Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

11쪽

DE NUTRIMENTIS

ad Baillytum, Liber prin Mi S.

Iuturnioris vitae studio tantopere detineri hominum genus mirum esse censerem,ni

si diuinos ipsoru animo per pulchra rerum a summo arti fice conditarum inuestigatio ad sui co templationem perpetud alliceret. Cuius praecipue causa, vel intermorientes senes, iampridem amissam iuuetutem sibi renouari toties exoptare videmus adeo nihil est hominibus vitae prolixitate iucudius ad cuius conseruationem sequod medicis inter caetera incumbit res eas diligentissime obseruare oportet, quarum salubritate spiritus instaurari, corporis mole augeri, insalubritate aut de fectu, celerrimum hominibus interitum immi nere percipimus. Vt enim corporis moles plane terrea, similibus, hoc est a terra productis rebus

nutritur: sic aethereus quo corpuS hoc mouetur,

ac subsistit spiritus, per simili sibi nutrimeto, hoc

est, aere puriore fouetur. Verum nos quidem spirituum rationem alibi, hic corpori tantum nutriendi modum edocere instituimus quoque pacto fanum vel aegrotum, nonnullorum ciborum apparatu conseruetur, aliorum sit magnopere A. iii.

12쪽

6 Nu TRIMENTIS Ostendatur Tarcioreque aut abundantiore victu interdu opus habeat. Quibus neglectis, aut promptissime in morbum Incidere, aut recidiuam a cere possit ut aux1lium a medicamento praestitum, imprudentioris victus obseruationis noxa interdum exuperare soleat. Quemadmodum igitur multiplicem esse valetudinem existimam US, alteram sanorum, quς neutram comprehedat,al- teram aegrotantium, quae magis ac minuS exten

datur: si integram utriusque disceptationem his labris absoluere decretum est quorum priores sanitatis per cibaria conseruandae rationem, poste rior aduerta valetudinis per victum emendationem sic det. Ad quod munus dum pro piissime ac cyngimur ab ipsius de qua sermo futurus est rei definitione ac diuision1bus incipiendum est.

Nutrimenti definitio acduti si O.

Votrime- Vicquid igitur cibariorum fanum homi- nis corpus conseruare, aegrotum ad pristi- nam valetudinem interdu reuocare potest, nutrimentum appellamus unicum victum, non etiam Vestem in quo praecipue ab alimento differt comprehcdens. Huius triplex est genus:

alterum, quod arte praeparatum ac coctum, non hia dum tamen Ventrem receptum, Iuturum est ut

nutrire possit, quamobrem futurum nutrimen tum d1citur . alterum, quod a ventriculo confe

13쪽

ctum, atque ab hepatis calore in sanguinem quo

nutriri partes debeant commutatum , proximum est ut nutriat: unde mox nutrimentum ap- Mox tHispellatur Tertium, quod a s1ngulis ebris attra - .ctum, ac postremo naturae artificio elaboratum, plane nutrit, hoc est,in nutrieda partis substan tiam statim couertitur: quapropter absolute nu- trimentum vocatum est. Quibus quartum aliud nutrimestis. accedit, quod quia medicameli viribus pollens, refrigerat, humectat, excalfacit, ac non unquam exiccat , in victu medicamentum nominatur. In mi Quanquam dubiu non est, quin absolute dictum med ca

nutrimentum,praeter Oricium liba attributu, primam corporis teperiem nonihil immutet: haudita tamen manifeste,atque id quod medicamenti vim obtinere percipimus. Verlim futuri nutri- meti, de quo hic sermone instituimus,aliud quidem simplex est, parum aut nihil permixtu: aliud utrimn Verd compositu, hoc est coctionis modo vel con Pt M. dimetis immutatum, aut aliis cibariis ad delicias

ita confusum,ut varie corpus afficiat. Vtriusque sane maximus habendus est delectus, ut ex multis cibariis optimus medicus discernat, quae boni,quae mali sint succi ac rursus eorum quae boni succi sunt, qu nam paruo aut magno negotio in ventriculo conficiantur: quae rursus per Venas ad uniuersas partes celerius aut ed tardius discurrant: quae denique obesum aut gracile corpus atque huiusmodi caetera efficere possint Sut enim

A. iiii.

14쪽

hae nutrimentorum omnium facultates a perito quoque medico diligetissime inuestigande quas cum diuersa singulorum corpori temperie con ferens, uniuersam sanis atque aegrotis victus rationem probe instituat.

Nutrimenta boni vel mali lucci .

. ' Vtriendi autem corporis causa quod affu

di initur, id vel boni vel mali est succi Boni

Verd succi nutrimentorii, alia quidem strictius, alia vero latius accipi utur. Strictiori appellatione dicuntur, quaecunque suaveLatque utile Sin omn1bus fere corporib humore S Optimumque sanguinem generat: temperatam, nostraeque commoderation 1 persimilem natura habent,vns .maceu de stomatica x et eustomacha vocata sunt , qud daTU' - ventriculo placeant, S quocunque modo as sumpta fere nunquam noceant. Iς verylatius extenduntur nutrimenta, ea omnia comprehen dunt, quibus quaedam tantum corpora , Opti me habere percipiuntur, siue id celeriter , siue tardius, cum quadam naturae molestia fiat. At quae mali succi nutrimenta vocantur, quem admodum cum superioribus pugnant, sic etiam pares his habent differentias. Etenim que corpo ribus fere omnibus ex aequo nocere, nunquam

prodesse possunt, ea quidem arctiorem mali succi significationem retinent: quae veryrobustio

Nutrimestum mali Iucci.

15쪽

LIBER PRIMvs. 9ribus quibusdam naturis prosunt, imbecilliori bus ossicivi, inter hς ambigunt, atque a caeteris secernuntur: quapropter ad coctu facilia seorsum reducere necessarium esse duximus: ex quorum enumeratione, quae in totum omnibus no cere, quae vero quibusdam prodesse poterui, accipietis . Igitur coctu facilia ac dimcilia cibario rum genera primo quidem loco describentur: inde ver ad ea quae particulatim a nutrimentis in corporibus accidunt,descendemus .Postremo autem aegrotantium corporum Victum propo

Quae cibaria facile vel difficile

in ventriculo coquantur.

, Oncoctu facilia sunt ea cibariorum gene Nutrimna ira, quae Ventriculo minus laboris ac moleta ' i'su σstipadferunt, citissime abscedunt, multum ac celeriter, certo tempore ac temperie exhibita nutriunt, plurimum iuuare, minimum Orficere possunt. Quibus ex diametro pugnant, qUς cola Gm dio

coctu diffic1lia esse dicuntur: qudd magnum sto.* macho negotium adferat, dura sint ac pertinaci substantia praedita, tardius ab sic edant, succosque crassiores atque ingratiores interdum generent: robustioribus ac labori assuetis accomm da, de licatioribus inimica esse soleant, de quibus nunc quidem seorsim disserere oportet.

16쪽

Pani S. o Mnibus familiaris ac frequens cibus, pa

nis, multorum est generum'. quorum ma-α-- , si cococtu facilis est similagineus, aut huis is, ius loco qudd nos similagine careamus is et el-licius, hoc est, metello sic enim vulgus mixtum Tritici mi siligini triticum appellat non admodu recenti, ' neque diutius asseruato, non viscoso, tineis, puluere,lolii semine, nigella, aut pruina minime viatiato, non imbre madido, aut asseruatione, atque horrei impuritate foetido, confectus . Qui ver3 Panis b. non ita recens, neque ita pridem asseruatus, sed leuis bene pertritus, coctus atque fermentatus est, is corpori quidem plurimum utilis esse so-wia let. Cuius ordinis erit qui vulgaris , secudarius,

Secudarin ciuicus, aut cibarius nostris, Italis medianus no-C - γε- minatur. Primae autem notae triticeus, Graecis ia

Mediatiis, προς, tota eaque puriore tritici rarina conlians, αυτοπυρο plurimum negotii ventriculo adfert: cuiusmodi Nudidus est cadidus ac paruus, quia elaboratione ter-F tiar1us atraue ex canonicorum usu capituli panis

capimii appellatur: item qui primae operae dicitur, qud dFrima o prima pistoris ossicinam publico artiflato expo-I stulantis opera fiat. Quin etiam cadidissimus Eu-rahis nites, cognomentis acer, ventriculo multum est Fboeditius noxius: cuiusmodi dixeris benedictum panem,

sacris ei cibus populo diuidi solitum: qui qu3d sit maximae molis, vix undecunq; percoqui potest:

17쪽

male praeterea elaboratus est, queadmodum qui Romae publice vaenit qui etia si salis aliquid re cipiat, tamen quod minimum habeat fermenti, ventriculum fatis grauat. Saluberrimus Dapsi Da αἰ-ticus, exadtissime pertritus, multum ablutus, fiermentoque plurimu turgens, Vt OculatuS esse Vi deatur, inter caeteros leuissimus, nostris molli Mollis.

culus, Venetis bosse tus appellatus, cui se redimi Myssem . lis est, quia principum usu, buccae panis auli AE 'φ'cus dicitur Minime omnium excrementi relin rudus. quit Dypiros,aut biscoctus Hic duorum est geo piros. nerum,ster quidem sordidus,siligine ac caeteris μ' inferioris notae triticeis cosectus, nautis alendis quod diutissime asseruari possit accommoda

rus, unde nauticus appellatur alter verygene δυμ min. rosus, tritico puriore consectus, ut quantumuis

imbecillum stomachu instaurare possit,quapropter iis imperari solet, quiquis Neapolitanae per

diaeteticen poenas luunt. Oditur apud Venetos saccaro, cinnamomo , croco,atque ita primis mensis cum monem uatico assumitur. Cuius forme est spectari',aut, si mauis, aromatites, in agro N--. Remensi confici selitus,mell1s ac piperis, saccari aut cinnamomi loco portionem recipiens: sed is semel tantu coctus est quo nomine minus equidem salubris. Coctu admodum dissicilis agimus, aut sema imus. Zimus post quem, siligineus atque hordeaceus si tu mμ Insalubris est tiphynus olyraceus, furfuraceus,

18쪽

i DE NUTRIMENTI sfabaceus ori Zaceus Dirago, milio, panico, castaneis atque huiusmodi caeteris binopiam con

parandi modo plerunque pendet. Etenim qui cunque aqua puteana, stagnante , lacu stri, turbida, atque impura conficitur quique stipta lis paleis, stramine, vel arundinibus excalefacto furno percoquitur: aqua nimia perfunditur,a fermetallo nemo fatis peritur, neque Undecunque quantum opus est assatur , insalubris est . quem iactabanite admodum Sc qui clybanites, testaceus, subcine- Te t rius Vocaceus appellatur. Dici enim non PO

si sic est quantum faciant ad pani bonitatem aquae Focacem salubritas, di materia ex qua ignis excitatur Verum ex piscibus confectum panem secutus notae

apud Scandianos editur nihil equidem moror: ullis enim inopia legibus astringi potest.

Dulciaria, placenta .

o Mnium delicatissimi dulciarii panes qui,

quod praeter caeteros plurimum placere soleant, placentarum nomen assumpse runita magis enim ad gulae irritamenta ac del1cias faciunt, quam ut frequenti usu commendari debeant omnes autem Obstruut,& maiorem praeter craeros in coquendo laborem ventriculo ad-

19쪽

ferunt Multorum hi sunt generum quidam e nimiae ipsa saccarati vocantur, vulg3 faccarini, Saccarati. Venetis, a forma , buccellati primis lautiorum secessau. conuiuiorum mensis,cum Hippocratico maluatur, corsico,aut musicellino apponi bliti: cuius modi sunt vulgares nostri camin elli,bridauelli

aut strieri quorum parcior usus Ventriculum in officio continet, inter Athenari artolachana Art. αfortasse connumerandi. Verum marcipanes, sec- - '

caro rosacea imbuto, amygdalis,pineis,pistaciis, atque huiusmodi caeteris conditi, Italis aulicis frequentes,ut certe sunt gratioris saporis, sic etiam succos generant optimos: quemadmodum d qui postremis nostrorum mensis offerri solent obeliae appellatii cuiusmodi fortasse anti obel . qui Baccho consecrari solebant fac carata farina in solia tenuissima digesta consecti, operae pani culos vocant, alii nebulas , quartim ex numero, Nebula. haud ita probantur, quae mel saccari loco reci piunt. Vtrique autem ab oblatis dacris pani oblati padibus hoc distant, udd sacri sint impermixti, fer mentoque ex religionis nostrae instituto a

reant.

Itriis ac libis antiquorum respondent gastelli πιν multiformes, Picardisi Campanis frequentes et

item turtae nostrates,multas appellatione sorti risis. tae et quae bellaria diuersi generis ad puerorum delicias et finguntur. Que singula,siue butyrum, aut caseum, siue lac eiusque cremorem fructus,

20쪽

s DE NVTRIMENTI soua, carne concisas, caeteraque quan uis palatis quorundam gratissima recipiant: tamen stomachum apprime grauant hoc tantum utilitatis habent, qudi pondus subiectis cibis adferunt, ut

cydoniati Vice aluum comprimant quapropter his parcissime utendum est , neque committendum , ut huiusmodi cibus nobis sit frequens ac CasBlli quotidianus . Huius nota sunt, gastelli fere om-Fiamimc nes flaminicae politera rurielli ratones. Pul Pel-

ri titi. lini, tal motan conis male SPqua re vera multo reue magis Orsciunt, quam turtae, praesertim Italicae, γη estini gratissim saporis herbulis cond1tae a quibus o- ωρ - mnes erynostrates, etiam Anglicae .leccatae,ac biformes appellatae, Ventriculo pondus adfertit, neque tam Iid percoquuntur.

Pultes, polent caeteraque ex triticeis aut leguminibus consecta.

Aceratum pane , ac uouis modo condi-Λd tu, cu tusculo, vel aqua sola in edulium

nobis oblatu, nihil vetat quominus inter pultes recesseamus : sub quo etiam edulii genere Fatuita Italorum panatam comprehedimus: cuius loco, eloto, elixo, aut friato ac tenuissime comminuto pane quidam utuntur: quae pultes multum sit ne nutriunt, ac pro diuersa apparandi ratione ad sanitatem plurimum faciut. Quapropter omni-