Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

31쪽

LIns I Smis simul expressis constant. Ce terum ventriculo plurimum obest citrium vinum, aut fructua rium quod recens , turbuletum, non defaecatum atque acidum est.Item quod aqua delibutum loream fructuariam refert. Minime omnium ille, quod ex cornis ac sorbis exprimitur. Vilissimum quod ex prunis sylvestribus quantumuis at xis apud Neustrios inferiores elicitur prunelli pr-eri innum vocant: cui aqua per aliquot menses innatans atque infusa, colorem ac gustum acerbi cuiusdam vini adsert, quo ad sitim aegrotatium extinguendam praecipue tuntur.

Vina cerealia.

Inis cerealibus, hordeo, auena tritico,ad AL edtis lupuliffloribus, aqua percoctis ac be ne despumatis, tuntur nostrates Belgae, hoc est Pi cardi, Germanique inferiores, atque exsuperioribus nonnulli item Britanni ac Neustrii

fere omnes Quae siue illium , siue cur mi anti zisbum. quo rubire aereserant, ubique vocantur: plerisque O rM Que uiae. Hoc autem vini genus, Britannis longe omnium excellentissimum ex alica confe- in alia perfecte coctum, gutalla dicitur: bi Alla.

ream duplicem Flandri, Picardi Sere uisiam , aut t si . que utam duplicem vocant. Cuius generis dulcis

atque admodum limpida, Bambergensis oblu

ius loci aquae leuitatem ac tenuitatem dicta, vi 'num album vulgare minusque generosum , ple-

32쪽

limpidum, probe fallit. His bireis aut cerealibusv1nis lolium interdu saporis gratia admiscerrsolet, quo linguam palatum altius feriant. Sed ab

hac consurgens ebrietaS, praeter nutrimentum, plurimum detrimeti saepius adferre potest. Omnes enim generosae bire. , plus aequo assumptae, sensum atque animum conturbant. Has dum delicatiores maiorisque nutrimeti Britanni efficere cogitant, saccaro, cinnamomo, ac caryophilio condiunt, ac deinde post multa doliorum exagitationem limpidas reddunt. Flandri, furfure ac zirembro pane spissiores facere student, Birembrotiam ap pellantes quibus siquando mel atque aromata commiscet, genus aliud veluti hippocratici vini Met cerealis efficiunt, quod metam Vocant. Horum igitur vini generum assuetis, conco- - μθ facilius rarea duplex, aut sere uisia esse vide- ένει birea rur postquam Bambergensis ac deinde gutalia. Reliqua cerealia nisi limpida atque eme data, flatus generant, renibus Offici ut venasque obstruunt. Quin et1am durae coctionIs esse censentur, quaecunque aqua fontana, puteana, stagnate, tur-blda,ac male olente fiunt, trumentique ac lupuli

minorem portionem continent.

Carne S.

carniud, Arnium esculentaru varia est pro caeli aspe-De iti inu, pabulisque animantium natura. MOn-

33쪽

tanis enim ac declivibus ouilla viscosior bubula Aregi-- durior, caprina delication auium tenerior, co ctuque facilior est: Planis,amoenis ac patetibuS, Omnes precter caprinam salubres: Maritimis,ambigunt. Bononiensi enim ac Neustrico,ite etiam Flandrico ad oceanum tractui succuletior uilla: quae alioqui Mediterraneis atque Adriaticis

oris dura est, ac male olens,nulliusque sere prae ter lanarum ministerium usus'. ut vitulinam ac bubulam iuniorem, eius loco sussicere, Graecis,Hispanis, atque Italis,plerianque sit necesse. Saltuosis aute locis enutrita an1matia, nescio quid alie ni succi prae se ferunt. Ferina, ob exercitationem delicatior , quamobrem principum mesas exornare selet, maximaque ab iis obseruatione concludi Quinetiam ad caeli aspectum,pabulorumque bonitatem aduertendum esse, vel hoc argu mento percipimus , quoid alias carnes aliis prae stare pro quarudam regionum praestantia cernimus ut quantum uis pingues belgicos atque Ar uernicos agros , Francici ac Biturigici excedere, gustusque amoeniore quadrupedi carnes proferre soleant ad quorum gratiam atque ubertatem accedit Turonense Cenomanicum, atque

Andegati esse solum, delicatissimarum auium foecunditate, c teras Galliarum partes facile exuperare cognitum . His porr3 secernendarum carnium notis, domesticam educationem adiicere Abedueais

oportet, quam vel ob conclusa, cin otio deleta isto

34쪽

28 DAN UTRIMENTIS animantia,abundantioris excrementi carnes: etsi nonnunquam candidiores, pinguiore S tamen, nutrimentique abundantioris producere certissimum est. Omnino autem exc1tata, ac sylvestria animalia, cicuribus ac domesticis, carnium salubritate praeferenda esse censeo. Qu'rum diuersa genera, nuclande particulatim enumerada sunt.

Quaecunque igitur carne teneriore Praedita merati, sunt animalia, breuioribus ac mollioribus fibris intertexta, ea concoctu facilia esse existimamus: Aes. Veluti sunt ex auibus pulli gallinacei, aut his

pauid prouectiores hastodelli, item columbini,

perdicini,an ferini, phasianarum, rostrularum, coturnicum, turturum, atque utriusque generis patronum quibus passerculos, inlaudas nostrates addere possumus. Proceriore Laute, per hyemem magis sunt salubres, concoctiique faciliores. Eius generis sunt gall1nae februariae quae nodum oua posuertit, aut 1iS incubauerunt, quarum

delicatissimae galli notae, atq; aded phasianae syl-

uestres: post quas capi Cenomanenses, d Fran- colini Italici, rostrulae iuniores , turdi montanigritiarum nomen retinentes item perdiceS maculatae ac iuniores nam quae goechie Vocantur,

caputque gerunt rubro ac nigro per aures distinctum, minus probanturo item coturnice S, turtures, columbi domestic1 iuniores, fugitivi, campestres , vel etiam sylvestre ς, quos ramario SmΟ- minant, antiquorum palumbos fortasse referen-

35쪽

tes: addam etiam inagines, quarum appellatiO- ne pluuiarios nostros intelligimus. Quadrupedum vero iuniorum carnes salu suadrubebriores sunt,porculi lactentes, cunicelli, lepun m culi sylvestres,aut ex collibus vel montibus abstracti, nam cicures brassicam olent. Maioru autem animaliu coctu facilior est arietina castrata, presertim Francica aut Biturigica. Na Neustrica, Aruernica, Lingoccitonica, asque Allobrogica, minus quidem suaves, fibrisque longioribus, ac durioribus praeditae sunt. Celeriter etiam coquitur vitulina lac rea, aut decimalis capellina, iunior, atque obae fa postquam agnina, atque adeo asellina etiam lactea , omnium longe delicatissima cui inserior est, iuuenci autumnalis caro, carnerum Hispani, mangionem Itali bovillo nam nostri vocare consueuerunt. His longe suprema est ferina iunior, item porculorum sylvestrium,

quibus marcassinorum nome inditum est, atque adeo pullorum ceruinorum, aut damarum, quo Sphaones aulici nostri appellant. Que cibaria fere omnia, biliosis,melacholicis, ac gracilibus elixa,

praepinguibus ac pituitosis assata magis coserui. Difficilius coquuntur in genere prouectiore Somnes carneS operariis mugilibus, aut athletis '1 - ψ

mag1s quam delicatioribu Vtiliores: mali autem meratio. succi sunt, omnia fere aquaticaruauium genera: mes aqua cuiusmodi sunt anates nostrates, c nuper ex In- 'dia aduecti: quibus pn generes sunt sarcellae atq;

36쪽

halbranni, item vannieri s vento abundantiore plerisq; locis reperiatur gallinae lacu stres, fluuia Ies ac marinς: mergi piunge Ones vulgus vocat anseres, cygni,butorti, ardeae haerones vulgo dicti rostrulae grandiores,& qui Curiuii neu striis

oris appellantur sttinetiam terrestrium auium prouectiores, quaeda durissent coctionis grues, pauones nostrateid Indici, Otides, quas tardas dicimus,ltem galli, gallinae, capique VetereS: atque ex nemoralium specie, columborum id genus cui bisetorum nomen est: denique quicquid passerum aut uicularum praeter turdos 4lauri, das editur.

suadstve Quadrupedum coctu dissicilior est, utraque

duiu ar bubula prouectior: post quam aprorum por- D siris eorum caro nimium nutrit, vitiosumque fangui' nem generat item boum aratrum iam expertorum , atque his congenerum bubalorum ac syl- uestrium,quos buffatos appellant: quibus vaccinam fere omnem, hircinam, caprinam Veterem, atque ouillam, eius presertim quae gestatoria est, item vervecinam addere oportebit. Proinde qui carnibus aliis, vel ob consuetudinem, vel utim

rum, garrulorum, picarum,c ex quadrupedibus vulpium estis nulla lex aduersam valetudine pro is hibere potest. Wrt Τq Quoedam etiam salubrium animalium partes

tappat. ad delicias varie praeparatae, maxime sunt consi-

37쪽

derandae.Harum enim aliae lalubres, aliae insalu -- bres este comperiutur: quibus etsi plerique non 's μ' utuntur, queadmodum nec eXternis ipsoru car nosa substantia minus praeditis partibus, no sunt tamen harum permultae reiiciendae Testes enim gallinacearum,an serum, cuniculorum ac leporum item pullorum atque anserculorum cerebella, pulmo,hepar, ventriculus, caput, collum, d alae plurimum probantur. Quadrupedum ve-rd maiorum ut agnorum Vitulorum, capelloru, ac iuuencorum glandulae maiores preffertim intercordiales phagoae dictae item capita, linguae, pulmo, cor, Ventriculus,iecur, ac pede S concΟ-ctu facilem nutritionem exhibent: quarum partium apparandi modus, ac condiendi ratio,plurimum pro diuersarum regionum consuetudine ad ventriculi robur facere solet. Quae verd gulae atque appetentiae irritandae Iusalabris causa assum utur, veluti su fit perniones moguno vom bis

tint,lumbi ac linguae bubulae insumatae, item p

des, aure S, rostra porcorum,ita condita,ut ad vini nefas accedant, potius quam ad nutritionem a1rumantur: hq verd relicta potius quam comesta magis prodesse existimamus. Quibus adiungemus caponum ,rostrularum,ac cuniculoru capita prunis candentibus, aut craticulis exassata: anserum prouectiorum cordaveruculis tostabatque huius generis caetera.

38쪽

Pasticia carnium.

Sapicia. Ihil vetat quominus pasta conclusas, atque incoctas carnes pasticia Vocemus, nostris potius quam Italis frequentia quoru sum pro coclusorum edulioru natura, condiendique ratione varium esse duximus. Nam quaecunque ex his maius habent perspiraculum ea quidem suaviora, coctuque faciliora sunt, queadmodum&quae pipere ac gingibere condiuntur, multo calidiora Pusillorum igitur, columborum , tur turUm , ac coturnicum bene medullata pasticia, Cinnamomo, ac nuce myrepsica conspersa , vel vitulina minutissime contusa, vitellisque ouorii, passulis, grossulis, omphacinae granis codita vel

quae vitulino pectore, aut cap teneriore cum albo iure fiunt, apprime iis comoda esse censemuS, quorum ventriculuS per aetatem, temperiem, re

gionem, atque anni tempus, fatis firmus ac robustus est. Quibus addemus ex vitulorum glandulis maioribus ac tenerioribus, phago is appella tis, confecta bouis medullae frustis inspersis quorum quae thymis, hoc est, glandulis medii pec oris intercardiales vocant fiunt,ut sunt delicatissimi gustus,sic omnibus ex aequo bene salubria esse putamus. Verum etiam , quae ex Uium linguis medullae innatatibus modico cinnamomo ac myrepsica cospersis, ac bene coctis hyemalibus ientaculis post D. Remigii proponuntur,

39쪽

LIBER PRIM s. 33 ea etiam coctu facilia esse cessemus, mod3 ne ingua bubulae aut carnis quidpiam recipiant. panisque usti mica, vino ac pipere delibuta inebrientur: alaudarum autem aut passerculor si ex hippocraticolasticia, frigidis, languidioribus' ve-triculis commoda esse non dubitarim , ut etiam venere quemadmodum vervecis aut cerui testes pasta conclusi)excitare existimet. At quae aquaticas aves pasticia recipitit,anseres,anates, quos halbranno id sarcellios vocamus, melancholi cum in corpore soccum excitant quod idem leporinam spinam ac coxas pasta reconditas effi-eere censent,sed multo id quidem minus.

Haud ita salubria sunt, quae ferinam iampri Miliciadem inclusam recipiunt, siue sit maiorum, siue 'ς ει

etiam minorum quadrupedum cineritia postea Opertorum. Omnium maxime cacochyma quae

ouillam iubulam epollis conditam admittunt,vel apsis etiam operariis inutilia.

In farcta carnium.

Omminutas aute carnes, herbulis, aroma-

tis, vitellis, passulis, castaneis atque inter dum napolliniade coditas, ollis in farctas, ac bene despumatas modd ferinae sint,vitulinς,

ouillae,aut delicatiorum auium non minus sanis coctu faciles esse existimamus,atque eas quae pani contrito, vel eloto in aegrotantium commodum permiscentur: etenim labore dentibus adio C. i.

40쪽

3 NUTRIMENT Ismiant, celeriusq; subissitur,ac suos succos promptius in venis deponunt. Quo minus mirandum est, si delicatiorum ac cuticulae inseruientium mensas interdu festiuiores reddant. At quae pullorum aut prouectiorum auium ventri, additis

passulis, herbisque bene olentibus iniici utur, ut cum iisdem assentur aut elixentur: satis fanaquidem ex apparandi modo mihi videntur , si prius

fragantur, aut leuem ebullitionem sentianta tum ad meliorem despumatione , tum udd alterius sint nature ab ea cui inlicitatur carne. Sunt qui castaneis, passulis, ac prunis Damascenis contritas carnes herbulis admisceant, atque ita anserculos inferciant, quod est consuetudini permitte dum. Verum quae caprino, agnino, aut Hul in capiti, cum Otrito ipsorum cerebro, saccaro, ac croco c5dita, deinde frigutur, quead modii nihil nocet, sic parum etiam prodesse possunt. Quae ver&vitulino pectori intercludii tur modo prius efferbuerint haud insuauia mihi videntur'. quemadmodum dia qui ventriculis ovillis inserta elixant Ur,m Odyne caseum recipiant, aut eo nisi gene- ιρὴia ros inspergatur. Captam Veterem, partim ebuli /'crusus litum,ac de 1nde ossium exemptorulo cosma carne herbulis atque aromatis condita coqui in duos tria bene in farma, phiala vitrea, ita ut caput eX ret conclusum , calidis cineribus, lentoque igni percoctum, non modi; approbatam, sed inter cibos omnium longe delicatissimos adduxerim,