장음표시 사용
471쪽
vulgarem Sermoianem e ve Iss, tyis
Damenti novi ter o , non literati Stavica lingua, sed vulgati Illyrica prodiere; examinandum relinquo doctis viris, an, post editam SSnii Domini Nostri BL NEoiceti Papae XIV. illam Conllitutionem , quam supra exhibui si ut scilicet Ecclesiasticies omnes , qui Ritum Sta volatinum eolunt, in Missis & divinisse Officiis utantur solo idiomate blavo Literati cum characteri- bus Hieronymianis,, fas sit Sla volatinis hominibus anted id asEiiuriis, Esi iotarum, Evangeliearuis Lectionum, O NI B C.
Mariae, di Novi Tesamenti editiones in rebus divinis usurpa re i Nam conflat, eas omnes lingua vulgari Dalmati ea & Bosinensi esse conscriptas, quemadmodum legenti apparet , testa turque cl. Caramanus num. x Lix. sic scribens de libris Diale isto Bosnensi & Dalmatica elucubratis: se I. Fr. Bernardino di,, Spalato stam po in Venezia Panno I 493. con carat teri R
is mani, e Dialetio d' aliora , un libro delle Epistole & Evan-M geli, avendo ne emendato e corretio ii Vecchio, a. Gio: D Bandulo victi Min. Ostervante Bose est sece lo flesso nel PM anno I 613. con li flessi carati ere , e Dialetio suo familiare. M 3. Matteo Alberti, genti luomo di Spalato ranno I 6i6. d es dico alla Signoria di Ragus la sua versione detr ossicio de Mis la B. M. V., anne tendo vi fra te attre cose sacre , ii qua tiro D Passj. q. Bartolomeo Cassio delia Compagnia di Gesu, PH,, gheiano, i ampo in Roma l ' anno i 6 o. ii Rituale Romano, ,, leguendo ii Dialet to Bol ne se . I rovandos in tulti e quat trois it Passio , li fa it pretente consionici cli S. Gio vanni dyaleuni
vase . Alberti, In avase . Casso , Indata ,, . Et alia id genus plura dissimilia . Pergit idem Cara manus num. M. ,, II ,, P. Casso si ampo ne i Dialetio Ragulino te Epistole, e gliis Evangelj, particolar mente per la citti e territorio di Ra-
guli, comedat frontispi Zio det suo libro, Romae ex opogra-
472쪽
b, ricorretii, e ristam pati in Venezia gli Evangelj, ele Epi- , , stole dei P. Bandulo vich ,, . Idem num. O. asserit, Leva- covichum Croatam, Achridae Archiepiscopum, anno I 628. Doctrinam Christianam Bellarminianain a se Croatice interpre latam typis Sac. Congregat. de Propag. Fide evulgasse: additque: is L istesso Levacovicti ristam po l' anno i 633. a speinis di Propaganda con carati eri Gerolimiani it Dirutorio per ,, li Sacerdoti, che Simon Budineo Sacerdote Zaratino aveam dato alla Iuce con carat teri Romani, e dialetici volgare Et paulo superius e ,, It medelimo Levacovici, approvo il,, Truttato deli' Onogras a composto dat P. Michalia peril ,, suo Di ZEionario volgare Illi rico, in Roma nes Convento,, s Araceli 23. Giugno I 646. Io Fra Rafaele Croato Minor ,, Osservante, Corret tore e Risormatore per ordine delia ,, S. Sede Apostoli ea de' libri Ecclesiastici della Lingua Illiriea ,, o vero S lava , ho letto ii sopraposto stritto sopra r Ortogra- ,, fia, o vero ii modo di poter scri vere con carat teri Latini la lingua Illi rica , satia dat M. R. P. Giaeomo Mica glia della ,, Coinpagnia di Gesu . E per quanto ho osservato, ego Pa ,, dre sye ingegnato di spiegare te voci Siave con lettere Lati- , , ne con la minor variaZione quanto at suono, che tengono suo,, proprio neli' idioma Latino, e splega assai bene ii vocaboli. D &c. ,, Demum de editione Ritualis Romani , nov9ue Te- samentI a P. Cassio eIaborata , num. LI II. haec Observat: ,, Allorche ii P. Cassio diede alia luce it suo Rituale in lingua ,, volgare Illirica, bene he colla lettera at benigno Leitore is, , avesse dato avulso alli Saeerdoti Illiriei d aver tradotio an ,, che ii Uecchio e nuovo Testamento, edeitandoli a m vovere,, eon loro preghiere ii Vescovi, e li Arei vesco vi a supplieareis la Propaganda , ehe scisse impressa la sua Bibbia; tuita via il,, Vescovo di Segna apertamente reclamo contro la novita,, d alle Melesiastiche Costi iugioni vietata. Clem. VIII. In die. ,, Libror. Prohibitor. Biblia vulgari lingua edita, non possunt ,, legi, neque retineri: neque Discopi, neque Inqui Iores , ,, neque Regularium superioreι dare stueunt Heresiam. Haec Caramanus. Sive autem Cassanam MN TestimentIversionem , sive alteram a se elaboratam , Stephanus Rosa , Tom. IV. Kkk Pres.
473쪽
remSermonem eonversa, a doctis viis ita improbata a
terium Stavicum tempore Theodo. ii ultimi saltinita
exaratum : simul iaqtie obstendit ut is lud non nis sub Jo: VIII. Papa
conseriptum , &es Versione saerarum seripturarum a sq. Cyrillo ae Methodio elabo rata de sumtum .
Presbyter Ragusinus, quum nuper Sanctissimo Domino Nostro obtulisset, additis demissis precibus, ut typis mandaretur, non fuit ab eo approbata, cui serendi de illa judicii cura demandata suerat. Sic enim Antonias Episcopus Nonensis, vir &literatis & vulgaris Staviet idiomatis peritus suam lententiam protulit. M Quum mihi, statim ae ad Ecclesiam Non ense in is electus Romam perveni, demandata fuerit a b bino D. N. ,, BENEDICTO XIV. P. O. Al. revilio cujusdam Uersionis Noviis Testamenti dialecto Illyrica conscriptae a Presbytero Ste- D phano Rosa Ragusino, & , Smo Domino Nolirci anno Jubis D laei l So. pro illius approbatione porrectae, ut de illius dia- , , lecto meam serrem sententiam; Vertione in ipsam legi, &D consideravi, eamque prorsus vulgari dialecto lilyrica Bo D, , nensi, seu Ragulina, omnibus pervia & usuali, consectam ,, reperi, prout qui sique Illyricae linguae peritus facillime di - gnoscere potest . Et ita fidem facio, ac verbo veritatis te is sior. Datum Romae ex AEdibus domesticis die 3. Augum
Hactenus de Ecelesiasti eis S lavo Latinorum libris. Unus mihi superest strupulus eximendus. Qui Sia vicam sacrarum Scripturarum vertione in aut sum Hieronymo tribuunt, aut certe eam ante SS. Cyrilia ae Methodia tempora elaboratam contendunt qua tamen de re fusius suo loco sermo erit ) pro sua sententia clarissimos viros linguaeque Sta vicae peritos DP lovictum & Caramanum proferre possint. Sic enim Carama nus in saepe laudata Dissertatione num. Iv. scribit. ,, Uio delis la lingua S lava Letierate due seeoli innaneti a S. Cirillo. Nella flessa lingua eon ea rati eri Giro limiani su satio seri ve- re da Teodoro ultimo Vesto vo di Salona ii Salterio della ,, Versione di S. Giro lamo due cento e piu anni prima e heis predicareo minciasse S. Cirillo, eo me s'ha da MSS. Origi- nati dei P. Rasaele Levaeo vi ch Arei vesco vo d 'Aerida. Di se tale Salterio it Chierico meou Arbesano ne ii anno i a 22. is ne sece un' esemplare, di cui approfit tossi ii medesimo Le-D vaco victi, avendoglielo fidato per ale uni me si GD vanni Πω- ω Marnavigio Vesto vo di Bosea, per ammirare l' antichitae prenderne copia . Servasi stritto di pugno det illesso Le vaeo vi ch un Eram mento diviso in due colonne continenti due
474쪽
,, ta. Onde comprendesi ly uniformita delia lingua Slavola- ,, tina det set timo secolo con la S lavogreca de' posteriori ,, seeoli . Verba Raphaelis Levaco victi super literam ae . ,, Rectum illius tum sonum , tum usum, ex Psalterio, quin b, to ab hine seculo, hoc est anno Ine. Dom. I 222. Honorio Samin ,, mo Pontifice , Friderieo ct Riserto I p. Rege Hungarorum m Andrea, Gunaeuo Spalatensi Archiepiscopo, a Clerico quo- ,, dam Arbensi, Nicolao nuneupato, characteribus Glagoli ,, ticis in charta membrana transtripto, atque, ut ibidem dis, , ctus Clericus Nicolaus praefatus est, ex alio similiter Ma ,, terii, impentis & mandato Theodori ultimi Salonitani Pon-D Iscis, Stavonica lingua manuscripto eodice, fideliter deis
D scripto , assidua ejusdem lectione didici . Quod quidem is Psalterium tribus circiter post annis , quam a J Mis leb, edideram, se l. ree. D. Io: Tomeus Marnavitius Bosnensis,, Episcopus , de bonis literis deque Illyrica natione optimedi, meritus, antiquitatis agnoscendae gratia , ad menses aliquot ,, mihi lustrandum , Sc, si vellem, transcribendum commoda- ,, verat, ut dixi etiam in supradi sto Dialogo, differens deli- , teris antiquorum Illyriorum. Quis fuerit laudati Psalterii ,, auctor, quisve illud in linguam Stavoni eam transtulerit , R,, illo volumine fassus sum, & hoc fateor , me certi aliquidis non posse afferere. At vero lubens admiserim , sui se Hie-b, ronymum nostrum, tum propter communem vulgo, &Ec ,, cletiae Illyricae opinionem; tum etiam propter omnimodam, , ejusdem cum sonte Hebraico , & Latina Hieronymi exm Hebraeo versione concordiam. Qua vel hoc unum mani sella, , convincit ratione, quisquis fuerit illius aliquando Inter- ,, pres, illum vel Hebrieam , vel Latinam, vel utramque ,, linguam perfecte ealluisse, necessario dicendum est. Ejus- ,, modi autem facultatis Sc literaturae virum , non modo apud se Illyrios, & Slavos, sed ne apud Latinos quidem , nequem ante, neque poli aetatem praefati Salonitani A rchiepiscopi,M nullum invenio , praeter Hieroumum, eujus dormitionem ,, obitus Theodori ducentis circiter annis secutus est . Eo ita-
a Prodiit Missale iuuii Uibani VIII. anno 163i. ut supra dixi, quo in emendando suam operam Levacovichus contulcrat .
475쪽
is que libro haee bona praecipue eonsecutus sum. Primum , ,, antiquam Stavonicae linguae orthographiam: deinde legiti- ,, mum quarumdam literarum usum , tum secutam certorum ,, ejusdem linguae vocabulorum depravationem e postremo,, plurimorum Psalterii, quod Romano insertum est Brevia- ,, rio , locorum quae discordabant , ad Uulgatae editionis di, exemplar accommodationem. Sed & ex Kalendatio illi li-
di, bro annexo, caeterorum, & meum errorem agnovi , quo,, captus , scripsi tum alia inulta, tum paulo ante recensita
,, nomina Georgii, Evangelis , Uigilii, multae , per literam, ,, de qua loquimur ae . Nam secundum illius Orthographiam ,, scribenda essent , hoc est, per γ, g, & per η , i ,
di, non per rem . Levacovichus igitur ex fide Nicolai Arbensis, qui anno Iaaa. vivebat, existimat, Psalterium illud jussu &impensis Theodori ultimi Salonitani Archiepiscopi, ex quo suum idem Nicolaus exaravit , ducentia circiter annis se obi tum S. Hieravis fuisse conscriptum: nimirum tam Levacoisvichus , quam Caramanus Theodorum Salonitanum Episcopum intelligunt, sub quo Salona sunditus excisa est anno 6 . sive uno ex duobus antecedentibus . ,, Annus enim urbis captae suti scribit Farlatus Illyrie. Sacr. Tom. I. pag. 339. in Theodoro
Episcopo lit. pp. ,, Fuit vel quadragesimus, vel superior, ,, vel octavus &trigesimus septimi hujus sareuli; id quod suo,, loco investigandum erit ,, . idest , annus Chr. 638. vel 639. vel 64o. sub Heraclio Imperatore: quo circiter anno conscriptum volunt Psalterium illud Masicum jussu & impensis Theodori tune temporis Salonitani Episcopi: ac proinde dueentis circuer annis post obitum S. Hieronymi, quem anno
Christi ao. decessisse eonstat: idque confirmari ajunt iis Nic IaI Arbensis verbis, impensis ct mandato Theodori ultiωI Sa lanitani Pontificis: Nam post hunc Theodorum , sub quo Sa- Iona suit excise , reliqui Pontifices non Salonitani , sed Spa- Iatenses dici coeperunt; ex quo scilicet Io: Theodori successor
Spalatum Sedem transtulit, uti legitur apud Farlatum Tom. I. Illyrici Sacri pag. 333. in Catalogo Romano his verbis. Ioan gres Miser hujus nominis vi. Salonitanam Sedem Spata tum tranIDIam primus obtinuit ab anno Go. urique ad an
476쪽
Verum, ut huic doctorum virorum opinioni adstipulari nequeam, plura, eaque, ut puto, gravissima momenta me
impellunt . Primum quidem, admisso etiam Nicolai a Arbentis librarii testimonio, adeo confusi sunt Salonitanorum seu Spalatensium Antistitum Catalogi , ut certa exinde epocha colligi non possit, nisi de iis Episcopis, quorum fit mentio in Synodis aut in epistolis Romanorum Pontificum , deque iis , qui post eversiam sub Heraesto Salonam vixere. Farlatus ipse
tanta Catalogorum caligine Obrutus, TBeodorum in serie primi Catalogi Sexagesmum fecundum , qui certe ultimus Salo nitanus suit; nam pag. 32o. proxime antecedit Ioannemsexa gesimum tertium, de quo sic scribitur : Ioannes primus Archiepiscopus balatensii patria Ra3mnar e Theodorum , inquam , illum ab anno circiter 6 o. quo vivebat, ad annum3Oo. & quod excurrit, pag. 323. lit. ec. detrudit in haee verisba : is Cum hoc Theodoro Catalogi perperam conjungunt M urbis eversonem; quum is ex Catalogo Romano , annis B amplius ducentis post Salonam eversam, Ee lesiae Spala-
D tensi praefuerit ,, . Quo quid absurdius diei queati Qui
enim Ioannem Ravennatem antecessit, eundem ipsum esse Theodorum , sub quo Salonae excidium contigit, certo certius est. Deinde, tum ex hae Farlati de Theodoro, qui ducentis post eversam Salonam annis Spalatensi Eeolesiae praesuit, consessione; tum ex Catalogo quarto Romano, in quo p. 33 q. Theodorus inter annum 88o. , & 89 . ponitur, pronum eis
intelligere, a Nicolao Arbensi hunc potius Theodorum sareulinoni praesulem Salonitanum sive Spalatensem intelligi, quam illum Ioannis decessorem , sub quo Salona excidium subiit. intimus quippe Deodorus hie est, non ille: nam post Theodorum in serie Archiepiseoporum Xx I r. de quo in Catalogo Romano pag. 33q. D TModorus v. & Leo III. Archiepiseopi Spa-
is latenses xxi I. & xx III. praefuerunt inter annos 88o. 8ces 89o. Sedentibus Jo: VIII. Martino II. seu Marino, Adriains, no III.
a Quum nulli bi. quod selam , exstet a itoeraphom illud , quod Nieolaus sitiis plum sub Theodoro salonitano Episeopo assimat, dubitari possit , an da tuo Nieola addi/erit . oeem illais , αιι-I Satini iani Episcopi. Quid enim λ s dieamui , is alteistium It ud in Adnotatione libratii , assiima i dumtaxat ,srθι iam imponsu ly mandata Meodori ElIcili. cetera divinando adiecta luisse λ
477쪽
4 6 ORIG. ECCLES. SLAR TO M. IV.
is no III. Stephano V. Formoso ,, : Post hune , inquam, Theo dorum xx II. usque ad Guncinum xLvHI. , sub quo Nicolaus Arbensis vivebat, suumque Psalterium anno Chr. IIII. scribebat, nullus alius reperitur Theodori nomine appellatus Ar chiepiscopus. Itaque, si vera est illa Nicolai librarii adnotatio, non ad Theodorum, qui anno 6 o. Salonitanis praeerat, sed ad ultimum Theodorum reserenda est, qui sub Ioanne VIII. Roma no Ponti fee Salonitanam Ecclesiam regebat: tum nempe, quum a SS. Cyrillo & Methodio in Stavi eum Sermonem jam
ecnversa suerant unacum sacris Scripturis divina ossicia, eorum
que usus ab eodem Io: VIII. Sta vis permissus: ae propterea perspicuum redditur, cur Psalterium Stavieum jussu N impensis hujus Theodori Salonitani Episcopi conscriptum fuerit; ut
nimirum in usum cederet Slavorum in dioece Ii Salonitana degentium . Ceterum neque ante S, Cyrilli ae Methodii aetatem Sacras literas in Stavi cum sernaonem fuisse translatas, neque ante Joannis VIII. Papae tempora usum Stavicae linguae in divinis celebrandis coneessum,res jam est apud viros emunctae naris
certissima : quidquid sit, de neotericis quibusdam , qui patriae
amore duisti, sine ullo documento, imo contra aperta scriptorum
omni exceptione maiorum testimonia , dictitant, de Stavi cuni sermonem Dalmatis Illyriisque congenitum suisse,& a S. Hie is ronymo Ecclesiae Doctore sacras Scripturas Sta vice conversas . Quod autem ducentis eirciter di quinquaginta pos Salonae ex tidium annis ultimus Theodorus a Librario Salonitanus Archiepiscopus dictus sit, nemini mirum esse debet. Et si enim translata a Ioanne Archiepiscopo circa annum 63o. Spalatum Sede, Spalatenses vulgo appellari Antistites coeperunt λ non tamen Salonitanorum nomen desit, quin imo in Pontificiis literis,
quingentis post exciam Salonam annis, Salonitana Eecie a dictatinitani Archiepiscopi vocantur, non Volatenses. Ita innocentius II, Papa, qui ab anno II 3 o. usque ad annum II 63. Ecelesiae praefuit, quum de jure debitoque Salonitano seu Spa- latensi Metropolitae obsequio aliquid detrahere velle viderentur Episcopi Dalmatici, ad Gaudium Archiepiscopum literas dedit, quibus ejus auctoritatem sartam tectam ab omni detri
mento seu diminutione conservari jubet, in haee a verba:
vi Apud Fallat. Tom. i. Illyrici Saeri pag. 3ος.
478쪽
,, Innocentius Servus Servorum Dei, Gaudio Venerabili Fra- ,, iri, Salonitano Archiepiscopo, salutem & Apostolicam be- ,, nedictionem . Sicuti B. Gregorii tellatur auctoritas, dctam
D veterum , quam modernorum gestorum monumenta decla-
, , rant , examinatio Sc consecratio Salonitani Archiepiscopi e is antiqua institutione ad Romanum Pontificem specialiter ,, spectat. Et infra. Nos ita statuimus , ut in Dalmatia nullo,, alio in loco Synodus, praeter quam in vestra Metropolitana ,, Ecesesia celebretur, dc ibidem omnes Suffraganei praefatae, , Ecclesiae Salonitanae more solito consecrentur M. Idem cou- firmat Tirpi mirus sa) qui Principatum apud Chrobatos anno Chr. 8 38. obtinebat, in eo diplomate, quo quidquid Decelsores sui Ecclesiae Salonitanae , tunc Spalatensi , large munificeque donaverant , id omne confirmat dc in perpetuum ratum esse jubet,ae novis insuper beneficiis& largitionibus cumulat, atque adauget: is Per paginulam inquit privilegialem San-D ctae Salonitanae Eeeseliae dictae mancipata in aeternum perma D neant i ac deinde ut in satam matrem Eeclesiam , quae Me- tropolis usique ad ripam Danubii, dc pene per totum Re-D gnum Chroatiae ,, . Denique seculo vergente b duodecimo Alexander III. Papa quum suas primum ad Gerardum , denique ad Raynerium literas daret, utrasque instriplit quidem , Gerariis, vel Runeris balatensi Archiepiscopo , Apos lux Seir Le Io; at per idem tempus eumdem Raynerium Gregorius Antibarensis Metropolitam suis ad eum literis , Salantianum Archiepiscopum , Sedit Aposuitae Legatum a Dpellat . Quum ergo dc Theodorum ultimum Salonitanum Archiepiscopum sub Jo: VIII. Papa teneamus , dc translatarum iam per SS. Cyrillum ac Methodium in Sta vicam linguam Scripturarum consentiat tempus, nulla superest cavillandi ratio , ut Psalterium illud temporibus prioris Theodori Archiepiscopi, sub quo Salona eversia est, a Nicolao Arbensi Clerico exaratum dieamus , multoque minus , ut Slavicam ejusdem Psalterii versionem ad S. Hieronymum reseramus . Atque hic verba doctissimi P. Anselmi Bandurii, a me alibi usurpata, repetere juvat et qui quamvis Dalmata sit, pro veritatis tamen studio, A ni m ad
479쪽
Animadversionibus in lib. Constantini Porphyrogen. de Adm. Imp. edit. Reg. pag. II . de S lavica Scripturarum verisione ingenue ite seribite is Quid vero ipse de S. Hieronymi Alpha- ,, beto & versione Sacrae Scripturae, ab ip o , ut ajunt, in Sta--D vonicam linguam facta , sentiam , libenter fatebor . Nulli biis in operibus Divi Hieronymi ne quidem velligium reperiri lingua: Slavonicare quam quidem si calluillit, in explanan- , , dis Scripturis, & pluries quum de nominibus Hebraicis, ea proeul dubio usus esset. Ubi vero Divus Hieronymus pa ,, trium sermonem appellat, aut nostratum linguam; id de . M lingua Latina , quae tune per universum Romanum Urbem
ae praesertim per Dalmatiam O libricum I in usu erat,
, , iatelligendum esse, nemo eruditus ignorat.
480쪽
CAPUT I. Usso in1M res gestae ab anno Christi 7 4. ad annum i 3. Prima eorum ad Christi fidem conversio sub Basilio Macedone . Altera sub Constantino Porphyrogenito. Tertia lus Ealilio Bulgaroctono S Uonllantino. Regum Russorum series a Rurico usque ad Uladi mirum II. MOnomaehum. Turcorum sive Hunnarorum Reges Arpades, Sollan , Toxus. Gersa: necnon Bulcetus seu Bulogudes, S Gylas . pagina r.
I. Primi Rullorum Reges ex Herherstrinio, Ruricus, Igor, Gigaseu Helena, Suatoslaus. & Uladi mirus. ibid. II. Quid Ignatius RulerynsRi de iisdem Russorum Regibus Rurico. Igoro, Olga , & Svatoslao i pag. 4. III. Ante Rurici tempora. Rusiorum mentio ad ann. 74. & 839.
pag. 6.. IV. Incerta esse, ae prorsias fabulosa, quae cumque de Rusiorum gessis ante octavum saeculum narrantur. pag. 8. V. Russca lia Byzantinum agrum excursio anno circiter 8s9. Ex Byzantinis Scriptoribus. Pag, 0.
VI. Russi sub Basilio Macedone & Fidem Christianam& Episcopum
accipiunt a S. Ignatio Patriarcha. Pag. lo. VII. Animadvertiones in Pagiuin ,& Leunclavium circa Rullorum ad Christi fidem conversionem. Pag. II. VIII. Expeditio in agrum Byzantinum ab Igoro Rustorum Rege suscepta. PQ I. IX. Olga seu Helena Russorum Regina, IgorI coniux, quo anno Christianam fidem sit amphexa . Culcinii allucinationes . pas. 27. X. Legatio ab Helena Constantinopolim milia. Rugi a Russis diis versi . Pag. ZO. XI. Digressio de Tureorum seu Hungarorum Regibus Arpade. ZOl-tano , Toxo, Geysa: necnon Bulogude seu Bulcro, ct Gyla. p. ar. XII. Expenditur Aventini narratio de primis Turcorum Hungariae Regibus. Pag. 23. XIII. Diversae Hungarorum in Bavariam, & Saxoniam irruptiones ab ann. 938. ad. 949. pag. 26.