장음표시 사용
21쪽
Ibid. pag. 4 . matris eius Ebsibas I ex 4. Reg. xx I. I. Clericus apud C tulerium ad lib. a. Diis. it. A post. cap. et r. legendum hic putat Epsba , vel Dbs 5.is: sed quis chriam tueatur hujus nominis notionem Τ cum ipse idem subdat , legi apud Syncellum in Codd. duobus regis Haphsba, in Iosepho lib. x. Antiq. cap. non 4. , a Ruilino Ecbo. Hebraice quidem Beralba dicitur ; at Septuaginta scripsere, uti in Rom. Edit. in quibus tamen Havercam pius legit in notis ad laudatum Iosephi locum . In lib. I. pro S. Athan. pag. 33. Vuare non recte obtulissi' Peccassi, qu este; Gen. iv. 8. de quo testimonio quaedam in notis monuimus et verum Gallandit opinio prohanda non est, cum autumat illud ex verbis Septuaginta contractum esse ; nam sensus saltem integrae locutionis cum iisdem convenire deberet , qui ceteroquin ab ipsis omnino di. ert; & est perspicuum ex ipsis verbis Septuaginta: Nonnes redie osseras, n- au. tem recte div das, peccassi ' qui0ce. Ib. pag. 63. hic animadvertimus, errasse cum Latinio Gallandium, cum censuit Luci seruinmemoria lapsum esse, quia scripserit, in primo Regnorum libro scriptum: Non glorietur fa-piens ciet'. Hoc enim testimonium ibidem vere legitur apud Septuaginta cap. II. Io. Ibid. pag. 68. Ipse isdicabat viginti annis , r. Reg. iv. 18. Ita & Septuaginta de Heli
ὰem Iegisse testatur Eusebius in Chron. & ipsa eorum verba exseribit Chrysost. in lib. advers. oppugnat. vitae monast. quibuscum consentit Sulpicius Severus in lib. 7. Hist. Sacr. amrmans Heli per annos xx. sacerdotiam adminiserasse e ubi haec subdit Hieronymus a Prato. Secutus es Iu0kius codices Graecos, seu verius antiquam Varam Distinam, quae ex ipsis erat expressa, Sic IIllarion saepe laudatus et Iudicavit Heli Sacerdos annis xx. Hebraei tam o codices , quos securus est Eusebius in Chron. ω Praepar. E M. Iib. x. cap. I 4. Heli quadraginta annot assignant, quomodo habet etiam Vulgara nora, nee non aliqui Graec; codices sed corrupti. Romana enim editio, id est Septuaginta, or Are-xandriaus Corix retinent antiquam cir fuceram Septuaginta Interpretum lectionem . Iose- rhus in lib. v. Antiq. cap. XI. annos & ipse praefert quadragiata.
Ibid. pag. ει, ad sap. v. o. lib. r. Reg. haeς notat Gallandius; Cion Latinis Uro erudito
22쪽
1oua. pag. 72. IntrMυir Sili ad seMm i. Reg. xxiv. q. quo in loco haec ani. in advertit la Cerdat rituatus inquis, ut purgaret ventrem, qua locutioue usus in Comuelitis Celsus . Vatiatus Babet, ad tegendum pedes οῦ tegere pedes idem es ac purgare ventrem, de qua locus lana agit Drusur. Porro vide, quam variae sinit unius sensus Iocutiones: 1lebr. Et ingressus est cui ad tuendum pedes suos. Septuaginta : U. ut σκiυaσωσbes, O Intravit ad provocandum I ubi Theodoretus δποσκευασα iras ad dep nendum, subdens: Sepιuag nta honesσ sunt interpretarie intilla autem id manifes us dia ait; inesse en ἰισὴ θι άποκενῶσαι, introivit ad exinaniendum. Et Henricus Steph nus in Thest linguae Gracae suspicatur Septuagi tua Interpretes primitus scripsisse ατο- σκι- θαι : at in Cod. Reg. legitur κινωσα ex Aquila , uti legerat ela Procopius . Alius Interpres in Cod. Reg. σιμωι αγuν , bouese agere I & in Coislin. διε ΚνM , ἀπ πινῶσκου, τους π.pas ἀυτῶ, αποπατῖσαι . ad dirigendum , evacuandum pedes suis, Verendum.' quae interpretatio videtur ex pluribus in uuam coiauisse, ait Montiauconius in Hexaplis; omnes tamen Iosephi interpretationem a Fidiuut, quam Nobilius retulit hisce verbis; rri φυσικαι in κώ- . Musas αι, ad faciendum nam lis excretiones. Verum in Edit. Havereamp. lib. v t. Antiq. cap. I a. ita legimus; --γο ινγ σὐν ὐπὸ σφύσιν gσεισιν eis a m , Ita que simulatus ad requista naturae intravis in eam sp luncam seuus. Fallitur autem Hieronymus de Prato scribens in notis ad Sulpicium Severum lib. t. Hii . Sacr. , quod Graecum verbum παρασκευασατ ira Severtit , aut totiusia1inus interpres aniἰq si mus venerit corpus reficere ex Septvastiata ἰ hanc enim inter
pretationem non affert Sabatierius in Itala Versione; & Sulpicius non sacrae Scripturae verba, sed sementiam sequitur, & res gestas suo prorsus stilo suisque phrasibus latine enarrat; de Saule autem haec ille : Guι nesciens tu primo spelunca aditu rescire λωmaris gratia successerat. Ibid. Venis ad greges olum, quae oe. notat Tilius corrigendum qui, id est tm
23쪽
bis ὶ tum V ulgo nostra, inqueeyuo claudisatis in Au.u partes ' unde perspicias velim , Coieterii de ante hunc Nobilii in Luci serum censuram nihili habendam esse. Ibi d. ra g. M. In viis patris fui primis et ex 2. Paral. xVlt. 3. quem locum corri- pit Latinius in nota, pro primis subjiciens David, ut es h in Vulgata. Verum Luci- setianus interpres recte scripsit in tuis tr is patris sui; quippe in a. Paralip. XIV. a. Iegatur, Asam Iosaphat patrem sub initia regni sui fecisse boum rectum eorum D, imino Deo μος & is postea dicitur defecisse e recto virtutis tramite eap. xv t. Hinc& Septuaginta : Ambulavit in viis patris fui primis e & Theodoretus eos videtur secutus cum pro primis scripserit κατ' in iis . Amrmat tamen Nobilius in libris pictisque inesse hanc dictionem eo οἷν --, in v is Daυώ. Apud Criticos Sacros in Tom. I. Synops. utraque lectio retinetur , in viis David patris sui primis . ante scilicet quam David peccaret; vel in viis David , patris D. primis , quae nimirum prἰmae et .ae fuerunt Aia patris sui Ibid. denique pag. rop. pro verbo Afendam quod legitur Soph. I. ra. Defendam super vires, subiecit Latinius ulciscar ex Vulgata . Animadvertunt tamen eritici viri verbum defendere optime a Latinis pro repellere, atque arce re ea, quae nocent, solitum
adhiberi . Caesar in lib. I. de bel. civ. cap. 7. cum se conquestum fuisse dixisset de linjuriis ac vi tum sibi, tum tribunitiae potestati illatis, subdit , clamasse milites , se ise paratos esse Imperatoris sui Tribunorumque plebis injurias defiudere, id est propuIIare, quod idem ae uti ei significat apud Passeratium. Fianc significationem pluribus tuetueFleinsus in notis ad Ovid. Fieroid. v. vera. i5. & Oudendorpius ad lib. VIII. Caesaris de hel. Gall. eap. q. Quare interpres Luciferi latinum vertam rifendere recto sensu adhibuit; quamvis obscura inde reddatur locutio, cum addendum id fuisset , de quo ulturus erat Deus, de illato scilicet sibi contemtu , dc irrogata injuria . Hael pus satis de Luciferialia Interpretatione. II.
24쪽
. - res ceteras condendas . Haec impia Arii & germana pr
iussio Fidei , cui proinde Lucifer has saepe locutiones opponit , quod Pater vertis sit Pater ab aetereo, est habeat Filitim, quoil Filias si verus Filius crverus Deus, A quod inia si inc hos miris Filii, aliasque smiles de bonitare, potentia , maiestate e idem Patris Filii o atque vulgatas illas Arianorum formulas , Fil us ex niab o es , Dis tempus qu. εἰ ido non erat, factus es ex non exstant btis. & adopthis est Filios , sae pili: me exprobrat Constantio , & graviter exsecratur : quae . cum in ceteris libris, crebrius tamen in libro de veri par endo in Deum H Iinquentibus obversantur, ubi etiam Nicaenum Symbolum integrum is exscripsit . Arius praterea Filiam mutabialem s. natura aperte docuit, O' io malum uatiir.3 prooI - , sed ex omnibus ereatvris Meo exemtum , quia Deus Gur in bono firmitatem conflantianique praesciverit ; quod ex Atii scriptis affirmat Athanasius sub initium orat. 1. contra Arian. ut omnes ex natura sua, ita quoque ipsi im Verbum mutabilitati obnoxium est e, ae in libero ejus arbia ris sitisse, quamdiu velit, bonum perorariere ἰ eiusque voluntatem nactro more mutari porrisie, cum fueris mutabilis natura: eaqtie de causa cum Deus praecoenostero eum bonum surs uni, anticipavito illi hane asoriant dedisse, quam homo posi/oIrim ex virtute mereretur, O quasi Iam tum opera eires exstacent, qua proυ debantur a Deo, ratem eum iam
flatim in praesentia et esuis se id de idem testatur Alexander Episcopus in tua epistola ad Catholicos, ubi Arium ejusque asseclas impietatis convictos, praeterea interrogatos suisse
Dri I erbum mutari potes, Aur diabolus niuratus est: veriti non sint dicere et Utique potest; mtitabilis euim ci natura, creatus O cou-νtibilis existius a quo in loco recte ccnset Valesius legendum esse γινητ., pro vocabulo uti & nos scripsimus, litis
25쪽
amnio Plaei et circi, quanta hujus vocabuli vis sutura postea esset, di eis cax sensus, di firma auctoritas ad ilienda in Verbi Divinitatem; . δἐ γωο - ' εἷi ὀυνάσιοια τὴ , neque enim Filius es aequalis, feci neque dii, id est Patri, consubstantialis qua re Lucifer & in lib. d. tista Iurici iis mina rilia . , & in altero , cui titulus M ricndum esse cre. vocent , D prideat a Filii eum Patre aequalitatem defendit ;quod in aliis libris quandoque prastat, & quae Dei Patris sunt divinae proprietates, quatenus Deus est, eas & Filio tribuendas asstrinat
n/. . - . . In lib. I. pro S. Athan. aninrad certimuI ομοιουσι, quique vocabulum a Lucifero ad-
quod substan: ia I aliud uem tu Filio ad Patren, significat, & a Catholi, cis catholico sensu usurpatuin quandoque fuit, eum smilitud nem ua- ira: m Filia cuni Pist. e eo vin abulo intelligebant : quare Lucifer ait similem atque aequalem esse me νῶ Filium. Sed Hilarius P clavi ensis in responsis apologeticis pro libro suo de Sunodis testatur, se invitum h Deus; mentionem habere, huiusque vocis vim a se tuisse declarandam, quia Lucifer Ouidii iii iactu quae Verba explicationem aliquanto uberiorem postulant, quam in nota Luciferiano testimonio su je la praestiterimus . Hilarius librum de Sunodis scripserat eo circiter tempore , quod
intercessit inter mensem Augustum an. 338. de mensem Maium an . 337. uti nas nue runt Monachi Maurini in Praelat. ad Ithrum eumdem num. t. eoque consilio hanc operam aggressus est, ut Galliarum Episcopis, a quibus rogatus fuerat, suam sententiam exponeret de Formulis Fidei editis in Oriente , & de vocibus , dictisque , in quibus explicandis inter se dissentiebant Orientales Episcopi , ut catholicum dogma ad Versus Arianam haeresim tu e tutoque ii sciem declararetur: iccirco vocabula in eo praesertim expendens, quinam sit utriusque vocis rectus sensus, quae vera&cath sca interpretatio, pluribus ostendit. Huiusmodi tamen liber Hilarium in invidiam dc suspicionem apud quosdam adduxerat, iii primis apud Luei serum, cui haec Hilarii verba videntur minus probata suisse : Exposia tinns subsantiae, quae arae:e homousion dicitur,
cr smilis subsantiae, quae homoeusion appellatur, fideli pia tutelligentia quasi eontenderet Lucifer, non piam solummodo, sed vere catholicam esse bomoeusi si ξni
26쪽
i lacuit instituta inter vocem utramque comparatio ; longe enim dispar erat utriusque ratio: homousisu sanctissimo Oecumenici Concilii testimonio erat ι ii nixum, nullam huiusino si auctoritatem homωtistar praese ferebat ; illud certa erat Catholicorum tessera , quamvis nonnulli in pravum sensum illius explicationem torquerent; hoc haereticorum hominum nota, qui, cum ab Arianis secessionem fecissent, semiariani inde dicti fuerant, quia & hsynaeresi Oi reiiciebant, & imperfectae similitudinis sensu docebant Filium esse inluna modo I risusio Patri . Respondet igitur Hilarius in Apologet. Satis ah- solute, Domine fa .rter Lucifer, cognosti poteris, inivimu me hominusii mentionens habere. Sed quia tu smilitudinem Filii ad Patrem prae icabas, demonstrario ejus a me fuit exispmienda siue Utio . Unde liquet , Luciferum ita honioensi vocem admittendam eon- celsasse, ut catholico sensu intelligeretur permissa; Hilarius vero, ut omnes vocum toIlerentur am ages, Se ejusdem vocabuli eommunio eiusdem quoque Fidei societatem pateret & dissentientium animorum concordiam, longiori disputatione demonstrat, quae prava esset, quae recta vocis utriusque significatio , ac licet invitus homoeusi quoque
usum suo ipse assensu, suoque testimonio confirmat , ne quidquam verae Fidei stabilietidae, & revocandae paci in Ecclesiam posset obesse: ita quod Lucifer simplici quadam animi confidentia probabat , Hilarius doctis quoque argumentis atque rationibus suilial st . Neque levis eis conjeelura inde deducta , Luciferum , qui post Hilarii librum de Synodis , suos ipse pro S. Athanasio composuit , illius doctrina & monitis
adductum similis vocem cum vocabulo aeqtialis coniunxisse in laudato superius testimonio, quo clarior fieret & mentis sententia & vocis fgnificatio. Ceterum non desunt Luci sero locutiones aliae, eaque gravissimae, quae Ariano errori adversantur perspicue , quas inter vim habet maximam unius Deitatis consessio , qua saeptilinae usus est, ut quavis ex parte impiam haeresim oppugnaret. Cum enim Arius s 1 alie.
27쪽
t ιι icti ite is , alii recte & vere litterpretati sint; quod enim a Latinis miῖo, a Graecisi σιε dicitur . Neque probandum praeterea est, liuod aiunt, Sahenium in Chrso pe sint arunt dualitatem invexillo; quippe, ut Epiplianius perhibet haer. 61., haereticus iste dicebat, Filium ein sum sui si e a i'atre in hominem rudisnu disiuitatis , qui omnia illa perfecit , quae ad resinitionem btimaui Ameris attinerunt I Veram autem is αν - 2 ωt ν seu Incarnationem non agnovit, seid merarn , O operat onem diu nisatis δὲ homilie Cori sto, inquit Petau: us in lib. t. de Ilicarn. cap. p. num. 7. Nam qu dpersolis Patris homilae iii assumserit , & PMer in homine passus sit , unde Patripascui exorti, haec propria Nocti & Νυetianorum h .rress suit , de qua Epiph. haeres. 37. rua: n Jc in nora paullo superiore ad h.re verba Hilarii lib. vi. de irin. num. II. , l. I. ures aui nibis tuter Patrem O Fit ιm esse ti,irim , di fae a Sabinio uuionis eria meu explebrant, iidem perperam scripsere , tropriari atque omis bus notam iis hoc suilla Sabellii ha esim, quod tini in i ta Deo priMidai t et ar q: M tinlinem in Christo dis δε-ret ni nur in notio ter her antem frauduleu:er, non dindrvpessis Arrim ; ut Carbol oos uir ἰ nem in Deo detes. rures, O d 'inctarunt personartim iis narura aequalitatem profitentes cura Sab uis pariter da rhares I nam ut calliditate de luco verborum unice se tueretur Arius, suamque impietatem, id solum objecto Sabellianae haeresis dogmate intendebat, ut fraudule luci - ναιοι vocabulo unitar Dis . ratis a se videretur a: 'irmari , quam a Sabellio dividi iactabat, quia hie in iudivi a quidem subsantia eamdena Patris D vivitatem ei tribuebat , qui Filius in sacris libris vocatur ; quod Arius omnino negabat . Itaque Arianae mouadis sensus hic erat, ut Patrem unum esse Deum diceret natura γ' ossentia, Filium vero, qui a Patre alienus, DP in talem adeptum esse suo nomiue , de quadam dixn istis articipatione hinc vel si pellis haereticus tinum Deum non negabat , Filio seiuncto a Divinitate Patiis, & negabat unum Deum , cum duos quculammodo Deos alterum essentia, alterum gratia obtrudebat . Huc igitur spectant Luci seri locutiones, quibus tinam habere Patrem vulatim e dis Filio m Deitatem , unam v ndisaria Catholicis Divia tntem Patri reni. o eius Fιcio, defendi quod titia D υ nisis sι Parris o unici eius Filii, unam Deitatem pessi lere Patrem O Filium, pestim armat i
28쪽
rυι itini a generat uae Filii, quae sit libera, o cum delibe atione , atque utriuslibet potestate conius iae quo maxime spectabat Arii doctrina . hane lil eram in Patre voluntatem suisse impiissime affirmatis ad generandum Filium . ciixina, utor Petavit verbis num. II. , ad Uus A. isnam cavillationem hae se praescripsisne tutari sunt veteresol qui, ut Filium ipsam est s volu utar m Patris, umque di. erent esse consitam: ex quo id esciebaut, non eo priorem esse Patrem , qti a sne voluntate consitoque esse non P ruis. Hoc arrvn.ento usi sunt Patres aliquot, quos ibidem Petavius enumerat; in primis Cyrillus Alexandrinus in lib. vo. l hestur. Filium υ ens, ait, est e Patris cou lium, per quod Murversa fecit . si ore se cons itim ci voluntas Patris es , quonetori Renerationcm fudi ν voluntas praecedet ρ quam loquendi rationem laudat Augustinus in lib. xv de Trinit. cap. 2 o. rectius tamen dici aut at e scium de con Io, volon atriis da voluntate; cuidam, inquit, ne Filium consilii vel voluntatis Dei dicerer i ii aevisum Verbum, intim consititim, seu velut cardini Patris iam Verbum esse Aerti ut . sed melias , quantum eas mo, constitim de costis , et ostiuras de υο untate , sicut substantia de
subsantia, sapiensia de sapientia . Ex quibus constat , quam reci i iit Luciferi locutio , di ad fallendas arcendasque Arit inlidias ae dolos aptillima, quque omnino in suum locum debeat tecirco relli tui. Alterum Arianae ita resis dogma primigenium, &. aeque nefarium , quod i lias auctor
impie di seminavit, hoc erat, Spiritum Dis Itim μste a Filia creatunae ereaturam, ut tr dit Petavius in lib. r. cap. i . num. tr. auctoribus Epiphattio ad haeres. 60. & Augustilao in Iob. de haeres. cap. 6 q. Equidem Arius scripserat in Thalia, Tria tal/m eis non soliti majes te, inldimisi dei invicem eorum post et , sive ut Athanasias interpretatur haeretici sententa alii in Ora r. a. coni. Arianos , aiknas victim G n: --
mun Miles esse submatias P tris . Filii Cr Spiritus Iaucti I unde Ariani a Fulgentio
29쪽
t M. etiam Petavium in lita iii. cap. . num. xψ. dum rejicit argumentum Joannis Crellii
allversus Spiritum sanetum desumtum ex antiquis Patribus, quos inquiebat novus iste Arianus ii umquam Dei nomine appellasse Spiritum Sanctum usque ad aetatem Hilarii. Pictavie illis: Petavius enim plurima Ox veteribus Patrum scriptis testimonia colligit , quae Spiritus sancti Divinitatem perspicue testantur , ipsumque Hilarium a calumniis defendit, quas in ipsum ejusque libros de Trinitate ingessere Erasmus &ipsemet Cret-lius; tum subdit . Lucilire Caiaritanus Hilarii aequalis loquitur, Una est divina sublimitas Patris 3t Filii di Spiritus sancti . Verum hoc testimonium Petavio non prodest nam mendum interpunctionis hic inest, uti legitur in editione Titiana et nisi quia una si sublimitas Patris σ Filii fan Ii Spiritus, in beato manens . postolo Quod me dum in hac nova editione sublatum est Latinii aucioritate, qui censet punctum figendum esse post vocem illam Fidite & recte; cum Lucifer pag. a s. haec praeponat interrogans.
Quia es, Qui cum in forma Dei esset y tum subjicit; nis quod ipsum ;isa celsibilem iurem babis et Filius, quam o Pater g nis quia una μι divina subitin has Patris FAIA . Sanctus visitus is bearo nianens o poeso me. Aliae tamen sunt Luciferi locutiones, quae clarius indicant Diυinitatem Spiritus sancti, & ipsum Deum vere nominant, ac perspicuis verbis ; etenim in lib. de non conven. cum haeret. scribit : Fides . p ses a Trinitatem confictu ν 'UHIam , unicam Do tatem fatetur Patris G Filii σSpiritus sentiις & iterum, unam se Deitatem Patris O Hii oe Spiritus sancti ; ac in lib. I. pro S. Athan. unam item Deliarem dicit Parris γ Filii'Spis ius sancti ;& in ii. unam babere Deitatem Patrem ac Filium G Disitum sauctam . Die inius autem unum fuisse Luciferum ex paucis , qui per ea tempora Ditauitatem Spiritus Sancti palam & aperte profiteretur ; quod ex Petavio confirmatur, Jc ex Monachis Nautinis in Praefat. ad Tom. 3. Opp. D. Basilii I ille enim, Nonnullas, ait, ceter iii Catrilicos per idem tempus Spiritum sanctum palam aperteque Deum noni vari nomfluebant, O qui vorare seu auderent, eis t. quam Carbolicae Fidei inim his obstrepebant. Alii, essi Deum sir non dubitarent , pacis ac concordiae Rudis , O na malevotis Hor
en erant, publice id minime pressebantur . Primos redarguit Basilius in lib. de Spirit.
30쪽
da. Tum in lib. I. pro S. Athan. pag. 9r. Tu erenim jse resis G, inquit ad Consta lium, quos enim pr pier fidem, quam semper tenκἰς Getesia ae tenet, quia eam d.imnare noluerit Athanasius, mi piis fuerit ad exsittam, quia videlicet ne uerit esse Arianus: Ac πσ namque Albanasium perosum habitum a patre tuo non fugis te; quan quidem σια in ea eum dignois persi qui caussa , in qua fuerit tuus pater persecutus. Ac in lib. 2. se inique testatur damnaturum fuisse Athanatam , si Constatuit o patris ejustuluntati obsecundasset . Hinc Baronius ad an . num. I . merito Luciferum reprehelidit, quippe ea scripserit, quae a veritate penitur abhorreκι ἰ & ad an. 324. ubi disserit de Romano Ccastantini baptisino nam. si . Scimus apud Luciferaim Calarisa num Censant num Imperia Fem ἱnfamia haresis , quod S. Athanasivm exsulare
jussisset . Verum magis 'si eredimus ossisi. agis, qui eum Iaepe ex:usat , O post oblium
constantinum pium, felicis mentaria, atque religiosissimum noni uaι, crat. I. ad V. Arian.& ApClog. ad Constancium, tum in epist. ad Solitarios, in qua sui exfilii eaussam
in fraudem & insidias Arianorum reiicit . Equidem veteres 'atres nnn pauci catholiacos Constantini sensus, rectae Fidei consormes pluribus laud.ant, δέ Hilarius in lib. t. vers. Constantium hunc pietatis paternae heredem reb Ilem appellat , & Epiphan. hinref eq. Constantium item increpat, quod non secundum fidem patris protulit . Erant tamen nonnulli, qui ex iis, quae tum gerebantur, suspicionem facile capiebant, qui Pe rerum minus eonscii, de Fidei integritate in Constantino ; nam de Athanasii extilium, & Atii ad Catholicorum communionem restitutio a Constantino Eusebianorii in dolci probata dubios haud injuria cunctorum animos in re tam gravi tenebant rquare is morti proximus haee verba pronuntiasse dicitur ab Eusebio in eius vita lib. tricap. 62. M. δῶ e ν άμpi 1λίω σιι γίγνιτα, Nulla iam dubitatio sis et quorum verborum sen ut fatis UI Oh durus , LYdit Valesus in Adnot. an mussan ut id voluit direce 'n Cessent jam omnes dubitare de me, utrum re vera Christianus sim ; nemo in posterum