Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

151쪽

ita decoquantur, ut in mucum bona pars abeat, reliquum percolatum,atque aromate tui albumine limpidius factum, sic asseruetur ut dictum est.

In diarrhoea,lienteria, dysenteriaci coeliaco magnis attenuationibus, atrophia, marasmo, hectica, siquado medicaratione , quae tamen victu abseluatur, vires erut celeriter instaurandae, praeter expres Expresses.sum armum ouillu, capum ac perdicem nam haec aliquo succo gratiore, ut est punicorum aut auren-giorum condita, rosatoque saccaro inspissata facile absorbentur item praeter Marcipanes, seminibu Marcipanes. roborantibus pro ma1ore parte cofectos poterit imperari strupus resumptiuus,quem plaerique recen Drupus ν tiorum ex decocto carnium testudinum nemoraliu μmpnηss.bene depurataru, abiectis capitibus, pedibus ac caudis c5ficiunt,additis passulis,hordeo, nucleis pineis, pistaciis,seminibus frigidis maioribus ac siquidem

aluus erit cohibenda,semine cidoniorum4 maluae, puluere rosarum,sandalli, boli armenici, gummi rabici, tragacathae:pleteriq; ad robur naturae adaugendum expressionem colatam inspissant electuario resumptiuo, que descripsit Nicolaus,in puluerem redacto, cui addunt pulueris moscati lambarati nonihil ad gratiam,&spiritu recreatione. Cuius rei conficiendae ac componendae rationem secudum artem,taturum est ut aliquando doceamus.

152쪽

Victus communis resumptiuus, viribus fere Ofirmatis.

obliti iam periculo ablato, prorsusque remota

interitus suspicione Dium quidem paulatim ad pristinam nutriedi corporis consuetudine reuocandi sunt aegroti Quamobrem imbecillibus adhuc existentibus coquendi viribus, veluti nunc primum a morbi conflictu liberatis, quales sunt declinantibus ad salutem acutis aut peracutis, siquando solidiore cibo ventriculum assuefacere cupimus: succus me meliorum ac solidiorum carnium diutiss1me elixa hq succum percolabimus .ac quod reliquum est

de contundi, alio iustulo ablui,ac rursus tamisio vel crass1ore linteolo percolari praecipiemus, addito in postrema percolatione omphaci tantillo vel acetoso alio sapore, aut parum acerbo, qualis est punicorum, ad dulcedinem quae nonnullis plurimum grata esse solet Taccaro:ad robur ventriculi, triasandalo aut electuario manuschristi perlato.

Quinetiam interdum carnium contusarum ac bene pistatarum expressioni, ante colaturam, addimus micam panis iusculo earundem carnium aliquantisper infusam, cum amygdalis etiam contu-sis,superadiecto modico vini granatorum,& aquae Pipatum rosacete. Idcibarii genus pistatu&contusum Vul-C-nt 'm gus nostrum appellare solet, qui etiamnum potestichthyophagis ex piscium meliori carnibus, aristis

153쪽

abiectis eodem pacto praeparari. Proinde quemadmodum calidis diccis assectibus elixas carnes, easque ita apparatas ac conditas, lixae ax ut iam saepe dictu est, offerre solemus sic etiam fri gidis assatas exhibere decet, etiams1 morbus prius acutus fuerit. Itaque viribus imbecillioribus, gallina iunior phasianata, gallinota, phasiana,vel perdix,aut

ouilla exassabitur: Deinde vero puluere cinnamomi tenuissime trito paululum conspergetur: ac de mum ab igne extracta, aqua rosacea aut vino odori fero muscatello irroretur, atque ita adhuc calida psestetur&subigatur, instillato ac perpetuo superinie Expresumcto in aromatico. Id ita cotusum ac nitidiore lino qmi me teolo inuolutum, torculari submittatur, e quo succus extractus ac paululum excalfactus, aegro propinetur,admixto granatorum vel aurengiorum succo, aut saccaro rosato ad gratiam . Nonnulli carnes ex

assandas gratioribus herbulis inferci ut, siue hae sint frigidiores, siue etiam paulo magis calidae, sed hoc percolatum iustulum ingrati saporis esse solet.

At si usqueadeo robustae sint aegrotantium Vires, ut sine succi expressione carnes exassatas commanducare possint: eas vero minutissime contusas, ac cultellis duobus conscissas,commode apparabimus, admixtis mali punici granis aut aurengi medulla interiore ad gustum suauiorem Sint autem carnes perdix iunior , pullus gallinaceus octo vel ad summum quindecim dier aut paulo prouectior, tu dus montanus, pullus columbinus etiam iunior,ac nondum Venerem expertus: atque ubi ad grandi K. ii.

154쪽

res aues erit progrediendum nunquam excedere

hastodellum aut phasianatam gallinam licebit. Idipsum de piscibus carne solidiore praed1tis emcere

par est, rhombo,lucio,perca,vandosia, lea: quorum pulpis cum pane,amygdalis, saccaro&rosace cotvrvi assim rus,ius album in eundem usum conficiunt quod i- suba come dem exam capi, aut Vitulina iuniore a quibusdams . coquis fieri solet,albam comestionem vocant. Tenuioris autem fortunae aegrotantibus, vitulinae iunioris frustulum de pectore extractu, minutim conscindituriactur Oxalidis aut omphacio co-ditum propinatur,cruris item ouilli expressum,aut eius assati minutissime contrita caro: pedes agnini bene mundati, cuiui vitello myrepsica fricti:ite avicularum testes iecora, VentrIculi, alae, cerebella, ita vivam in victu tenui dictum est apparata:denique caetera quae pro cuiusque regionis cunsuetudine condiri atque instrui consueuerunt. Turialia, lacetis delicatioribus utuntur Ital1 turtas vocat istae, quibus gustatu in aegritudinibus biliosis excitet, atque interim corpus nutriant,vire' ex morbo deiectas instauret: has aute dit1oribus apparare ac coficere solet: queadmodii saccaro, melle,amygdalinis,pNneis ac pistacinis nucleis, huius generis caeteris Praeparare marcipanes e quibus trisque praeter comune conficiedi ratione, etiam cotusas melioruἈ- uicular carnes infriare, Odorais' herbulis codire solent. Placentas aut turtas coficiunt hoc fere pacto. sartaginis in hii usu ita praeparatae,Vt opercul c tecta utrinq; cadetes prunas aut cinem calid percipere possit fundu medulla, adipe,vel butyro receri

155쪽

illitu, membrana pastilitia obducut:huic insternutlactuca,portulaca endi uia leuissime contusas, prius quid ebullitas,& aqua saccarata maceratas: quibus amygdalaru&passularu quas corinthias Vocamus, cotusum superinlici ut:Inde vero pulli elixi,aut perdicis carnes frustulatim cocisas, abiectis oss1bus, suo Ord1necosternunt, atq; extendui rursusque colusis passulis lamygdalis, operi ut his odoratas herbulas denuo inspergui, atq; eo quo dictum est modo apparat ac tum demum capi, gallinae aut pulli iustulo humectant Haec omnia, vel omphacio,vel vino

granatorum exacuunt gratiora autem reddunt insperso coriani praeparati, myrepsicae, ac cinnamomi pulvere,aliquot ouoru vitellis excepto. His alterum me branae pastilitiae soliu superiniiciunt,atq; operculo testaceo cotegu nec igne remouet,donec me

diocre siccitate pasta coceperitaqua nonnulli cu sac- caro rosato pinsere , fundumque sartaginis charta butyro inuncta illinere silent. Quibus per sortunas delicatioribus cibis vesci nolicet:his panatella varie praeparata Itali propinat, nos offam cui panis optimo iusculo bene madidas fuerit, obiicimus: aliis aute pruna,aut uuae damascenae, annotinae, vino&saccaro incoctae,aut super caldari

lo sutacatae offerutur.Item linguae ovillae vel veruculo tostie,vel suffocatae,vel super craticulaeXassatae. Ite vitulini atq; etia arietini pedes, vel bulliti,vel cuouis nuce muscatafrixi addit omphacio, aut alio etia pacto pro cornuni cuiusq, regionis cosuetudine apparati. Iuscula quoq, in ovalescentium gra setiam spissiora confici satis est consuetum Daddito '

156쪽

vno aut altero oui vitello, cum tantillo omphacii, ealdiusculurn&brodetum nominant: quod aroma Bradetis iis nonnunquam tantillo croci condiunt. Proin- de,Vt huiusmodi aegrotantes aut a morbo conualescentes facilius edant ac coiiciant carnes sibi oblatas: eas minutim contundere oportet: ac iubere ut dentibus optime subigant antequam devorent. Primis quoque diebus non ab re fuerit diutissime comasticatarum carnium reliquias aut macma ne Ventri culum grauet expuere, earumque tantum substantiam Xugere, atque ita paulatim conualascentibus ad consuetos 1bos redeundum . 1 en1m credas quantum X ingurgitatione incommodi accidere soleat. Potu Gn lotus autem in resumptiuo nutriendi genere

is titi sanequam varius est, ac pro morborum disserentiis etiam diuersus. Quibusdam enim, ut phthisicis,he- La Uini cticis, marasmo atrophia laborantibus,tactis asinini

η' reces mulcti potu veluti medicametu imperam'. Cuius penuria ad caprinu iaccinucitur Emedatur

autem lac variis modis. Nam si febris suspicio est, cum alui quod plerunq; accidere solet profluuio, tu quide auri, argenti,vel chalybis frustum candens in eo extinguinus. Ac si in pulmoni b ulcus pertime-Ω1tur, saccari rosati puluis lacti infriabitur qui potus, singulo mane, longe a cibo exhiberi debet. Est

enim alimento ac medicamento quibusdam. Quod reliquum est, id magnopere obseruare oportet, Vt nunquam nIsi coctam aquam conualescent1bus sinamus, nihilque praesertim hyeme ac post veheme-

157쪽

sumere oportet, mensura que sagacissime prou1dendum,ut paululum ac saepius guttur febris re liquiis adhuc asperum irrorent neque bertim at que affatim hauriant unde Venarum ingurgitatio, hepatis obstructio, ventr1sque prominentia succedit Magis enim in potu delinquere solent ab acutiς

aut peracutis redeuntes, quam in cibo, aut aliis rebus ad sanitatem commodis. Temperabitur autem aqua pro conualescentis des yderio vel hordeo , vel saccaro, vel pane, Vel amygdalis, vel uti videbitur. Vinum autem non sinemus nisi febre omnino ex vini . tincta . Cuius si quaedam reliquiae viribus admodum deiectis supersint, alusque profluuio aut magna liquid1tate laboreta. tentandum quidem V1 numten Ue, Oligophorum , multum aqua cocta dilutum, interdum rubellum, nonnunquam etiam album, atque id in pastu tantum, dum nutrientem cibum assumit. Nam alio dum sitit tempore , reliquisque horis a pastu, ptissanam porrigere tutum est, vel meraciorem ac dilutiorem poscam: tque aestate interdum oxycratum , si vehementissima ardentissima sitis est: quod in declinatione peracutorum morborum aut etiam acutorum accidere solet. Verum id quidem ea lege sinimus, dum nullam esse viceris interni suspitionem certo scimus: alioqui aceto esset abstinendum. Ptissante autem appellatione permulta ex hordeo praeparata compraehenduntur,quod vel c1bo vel potu exhiberi solet. Etenim quaecuq iuscula exhor-

158쪽

deo fiunt,ptissanae nomen retinet. quae si non Xcolata fuerint,vi bene decoctum horde adhuc inte- et I rsi remaneat piissana tota dicitur qua bene prae parata Hippocrates in resumptiuo viae genere utebatur. Si vero percolata fuerint hordeata iuscula,tu

Cremor quidem cremoris piissanae nomen assumui, nonris

pili hordeatum inordeum mundatum dicitur, tenuitio=ddis. Vin accommodum in solum hordei decoctum

insidati . ablato atque abiecto grano,aut prima hordei aqua,

vfisah prissana sola aut simplex nominaturi tenuissimo

simplex. victi exhiberi consueta fitque vel meracior, vel dilutior pro coctionis mora. Ptisana γ Macte autem coficiendae piissanae ratio sic habet. tiς ςit r. Hordei excorticati vel mundati circiter libra nam aspero linteo confriabis, ut usq; ad interiorem cO ticem diducatur. Deinde tertio aut etia quarto calida ablutum in ollam infundes, additis octo aquae fluviatilis libris:prima quae ebullierit aquam, tan' quam inutilem abiicies,addesque rursus aquae calida libras aliquot :quas post primam coctionem ac moderata ebullitionem quae lento carbonum igni fieri debet percolatas,vase vitreo recondes in sum. Ea ptissana sitim ac linguae asperitate mitigat, inflammatas partes lenit, praecordia humectat,febriq; ardentissima est accommoda. At si diuturniorem coctionem experiatur hordeu, ut iam spissior ptisi sana fiat, tum quidem cibi, potus loco fuerat.

Adulteratur autem variis modis, Iure carnium, pane incocto,aut mica panis dum percolatur addita vel etiam amygdalarum cremore immixto aliis

159쪽

item permultis quae vel aluum soluere, vel astringere, vel inflammatas partes refrigerare possunt. quod medici iudicio permittendum fuerit. Sunt qui farinam hordei a furfure mundata incoquant, coctaeq; pulli gallinace iustulum aut aqua coctum adiiciant,siccaroque condiant atq; hoc pacto celeriter cremorem exprimunt sed hoc non ita salubre esse iudicatur. Alii similaginis farina in hunc sum

excogitarunt.

Quando praecipiendae sint superius explicatae victuum dis serentiae in morbis , secundum praxim.

Rustra teneas superius explicatas victuum din serentias, ac compositiones, morborumque genera ac tempora dignostas, nisi secundum pra-xim trunque scite coniunxeris, exacteque sciueris, quando tenui ac tenuissimo victu sit utendum: quόque morbi tempore hoc vel illud agendum sit. quod proximum est ut tibi nunc breuiter exponamus atque indicemus. Proposito igitur morbo, qui sit acutus ac breuis, eutoph. constante decumbentis viri robore:principio qui victus. dem exacte tenuis victus imperandus erit, hoc est, quo nihil omnino nutrientis cibarii aegrum 1 beas assumere . At si metus est a viribus naturae,

160쪽

aduersus morbum pugnacissime contendentis, 1-tisq; sit maxima cum magno partium interiorum ardore,solam aquam Vel coctam vel hordei tantillo permixtam exhibebis aquam piissante vel hordei vocamus. Ac si paulo magis nutrire desyderabis, huic infundes gelatinae paululum, aut destillati re

stauratiui nonnihil verum eam paucam,& magno temporis interuallo propinabis Datque interdum aquae albae, hoc est micae panis, ac medullae amygdalarum superinfusae potionem offeres. Aetatissi, Si autem acutissimus morbus siccitatem extremarμm se mam sitimque intolerabilem inducat tum actu Li frigidam aquam veri frigor1 nominant)ea mque multam, semel tantum, sdque ardentissimi causenis tempore propinabis, etiam ex Galeni sententia: ubi praesertim corpus tale esse videbitur, quod bene carnosum , quadratum,& robustum dici possit: neque continens ex earum sit genere quae putris appellari debeat .Huius autem loco,ubi vires imbecilliores persentimus, estque putredinis aliquod argumentum, Trupos refrigerantes aut Iulapia exhibere solemus, quae punicum malum aut citrium, rΟ-ses,Violas, acetum, Oxalidem recipiunt. Quo tempore poscam interdum consulit Galenus:ubi nulla est partium exulceratarum suspicio. victu est, Proinde si vires ita concidere quocunq; in mor- treme l. bovidebuntur,ut proxime futuram syncopen prae

Morηm sagire possis tum quidem eo victu qui in extreme collapsis viribus dictus est,utendum atque hoc aduertendum est, ne in ipsa crisi aut ante crisim exhi-