Tarquinii Gallutii Sabini e Societate Iesu Orationum tomus 1. 2.

171쪽

Hoc ergo primum sit eius praestantiae caput, ac sons: quod non,ut alia Deo , Caelitibusque posita, & dicata monumenta, ita etiam noccommuni Latinorum more dichim est templum,1 d Graecorum voce Basilica : ut rei summa dignitas, ac molis inusitatae magnificentia nominis amplitudine, atque splendore demonstraretur. , .id enim aliud sejt olim Basilica , nisi

publica in ciuitate domus, ubi Reges, ac magistratus haberent, ubi conuentus , ubi iudicia, ubi conciones, ubi concilia celebrarentur Quare , ut ad inambulandum, transgendumque per mutua ciuium colloquia, ut ad regiam praeseserendam maiestatem huiusinodi aedes essent accommodatae,plures in longum habuisse porticus iunctas accepimus, columnis sustultas ingentibus ; quae spatijs inta se distarent aequis , S paribus camerarum coalescerent inter

uallis. Nihil dico de signis, de coronis, de

caeterarim rerum externo cultu, qui esse debuit huiusnodi , ut tam magnificae domus structurae . facile respondere posset. Sed id satis habeo confirmare quod mihi propostum

erat,cum de antiquorum Basilica coepi dicere rhoc Apostolorum tam affabre factum fuisse is Tampium , tam immanibus innixum sebstru- Aonibus, dc columnis impositum , ut quia caetera sic superat, quemadmodum Regia ipsa priuatorum domos ,&plebeiorum vincit aedicula

172쪽

Oratio VIII. 11

Basilicam appellandum esse rerum sapientissimi Iudices existimarint. Quod si alia quoque illa, quorum causa erant institutae Basilicae, perpen damus, intelligemus praeterea , nihil in ijs factum fuisse, quod longe praestantius, longeque magnificentius in hac Petri, Paulique Basilica gelium non sit. Quantum enim attinet ad Iudicia et quotusquisque non videt ab ea Petti Regia petere debere. iura gentes uniuersias; ubi populorum omnium Chrissianorum Pontifex ita praesidet sacris , ut sicubi res serat, & Religio . postulet, Regibus etiam ipsis, vel dare, vel . adimere possit Imperia , & dominatus

id de coluientu, quid de concilio, aut concionibus dicatur, cum ad hanc Basilicam confluxerit semper orbis terrarum, ut de religione Pontificum responsis, S oratione doceretur Hic aduocata,non Romanorum modo , sed omnium prope mortalium concione, illi sanctilii

mi nostrae Religionis Antistites, diuina proserebant oracula, quibus instituti sinii Barbari,

longeque remotissimae nationes imbutae. Hic 'disertilIimi, ac eloquentis limi viguerba secerunt, quorum hodie littera zum praeclara monumenta sitspicimus. Hic grauissimi, doctissimique Christianae Reipublicae Principes, ac Senatores derecta in Deum Fide,de sanilitatibus, de sacrorum omnium ordine, ac ratione saepenumero deliberaiunt. o Templum vera

173쪽

Basilicam , & Regum Basilicis omnibus antela rendum . Ne illud quidem Ephesinae Dianae Delubrum , quod propter magnitudinem, artificium , opes , pulcritudinem , miraculi nomen inuenit, si cum hoc conseratur, habuit quic- . quam, cur Basilica dici, appellariue gentium

omnium consensione deberet.

Et sane sic oportuit ese Umplum, eius factum sumptibus, qui rerum eo tempore potiretur, & Chrisianis tum primum initiatus sacris, religionem , quam ipse complexus erat , stude- Iet quacum; Romanorum patebat Imperium, promouere. quod dum explico, alterum a me putatote sontem aperiri, Auditores, unde singularis eius Basilicae splendor existit, & dignitas . In Constantino videlicet hunc ego potitum esse contendo. qui superstitionis auitae ceIimo-Ujs abiectis, cum Pontifice biluestro interprete, ac magistro , nouam , hoc est veram Religionem suscepisset, nihil habuit antiquius, quam . ut in Varicano: ccille, ubi olim oracula ,& Vaticinia reddebantur, aras Petro, Pauloque astatueret, Regiam , & diuinum quasi Praetorium Pontificibus aedificaret, unde consilientibus responderent, S populis ins dicerent, sub acto iam , atque ad Chrsiliana Cacra conuocato itaΠdem orbe terrarum. Ac videte quanti sit, Imperatorem hune eius nos Templi fundatorem , atque auctorem habem . . Neque enim s

174쪽

oratio VIII.

ut eaeteri populorum Principes , ac Reges. auctoritate tantum, atque imperio institit Constantinus , ut aedificatio, illa , S inchoaretur, es belle. procederet : sed domnium primus inter Architectos, immo uero inter fabros , & operas iaciendis, ponendisque Templi iundamentis, li- gone terram aperuisse dicitur, apertam eruisse , erutam cophinis , & fiscis protinus asportasipo facinus immortalitate dignissimum. O manus Imperatoris multo magis hoc opificio,quam viactorijs, atque ante iam actis tri aphis nobiles , multo clarius ,atqJ illiistrius,quam tribus eiectis Tyranis,& pacato terrarum orbe cohonestatas.

id admirabilius, quid magnificentius ad huius Templi maiestatem augendam, non dicam inueniri, sed ne optati quidem , aut excogitari animo potuisset Non enim in illa Hiero ly- mitana molitione quicquam huiusinodi Salomonem secisse accepimus: quippe qui Regum

ustata contentus gloria, satis habuit imperare , Ut materies, & saxa. comportarentur, inciderentur artificiosissime lapides, caelarentur auro, atque argento omnia: structura denique, ac aeridificatio ex descriptione illa diuina partibus ab-sblueretur, & numeris suis . Non ausim hic d cere , opere tam egregio voluisse Constantinum Gentilis sui Vespasiani laudem aemulari: quem

veterum annales, & i monuntenra commemo

Iant , comiti Cayitolij restitutionem aggres

175쪽

.im , ruderibus purgandis admouisse manus,mnium primum, & permulta sitis humeris ex.ulisse . Non inquam haec de Constantino fa- ile dixerim ; cum longe maiora iam moliretur; υnimoquc tractarct excelsiora quaedam , &,raeli antiora, quam Vesipasianus; qui supersti-ione vanissima fartam, tectamque vellet Ca-,it uini Iouis Aedem , arcemque illam vetustis- imam conseruare, cui caput humanum ape-iendis iundamentis sorte repertum, pollicitum

uerat Imperij ac dominatus .aetemitatem s.

Sed tamen quia persimile fuit in re longe dissi-

vili facinus , illud confirmare non dubitarim ;Constantinum Imperatorem eum sine dubio si, latam ampla pietatis significatione longe sit- perasse, cuius in Flauia gente sibi propositam si maioribus intueretur imaginem . Vicit enim Uespasiani laudem omnem, ac dignitatem, non iterae tantum professione Religionis, cum qua illius stiperstitio conserri non debet, sed operis maiestate , secundoque successii rei, quam in ter opus animo, atque consilio moliebatur. Spectabat illud quidem Vespasianus, cum Capit lium instaurabat, ut propugnaculum restitueret Ciuitati firmissimum ; unde tam saepe, si Deo placet, Capitolinus ille Iuppiter subeuntes hoites sulmine , ac tonitru deiecisset. Sed quod ille falsa deceptus pietate frustra facere sonabatur, Vere, ac re ipsa praestitit huic urbi sta

176쪽

Oratio VIII. I 3r

ma illa traiiniscentia, & manuum labore Constantinus; cum scrobibus actis, initium fundamentis fecit , cum terram egessit, cum rudera extulit , cum ipsa prope caementa humeris, &collo si buectauit. Hoc nimirum erat Vrbi R mae sempiternum, longeque saluberrimum re dere Capitolium : hoc erat , Romuli moenibtineam arcem imponere, quam nulla contereret

aetas , nullae hostium imprestiones, nullae Barbarorum copiae labefactarent. Sed cum haec ita disputo: sentio me tertiam illam excellentiae causana imprudenter attigisse,

quam in loci religione positam esse principio dixeram . Tantus enim semper honos, tanta Uaticani Templi veneratio fuit, ut mortalium ain,& propugnaculum, ut caeleste quoddam diuinitus inititutum Asylium gentibus uniuersis es.se videretur. Habuit olim haec urbs semper infensos Barbaros omnes, qui vel Imperij detrectarent iugiim, ves gloriae inuiderent, vel diuiiij sinhiarent, &copiis Romanorum. Obsidiones, direptiones , incendia , vastationes tam multas est passa , ut quemadmodum ex Annalibus ratio subduci perfacile potest, septies non icremata selum, sed in puluerem, ac cineres redacta penitus sit. nullos tamen experta est immaniores hostes , quam Gothos , perduelles illos , S Romani nominis aduersarios insensissimos: nullum sitarum opum umquam vidit a i ce

177쪽

cerbius, quam quod ab his serocissimis bellui publicis eis, i& priuatis aedificijs subiectum

incendium. . Vel ipsia , quae superant adhuc disiecta, lacera undiqile , ac dissipata tam magni praestantisque corporis membra horima i 1atiabilem auaritiam, crudelitatem , barbariem filio illo casu , ac prolapsione, tum citii bus, tum speregrinis hodie testificantur. Et tamen hi tam legerati , tam contumaces, tam ad audaciam, re itemeritatem proiecti Barbari , cum capta iam Vibe, facibus ubique , ac ferro gratarentur , cum omnia disturbarent, diripeIent, corrumperent , cum oblitos quosque trucidarent, ausi minime sunt huic Apostolorum augustissimo Templo manus, illas xacrilegio caeteroqui contaminatas, innocentium sanguine respersas, omni scelerum genere prorsus imbutas, admouere. Non enim solum sacris pepercerunt omnibus, non selum asti pellectili longe pulcherrima, ma- ximeque opulenta continuerunt se se ; Verum etiam sacerdotes, Templi curatores omnes , Sministros, eosque praeterea populares, acciues, qui ex incendio, ac caede ill o se se recepissent, intactos, atque immunes esse volverunt. Quinetiam illud memoriae proditum est, eo ipsb- tempore, quo sic urbs a uictoribus Gothis inta, potestate, atque imperio haberetur, vasa qua dam aurea, atque argentea in ea piaeda, quam undique collegerant, sutile reperta, quae ii priuata

178쪽

Oratio VIII. 363

1,nuata domo sex ipsos, atque octoginta pro- pemoduna annos latuissent; tanta magnitudine, artificio tim egregio , ac singulari, ut attonitos, S stii pore defixos redderent Barbaros. Haec, opinor ex epigrammate , aut alio huiusnodi monumentorum indicio, Petro , Pauloque ab

auctore Templi dicata olim. ac inde postea, vel belli tumultibus, vel alijs dissicilibus rei Christianae temporibus asportata suisse intellexerunt. Quid igitur auaros homines, vi laria superbos , rapinis alluetos, S sacrilegijs, hic secille putatis p Si quod ibliti erant alias audere, hoc etian loco prole qxii, & facere voluissent, haud dubie vasa illa pondere tam immania, artificio tam . expolita, sigilloriam, S gemmarum pretio

tam egregia , vel in communςm illam praedam coni j cere, atque in aerarium militare conse se , vel ad priuatos usus interueitere debuerunt.bed ea Templi religio non est palla sito peruetusto iam, S inolito more Barbaros uti. Nam ubi diu, multumque vaserum magnitudinem , pretium, splendorem, pulcritudinem demirati

fuissent, censuerunt ad unum omnes, tam anumqua , tam pretiosa donaria Templo reddenda , esse, unde olim detracta, & per summum sacrilegium erepta suissent . O loci religionem incredibilen , OTempli dignitatem admirabilem, ac maiestatem. Quae vis umquam, aut quod

imperium sacere potuisset, Π qui neque I a talium

179쪽

talium, neque Caelitum quemquam venera, aut pestimescere videbantur, qui ad praedas alter- tedas nudo pectaremucronibus adue uis obuiam

irent, qui diripiendis hostium domibus nihil

praetermitterent, vellent a pulcherrimis illis va- iis cupiditatem, ac manus continere t Nemo

ad profecto, neque vi,neque precibus ab ijs impetrasset, nisi eorum animis ea illius loci suisseeostilia religio , quae ab inuento iam, & prorsiis Cccupato thesauro rapacillimos milites,cupidis naum imperatorem prohiberet. Illud deniq; de huius sanctitate Templi ex veterum monumentis , & castissimorum , docti stimorumque Patrum litteris habemus exploratum ; vel in ipsis Urbis huiusce direptionibus, vel in angustissimis alijs articulis temporum unumquemque Espitem , atque incolumem fuisse semper, qui eo confugeret, & manibus aras Apostolorum sanctissimas tangeret, atque amplecteretur. Ipsa Imperatoris uxor Augusta Theodora, improba,& perfidiosa femina, quae sacrilegium longe turpissimum, quae palinare sagitium, & post

homines natos facinus omnium audacissimum adornarat, huic tamen Templo rationem habe dam esse existimauit. Cum enim Anthemio Scriboni dedit in mandatis, ut Vigilium Roma-mina Pontificem castissimum, ac stactissimunx a

virum quocumque in loco , sive in Palatio, siue in sacris offenderet aedibus, ibi eum dolo caperet a

180쪽

Oratio VIII.

peret, atque ad se vinculis obligatum, nexumque perduceret, illud unum excepi , ac diligentisiime cautum voluit , ut homini parceretur in Apostolorum Basilica Petri, & Pauli, neue Pontifex, qui caeteroqui cupidissime quaer batur ad exitium ,ab illo terrarum orbis Asylo sanctissimo conuelletetur. Possem ad hanc ex plicandam amplius Templi venerationem, ea quoque proferre Liminum nomina, quibus ab antiquis insignitum fuisse legimus. Cur enim Aedes abseluta iam , atque persecta, cur t

. ta illa aedificatio , suis iam apta partibus , & membris composita iustissimis, vestibulum appellabatur, & Limen , nisi quia gentes unia uersae, ipsi etiam populorum Principes , ae Reges, cum eo eis tingressuri, ante valvas, atque in vestibulo seliti essent venerabundi pro-cumbere, ac limina illa triumphalia per summam religionem , ac pietatem exosculari 'Possem inquam haec, aliaque illius sanctitatis argumenta perstringere quam plurima : sed p itiema illa quasi conuicio me vocat ad se init

tae pars orationis, in qua denique munera a, donaria, copias, quibus est hoc Temptunias instruetium a Coiastantino, cum a iundamen iis ipsis est excitatum, nectae habeo Iece

Incredibile quippe dictu est, quam liberalis, prolixume fuerit, non in umuersam mo-