Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

21쪽

bus sere totius Europae populis comune esse vi demus,ut offas eloto pane condiant, melioribsisseque iustulis panis micam inserant Verti hoc quidem pultis genere, quam panata vocant, qui ma-Iunt lactentes ac iuniores pueros educare, quam ea polenta quae farina triticea laci e Vaccino deli risi hispuabuta fieri selet, rect e mea quidem sententia face rorwm. re videtur. Huiusmodi enim polentae, magis obstruunt, febres,capitis dolores, ac lumbricos ex citat. At vero qui pastam in laminas tenuissimas, aut vermiculos conscistam, seruenti iusculo ma

cerat, atque inde vermicellos,aut lasagnetas con . .

siciunt quique panis micam rursum in pastam Lasa ista. frustulatim coacta, iusculo delibutam,ac friato caseo cospersam, Macarones excogitant,certe Maearauis

vetriculo delicatiori minus consuluissent enim haec dissicillimae coctionis cibaria, quaeque artificibus, operariis ac rusticis magis accommodari debent. Earum autem quae triticeis aut leguminibus constant polentarum, hordeacea quidem ac si 'li' milagineae praestare videntur: quasi magis nil triant, mica panis atque amygdalis condire solemus. His multd magis nutriunt frumentacee at que orizaceae, nisi ventriculo essent oneri ac flatus ed magis excitaret, qudd vaccino lacti interdum permiscentur. Quae verdauena, milio ac panico conficiuntur praeter asperitatem parum

utilis sunt succi ac multd quideminus,quae len-

22쪽

ic NUTRIMEN ΤΙ sticula constant hoc enim leguminis genus, tan- tu abest ut facile coquatur , ut altero post assumptum die, fere integru reiici soleat Pisorum autem, cicerum, phaseolorum, fabarum, ac caeterorum leguminum polentae, ventrem inflant &crassum sanguinem generant haud secus atque eruorum ac lupinorum . quorum postremum genus ob amaritudine minus est nobis assuetum.

Ecundum pane ac triticea, maximus haben Ndus est aquarum delectus tum qu 3d communis sit omniti potus, tum qu dd hac perteratur panis, iuscula fiant, vinum diluatur, cae- realia, ac mellitae asiaticorum potiones coficiantur. Quae si quidem corrupta fuerit, id etiam cui permiscebitur, facile corrii pi erit necesse Aquarum agitur salubriores sunt et coctu faciliores Fluuialis rapidorum fluminum, quorum motus est perpe tuus: medio ipsorum alueo, S antequam Vrbes ingrediantur hauste quarum delicatissimae sunt, quaecunque magis leues sunt, atque in sapidae, cit calefiunt, ac citd refrigerantur . Post quas probandae sunt ex iis fontibus desumptae , qui ad orientem spectant aperto soli sunt expositi, fabulosoque decurrunt alveo Da quorum sca- turigine quantum 1fieri poterit longissime hau

ν lari si mri debent Laculise aute, palustres, ac tagnan-άtagnus teS, Omnes quidem nocent ac siquidem ob loci

23쪽

incommoditate his uti oportebita erut ex aper i , soli obiecto atque excelso loco desumendae: ω qud minus noceant hexcoquendae , aut vase fictili qualia sunt nostra Bello uaca tras funden dae.Turbida veryaqua,qualis est Tiberina, in do THM .liis vel urnis, ut Romete sit) subsidente fabulo e mendari debet. Pluuialis alitem, cisternis optime Pruvialis. insblatis 3 arena conspersis asseruata, fac1llime per hypochondria transit, modi; sit reces, neque

ita pridem reteta Quemadmodum autem aquae ''-- dulces obstruut, sic falsae malos succΘ generant, Dauis. ac male olentes, sanguinem corrUmpunt. Evputeanis per aliarum inopiam salubres, quaecuque ex profundissimo puteo, ditiore loco sito,&vs que ad rupem excavato, non operto, sed aeriso lique liberrimo exposito,atque ex quo frequentissime aqua hauriri solet, desumtitur. At quae extorretibus aut fluminu a magnis ac nivosis mon 'rreu . tibus orientium primis ramis haustae in usum veniunt in aequidem, nis1 prius coctae, etiam inco lis atque assuetis plurimum nocent: unde stru moses plerunque conspicimus eos qui radices montium inhabitat,ac niualibus aquis utuntur. Compositae omnes ad palati gratiam de Ocquieomlicatiores effectie, varie corpus afficiunt. Ete nim mulsa,bocheti nomen nostro Vulgo adepta Boebeium.

Bulgariis ac Turcis, ob vinum lege sibi interdi ctum, diuersis rationibus apparari solita, biliosos offendit ac melancholicos: oueadmodulituito

24쪽

18 NUTRIMENT Is Hippocra sis prodest , quae Hippocratica aut aromatica di citur, saccaro accinnamomo condita. Nutrit, ac

polent Cuicem supplet, alba appellata, quddmica

Alba. panic& amygdalis contusis cadidior fiat. Refri- ὰπών gerat Alexandrina, aut placetina rosacea Tac- caro delibuta. Inter has ambigit quae Ptisana di-

praeter hordeum ac glicyrhyzam, passulas, dacti tos, pruna Damascena, caeter6sque huius generis fructus recipiat. Quibus potionibus, si equetior est neutris, aut etiam aegrotiS, quam sanis corpΟ-ribus utendi consuetudo: quapropter in tertium librum harum pertractationem relinqUemus.

Vinum:

Inorii salubritas per sua genera distinguen da est alia enim ex uis , alia ex fructibus, alia ex coealibus exprimuntur. Horti quod ex Vitibus elicitur, ut generosius, ita concoctu faVλμms cilius ac filubrius est mod3 sit rubellum,limpidum, sub dulce, aut sub acerbum loni odoris, ac dilutum: parci iisque assumat Ur. Visi boni laod veri ad eius confectionem attinet id .h ' ' inter caetera admodum est delicatum quod uua

rum acinis scapo distractis atq; selectis,solis a nibus exprim 1 solet: vel cuius vindemia parum Musis m. com serbuerit, mustum appellat: quod non ita re cens, sed tamen optime defaecatum, post D. Marrini, promptissime in usum venit Plurimu prae

25쪽

terea ad vini excellentiam facit, uarum acinos putres solertissime seligere, easque maturas tantum, relictis in aliud tempus immaturis, decerpere miscellaneas morilloneis, burdegalis ru- pellinis, ac muscatellis,albis' leporariis,aut frumentaceis ita permiscere,ut quod inde mustum, aut parum efferuefactum Vinum extrahitur pa lato gratissimum esse sentiatur.Verum hoc qui dem quemadmodum proticum meram gut pratism

tam appellant celerius ferit cerebrum , parum gw asseruatur, minusque nutrit hoc habet,qudd facillime in venas distribuitur, ,rinam promouet. At quod tortiui bonam portionem recipit, quodque eum uarum scapis exprimitur,ac quatriduu aut cysi opus est amplius efferbuit:posteaquam resedit, ac limpidum, aliqu6tque meses asseruatum bibituristomachumagis reficit, quoque maiorem recipit moritioneae portionem, eo delicatius esse solet. Nam qudd anguimorellae ac nigrae appellatae copiosorem succum cotinet, ut crassius atque asperius,sic etiam coctu diffici lius ad obstructiones paratius est. Quod autein ebullitione vel dum in labris effervescit, aqua, ad coloris ut Patauini solent abstersionem perfunditur , quemadmodum 'uod transfundi Trais si tur ac percolatur, plurimum suarum virium deponat,ac proptissime abit in vappam: quamobrem in transfusione, sulfuratis linteis Germani ad vini asseruationem uti solent, quod equidem B. E.

26쪽

minu Sapprobo.imui bonis Quinetia pro variis regionibus generosi vi t V rsi ς' naao improbis seligere possumus, ut inter alba optima , concoctuque facilia complectamur, ex Alba ex nostra quidem Gallia, Atysiana, Barsus albina, Ar bosiana, Curtinia, Palyssia, Saporciana, Fleschia, Faym Ogiana, Andegauella, Aruernica, inqui tanica, ut Narbonesta, quae ab odore muscarella vocantur: hJc Hispanicis praestatiora, qudd non ita calida sint, sed limpidiora, minusque flava. Ex Ex Itqba Italia vers, alba vina probatur vernacula, Bono nientia. Mon falconia, o omnium longe faluber-Ex Craecia rima Trebbiana Ex Graecia, Monem uatica mal uastam appellat multorum apud Venetos sapo G si rum degustari solita cite Corsica Romanis familiaria, Bastarda nostris dicta, qudd fortassis melle interdum adulterata, mulso antiquorum plerun que respondeant. Quibus addemus ex agro Ger- si manico lenica atque Alsetia. Rubellorum au-

aubollis tem ex Gallia, praeliat Aureliana,Aylia, deluelia, Galli Issentiana MyZia, quae apud Arvernos pallida , ad modii delicata , ut Romae Sanseuerina pro-' bantur. Nigra, etsi generosa bene coquantur, ac plurimum nutriant, tamen ventriculo sunt ponderi, venasque Obstruere consueuerut Talia suntque Romanis mulierculis ob dulcedinem apprime probatur, Magnaguerria dicta quae nescio an Nj Hi antiquis Phalernis respondeant: item Hispanico

27쪽

bonensi, Lingoccitonica, Volscica, Gallaca, Ne

raca, atque Obrubri, ut puto, coloris densitatem rosetica dicta, cuius notae quaeda Corsica admo Rstica.dum dulcia ad nos nonnunquam adferuntur. Vina autem coortionis dissicil1s sunt in genere Vivati recentia fere omnia, turbulenta, non defaecata, si se acerba, aut etia austera: item crassa oleo sta, quae

grauia ac poderosavulgus nostrii appellat. Cuius notae sunt acerba, Villuuiana, vitrinia, aut urinia alba:item Fontiniana,&Montrolliana nigra, a quibus Gastiniana,Meldensia, Senonensia, Au-xitanica,Niverniana, Allobrogica atque ab externis graeca appellata, Marchiana, Patauina, Germanica, atque aded Hispanica permulta. Insalu bria sunt iacochyma,pergulana,& quae ex o P QMian cis sylvis vicinis, aut quibus sylvae succreverunt

petunturmitem quae ex labruscae fructibus expri muntur, aut macmate ex torculari in doliu aquae coniecto eliciuntur, loream antiqui, nos dispen Loma, dissam dicimus. Nisa. Compositum est aromatites, aut aromaticum, stm

nostris Hippocraticii appellatum, postremis di-

tiorum mesis, per hyemem, cum Operario pane licum.

vel etia primis, cum dulciariis exhiberi solitum, quod tam album quam rubellum, etsi aliorum ciborum coctione adiuuet, frequentius tamen ne que copiosum assumi debet, ob eos quos excitare morbos extranea caliditate.natum est: ad tale:

delicias, vel ad imbecillis ventriculi calorem ex B. iii.

28쪽

22 DE NUTRIMENTI scitandum potius accommodum, quam Vt quo tidiani nutrimeti loco nostram regionem incolentibus assumi debeat quapropter hoc vini genus,Germanis ac Britannis relinquemus.

Vina fructuaria.

Egitimo ac naturali vino, nisi aliunde aduecto , qui populi ob caeli frigidiorem intem

periem, aerisque inclementiam carent, aut paucum salte colligunt, fructuariis utuntur. Hoc facitit apud nos Briones, Carnutes, TUrones, Ce nomani, atque omnium maxime Neu strii, apud

p. dul quo Sceli trama aut potu dulcia peculiari quodam eia nomine appellantur . Quorum quae pomis cosi- d Π ciuntur, generali apud Neustrios vocabulo cy- γ qm μ' drea,aut a citrii mali excellentia, citria, particu - , is lari autem nomine pomea diculur, Vt quae ex pi- Corneliana ris extrahuntur pirea,& quae sorbis ac cornis ex pq primuntur cor mea ac corneliana Vocatur, Ut in terea exotica palmea, Indicis,&nouis insulis familiaria praetermittamus. Fructμψ' Horum vini penerum concoctu faciliora sunt

ιἡ ὰ quod ad exprimendi rationem pertinet quae

Ab ori fructibus bene maturis, probeque apparatis, suo mendi ru tempore collectis, a quandiu opus est asseruatis q' fui. Nam quorundam generoserum pomorum ad vinum accommodatiorum, talis est natura , ut iis post vetustatem atque asseruatione ius crescat. Dura porrd ac solida carne pri dita esse opor

29쪽

tet ea,ex quibus vinu exprimere cogitas unde ex curtipendulis, stanceturis,ac passipomis, etiam si generosa sint, nullum vinu exprimitur: Quem admodu nec ex generosis piris, sed tantum agrestibus, no insitis, valde acerbis austeris. Quo fit

ut diutius pirea asseruetur, nec ta propte in sum

Veniant.Nam quod ob piroru agrestium inopia, ex dulcibus ac generosis exprimitur vinii, id plane est insipidum,atque in vappam protinus abit.

Quod autem attinet ad fructuum, ex quibus citria eliciuntur, species. Expo meis quidem sa Pomea sana sunt, quaecunque unica mali specie constant: 'in φ-

quae etsi in annum tantum asseruentur, nec tan

diu atque pire perdurent, delicatiora sunt tamen, ac stomacho longe gratissima. Huius equi dem generis sunt heroelia aut heroica , ab huius metin. nominis pomis expressa, ita odorata, Vt Cario phillo condita esse sentiatur Verum in duos tantum menses asseruantur. Ab heroicis, probantur Cunoetica, a pomis eiusde nominis dicta . quae ut oetisi dulcia odorata, atque aurei sunt coloris, sic tale etiam vinum emittunt', quod inter po mea diu tissime asseruatur. At ver cui rubellina poma Rebellinc. rubellino citrio nomen indiderunt: Vinum rubellum abluis expressum, calore ac sapore fallens, caput interdum ferit: quamobrem imbecilliori ventriculo non ita commodum est, atque curtinium : quod etsi tandiu non asseruetur, ta cinis p. men est minus infensum. Omnium autem mini-B. iiii.

30쪽

2 DE NVTRIMENT Is Zmylui , me Rengeletita,raru quidem id, quemadmodu infrequetia sunt poma, a quibus elicitur, regeterica dicta, quod uno per ramos ordine disposita quemadmodudac tili succrescant. Neque ver udbuiu improbandu es , quod a pago Sado uilliu dicitur. tium Pomeorum salubria sunt, minus qui de bar- Pomea ira beritia. Neu stris inferioribus . Caletiis vulaa- ria: mao is autem intens abecquetia ex PomIS a me uinti grestibu non siti extracta a de quidem acerba atq aclita, ut Otraphacita at aceti loco cibis c5diendis potius conferant. His accedunt Relletiae pomIs a regati SQ rubris, veluti parallellis super cortice delineatis expressa, adc6 ingrati saporis v sua acerbItate lachrymas excitent. Infimandriu omnium stant VIuretia, fere lastea, n5 minus ac lorea ob aquositatem dc insipiditate contemne da.' Oui Pyrebrum porrὼ fana sunt atq; euch Ima, quae a pyris carram colore reseretibus caeret ea dicun-

durant. Secundum locum tenent, quae Roberti- vocantur Lipsa etiam generosa , limpida, que des recata muscasellinum gustu referant: hoc tantum afferunt detrimenti, qud diaput largius epota feriunt quemadmodum: quae carisia nominatum, omnium postrema extracta, magnique apud omi si Om Im S. 'mea in In alubria sunt, que ex generosis pyris, dulcithor bus aut in suis extra hutur. Item minimu asseruata, russa, piguia, qu que apud quosda pyris ac po