Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

141쪽

Victus tenuissimus, in acu'tis ac peracutis febribus.

Enuissimus aut exacte tenuis victus , tunc viae tenuis

quidem aegrotantibus est doneus, quum victη ' natura aduersus morbum, atque ipsius qui ' dem statu totis vitibus contendit. Quae si valida fuerit ac firma , nullo fere nutrimento , nisi post absolutam pugnam, opus habebit quod facile iudicabimus ex sudore aut alterius generis insigni, cuatione, quae magnis accessionibus superuenire solet. At si tanta fuerit naturae virium imbecilli tas, ut ob deliquii vel syncopes metum quidpiam illi nutrimenti, vel medio certamine exhibere sit necesse id vero pro consuetudine pauxillum esse debebiti Cuiusmodi est in Vehementissima siti, at potu λεὸ que ardore urgentissimo aqua fluuialis vase Vitreo uis imbri super cineribus calidis incocta , cui passulas co lμ-riani integri ac praeparati tantillum cum hordei exta 'i' '' ' corticati pauxillo addideris. Cui potioni dum aegro Proponitur , nonnunquam permiscemus syrupi violacei paululum , si constrictior est aluus si vero lubrica , syrupi rosacei Vere nouo praeparati, vel syrupi rosarum siccarum qui quocunque tempore confici potest eam portiunculam quae decumbenti minus ingrata fuerit . Sunt qui saccari rosati ex tabellis in puluerem aedacti per

mixtionem aeque approbent Alii conseruam ro

sarum admiscent : Nonnulli tantillum addunt

142쪽

Aqua bist cinnamomi, ut aqua hippocraticam conficiat: quapος ista equidem , si calidior est morbus , abstinendum fuerit: quemadmodum hydromelite, cinnamo BRςbςtμ mo condito, quod bochetum nominant. Veriamsi vehemens tussis cum excreatlone aegrotantem

Impia affligat , syrupos de hγ po, prassio, menta rosist sim η siccis aquae coctae , ut dictum est, admiscebis atque adeo Iutubinum inecadinum , si res urgere videb1tur. At ubi magnum alui profluuium acutae febri pro malignitate morbi successerit, ut in cholera, mala thoracis morborum crisi, vel rubellis Aqua a puerorum accidere Videmus tum quidem aquam brorum fabrorum, vel in qua chalybis aut auri frustum sitcb bb e extinctum porrigimus: cui nonnunquam Hrupum de acetositate citra , aut de limonibus aduersus putredinem in cydoneorum, si metus est a viribus, aut ad maiorem astrictionem syrupum de Rhibes, vel utrumque simul duplici aquae supradictae por-zμlapium 4ioni adiungimus. Quidam Iulapio Alexandrino, bene liquido saccarata rosacea multis aqua coctae

ob gratiam appellant.

cibis, Cibus aut tenuissimus ad virium roboris tute-nμisimus tam in peracutis febribus esto, passularum corin

thiarum elotarum,Vino tenui,eo'que odorato aspersarum cochleare unum, aut ad summum duo vel passularum damascenarum saccarata rosace inter discos suffocatarum totidem, aut pruna sicca Mannotina aequis vini aquae partibus 1ncocta: me

dulla panis biscocti optimi aquae cocta infriata,vel

143쪽

LIB TERTIV s. ruero aegrotantis consuetudinem vino albo dilutissimo emollita: cui additur ad gratia refrigeratione conserua boraginis aut violarum tantillum vel ad paulo maiorem nutritionem gelatinae fusae ac colliquatae pauxillum . Proinde hoc diligenter adue tendum esse censeo, ut cibus potuise pro aegrotantium morositate varietur, cardiacisque pulveribus ad morborum malignitatem ac virium robur con

diatur.

Victus uberior, morbis mitioribus factis, aegroto tamen

admodum imbecillo.

VT ardentibus fere omnibus febribus, morbis.

Veacutis ac peracutis tenuis , atque adeo te

nuissimus victus conferre dictus est sic sane mitioribus,&paulo minus noxiis,pleniore cibariorum mesuram exhibere oportet,iu quod metus est, ne ex paruo in maximidiscrimen imbecilla natura promptissime concidat tum etiam magis, quod longiori peregrinationi absoluendae copiosius Viaticum peregre proficiscenti assumenda esse videatur. Quamobrem no ab Hippocrate solum,Veruetia ab omnibus qui post eu scripserunt medicis,ea nutriendorum aegrotantium norma praescripta est ut diuturnioribus morbis uberior victus Vel tu maxime offeratur, quti nullus apparet naturae qui suis

interuallis aduersus morbum fieri solet conflictus.

144쪽

praeter quorum sententiam hoc etia posterioribus

additu fuit, ut pleniore victu qui deinde resumptiuus appellatus est)morbori declinationibus post

vehementiore ipsorum impetum coferre dicerent. Resumqti Vberiorem igitur aut resumptiuum victu appel-μη vi i- labimus cum practicis recentioribus eum, qui paulo plenior aut plenus antiquis dictus est. Quo certe nintritionis genere in his morbis tendu consueuer ut, in quibus oblongas lacutissimas febrium acces.siones, post depulsam morbi vehementiam, magna virium ac roboris prostratio est: atque interdu magis, dum quocuque morbi tempore pertimescimus victus pati ne futurae crisi, hoc est ei quae confl1ctationi elie-ptemor se mentiori succedere solet, excretioni sussicere non

pomi Quapropter duplicem esse huiusmodi victu

animaduertendum est: alium quid magis delicatum concocta facile, qui c5sumptis, gelatinis, c5- tu sis,atq; huiusmodi caeteris absoluitur: alium Vero commune, minoris in coterendo ac coficiendo laboris,qui melioribus carnibus, piscibus,tusculis, fructibus euchymis commode suauiter apparatis perficitur: praemissa tame quemadmodii in caeteris nutriendorum aegrotantium legibus dictum est

virium aegri, temperameti regionum,aetatum atq,

anni temporum diligentissima perscrutatione. Febribus igitur continentibus,aut peracutis, Vires magnopere re luetibus,vel in Hectica degeneratibus,post partiti internar resolutas phlegmonas, pulmon aut aliarum nobili partium abscessu usuppurationem: quum cibi solidiores no possint ab

145쪽

aegrotantibus assum1, neque iis etiam offerri debeat, sit tam plenius, atque uberius nutriendum id vero etiamsi aegrotus de vita pericl1tetur extractis ac subtilissime exprers carnium aut aliarum rerum

succis fieri debebit hoc pacto.

Ρrimum quidem extreme deiectis aegroti viribus, contritoria dentium facultate, ipsaque deglutitione adeo imbecilla , ut vix etiam sorbere atque haurire possit aliquid excogitandum est quod potionis loco propinatum , succum carnium colliquatarum contineat: nullamque ipsius in deglutie- do vel hauriendo expostulet operam : partesque in teriores siccas atque humido naturali exhaustas aliquantulum recreet, a quoad fieri poterit, citissime instauret. In quem usum potum restaurantem aut diuinum vulgo dictum sorbendum cum fac votis Vesti.- caro aut cinnamomo tepidum atq; ex gutto bibe raης aut disronem vocant hauriendum proponimus. Id au mi-tem nutrimenti genus quidam subl1matum carnium , alii aquam carnis appellarunt. Quam duplici ratione confici posse certissimum est , vel per sublimationem aut destillat1onem quae postrema ratio , ob II ἐμ ρs ματος noxam , Ventriculum offendere creditur vel per decoctionem in vase duplici balneum Mariae vocant quae ut celerius absolu1tur,sic interdum minus temporis asseruatur, c1tissimeque corrumpitur ac mucum contrahit.

Sublimatio autem vel dest1llatio carnium sic fie Sublimatis

risolet. Vitul1na: capellinae, aut ouilla in frustula '

concisae, vel pullorum, caponum, aut gallinarum

146쪽

pinguium carne copiosiore praeditae pulpae, additis vitulinis pedibus, nummis solaribus, aut purioris auri tenuissimis philuris infarctar coniiciuntur in vas chym1sticum,Vitreum,aulluteum, lumbeo capitulo coopertum , bene obturatum, luto ex farina, oui albumine, tantillo mastiches delibuta lutum sapientiae vocant confecto, ita cogi utinatum, ut receptaculo capitulum cohaereat.qu1bus ad gratiam&mitigationem eius caliditatis quae ab igne concipitur addemus,hordei deglubati atque excomticati num atque alterum pugillum, rosarum rubearum siccarum,aut recentium,Uino granatorum aceto rum,Vel rosacea aut omphacio prlus infusarum pugillos duos, cinnamomi electi pauxillum: atque haec omnia veluti per thorulos in conceptaculo disposita, insperguntur electuario manuschristi perlato, de geminis, diacam eron, di amargariton frigido,&ad flatuum discussionem, coriam subti- Destillas listime cotriti puluisculo Proinde si medicamen- νψαμ it tofam potionem efficere studeamus:addimus deco-μη ς dioni ad capitis affectus, cephalicas plantas origa

num,stecadem,pulegiu, id genus caetera Ad re num vit1a,radices aut plantas deturbando calculo dedicatas: ad epilepticos paeoniam, atque ad venas obstructas, quartanas, icierum, Oxyacathae radicem,

viscum quercinum,scolopendrium,polipodium huiusmodi quibus omnibus copiosum saccaru ro fatum addere multis placet. Malunt autem quidam puluere cardiacos post destillatione potui per linteum percolare ac permiscere,nev1s ipsorum odo-

147쪽

rata, subtilis, atque admodum tenuis, ignis ardore evanescat: addisntque ad cerebri ac spirituum 1nflammationem diamosci ac diambrae nonnihil &adventriculi atque hepatis adstrictionem diarhodon,& trasandalium, quibus etiam optimum effevidetur acorum, gentianam,helenium, imo interdum theriacem destillandis rebus adiungere atque hac nituntur ratione, quod dicant amaritudinis insuauitatis permultum apsa sublimatione deponi. Quin etiam plerique malunt auri folia ad ditiorum illecebras, quam nummos aureos, aut ipsum etiam aurum solidum atq; obriZum carnibus permiscere. Aiunt enim solidum paru admodum consum1 fersque destillationem longe gratiuamam:siquidem vas hymisticum ac destillatorium aqua feruenti super lebete innatet, vel sabulo super fornace insideat .hoc enim pacti , minorem ab igne noxam accipere, satiusque esse carnes antequam destillandas imm1ttamus, prius in olla aliquatiatum es- ferbuisse,ad insalubriu excrementor ablationem. Quod autem celerius apparatur destillatum re de .stauratiuum, id vas duplici fieri solet, carnibus eo ΙΗ -m quo supra dictum est pacto condstis, minutim concisis, in capacem phialam coniectis, quatum ρογmittere videbitur colli angustia. Verum carnium frustula filo conduplicato erunt traiicienda, ac sibi- inuicem colligada, obturandaque phiala, vel linteo vel bombace,oui album ine&farina hordeacea,

dido ita tamen ,ut filum quo carnes mulcem continentur,eXtra promineat:atque hoc pacro super le-

148쪽

r et D mu TRIMENT Isbete aqua pleno, qui lento igni sit superpositus,per

integras quatuor horas sinenda phiala, donec in humore bona pars carnis abierit Versim oportet ipsam phialam feruenti lebetis aquae usque ad collum sic inversam esse,Vt tamen eius fundum non contingat .atque Undecunque bene fulciatur, ne vacillet. Exactis deinde quatuor horis, sensim ignem, ut ea refrigescat, adimito, alioquin calidam si exemeris, protinus confringas. Ea postmodum aperta quod superinfusa tepida sensim fieri oportet filum atque adeo carnes leniter extrahit , ut sola tumdemum aqua remaneat:quam hippocraticae modo percolatam, ac cinnamomo soccaro conditam aegrotati propinare possis,Atque hic sane victus extreme laborantibus aegris est accommodus qui tamen nonnunquam delicatius pro ipsoru fortunis,vel etiam frugalius,& minore sumptu ac condimento,ubi per facultates non licet,appar ri potest. Quae variandi atque instituendi ratio, prudentioris medici iudicio relinquenda est.

Victus resumptiuus, nondum confirmatis viribus.

Non ita deiectis aegrotantis viribus ut celerrimum pertimescamus interitum, plenior alius victus inst1tui potest, qui cibi riusculi vicem habeat . Fit autem is optimarum carnium

149쪽

LIBER TERTIVS rque diutissime ac lento igni percoctarum pulpis Vt ad

tertias decrescant quae deinde cetaceo linteolo cum cinnamomo percolatae , atque ipsa expressione liquidiores factae cc sumptorum eduliorum nomen Copumpta. acceperunt, consummata nostri Vocant: fiunt ergo copumina

in olla communi ratione hoc pacto . Pullum Gai ruvlifatilinaceum integrum , vel etiam apum aut galli nam cuius venter interaneis abiectis, hordeo, pasisulis, lactuca, portulaca, maiorana, tantilloque sac- caro cinnamomo sit in faretiis in ollam coniiciunt,cum ea fluuialis aquae vel criptae aut cisternae portione nam ea celerius alit quae ad ebullitionem suffcere videatur . Post primam autem ebullitionem, aquam rursus augent, salis pauxillum, ac si morbus est in renibus foeniculi, petroselini, asparagi, rusti radices addunt. Si vero ad partes nutritorias morbus pertineat bu glossi b raginis ac cichori folia concisa adiungunt. Consumpto qui denuo iniectus liquore, ut a carnibus ossa sponte secerni conspiciantur tum ipsas quidem carnes extrahunt, earumque succum praelulo, aut torculariolo, Vel quouis alio pacto exprimunt quem rursus cum saccaro, cinnamomo, ac

rosacere modico ebull1re sinunt, ut tandem spisisior fia . atque hoc quo supra dictum est pacto,

in sum adseruant, uno aut duobus cochlearibus per interualla aegrotanti oblat1 . Ei succum meraciorem expostulant, carnes ab ossibus coctione seiunctas extrahunt, cuneoque ferreo sis contundunt , ac subigunt. Deinde vero rursus

150쪽

ebullire permittunt,addita iterum aquarquam ubi ad spissitudinem redactam vident, tum carnes e trahunt:cetaceo liquidiora percolant. quod solidius est,praelo committunt, atque inde ius exprimunt, quod superiori adiungant, Id rursus igni ad maiorem spissitudinem cogunt,demum condunt atque asseruant. Modus propinandi esse debet ad duo cochlearia caldariolo liquefacta, ac certis interuallis Celador oblata. quo fere pacto confici solet quod Geladorciua gelatu cinum Itali, nostri elatinam vocant hoc uno dempto, quod superius enumeratis carnibus, capum, gallum vel gallinam Veterem, pectus vitulinum,perdicem si astringendum est veterem aut alias si opus est solidioris nutrimeti carnes adiungunt: atque iis etiam pedes agninos , arietinos, aut vitulinos, ad viscositate ipse tur conciliandam adiiciunt ut in cauea refrigeratum facillime congelascat. Limpidum aut emci ut colato per philtrum vel manicam aut caligam Hippocratis ita en1m appellano iure cum modico cinnamomi,&oui albumine quibus non ulli addunt cardamomi seminis nonihil croci portiunculam Deis ad colorem alii succini pulverem adiicere malint, ad vigorem, vini albi in percolatione tantillum: quod in coctioiane adiicere nolint, ne acescat.

Quin etiam iis diebus qu1bus carnium esu vel ex Volo Vel ex praecepto interdictu est, potest quidem Gelatina Gelatina , piscium carnibus confici atque apparari: veluti si lucii, percae, vandusiae carpionis, rhombi, auratae,aut saxatilium pisci incarnes,aristis ademptis