestionibus satis expressam, nimirum 1. Confectionem Universalium Compendiorum quae inter Pansophiae Seminarium primas obtinet. et 2. meliorem particularium Systematum, quae omnia Commentariu unius vico in Pansophiam iungantur, et ex fixis ibi radicibus amplas arbores educant, quae cuilibet in qualibet Vocati0ne, casu ete. oportunos fruetus serant, Constitutionem. Αber Ich darss hievon iego Woliuolimger nichi schrei ben. SO bald ichaeit diesem stuck hindurch, sol es der Here haben. Ich mendo lego meistentheisss die morgendo stunde daretu, geliet mir aberbissKeilon Wio dem Virgilio mit seinen Versen, dasa ich gue Zelten K0hl ein ganteton bogen verso ausi eines hinschreibe, hemachmahlen aber ubi animus ex illo aestu ad se rediit. kaum ein blateavon behalle welchess mich ducti aber night gereWet, aldie well,
127쪽
wasa mir Uergu nichi dientich. daas solbe in einem anderen stuckhkan angeWendet morden. Nur gehet oin venig meta Leit damithin. Der Herr glaube mi r dass ich schon hey mir 8 bogon indiesor materi boschmieret, habe aber doch haum den dritton theildess gallinen operis Versortiget. Uill nach disem nichi perpetui- talom pollieiren Sinis mahl go bald ich et, a gemiessem undsolidi lis finde, grave mihi non est vineta mea caedere. Tantum de hisce. Den Methodum Compendu Ρansophici belangend, istderselbo gwar nichi nem, den ich nolime denset ben nach a tribus praecipuis finibus, davon ich hie bevor dem Heren geschrioben, und derer auch Here Comenius in Aetnen praecognitis gedoncket nemps Cultu Dei. subactione Naturae. et innoxia Conversatione; et Assecutionem horum trium finium homo per totum opus doceri debet. Wo andere sapientia Ars vitae sein soli; Me sie der Seneca gehr Wohi nennet. Aber Wio dieso 3. fines dem Summo hominis sint, qui est unio cum Deo seu Beatitudo aeterna recti subordiniren honte, dasa hat mioh geMessi ich nit Wenig torquiret. Ich habe ess avss undere hiedliche weliso versuchet, hal mir aberlangs nichi angehon Wollen, biga auss die legi. Vnd ist mir alsodadurch oin clavis totum scibile seu sacrum Seu profanum commode muggam abzuthellen, und einess dem andem Eu subordinirenan die hand gegebon werden. Ja ich darss iust so khlin sein undsagen daas Herr Comenius die generat divisionem totius operis Pansophici auch sast auss d6n Schlag gemacheu. Ich han nichi Sehen, Wie er88 anderes gu Wegon bringen kan. Ut per totam Pansophiam verae Dei cognitionis et Timoris Domini sεmina ita spargantur, ut quemadmodum alicubi in praelatione eius) quoquo se Vertalit homo, videat omnia sine Deo nihil esse. Et quae porro ibi Sequuntur, Melchess man aber nach den resolutivam Methodum denich darin gelalget gar lolchi md citra assectationem ullam praestirenhan. Wehre ich fur sin Par Jahro so Weijse geWesen, sol te damstuckh quod bonum societatis humanum seu conservationem Spectat,nunmelir iust mestenthelim absolviret sein. Jego aber merdo ich
128쪽
haben kenne, Maas man Ao Weiuelimg in tam universis sic voluminibus deblattiret. Ich vervundere mich uber omen uberden muethWilligen stuporem der Mens hen, das da man thnen sodellilich sol chess geiget, und auch in einem und dem anderenstuckh exemplissciret, sis ob sis gleich dass alles sur Wahr halten, docti de consectione totius alicujus operis e. g. JuriSyr. Perpetuae et Universalis, liebor ganis desperiren mollen, aiss thre alte Ν-rren Possen gentglich vertiehren. Davon ich sast ingliehathier exempla gehe. Dass icti aber vorher geschrieben, manWerdo meis megen euicher raren stucis. den megen elaboration
129쪽
haben, und erschei non quantum ab indocto doctus distet. Dassieli aber noch den Methodum meinem angeben nach dem ΗΘrrnnichi uber schigke. dasa thue ich propter imperfectionem eius in particularibus quibusdam. Welcho man dan in tanta varietato rerum aucti an odergetaedlichen oriten tractiron han. Ich Wolto aber sie so lange latioren, biss ich sie auss thren rechimissigenorito einmahl gebrachi. Ja ich Wolte ess so haben, das allo ratidas vorhergeliendo im Buch dess sol genden erkllirung Wehre. Udman durohava im goringsten nielitis antici plate. Also kan manVon den Sachen, so gur Loibes nothurni gelidron gar Woblhandien, ehe man die leges Sodietatis humanae und die artes conversationis gegeiget, die Keil einer gar ein stallicher Oeconomus md Medicus sein kan der docti ad conversationem humanam ori neptus ist. Hergegen ist vnmuglich das man in materia de conversatione nichi vil dingo ex naturalibus fur bekant annehmen mil8Se. o. g. Wan i h einen Civilitatem morum ubor Us h lehren molle, und hetis thm noch nichi gesagi. Wasa ein iiseli oderDiuiligod by Cooste
