장음표시 사용
31쪽
malium causam, quam vidius imprimis celebravit, commemoravit. Ovidius causam in fastis Praenestinis traclitam plane neglexit Contra Sanaterus Peterum i secutus concentum, qui inter vidium et Plutarchum Dionysiumque Halicarnassensem intercedit, adcurate exposuit Cum Plutarcho Romul. 19 Ovidius in eo concordat, quod, utSam teri verbis utar, iterque Hersilia gravissimas paries
tribuerat, Nurque inur acies Sabinas infervenisse Iradideris,NDrque minantes tuas secum habuisse narraverit. Praeterea
Ovidius in v. III 205 sqq. cim paucis a Plutarcho discrepans cum Dionysio II 4b, in eo consentit, quod uterque auctor similiter soncilii Ieminarum ab Hersilia instituti mentionem facit Quod Ovidius tua. fabulam tradit,
Sam teru me quidem Gententia aecte ita explicavit, ut poetam eandem tabulam utraque ratione in eodem fonte enarratam invenisse raumeret Quem dontem ab ovidio adhibitum Varronem esse inde probatur, quod hunc auCtorem in erit inlustrandis praeter Verrium et alias X- scripsit Denique I 631-632 in ordicidiorum interpretatione
Forda terens bos est iecundaque dicta ferendo, hinc etiam eius nomen habere putant eiusdem Varronis auctoritati se addixit Verrii sententiam omnino neglexit. i. Varro d. l. l. VI 15 Fordicidia mordet bubus Bos oraea, quae ora in ventre. Paulis 3 Fordacidis messoriae, id est gravidae, immolabantur, dic aealem. Videmus igitur Ovidium Varronem secutum fordi vocem derivaSSe a ferendo, contra Verrium boves sordasa et deduxi SSe.
d. Ovidium, ut versus U 133 162 de sacrificiis Veneri Verticordiae et Fortunae virili alendis April. oblatis conderet, nihil in fonte legisse uis adnotationem in Verrii
fastis ad April. 1 adscriptam in therus i. c. p. 21 recte monuit, Praesertim cum ominsenus C. I. L. I p. 314
testimoniis nisus Macrobii Sat. I 12, 15 Lydi de mens. IV 65 Plutarchi vita Numa 19 probabiliter coniecerit
quadratarium Praenestinum Sacrificium Veneris Verticordiae ad hunc diem in Verrii fastis adnotatum misiSSe. Ut eam, qua poeta de Argeorum Sacrificio egit, partem Ovidiani carminis 621-662 dico, ad fontes Certos revocemus, i Sputatio illa docta, quam Georgius Wissowad Argeis edidit i), nobis satis firmum undamentum praebet. Primam sacrificii Argeorum causam ab Ovidiovv. V 23 - 632 enarratam e Verrii fastis pendere WisSowa Ges. Abhandi. p. 21 sq. his fere argumentis luculenter ostendit Ovidius morem notum scirpeas etligies in Tiberim praecipitandi coniunxit et cum L. Manlii sententia,
qui Pelasgo Secundum reSponSum Dodonae acceptum Diti et Saturno quotannis capita humana Sacrificasse, POStea autem Hercule monente pro hominibus Diti oscilla ad humanam eiiigiem simulata, Saturno lumina obtulisse docuerat, et cum proverbio illo sexagonarios de ponte. Quam trium diversarum rerum Coniunctionem NaSonem apud
Varronem non invenisse inde adparet, quod Varro de Vita pop. Rom. II apud Non. 523, 22 illud proverbium ad ius suffragii sexagenariis negatum rettulit et L. Manlii de Pelasgorum responso Sententiam apud aerob Sat. 7, 28 - 31 ob eam solam causam tradidit, ut quid oscilla fictilia et lumina in Saturnalibus significarent
exponeret. Contra primu Verrius Flaceu ap. Fest. p. 3bέa16-25 perinde atque Ovidius Argeorum sacrificium et Cum proverbio sexagenortos de ponte et cum L. Manlii oraculo Conexuit, ita ut poetam Uerrium Secutum esse manifestum sit. Qua Georgi Wisso a argumentatione ii ix Pauly-Wissowa Realencyhlopaedi II 689 sqq. Ges. Ab-
32쪽
doctrinam e Varrone Sumptam esse Contenderunt. Reliquis
vero Uerrii Argeorum explicationibus, quas apud Festum p. 33 legis, aliae causae ab Ovidio in v. V 633 662
Prolatae non conveniunt. Secundam Verrii causam Ovidius omnino Silentio praeterit, i. Fest. p. 334 1 - 10 sunt qui dicant os urbem Gallis liberatam ob inopiam cibarusco D sexaginI annorum homines iaci in Tyberim ex quo numero unus milii pietate occultatus saepe pro eris patriae consilio sub persona lis id, si co nisum, ei iuveni esse ignorum e S a nariis visa concessa latebras aurcm eius, quibus arcuerit sar oris cod. sesnem, id est cohibuerit ne celavcrit, sanctitate digna esse Pisas ideoque arcaea spe lata. Porro poeta V 633-63 eam Sinnii Capitonis explicationem proverbii sexagenarios de sonu, quam Verrius in libris de significatione verborum totam accepit, quaSi intranSCurSu sommemorat. Denique quartam et quintam Verrii causam apud Nasonem frustra quaeres Cum enim
Ovidius in v. 35-662 Argivos. qui cum Euandro in
Latium VeritSSent, pro corpore Seni Simulacrum Scirpeum
in Tiberim proiecisse tradat, Verrius verbis valde laceris apud Festum p. 334 25-30βὶ ut Missowi Cum magna probabilitatis specie coniecit hin. morem cita explicavit ut Herculem ipsum memoriam comitum Argivorum redintegrandam scirpeas etligies in lumen deiecisse sumeret, aut apud est. p. 334 30 de legato quodam Argivo, Cuiu ForpuS IOS V mortem in patriam aemissum esset diceret Mintheri autem coniectura Τ). qui Ovidium exi H. eter Ouid Fasten II p. 85. R. Ehwald, . . p. 168 sqq. 3 H. Jordan Topographie de Stad Rom I p. 282 sqq 3 Ε. Samter, Quaestiones Varronianae p. 48 sqq. Idem traditur apud Macrob. Sat. LII, 47.' es. Abhandi. p. 2l, adn. 27 H. Winther p. 3.
Verrii alteris duabus unam narratiunculam Sibi conitasse CeΠSet, ViX Cuiquam credo probabitur. Quodsi igitur Ovidius ex quinque causis, quas Verrius in libris de significatione verborum enumerat, unam Solam eamque, quam Varro non habet, v. 21-632 reddidit, reliquas autem omnino neglexit, inde id coniecerim Verrium unam solam explicationem ab Ovidio enarratam in fastis protulisse, ita ut inde consequatur Verrium in libris de significatione verborum multo iusius de Argeis disputasse, quam in fastorum commentario, id quod alias quoque accidisse iam Supra monui. Nunc reStat, ut quo e ionte poeta duas Argeorum explicationes in v. 63, 662 prolatas hauserit quaeratur. Secundam moris explicationem v v. 33 634Pars putat, ut terrent invenes uiiragia Soli, pontibus infirmos praecipitaSSe SeneS poetam apud Varronem legisse inde perspicitur, quod Varro de vita pop. Romani II apud Nonium p. 523 idem docuit: tim in quintum gradum pervenerant atque habebant Sexaginta a mos, una denique erant a publicis negotiis liberiasque otiosi ideo in proverbium quidam pulant venisse, ut dicerem sexagenarios de ponte deici oportere, id es , quod su retium non ferant, quod per pontem ferebant. Tertia denique causa, quam Ovidius in v. V 635 sqq. proponit, pro Argivi cuiusdam in Italia relicti corpore post mortem scirpeam imaginem lumine in patriam remiSSam SSe, certe ad eundem Varronem revocatur. Etsi enim Varro de l. l. V 45 nil nisi Argeos in Italia remansisse tradit Aroos dictos putant a principibus, qui cum Hercule Aetivo venerunt Romam et in Saturnia subsederunt, tamen inde magna cum probabilitate Concludere licet eum in antiquitatum libris de eadem re iusius disputaSse, praeSertim cum etiam aliunde constet Varronem multa in libris delingua Latina strictim tetigisse, quae in antiquitatum libris copiose explicaVerat. Eandem Quinquatruum minorum explicationem, quam poeta ad id Iunias in v. VI 693 sqq. proposuit
33쪽
Haec ubi perdocuit, Superest mihi discere' dixi, cur sit Quinquatrus illa vocata dies Martius' inquit, agit tali mea nomine feSta, estque sub inventis haec quoque turba meis' et in Verrii et in Varronis commentario invenire potuit ut ex locis iuxta adlatis adparebit. Fest. p. 1έ9 Paul. p. 148 Minusculae quinquatrus appellansur Idus Iun. quod is dies iram est tibici=rum, qui colun Minervam cuius deae proprie essus dies est
Varro de l. l. V 17 Quinquatrus Minusculae dissae Iuniae idus ab imitam in maiorum, quod tibicines fumferiali vantur per urbem e conveniunt ad aedes ML-nervae Narratiuncula autem te tibicinum secessionesiast. VI 57-692), qua poeta quam ob causam tibicines idibus Iuniis involuti et muliebribus vestibus induti
per urbem vagari soliti sint disserito simillima ratione a Plutarcho in quaestionibus Romanis c. 55 narratur Quam Plutarchi relationem ad Varronem recedere ob eam rem verisimile iit, quod in quaestionibus Romanis Varronianae, non Verrianae Τ doctrinae vestigia exstare solent Ovidium vero et Plutarchum ex eodena fonte, Scilicet Varrone pendere imprimis inde adparet, quod uterque auctor ab altera eiusdem rei narratione, quae apud Livium IX 30 5 sqq. et Valerium Maximum II 5, tradita est, dissonat. λ Ovidius
et Plutarchus eundem auctorem secuti narrant tibicines Romanos, cum Tiburi in exilio versarentur, ab uno cive Tiburtino ad cenam vocatos et per dolum Romam reportatos esse, cum Livius et Valerius eundem dolum a compluribus sivibus Tiburtinis compositum esse adfirment. Huc accedit, quod Plutarchus civem Tiburtinum consilium antea cum magistratibus Romanis Communicasse alta Ean-ὲ A. Barth l. c. p. 52 sqq. recte monet Plutarchum a Festo
dem opinationem Ovidium in fonte legisse, quamquam expreSSi Verbis non refert, tamen ex his Versibus colligere
nocerat, et Vinis oculique animique natabant, Cum praecomposito nuntius ore venit
Nuntius igitur illa nocte Roma missus consilium iam pridem Compositum esse non ignoravit De discrepantiis autem levioribus, quae inter vidit et Plutarchi narrationes eXStant, hoc loco disputare supervacaneum St, cum de eiSiam duardus elle l. c. p. 136 sqq. Satis adcurate egerit Id dumtaxat monere suiliciat, leviores illas dissimilitudines inde ortas esse, quod Plutarchus doctrinam Varronianam in quaestionibus Romanis prolatam non e Varrone PSO, sed Iuba intercedente accepit. De reliquis vero ieriis et sacriticiis ab Ovidio narratis non disputabo, quod plerumque certis argumentis diiudicari nequit, utrum vidius a Verrio an a Varrone pendeat, Cum aut grammaticorum interpretationes omnino nullae Servatae sint aut alterius auctoris sententia interierit Quibus expositis in hac secunda disputationis parte id mihi ostendisse videor, ut paucis comprehendam, Ovidium in ei carminis partibus, quibus e Verrii fastis haurire potuit, partim e Solo Verrii fastorum libro pendere, partim doctrinam Verrianam cum Varroniana ContaminaSSe Partim Verrii explicationibus consulto neglectis Varroni Se mancipasse Ovidium autem libros de lingua Latina volvisse, ubi Varronis fastorum doctrina, quam supra in comparationem UOCRUi, maXimam quidem partem servata est VI 12-3έ), Cum ideo accipi non potest, quod sua ponte patet OVidium astorum explanationes non ex libris grammaticis petiViSSe, tum, quod, ut Supra Stendi, plerumque uberiorem relationem, quam libri de lingua Latina suppeditant, legit. Quaerenti vero quibus in Varronis libris poeta fastorum Commentarium inspexerit Varro ipse respondet
nempe Reatinus indicat se in antiquitatum libris iustus et uberius de hac aes disputasses de l. l. VI 13 Februm
34쪽
Sabim 'ur amensum, et id in sacris nostris verbum; nam et Lupercalia Februasio, ut in anfiqui afum libris demonstravi. VI 18 Aliquo huius diei vesti tu iuga in sacris
parens, de quibus rebus antiqrtifatum libri plura referunt. Sed cum Varro non eadem ratione atque Verrius anni tabulam universam inlustraverit, sed in singulis antiquitatum libris de fastorum doctrina eo, quem rerum adlinitaSpostulabat, ordine disputaverit, Ovidius certe complureSantiquitatum libros adhibuit. Quae de mensium nominibus derivandis e Varrone desumpsit, in antiquitatum humanarum libro XVII Phlegit, Varronis autem de ierit Sacrisque doctrinam in antiquitatum divinarum libris VIII et XIII λ comparatam in Venit.
Iam ad eas vidi fastorum partes accedam VS, quae, cum nullo modo in Verrii fastis exstare potuerint, ad alios fontes recedunt. De anno Romanorum quo loco Verrius in fastorum commentario disputaverit non intellegitur, cum in hoc opere non fastorum doctrinam per Capita dispositam Xplicaverit, sed singulis diebus Xplicationes docta adseruerit. Porro ea, quae poeta de ierit Conceptivis tradidit, ob eam rem ad Verrii astos referri non possunt, quod hae feriae in fastis omnino non erant perscriptae. Nec eas de Singulis deis expositiones, quae cum feriarum Xplicationibus non cohaerent, ad Verrii fastos reVocaverim, cum tam amplas disquisitiones mythologicas in Verrii fastorum commentario exstitisse veri parum simile Sit.
i CL . Gruppe, Herm. Ol. X p. l. ' s. Augustin. de civ. de VI Merhel, roleg. ad Ovid. fastos p. LIII sqq. et p. LXVII sqq.
Ovidius compluribus locis de anno Romanorum
egit III 44. II 47 54. IIII1-166. Quam Nasonis doctrinam comparare iuvat cum Macrobio, CenSorino, Solino, qui de eadem re disputant. Quos scriptores in anni Romanorum historia enarranda ex uno proximo Onte, Suetonii libro de anno Romanorum, pendere GeorgiUS Wissowa de Macrobianis fontibus agens' evicit Suetonium ero Varronis atque Verrii vestigia pressisse Wisso a l. c. p. 32 rectissime indicavit sic locutus atque imprimis hoc adparet suod ne antea quidem ignorabatur, sed ex Ardori miseris excerptis non poterat satis perspici hanc praecipue
rationem Suetonium secutum esse, ut Varronis atque errat
Flacci doctrinam inter se cisnciliaret et quasi in unum constaret, paucis aliis adhibitis libris Verrio recentioribus, ut Masurii Sabini fastis antiquiorum autem Scriptorum, quo mulios laudavit, notitiam e Varrone, Verrio plerumque hausisse vide- Iur. Nostrum igitur erit diiudicare utri auctori ea Suetonii eXCerpta, quae cum Ovidio concordant, tribuenda sint. Nam quod Theodorus Litt*ὶ contra isso ae opinionem dixit Macrobii de Romanorum anno mensibus diebus disputationem Cornelio Labeone intercedente e Verrii fastis derivatam esse refutare supervacaneum est, cum in illius argumentatione omnino nihil insit, qua illa sententia Confirmetur ' Atque primum quidem inter omnes hos
Scriptore Convenit annum, quem vocant Romuleum decem tantum menses habuisse Ovid. iast. I 27-28. III 99 sq. V 23. Macrob. Sat. I 12, 3. Censorin. 20, 2. Solin. IIb). Quam Macrobii Censorini Solini sententiam ad ultimum
auctorem Varronem aecedere e Censorin d. d. n. 20, 2i Des Macrobii Saturn fontibus capita tria. diss Uratisi.
1880 p. 32.ῖ Th. iit, De Verrii Flacci et Cornelii Labeonis fastorum libris, diss Bonnae 190 p. 16.3 Cf. F. Bluhme, De Ioannis Laurentii Lydi libris περ μηνων observationum Capita duo diss. Hal. Sax. 1906 p. 84 sqq.
35쪽
compertum habemus Annum vertentem Romae Licinit squidem Macer e postea Fenestella fatim ab initio duodecim mensium fuisse scripserunt sed magos Iunio Gracchano et Fulvio et Varroni et Suetonio aliisque credesndum, qui decem mensum putarunt inuisse, ut Iunc Albanis erat, undes ori Romani Maioris vero momenti est, quod vidius in eis quoque causis cum Macrobio et partim cum Solino ConSpirat, quibus Xpedire Studet, cur annus Romuli a Martio potissimum menSe inceperit.
Ne dubites, primae fuerint quin ante Kalendae Martis, ad haec animum Signa referre poteS laurea flaminibus quae toto perstitit anno, tollitur, et frondes sunt in honore novae. ianua tunc regis posita viret arbore Phoebi; ante tuas fit idem, curia prisca, OreS. Vesta quoque ut follio niteat velata recenti, cedit ab Iliacis laurea cana focis. adde, quod arcana fieri novus ignis in aede dicitur, et vires flamma reiecta capi L nec mihi parva fides, mos hinc isse prioreS, Anna quod hoc coepta est mense Perenna coli.
Macrob. Sat. I 12 5 Haec fuit Romuli ordinatio, qui irimunt
anni mensem genitori suo Marti dicavit .... huius etiam prima die ignem ΠΟ-vum Vestae rari aC- Cendebant, mi incipiente anno Cura denuo
Servandi novat ignis inciperet eodem quoque ingrediente menisse tam in regia curiisque atque laminum domibus claureae se- teres novis laureis
mutabantur eodem quoque menSe et publice et privatim ad Annam Perennam sacrificatum itur, it
Ovid. fast. III 149 150 Macrob. Sat. I 12 5
Denique quintus ab hoc fuerat Ouintilis, et inde uem mensem anni incipit, a numero nomina quisquis habet. primum fuisse vel ex hoc maxime probatur,
quod ab ipso uintilis quintus est et deinceps pro numero nominabantur. i.
Hae igitur explanationes, quippe quae adcurate ad verbum paene inter se Conspirent, quin eundem auetorem, Varronem dico, sapiant nemo in dubitationem vocabit, quod illa Macrobii disputatio cum Capite ante edente, quo Varroni Sententiam praebet, argumentationi adfinitate arte cohaeret. Deinde quae fuerit Numae anni ordinandi ratio pariter exponunt Ovid. iast. I 43 - 1. III151-154. Macrob. I 13 1 sqq. Censor. 20 4. Duo enim mense a Numa Pompilio anno Romuleo additos esse Ovidius Fulvium secutus adserit, Cuius opinationem Poeta apud Varronem lectam esse veri admodum simile est, Contraria Iunii Gracchani sententia, qui eo menseSa Tarquinio Prisco adiunctos esse censuit, omnino negleCta Censor. 20, ). Qualis autem mensium a Numa additorum ordo fuerit, Naso duobus diversis modis exponit In v I 43- 44 Ianuarium et Februarium ceteris mensibus a Numa praemi SSOS esse narrat. Contra versibus II 47-51 antiquissimis temporibus Ianuarium primum Februarium ultimum anni mensem fuisse, decemviros demum hunc ordinem Commutasse contendit. Quae opinio inepta fideique omnino eXPer eSt in Cum poeta Ianuarium primum, Februarium ultimum anni locum eodem tempore Obtinuisse dicat, Ianuario autem Februarium Semper Ontinuo successisse constet Quam ob rem hic Ovidii errori CL Mommsen Rom. Chronologie p. 31 adn. 7.
36쪽
nullo modo ad grammaticos referri potest, sed inde eum ortum esSe arbitror, quod Ovidius duas diversas diver-Sorum auctorum Sententias a Varrone relata inter se confudit, quorum alter anno Romuleo a Numa duos menSe praemiSSOS, alter OStpΟSitos esse docuerat ei.
Macrob. Sat. I 13, 3. Plut Num. 18. Varro d. l. l. UI 13). Quod Ovidius de mensium ordine a decemviris mutato obtinet, cum apud nullum alium scriptorem traditum sit et prorsus improbabile videatur, Theodorus Mommsenus i)sine dubio recte ita explicavit, ut poetam ea, quae de
intercalatione a decemviris ordinata apud Varronem legisset, falso intellexiSSe Sumeret. Denique apud Ovidium et Varronem eandem Sententiam de duodecimestri anno a bruma incipiente invenimus Ovidius I 163 - 164 canit Bruma novi prima est veterisque novissima solis principium capiunt Phoebus et annus idem. Idem fere dicit Varro d. l. l. VI 8 Tempus a Nwma ad
brumam dum sol redis, vocaDι annus ci Ceu SOr. d. d. n.
21, 13). Quae cum ita sint, pro explorato habemus vidium totam fere doctrinam ad historiam anni Romani
pertinentem ex Varronis antiquitatum humanarum libro XVII, ubi de annis actum est, deSum PSiSSe. Quacum de anno Romanorum quaestione artissime cohaeret ea, quonam e fonte ea proiecta Sint, quae
ovidius v. I 39-4 de mensium veriloquiis et v. 45-62 de dierum nominibus notisque profert. Quae mensium veriloquia non, ut in therus i. c. p. 3 Sqq. Vult, ex eodem fonte luxisse, ad quem originationes singulis
mensibus praemissae maXimam quidem partem reVocantur,
inde probabile iit, quod poeta diversis locis bis de eadem re egit. Quae discordia ea ratione facile explicatur, ut
Ovidium inani de mensibus doctrinam, quam I 39-έέ
proponit, e alio onte hausisse Suspicemur, praesertim cum veriloquia diversis locis prolata inter se minime concordent. Persuasum habeo Ovidium in his versibus componendis Varronem adhibuisSe. Conteras quaeso haec veriloquia Ovidiana cum Varronianis
Martius a Marte Aprilis a Venere Maius a maioribus Iunius a iunioribus Quintilis usque ad De
Ianuarius a Iano Februarius ab avitis umbri S.
Romische Chronologie p. l. Varro d. l. l. V 33 34Nam primus a Marte Secundus, ut Fulvius Scribit et Iunius, a Venere, quod ea Sit fpροδδενὶ cuius uomen ego antiquis litteris quod nuSquam inveni, magis puto dictum quod Ver omnia aperit, Aprilem Tertius a maioribus Maius, quartus a limioribus dictus Iunius. Dehinc quintus Quintilis et sic deinceps Sque ad Decembrem a numero. Ad hos qui additi, prior a principe deo Ianuarius appellatuS po- Sterior, ut idem dicunt scriptores, ab diis inieris Februarius appellatus, quod tum hi Parentetur ego magis arbitror Februarium a die februato, quod tum februatur populus, id est lupercis nudis lustratur antiquum oppidum Palatinum gregibus humanis Cinctum.
Quod Ovidius in Aprili et Februario explicandis
duabus originationibus apud Varronem propositi alteram solam eamque Fulvii et Iunii adieri, alteram Varronis ipsius omittit, eo nostra de Varrone vidi auctore sententia minime infringitur, cum a poetae ingenio certe alienum esset fontes, quos adhibuit, ad Verbum XSCribere, Fulvii et Iunii autem explicationes apud Varronem allataSinveni SSet. At nostra Coniectura eo Comprobatur, quod
Ovidius et Varro Martii, Maii, Iunii appellationes ab uno
eodemque Verbo repetiverunt, Martium a Marte, Maium a maioribus Iunium a iunioribus. Quomodo Vero Varronis veriloquia a Cincianis et Verrianis ditierant hoc loco disputare Supervacaneum St, cum de ea
37쪽
re iam supra Satis copiose egerim maioris autem momenti mihi videtur esse, mensium veriloquia et a Varrone et ab ovidi eodem ordine proferri. Primum menses a Marte usque ad Iecembrem, tum Ianuarius et Februarius X. plicantur Denique noStra opinio eo prorsus Confirmatur, quod vidius haec mensium veriloquia eis versibus inSeruit, in quibus doctrinam de anno Romanorum e Varrone depromptam Irotulit. Porro ad tundem librum XVIII antiquitatum humanarum, ubi Varro de mensibus disputavit, ei fastorum versus redeunt, quibus de ea re agitur, quem Singuli menses locum apud singulas gentes habuerint
III 87 96. VI 59 64 Ovidium talia inpud Narronem legisse sum Ῥα hoc Censorini testimonio patet te dienat 22. 10 Varro autem Romanos a Latinis nomina
quam 'MEm inuisse satis argute doces, tum inde colligitur, quod Censorinus . d. n. 22.6 quem Paulus,eber' hanc libelli partem ex Varronis antiquitatibus humanis excerpSiSSedemonstravit, simili ratione atque Ovidius aliarum civitatum menSe attulit, ut quo modo menses apud singulas gentes dierum numero ditierrent exponeret Tum vero hos Versus doctrinam Varronianam sapere Henricus Willemsen λὶ
recte inde coniecit quod poeti hic admirabili arte ingentibus adferendis pariter atque Varro consuevit litterarum
Iam ut ad dierum nomina litterasque, quas Ovidius v v I 5-63 explicavit, transeam, has Xplanatione non cum in thero had Verrii fastorum librum, sed ad Varronis antiquitatum humanarum clibrum XI revocaverim, ubii P. eber, Quaestionum Suetonianarum Capita duo, diSS. I al Sax. 903 p. 44 sq. praeterea Conferas A. Hahn, de Censorin sontibus, diss. Ien. 190 p. 18 sq. ' H. Willemsen. De Varronianae doctrinae apud fastor. scriptores vestigiis p. 19 sqq.
I De astis Verrii Flacci ab Ovidio adhibitis p. 33 sqq.
Certe eaedem explicationes inveniebantur, qua nune d. l. l.
VI 27 sqq. legimus. Quam sententiam hi argumentis stabiliri arbritror. In versibus I 5-63 explicantur dies
denique dies atri 57-60). Cum autem Varro et Uerrius diem fastum, nefastum, comitialem intercisum eadem iere ratione interpretentur, ex eorum explicationibus nihil concludi potest. Contra Ovidius in calendis, idibus, nonis explicandis a Verrio Flacco dissentit, cum Varrone optime
Vindicat Ausonias Iunonis cura kalendaS, idibus alba Iovi grandior agna cadit, calendas Iunoni et idus Iovi sacrata esse Macrobius quoque tradi I 15, 18, qui se arronis sententiam adferre ipse confitetur: ti autem Idus omnes Iovi se omnes alendas Iunoni tribulas et Varronis et ponti calis ad matauctoritas. Ad eundem Varronem videtur redire id, quod Macrobius I 15 16 de ove duli pariter atque Ovidius tradit sunt qui aestimen Idus ab ove duli dicos, quam hoc nomine vocant Tusci et omnibus Idibus immolatura amine Fortasse etiam illa Pauli glossa p. 104 v Idulis ovis non, ut intherus i. c. p. 36 contendit, e Verrii fastis, sed e Varrone luxit. Tabularum autem PraeneStinarum adnotationes ad Ian. 1 et Ian. 13 adscriptas, quae ad calendas et idus explicandas pertinent, ab Ovidio plane abhorrent. Porro Nasonis verba Ii nonarum Iutela deo caret optime consentiunt cum Macrobio I 15, 21 hi enim dies scit calendae, nonae idus praeter Nonas feriati sunt. Aliud grave
argumentum ad noStram Coniecturam Comprobandam CCe
dit Magna enim eum probabilitate conicitur Verrium Flaccum in fastis ad Ian. 13 de nota egisse, Cum praesertim Festus p. 165 hanc explicationem tradiderit. Cur Ovidius. si Verrio motarum interpretationes GumpSit,
38쪽
illam notam plane neglexit At eiusdem litterae N interpretatio apud Varronem d. l. l. VI 27-32, ubi omnes ceterae dierum notae nominaque explicantur, deSideratur, quo nostra de Varrone Ovidii auctore opinatio Confirmatur. Nescio an illud quoque huic sententiae faveat, quod hi VerSu arte cum verSibus antecedentibus coniuncti sunt, in quibus Ovidium doctrinam Varronianam protulisSe con Stat.
De ieriis conceptivis ab Ovidio commemoratis pauca tantum dici possunt, cum poeta Sola feria isementivas, Paganalia, Fornacalia cin carmine tractaverit. Feriarum Sementivarum interpretationem ad Varronis auctoritatem referri facile rapertum dit, si Nasonis versus I 5T-704 cum Narrone . . l. V 26 comparamus Ovidium enim in v I 57-70 uno eodemque loco de ieriis sementi vis et f. Paganalibus eodem tempore in agris celebrandis agit, ita ut inde cognoscatur poetae versus non ad diverSasteria pertinere, sed ad easdem diversa ratione in urbe et in agris celebrandas Eundem autem sensum his Varronis verbis de '. l. V 26 contineri, Semensisae Feriae, dies is sui a po/r i id , dic etιS appellatus semente, quod sationis causa suSceptae laganicam eiusdem agricul uras cauS Susceptas, in haberent in agris omnes fagus, inrisaganicae dictae R. Merheli usi Georgi Wissowa adsentiente* recte animadvertit. Ea denique, quae Ovidius II I sqq. de tornacalibus i Varrone . l. l. V 25 sq.
praetermissis profert, clam rarto vinculo cum stultorum ieriarum interpretatione coniuncta sunt, ut iure ad eundem auetorem revocentur, e quo harum feriarum narrationem
pendere verisimile est, dico Verrium Flaccum, qui in fastis 'tultorum ferias aractavit ci. Notig. d. cavL 1904
p. 396ὶ Nam stultorum ferias ei celebrare Solebant, qui Fornacalibus suis feriati non SSent.
Atque primum quidem vidi digressionum ad singulo deo Spectantium ea, quae ad Ianum pertinet iaSt. 89-288), examinanda est, ut quo ex fonte proiecta Sit cognoscatur. Quam de Iano de relationem non, ut Theodorus Lit l. c. p. 19 nullis iere argumenti nisu Scontendit, ad Verrii fastos redire inde apertum fit, quod
Poeta ipse I 289 quod tamen ex ipsis licuit mihi discere fastis
illam de Iano doctrinam, quam versibus antecedentibuSprotulit, Se non in fonte ad fastos pertinente invenisse manifesto monet. In illa narratione, qua cur aes ex altera parte naViSelligi signatum sit exponit iast. I 231 - 240), Ovidius Hyginum Augusti aetatis grammaticum adhibuisse videtur. Nam cum Naso eandem interpretationem praebeat atque Hyginus apud Macrobium Sat. I , 22 et ab omnibus reliquis explicationibus discedat, eum C. Iulii Hygini vestigia PreSSiSSe contendere non dubito.
cauSa ratis Superest Tuscum rate Venit in amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hac ego Saturnum memini tellure receptum caelitibus regnis a Iove pulSu erui.
at bona posteritas puppem formavit in aere, hospitis adventum testilicata dei. Hygin. p. Macrob. Sat. I , 22 cum primus seil. Ianus)quoque aera Signaret, Servavit et in hoc Saturni reum renuam, ut, suoniam ille navi ueras advectus, ex una
39쪽
quidem parte sui capitis e lates, ex uera vero navis exprimeretur, quo Safurni memoriam in postero propagaret. In utroque igitur fonte legitur aes propterea navis eiiigie ornatum Sse, quod Saturnus mavi in Latium venerit. Prorsus diversam explicationem Servius Aen. VIII 35Trefert qui navis Signum ita eam aem in aere exprimicenSet, quod Ianus ipse navi in Latium venerit Plutarchus autem in quaestionibus Romanis c. 1 praeter Hygini et Ovidii causam, quam in transcursu commemorat. aliam multo iusius exponit nec utra praeponenda sit dicit Huc alia indicia accedunt, quae ut Hyginus a Nasone adhibitus sit suadeant. Atque primum quidem Suetonius de gram m. et rhet. 20 p. 115 Rii. tradit poetam artissimo inmicitiae vinculo cum Hygino coniunctum fuisse Deinde R. Merhelius
Prolus ad I b. p. 389 tristium elegiam III se, qua totum librum dedicavit ad Hyginum iure rettulit uam coniecturam nuper Hermannus Peter novis argumentis stabilivit ) uamobrem munes inquirendum est ierine poSSit, ut tota de Iano deo doctrina in Ovidio proposita ad
eundem auctorem recedat. Iam ad eo versu examinandoSProgrediamur quibus marratur Sabinorum bello Ianum deum hostes. Cum a Capitolio deSCendente per Portam, quae postea Ianualis vocata est, in urbem inrupturi SSent, fontibus calidis reclusis in fugam vertisse iast. I 261 sqq.). Hanc fabulam eundem auctorem secuti similiter tradunt
enim Sunt, quibus poeta in tabula enarranda ab his scrip toribus discedat nee tantum valent, ut rex auctores in diversis fontibus pendere statuamus Ovidius Iani auxilium cauSam putat, curi deui in templo in forum sito colatur, Macrobius et Servius cur fores Iani bello pateant, pace claudantur Ut aes in a paulum a narratione in fonte lecta discederet et ea, quae auctor de porta Ianuali
narravit, ad Ianum deum referret poetam e Commotumi H. eter Historic Roman reliquiae I p. III sq.
esse arbitror, quod in fastis praecipue Iani VirtuteS, quem ipsum sibi doctrinam praebuisse fingit, Celebrare volebat. Iam vero in Ovidii fastis illa narratio cum arpeiae fabula
coniuncta est et porta a Iunone patefacta SSe narratur.
At Macrobius Serviusque Tarpeiae mentionem non iaciunt et portam Ianualem sponte apertam SSe tradunt. Quae leviores discrepantiae unde ortae sint vidi metamorphoseon libri XIV versibus 75-804 in comparatis facile
cognoscitur. Etenim poeta eam narrationis formam, quam apud auctorem suum legit, cum illa contaminavit, quam antea in metamorphoseon libro protulerat, ubi Tarpeiam Commemoravit et id imprimis egit, ut Iunonis iram et Veneris in Romanos clementiam describeret. Quam narrationem de Roma servata ad Hyginum referri, Si non luculenti argumentis demonstratur, tamen aliqua Cum
probabilitate conicitur. Nam Hyginus in libro de urbibus Italicis, e quo etiam illa aeris interpretatio apud Macrobium Servata, quam Supra in ComparatioΠem ΟCRVimUS, ilia Xisse videtur, non solum urbium origine tractavit,
sed etiam quam plurimas fabulas delectationis causa inseruit λ). Hanc autem Nasonis fabulam ad Hyginum redire vel ea de causa verisimile est, quod Ovidius eam apud Varronem invenire non potuit, qui neque in libro XV antiquitatum divinarum, ubi in Iani natura X-plicanda physicorum imprimis Sententia SecutuS St, neque . . l. V 156, ubi Lautolarum fonte commemorantur, tu mentionem fecit. Poetam vero in libris designificatione verborum Verrii Flacci, quem de Lautolarum fontibus disputasse ex Festo p. 118 Scimus, illam tabulam legisse veritatis Specie non commendatur, Cum PraeSertimne unus quidem Ovidii fastorum locus illam certami De discrepantia quae inter metamorphoseon et fastorum relationem intercedit, i. . Presster, Quaestionum Ovidianarum capita duo, diss. Hal. Sax. 1903 p. 21 sqq. a Cf. H. eter Historic Rom. reliquiae I p. II.
40쪽
ansam praebeat, ut hos libros a poeta in usum vocatos esse credamus.' Iam reliquum est, ut Iani ipsius interpretationes a poeta I 103-140 propositas ad fontem revocemus. Primam Iani originationem, quam poeta V I103 11 exhibet, Iani nomen a Chao derivandum SSe, etsi apud unum Verrium Flaccum in libris de significatione verborum invenitur ci. Paul. p. 52 11), apud omnes autem alios Scriptores, qui de Iano deo agunt, desideretur, tamen ex his Verrii libris luxisse vix statuere auSim, Cum, ut iam Supra monui, huius operis ab Ovidio inspecti nulla fere vestigia in astis occurrant. Altera vero Iani explicatio last. I 115 140), Ianum eundem atque Solem eSSE,
apud Macrobium I 9, 9 Lydum de mens. IV 2 Arnobium IIII occurrit. Etenim eadem sententia in his Ovidii et Macrobii verbis manifesto recognΟScitur Fast. I 11 Sqq.
Accipe, quaesitae quae CauSa Sit altera formae, hanc simul ut noris iliciumque meum. quicquid ubique vides, caelum, mare, nubila, terraS, omnia Sunt OStra ClauS patentque manu.
Fast. I 12 sq. praesideo ioribus caeli cum mitibus Horis: it, redit ilicio Iuppiter ipSe meo. Fast. I 13 sqq.
utque Sedens primi vester prope limina tecti ianitor egressus introitusque videt, Sic ego perspicio caelestis ianitor aulae eoa parte heSperiaSque Simul. Macrob. Sat. I 9, 9 Ianum quidani solem demons rari volunt et ideo eminum quasi ιfritisque ianuae caelestis solententi qui exoriens aperia diem, occidens claudat Tres illos auctore Macrobium, Lydum Arnobium, cum in Ve-λ CL Merkci, rotegomena ad Ovid. fastos p. XCVI sq.
terum de Iano doctrina exponenda interdum inter se dissentiant, Agalidius in malilium*h secutus recte monuit Cornelio Labeone auctore non proXimo, Sed ultimo pendere. Sed iam quaeritur, quem ad auctorem Cornelii Labeonis Iani interpretatio revocanda sit. Nomen eius Scriptoris, qui primus hanc Iani explanationem protulit, Laurentius Lydus, quamquam de Iano doctrinam plane turbavit,
cum Macrobius I quosdam testes laudet. Mune Scriptorem esse Lutatium Daphnidem grammaticum, qui communes historias scripsit, mon C. Lutatium Catulum, quia. 652, 102 consul fuit et cuius tres libri de consulatu Cicerones trut 132 laudantur. Otto Iahnius summa cum probabilitate ostendi ' Cuius Lutatii Daphnidis. quem Sullae iere aetate Jloruisse Nerisimile
est, librum Ovidium ante oculos non habuisse. Sed eius doctrinam apud recentiorem auctorem legiSSe cum per Se probabile St, tum inde adparet, quod Varro d. l. l. V 150ὶ et Verrius iast. Praen ad Mart. 23 Augusti aevi grammatici tutatium exscripserunt Ad eundem auctorem medium χος poetae VerSuS quibuS Curi Ianus IrimuSomnium deorum invocari soleat exponitur iast. I 171-174), ob eam rem rettulerim, quod ea Macrobii Verba, quibuS-
cum poeta adcurate ConSentit, artiSSime cum explicatione antecedente, quae Lutati opinionem reddit, coniuncta sunt. i R. Agahd M. Ter Varronis antiquitatum rer divin. l. I. XIV XV XVI. Annal. philol. suppl. XXIV 1898 p. li8. Rahi, Cornelius Labeo. Philol. suppl. V p. 719 sqq. β O. alin, rolegom ad ers. p. XLIII adn. 2. Teusset in hist. lit. Rom. g 142 4. Contra Theodorus ommsen C. i. I p. 313 et Hermannus eter Historio Roman reliquiae p. CCLXXII satis infirmis argumentis nisi C. Lutatium Catulum
Communium historiarum auctorem arbitrantur, quem elerus praeterea librum de antiquitate et rebus grammatiCis ComposuiSSemen
set Idem sere iudicat Martinus Schan in hist. lit Rom. I p. 136.