Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

41쪽

PRINvs. 3 quo post resumptiuum, qui quotidie emuit,succum ebibitum, confracta ad extremit phiala, cibi delicatissimi loco nobiliores usi sunt. Mali succi sunt intestina sane uines ullo aro I farsa malis ac caepis condito in farcta sanguiculos aut I' buldones vocat item colon suillum reliquis intestinis tenuioribus vestem praebes, qui cibus es quidem deterior est, quo carnis lacinias recipit. Crudos enim succos generat, difficile coquitur, venas' plurimu inflat. Hoc aliquato minus noxiae esse videntur lucanica Venetae, cervellatoruMediolanensibus, odi uellorii Lugdunensibus, caeteris Gallis falsidiarum nomen retinete su quae siquidem vi testinis tenuissime comminutis, δίaromate probe cotemperatis, ac croco conditis fiant, parum adferut incommodi modi; parcior earum sit usus: nam quae suillam aut bubulam continent, prorsus laedunt .ut interim Andollias

Trecanas,ac Cenomanesis mittere non videar:

quarum pinguitudo δ falis copia, meo iudicio nihil optimi succi adferre potest.

Condimenta carnium

Ondimentis salsas ab usitatissimo condi sal

ε mentorum omnium sale nostri vocant etsi non indigeat fames: ad delicias tame,ac de iectae appetentiae resumptione , vel tenuioris fortunί quiuis utitur. Horu alia vulgaria sunt, sale,

omphacio, aceto, saluta, hyssopo, sapa, defruto,

42쪽

D A.

3 DE NUTRIMENTIS caeterssque huius generis composita alia ex qui sit , atque aliunde usurpatis aromatis , ac succis constantia non ullis quidem frigidis, limonum, Citriorum, aure inglorum, punicorum aliis Vero calidis,cinnamomo, cario phyllo, myrepsica, pi' pere gingibere quae non unquas ac caro, aut interda croco,vel aceto macerata, lautiores nobilior si mesas exornare solent. Atq hei quid cum ratione ac mesura suis temporibus, suaq te perie, atq; aetate exhibita, partim os Ventriculi recreat, partim etiam comonem adiuuat. In quem sum olim excogitatum est a Galeno diacod1on , dia- cydonion, odia trion pipereon reliqui praeterea puluere a recenti tabus medicis descripti, quibus siccaro delibutis, rosiacea, aut at LIO Opti

mo iure liquidioribbis factis, nihil aeque delica

tum esse comperitur. Vertita quae codimenta piper, gingiber card mota iam, nucis Uemyi P.

c. vaginam macisappellatam , aut etiam nuclei meduli Precipiunt ea frigidissimos ac pituitolbs per hyeme: in Blet, eosque qui re

gione socci calas atq; hi peri greas incolunt: qua propter ea cuiuistemere proponerem est opus: aromaticisque pulveribus magna cautione ten

dum et quo rurn qui duci in appellatur parce er hibitus,coctioni admodum .Pi peris autem aut specierum hoc est romatum dictus hepatis caliditatem prope idum igneam reddit. Quamobrem Germani in-

43쪽

rosi vini dulcedinem , ad aeris frigidioris emen dationem, potius quam corporis salubritate auis gere solent. Proinde qui aceto copiosiore atque et*m n optim, siue sit sambucinum, siue rosaceum, aut qμ' ς cario phyllatum Ismos cibos ad appetentiam copiosius ac quotidie codunt, curiose mea quidem sententia facere videtur: nam qu refrigerat acetum, quintribus unciis ieiuno ventricul assumptum, aeque fere aluum ducere, atque scammo nium percipiatur ' Omphacium vetus iusculis o pθής μ. gratiam adfert,reliquisque cibis quos ad delicias cupimus esse suaviores: musteum ac nouum in sat vetriculum defatigat, atque intestinis mur

mureXcitat.

Insalubria sunt ea condimeta, quae sinapis at c dimetinque herbae triticeae succum recipiunt,hoc falsam 'viridem,illud sinapidium vocata. quod sapa commoderatum it Diuionensibus atque Andegauensibus moris est et si delicatius , tamen est

ventriculo noxium . Hoc autem noluit Galenus in suo diacito nitem inserere, maluitque huic pi per inspergere .Proinde queadmodum antiquorum xygarum a medicis Ob acetum is uriam o raso.

quae prorsus cacochyma sunt reprobatur sic

etiam Italorum alliata, δ Lotharingorum urot Alliae . ta,OXygar,fere respodens,minus ventriculo coiam it

C. iii.

44쪽

38 DE Nu TRIMENTIImoda esse iudicantur ac quod dolorem capitis excitent,& qud di tales spiratus tetro vapore inficiant. Quaecunque enim caepam , porrum, allium, anethum recipiunt condimenta, ea tonsitanis ac cerdonibus magis esse comoda censemus, ut delicatiorum rheensis offerri debeant.

Va, non ullorum animalium sanguis semine conspersus ad sui generis procreationem a natura nitidis membranulis, candidoque putamine conclusus, nostroru corporum nutritioni ex quibus amauibus hausta, maxime conterunt nullo enim negoti in ventre conficiuntur, si recentia snt, sorbilla, parum cocta, ex gallinis iunioribus, phasianis, aut perdicibus de-σμ μζ'ta sumpta: quorum loge delicatissima quae subuen tanea dicuntur. Neque enim audiendos eos esse censeo, qui oua in ventriculo cito c5 putrescere, ballosis nocere, calculumque excitare praedicet: hoc enim de nimium coctis, frixis, aut alio quo uis pacio apparatis intelligi debet: quod aeque dereliquis cibariorum generibus dici potest. oua usa, Minus salubria sunt, coctiique magis Ontu rubrim macia, anserina, anatina, nostrorum atque etiam Indicorum patronum quibus etiam struthio camelina, ac testudinum oua adiiciemus que ut febrietibus magno malo sunt, sic sanis febrem excitare putantur.

45쪽

Laca

1 porrd adiumenti lac quadrupedum homi

nibus adferre posse existimamus , quod auium quorundam ab his animalium oua: Vir Unisque enim existimamus esse sanguinem animalis

in hanc formam a natura commutatum, Quorum

tamen diligentius custoditum: quae quia ob in cubationem extra ferri necessarium fuit, duriore operculo natura communita sun tu illud vero qudd ad educti foetus, vel corporis nostri nutri tionem in corpore asseruari oportuit, molliore glanduloso corporis' superficiem no exceden te conceptaculo cotineri fuit omnino igitur lac& ouum sanguis est animalis a priore forma, nam turae labore atque artificio, post animalis, a quo productus est speciem, nobis etiam alendis ido neus. Quamobre recte quidem a Galeno dictum est, Omnium quae nos nutriunt cibariorum ac bene sele etiam, optimum in corpore si iccum ge nerare, facillime confici, atque eo unde profectii est sanguinis, promptissime redire. Quo minus mirandum est, si queadmodum de Plutarchi Sosistrato audimus, Scoti atque Hiberni ob sui laetis sum serocem, robustumque corporis habitum induere conspiciantur. Seligendum igitur est reces ut mim, vaccita η eli num lingue , nullum a dulcedine saporem ha ct 'bens eo maxime tempore quo laetissima ac ste

C. iiii.

46쪽

4o NUTRIM FNT Iscundissima pabula esse solent . a vaccino, caprinuestitile, inde ver asininum, quo ι Omnium concoctu facillimum est. Horum autem ouillum ac bubalinum deterrimum, ac magi nocuum . num hoc piae terea in omni lactu genere obser Uandum est, ne quemadmodum docuit Hippocrates caput dolentibus,aut ex labore aestuantibus porrigatur me praeterea sit vetus, aut pridem emulctum neve nigricet, aut flauescat: nam haec in te vaccini lactis genera cocta difficiliora sunt. Maxim cautem nocet, quod recoctum aut plus aequo feruefactu maliticu, aut rigam admittit, quodque caepis, ac croco conditur, atque ex farina triticea inpolin tam cogitur.

Cremor laetis.

Ac multifariam in nostrum usum cogitur atq; asseruatur. Aut enim eiu S cremore panes fiunt, aut delicatissima post cremorem

substantia, butyrum aut tota fere coacta, caseus. cremoria Cremor autem lactis per aestate in panicul OS O- μ' actu S, recens, minimum acidus, facile biliosis coquitur : aut etiam pultis modo 1 quidus, ex cochleari haustus, vel fictili vasculo ita exceptus, utc pμtM crustam secerit: caput lactis Veneti nominant. Nam qui iuncis intertextis occluditur, ut substa-

perfitur. At frixus,& saccaro conditus, aut pasta in turtae formam cones usus, secundis ac postre-

47쪽

mis mensi cu bellariis assumptus ventriculo a borem adfert, quamobrem robustioribus ac calidioribus magis confert.

Butyrum.

Vtyrum autem,etsi quemadmodii oleum m. ventriculo biliosiore promptissime fiam mam concipiat tamen reces, atque ex lacte iuniore, equo nullus detractus fuerit cremor,bene confectu cuiusmodi an uianum nostru est primis mensis assumptum prodest. Nam praeterquam quod aluum lubrica facit , plurimu etiam vel flamigis ac Neustriis testibus nutrire con spicitur. Huius quidem generis optimii est, quod a Calendis Maii ad Iulias nostro caelo offertur. Sale autem conditum atque asseruatum potius iusculis ac condimetis idoneum est, quam ut crudum assumi debeat. Tale quidem Fracicum maxime probatur, a quo Neu stricum,marinum nescio quid ex animalium pabulo redolens deinde Flandricum,ac postrem 3 Britannicum. Multum enim facit ad butyri bonitatem atque excellen tiam pascuorum nobilitas atque bertas. In salubre estolidum album,ac quodctin

insalubre. que praeter naturam se habet. Caprinum ero ,Ο-

uillum,aut bubalinum hoc loco nihil moramur.

Caseu S.

Aseus, formaginis antiquum Catonis οὐ mago. cabulum hodie retinens, tota lactis optimi

48쪽

εχ DE Nu TRIMENT Is substantia coactus, recens, molliculus, minimum oculatus qualis Montrollius aut Vincennius noster estj concoctu facilis erit: post quem ex asser uatis Aruernicus, dulcis, minime putri S aut cel Iam vinariam redolens. Tertu ordinis est Alpi- Dium nus Mediolanensem Placentium, aut Parmen - sem appelles per me licet ventriculum imbecillum iure quod a confirmat. Ex cuiu natura Uatum virium sit Alpinis plantis de facile iudicamus: qudd etsi nullis aromati S i md neque VI tu lino coagulo, sed acanthio tantum Ocrescat tamen usqueades suauis est atque aromaticu S, Vt

frigidi scillumidis temperamentis, plurimia accommodus esse soleat. Caeterii quod de cocto lacte supra dictum est, id multi equide magis decocto, aut quoui pa Insalubris to assato caseo dicere voluerim Proinde caseus U-- omnis vetus difficillime coquitur , facilius tamen Aruernicus haud ita prouectus, ac dulcis, molliculus, nullitisque praeter flauum coloris: Ab hoc Brionius angelotus, aut ram pone sis in globos coastus, gustu quidem suauis est, sed vetustate e putredine in cella vinaria conquisita perniciosus. Betunianus autem,& Anglicus, atque ouillus fere omnis, etiam non ita et u S, cΟ-ctu difficil1s est. Pinguis ac fibrosus admodum buffalinus in breues sphaerulas probaturas Romani vocant coactus, ventriculo nerosuS: quemadmodum chamaelinus Asiaticus, Tur-

49쪽

cicis frequens, dc qui Graecis viridis ab herbarum succis: ad vini appetentiam reuocanda salitus, aromatis conditus, nautis Venetis communis est.Infelicissimi est nutrimenti Germanicus, putris, squalidus, ac graveolens vermibus undecunq; scates,ac tinei perfusus, quas argenteo cochleari postremis mensis nescio quam salubriter ad delicias hauriunt, ut renum arenuliS

medeantur.

pisce S.

Isces,antiquis, etia carne vescentibus, inde Ris um

D liciis habiti, nobis multis anni diebus, ob 1

carnis interdictionem necessarii, suis ut terrestriti animalium limitibus definiendi sunt: iisdemque legibus, quibus auiu aut quadrupedum caro,coercendi δ quod permultis religione nostram arctissime obseruatibus perpetuus eorum victus ex voto placeat 3 quod littus incolentes,ipsorum usu frugalius, ac minore sumptu degant maioremque nutritionis partem piscibus absoluant. Ergo piscium quibus quotidie vescimur, alii Pi iuridi sunt marini,quorum genere, aestuariis degentes, sines. littorales, conchas, ac testudines complectimur: alii filii uiales, quorum appellatione,lacu stres, stagnarum ac fontium comprehendere necesse est: alii denique partim terrestre partim aquaticam vitam degunt, quapropter a Graecis οἰμφαια no-

50쪽

DE NVTRIMENTI sminatur, de quibus sigillatim nunc est dice dum. Tisi mo Marinorum igitur piscit quidam plani sunt, quidam rotundi. Horum omnium in genere O 'in faciliores, quicunque mediocris consistentiae carne praediti sunt, ex alto mari, vehemetissimis ac frequetissimis fluctibus agitato attracti, haudita recenter capti, neque pridem asseruati. Nihil enim ex aqua, etiam falsa, dc sumptum, III con-Zotundit ditum aeque diu asseruari potest. Rotundorum J ahuem pisciti salubres . ac coctu faciles rubellio

aub llio nes, a quibUS Grun Oti Aquitanis capitones,Ve-Crunotru teribus mugilet item rosetae, antiquorum cy- p m, thari: qui recentioribus meriani dicuntur:

χl iis fixi O inspidi essent magis probarem

C tharus. Neque ero reiiciendi racones , nostris uiuiae. M M'- . Quibus addemus Oceani hale carum ac com

Draco.

brorum sequos macareones nominant recen Hale tium copia quoddam cornu , Vere nota violam Scomber Martiam gustu suauissimo reserens. Cuius etiamsi potis sunt muli, omnium longe delicatissimi, ac pingues qui certe omnes, tales Vt sentiantur, suo tempore conquiri debent. Saxatiles autem pisces iique pusilli ex littO

ribus aut copulis prosilientes noc magISInterro ludos salubres sunt qu3d perpetuo aquae motu exagitetur ac concutiatur . Eius generis sunt,

cubius Adriatici Venetorum gobii Mediterranei Mas-Sar siliensium Sardini cres Oceani anchellis ardinicis fere persi les, nisi pauid his latiores essent, atq,