Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

131쪽

LIBER TERTI S. 12smedia accessione, etia maxima atque vehementi

existe te febre, aliquid cibi tenuissimi, concoctu facilis exhibere necessariu est, ob imminentium quos praeuidemus sympto matu vehementiam: a quibus metus est ne vires prae morbi magnitudine concidant. Verum in hoc quidem e

equendo solertissime discutienda est laborantis intemperies: quae si biliosa caracilis ruerit, hoc est calida dicca, ipsoque accessionis vigore maxime torquetur,sitisque vehementissima aut infensissima fames molestia, im3 verd periculum, ob vigilias,inquietudinem, atq; animi defectum

adferat: tum quidem aestuati, ac commoto Ventriculo aliquid est offere dum, quo feruor huiusmodi compescatur atque extinguatur . Calidis etiamnum morbis ac biliosis, iisque corporibus, quibus flauabilis ab hepat inventriculum copiosa refunditur, ipse accessionis vigore, quum maxima in stomacho mordicatio abigroto per sentitur, vaporibusque biliosis cerebrum oppletur, tum quidem vel accessione media, reprimes ἡνrimissvictus exhibendus est, ut est aquae coetie, vel mi vibi ε.ca panis, vel betae, aut piissanae potio, aut grana torum, Vel aurengiorum succi unum aut alterum cochleare, atq; haec quide omnia, ut superiora,pro causis quas diximus urgentibus, dilige tissime obseruanda sunt: cibique secundum temporis morborum rationem, quales postea desci bbemus exhibendi. In quo prarierea id etiam ob

132쪽

seruandum erit,ut quod Hippocrates prςcepit

cosset ἐπι- ab aegri,dum sanus esset cosuetudinemo omni-νη Πρυ no recedamum nisi ipse quidem huius temperamento omni ex parte it aduersa. Id vero ne uconsideremus, nunquid etiam prospera valetudine multo vino , aut ex patriae more cidrea, vel birea,aut multo alicae, vel hordei cremore suerit enutritus: talem enim victu rationem, non qui

dem omnino prςcindere, sed quoad fieri poterit emendare oportebit: ut nonnihil de vi ac quali late cibarioru potius auferamus. Est praeterea regionis consuetudini, vitς conditioni, atque adedaegrotantium fortunis diligenter inseruiendum, ut ditioribus diuersa ab inopibus alimeta tribuamus. Est enim suo qui' modulo dimentiendus. Sed sunt nunc varii nutriendorum aegrotantium modi,alimentorumque differentiae particulatim exprimendae: atq; a tenui nutrimeto incipiendu.

Quis victus tenuis quoque pacto aegrotantibus institutdebeat.

quabor, Enuis victus, in potu quidem aqua est hor-

dei excorticati, vel succo aurengii,&4atillo saccari,aut succo limonum, vel granatorum Missana vino ,suavior reddita: item piissana,passulis, gly-cyrrhiza,dacstylis,prunis siccis, caeteris' cardiacis appellatis fructibus ac floribus emendata.

4 φ . Quinetiam hydromeli,aut posca, quibusda asse oon, Ii. iiDus prodest de Symeli , quemadmodu oxy-

133쪽

saccara,hydrosaccara, dc Xycraton: sed hae qui ovore dem potiones ,haud ita freque ter, atque id quod c5mune esse debet,exhibentur: potiusque me di Eis is eameto,si alimeto esse debent, hoc est ad humo OUcraeou. rum preeparatione,abstersionem,aut incisionem. Cibi prς terea ac potus loco esse potest elotus panis, aquam panatam quidam Vocant, quae hoc quapia quidem pacto nonnullis apparari solet. Panis re nata. centis, bene coeti latiora frusta,crustis excisis, in discum coniecta,calida imbui permittunt donec permaduerinta. quae deinde pertrita in polentam,

atque adseruata ,suo tempore, aquae coctae admiscent: ac dum paulo magis nutrientem, aut delicatiorem potionem effcere cupiunt, excorticatarum atque expressarum amygdalarum macma, aut ipsa amygdala leuiter contrita,nondu tamen expressa adiungunt: quam potionem aquam de Aqua albatam nominant.Potus praeterea alius commi- δμω.xtus, atq; aliquantulu nutriens esto, hydrosaccara,cui dactyli fuerint incocti, vel oxysaccara simplex, cum duplo aquae hordeaceae per interualla oblatu: aut si febris est ardentissima syrupi ace Ο --

tosi,vel oxalidis pars una tribus aquae hordeacee 'μη φε

partibus admixta. Quinetiam dum vehementius 2 8

refrigerare nonnulli cupiunt,addui strupum de aceto sitate citri,atque ad putredinis obstaculum delimonibus appellatum. Refrigerat autem,at que aliquantulu emolliunt violaceus,4 ex portulaca confectus, quemadmodum rosaceus. Ati

134쪽

. qui poma curtipedula expressa continet, parum nutrit, ac refrigerat estque gratissimi saporis, medicameli vim habet, neque ita frequenter exhibetur, sed ad humorti praeparationem, aperiendas priores venas in magnis febrium obstructionibus propinatur syruptis capillorum Veneris, vel de cichorio simplex aquae hordeaceae dilutum recipiens. Proinde si vires ac consuetudo id expostulare videbuntur,vinum tenue, ligophorum aqua cocta , eaque tepida dilutum plurimum conferre videtur. Omnis enim potio in morbis ut plurimum tepida, ne ventriculum offendamus, offerenda est misi id quidem vomitionum frequentia,aut nauseae praepediant. Nordeas. . Cibus verytenuis erit cremor ptissantes hordeatum appellant aut solus, aut cui lactis amygdalarum cum Icapanis percolati tertia pars, saccaro condita superaddita fuerit. Huic ver ad

somnum prouocandum capita papaueris, ac da-ctilorum carnes incoquunt, S ad maiorem nutritionem, albicapi vel pulli,hoc est,ipsam pulpam candidiorem ac delicatiorem minutissime

tritam, contusam, ac percolatam quemadmodum ad ventriculi robur, 3 adstrictionem per- Mna re dicum pulpas addui Auenae cremorem in hunc modum exprimunt Germani superiores . Itali Fanatella quoque in tenui victu panatellam adscribut: nostris ingratam atque insuetam Ea vero, fit mica

panis aquae feruenti, vel carnium optimarum

135쪽

iustulis incocta, ac modico sale codita. Cui iam in vaha Austructat, dum lubricam aluum facere student, olei Italorum. protici dulcis nonnihil addunt:si vero partes internas refrigerare, rosaceam, Omphacium, punicorum aut aurengiorum succum Mad gratiam, saccarum: atque ad uberiorem nutritionem, contusas acie colatas carnes admiscere solent. Quinetiam acuta febre laborates, meliorum caria Ἀρε Iume

n1umauicula, 1 tenn1 Icru, pro morbi Veheme- tia& regionum cosuetudine Varie praeparata, multum recreare solent. Neque enim vehemeter aestuantes aegroti, aut cibos pro arbitrio mandere, aut

eos dentibus facile cofringere possunt. Quamobrevi ex victu humectentur,in minore molestia, quod fere semper fastidiunt,assumant iis Iustulis educari solent, quae per aestatem boragine bugio , la-

mica, Oxalide,portulaca ad refrigerationem, aut caloris commoderationem, consultissime temperantur. Per hyemem aute, ad humorum coctionem,pbtuitae Xpectorationem, ienarii apertionem hyssopo, thymo, satureia, origano, cichor1o: ad commodiorem nutritionem,aliquot oui vitellis, atque ad virium vitatium robur, croci pauxillo emendatur. Ea interim cautione diligeter adhibita,ut percoctas herbulas, dum haurienda, vel cochleari assumenda sunt, abiiciamus. Vnde plaerisque consuetum est ipsa quidem iuscula optime condita, ac bene coacta percolare, antequam aegrotis offerantur.

sunt qui capum, gallinam, pullum gallinaceum, eqηt columbinum aut perdicinum, hordeo, capparibus, 'I. L

136쪽

passuli damascenis, aut corinthiis, atque interdum beta atriplice condiant alii nasturtium,hy pu,

satureiam maioranam, ac petroselinum addui pro diuersis affectibus. Nonnullis placet endi uiam adiicere,aliis caledulae ac violariae folia,Vt etiam maluas,altheam,& albucum antiquorum in commune usum reuocent quibus permittendum esse censeo, modo id cum ratione ac modo fiat. Tusculapa At quaecunque iustula tenuioris fortunae aegrO- ρηrisrηm tantibus excarnis bubulae suillae,aut,Vt minimum ouillae colliquatione detracta, nap1sque beta, spina-t1is, brassica, per inopiam condita offertitur: ea quidem pro cosuetudine, ac vitae conditione ita, quoad fieri poterit, commoderanda sunt,ut salsamenta reiicias noxiaque a profuturis olera secernas. Sunt enim agr1colae, messores, athletae, nautae, aurigae, atque adeo omnes operarii, solidiore in magnis se bribus cibo educandi, quam qui delicatiores, negotiis publicis , priuatisque studiis animum addixerunt.

D p.- et Nonnullis praeterea morbis,aut etia diebus, qui-ν ογum bus ob religionem carnibus abstinetur nisi morbi

Vehementia, maximumque aegrotantis vitae discrimen ad carnium iustula compellere videantur)depurato pisorum aut cicerii decocto acriusculo nam fabas,Vt nec pythagorici, nihil moramur eoque uis croco, ac butyro condito uti possumus, in quo cichorium,diureticas radices, aut refrigerantes herbulas nullo discrimine pro variis affectibus inc quere consuetum est. Abstinendum tamen fue-

137쪽

rit petroselini, rusci, asparagi, carui pastinacae, ac foeniculi radicibus , nisi d morbi natura, aut maxima venarum obstructio expostulare videantur. Ac si iis quidem necessario utendum erit,optimum fuerit lactuca, Oxalide , portulaca, atque id genus caeteris paulo frigidioribus emendare. Praetermittenda sunt hoc loco iustula, pulpλm 1. .ia ei

citrullorum , cucurbitarum , cucumerum , pepo trulloruas num , auguriarum ebullitam recipientia et tum

quod insipida sunt, nisi multum emendentur:

tum etiam quὀd fatus excitent: hoc unum habent, qu bd bene praeparata refrigerant atque humectant. Permittenda sunt tamen haec quibusdam practuaria Italia rusticis, ut meustriis nostris sua fructua edidia Nem ria edulia acriuscula, quemadmodum Lemovicis

Allobrogibus sua raphanorum isaporum ex .. . t ,

pressa,atque adeo Germanis superioribus sua deco rapbὰηicta,vinum Rhen1cum,aromatis Taccaro coditum Deco Gerrecipietia: vel ardentissima febre laborantibus in m ης ηm terdum offerri solita . Quae omnia etiamsi ab οὐ mni medica ratione procul absint, tamen ob consuetudinem,ac regionis intemperiem, illis quidem minus, quam caeteris nat1onibus officere solent: νοdeta Quemadmodum nec quae Foroiuliensibus brodet solstitia. ta alfritia appellantur, vino, ouis Maromatis condita Aiunt enim hi sed mea sententia temere ardentium aegritudinum ignem,aucto in internis partibus calore, facilius depelli, quemadmodum ambusta Minflamata calid1 medicamelis, sic etiam febres magno ac coduplicato calore emendari I .ii.

138쪽

posse contendunt. Atque in hunc fere modum suas; νιμι, sunt Britannis saccarara hyppocratica, Germanisque itea ΗΡita inferioribus byreata iustula, quibus butyrum pipe-n'τηm re , gingibere , atque istiusmodi aromatis conditu, Dr qt vitellis ovorum micae panis commiscent, incoquunt,atque Ita concut1unt, Vt alte 1pumatIa,et Iam

ardentissima febre laborantibus, magnis haustibus absorbenda offerant. Quod quantum rationi obsistat, id vero quivis vel mediocri iudicio praeditus Ηοehipolia facile dixerit. Recocta quoque quorundam iustula recocta. atq; igni repetita hochipolia vulgo dicta, valde no-Xia esse putauerim . qui mos etsi nonnull1s sane sit

frequens accommunis, aegrotis tamen perniciosus

esse potest. At si quando vel ob corpulentiam, vel aetatis firmitudinem aegrotantes solid1oribus cibis educare commodum esse videbitur iis quidem ut nonnUPaVtieu quam obsequamur quod tamen nullo ipsorumamcμlarum periculo fieri debet summas auicularum, caponu, pulloru gallinaceoru alas, colla, iecur,testes, Vetriculos elixos, atq; ex regionis cosuetudine praeparatos exhibemus: Imo etiam interdum salubriorum carnium pulpas minutissime concisas saccaro ac rosa-ce delibutas ex cochleari propinamus:panemq; iusculo madidum quem aut durum, aut siccum edere nequeunt intermiscemus. Omnium celerrimu κκωβr est nutrimentum, tamen tenue,ex ouo sorbili, vel ς' eius vitello aqua elixo, accum iure Oxalidis praeparato Etsi non ulli paulo magis curiosi, oua subuetanea quae minus calida febrilia esse contendunt

139쪽

per integram noctem aqua permadescere sinant, antequam coquant. Alii dum subuentane 1 carent,

semen germen appellant raui vitest coniunctum adimunt, ac nullo alio cibo aut potu super iniecto absorberi iubent. Sic enim aiunt magis nutrire, minoreque hepatis labore in sanguinem conuerti.

Caeterum fructus annotini, serotini, generos1,be' punis, iune selecti, coclli,conditi, atq; ut decet,apparat1, qua tenui victu. les sunt uae, pruna damascena, ac perdigonia, mala apiana, curtipedula, pyra certo ana, bonchristiana, atque huius generis caetera, suo tempore ac temperie proposita, etiamsi minus utiles succos quibusdam generent, tenui tamen alimento sunt aegrotatibus. atque hoc quidem gratiores, quod os aestuans

parum torqueant, minusque in conterendo ac masticando laboris dentibus adferunt. Quamobre in

eum quidem usum minutissime concisas carnes ac fere consumptas cum aurengiorum succo, excochleari propinamus, ne tantum sit in masticando molestiae. Verum quod ad medicandi in cibarii rationem In cibo mein attinet, quidam aiunt polentam frumentaceam be t ne praeparatam atque emendatam abscessus intemnos, quos maxime cocomitantur febres,ad celeriore suppurationem perducere. Abluitur autem dilige Frumentatissime frumentum atque excorticatur, manibusq; - pqio

talisper subigitur, donec totum aqua calida dissoluatur Lento deinde igni excoquitur,in rudicula

perpetuo exagitatur,atque ita percoctu, saccari pul- I. iii.

140쪽

tiam aegrotantibus offertur. Matura praeterea atque

Iussulum absterget plurimum aliud iusculum , cui hy pi

, icura pars una, slrcyrrhiZae abrasae quatuor aquae hordeaceae tepidae octo partibus per integram noctem infunduntur, deinde percolatum expressum accoetum, adiunctis passularum, prunorum, dactiloru, myrobalanorum,citrinorum, Indorum singulis unciis, atque aqua rursus adaucta, bene coquitur atque optime ut dictum est in tritico commaceratum saccaro dulcoratum , aegrotanti absorbendum datur. At si magna febris est, abscessusque a calida causisa fuerit,cremore pilusanae, vel farina hordei aut similaginis, lacte amygdalarum dulcium permiXta, cocta ac percolata, Vaccaro gratiore facta, vel panis mica communiitissana tepida subacta ac per colata utendum esse multi, recte quidem , existimant. Nonnulli ad communes vias reserandas, v- tutur cichorii vel summitatum lupuli vel asparagi primo decocto Alii,aquae hordeacea in qua foeni culi radix paululum ebullierat, boragine bugiosi sum ad tertias incoquut, atque id pultis genus cum lacte amygdalarum vel cicerum iusculo aegrotantibus offerunt.