Johannis Wandalini Scriba edoctus ad regnum coelorum, sive explicatio divinæ Christi parabolæ, de scriba patrisfamilias instar e thesauro suo nova ac vetera depromente, Matth. XIII. comm. 52. propositæ ...

11쪽

ILLUST SSIMO ET EXCELLE

REGIO CANCELLARIO MAGNO, SENATOR PRIMARIO, COLLEGII CANCELLARII PRAESIDI, COLLEGII STATUS ASSESSORI, HADELANDIAE, ROMERIGI , U. SKERUDAE ET RINGER lGAE GUBERNATORI, ACADEMI E REGIAE CONSERVATORI, PATRONO BENIGNISSIMO,

Salutem. incolumitatem precor.

Illustrissime &Excellentissime Domine, Issertatio haec Academica de SCRI-

hs Bi , eorum differentia Mossicio,

Tibi SCRIBARUM AQUILO NIS

12쪽

NIS PRINCIPI iure quam optimo debetur. Eo enim illustri summi CRlB E munere, quod nos g. V. II describimus, Tu in amplissimo Daniae Regno , maxima omnium cum laude Sc applausu fungeris. Id quod

nos cum Corn. Nepote amiciti. locum apud

Augustissimum REGEM Nostrum interpretamur. EnimVero quod in aula Davidis Re., gum optimi erat Sera se a Sam. VIII. I . Scyehonathan, quem Spiritus Dei Viri prudentis elogio ornat,& Consiliarium Regis insuper nominata Chron. XXXII. I. quod in aula pientissimi Ezechiae Schebnasci Reg.XVIII. 8. 37.

XIX. et in aula religiosissimiJosiae chaphanu. a. Reg. XXII. 3. 8. o. in aut ehojahimiae gis Eli chamas, qui in consessu Principum primus, Scaraesi sis instar erat Jerem. XXXVI. 11. id Tu in aula Maximi Optimiqi Regis FRIDERICI, Domini mei Clementissimi,

tuo merito audis, nempe Magnus ancillarius,

ct Colle ii Scribarum Regiorum Fraeses Illis autem Heroibus, populi Judaici luminibus, palmam tanto magis ambiguam facis, quanto excellentiore pietate in DEUM, fide in REGEM, apientia, prudentia, humanitate cpublici egregii studio, Cives tuos Tibi de

13쪽

vinxisti Tibi Scribarum Eccles: Pori , totiusq; eorum per Daniam Norvegiam religiosi ordinis , praecipua, post DEUM ac REGEM summa cura incumbit Te inprimis, illustriissimc cros, Nos Sc ibae Ἀω- denuci, sapientiae divinae L humanae Professores Regii , ceu Patronum Summum , cConservatorem Academiae optimum , Venerabundi suspicimus ac colimus. Ad Te, ceu magnum Religionis orthodoxae, ii-terarum humaniorum columen , devoti confugimus. In tuo sinu necessitates Sc vota

nostra , quae pro Ecclesiae Sc Reipublicae literaria salute suscipimus, bonae spei Ἀ-duciae pleni deponimus qui de Tuo favore ac patrocinio, tot prolixae benevolentiae documentis, nulla oblivione unquam abolendis , nos securos reddidisti Quos inter Ego, etsi meritis postremus, tamen observantia Tui nulli secundus. Tuisq, beneficiis Tibi quam maxime obstrictus , jam , supplex accedo, atq; hoc levidensae munus, quantulumcunq; grati animi monumentum offero. Sane tantae sunt, tam illustrissimi Soceri ut is CHRISTIANI THO-

M EI SEHESTED, Tui in sublimi illa di

14쪽

gnitate Antecesibris, Herois sancta cim. mortali memoria dignissimi , a quo me amor in Te quasi haereditario jure derivatus est, quam illustr. Magnificentiae uae, in me merita, ut illis, non dicam compens andis, sed velis edicandis me imparem profitear. Et quia aliud uoia suppetit, quo Ti bi gratum animum in praesentia testatum reddam , has qualescunq; Commentationum Biblicatum primitias , eo assecti, quo me complecti soles, ut suscipias, submisse precor, Deumq; te Opt. Mari Veneror, ut Te Heroum decus, Patronorum Optimum,Reipublicae nostrae quam diutissime so1pitem ac incolumem praestet, Teq; cum Illustri Tua Familia, omnigena prosperitate cumulet. Id quod nunquam vovere desinet

Hauniae,

Ipso die AEquinoctii verni Anno cla lac Lxiv. Eustri celi. Tuae

Observantisi cliens

15쪽

SCRIBA EDOCTUS AD

REGNUM COELORUM.

tiquitus omni aetate sinite, ordinis ccle

noq; in pretio semper habitos esse Reipublicae Sacrae Amuliues, qui publicod cendi munere in uti aq; cathedra, Ac

mentanos docent, sto et u Iaz

bat, prisci Patres uno ore tςst 'est v im v. 7. quQd Digna- Teo, Te i hieri, Dei Spiritus honorinci titulis domui Dei aedificandis incumbunt se ἐπ' Reg. VI ai. . Cor. IV. IV. 3 imo uteis Domini Ze eos appellat Malach.II. .

etiam civilem nonnunquam, designat hN. A A. Ivl in Yod. XVIII. I. Ea XC X. 6. Joo.

16쪽

Imperatori in Capit. iv. c. io 3 si Isidoro Pelusiotae lib. I. Epist. I9 utpote δαδων r JG τἐρ- , qui terra fingis p lucetit, veluti de Basilioti Gregorio Nazian Zeno loquitur idem Isidorus tib I. Epist. 328. φω ξε Greg. Nysseno iii it Mos ubi comparantur cum Iohanne Baptista, quem Christus appellat , ον και ον αὶ

δογματ N2ε- ucerna plendorem Ecclesia fere me dogmatum actionum Isidoro lib. I. Epist. 3 et lucem super candelabrum Ecclesiis qua Paulino Epist. r. ad Augustinum: Iisgregis Osammae Gregorio Magno lib. VII. Epist. 32.1plei didiores sole lampade Gregorio Nysieno in vita Ephraemi Syri s io ει οφ λαοὶ ἀγγώ li Gregorio Nazian Orat. 23. de Athanasio ; camini ignis is faces ignitae, quod eloquium eZachar. XII. 6 de . ἐκκλ=1 - ουμενοι interpretatur Cyrillus Alexandr. Conam in istum locum ignes soneti, ignes decori Augustino Conses a XIII. c. r'. ςυ- iJulgura Cyril- Io in Zachar. IX. 62. rutilantes o splendida festa Nicolao Pa

Julgidi Greg. Naziana rorat. XX. αφώ, es ei Moria: luminaria mutui Eidem Orat. XIX. mutuo accepta appellationes Paulo ad Philai. re sublimes Phari Cassiano Collat. XVIII. c. i. regni sica radi lumina Rufino Hist. l. I. c. i. do λαnnindi funda fila Nazianet Carm. XL tama κκλη- :α Nicephoro b. XIV. c 28. munimenta prae idii coelestis S.

17쪽

iutorcs Ecclesi. Hieronymo in Pal. LVII. λδε. E MM, sm ω ἐμασμοι , bases Ecclesia, di de columina Greg. Naai 2. Orat XX ad XXIII veritatis columna Hier Epiit. 6 I marmorea in ba sibi, aureis columilae Greg. Nysten Hom. XIV. in Cant. Cant muri Perusi leni Euthymio in Psal L. muri Ecclestit Ambrosio in Psalm CXVIII. item illius πυργοι turres Chry-lbstomo Homil. II. de Prophet. Obsc. κρινον φυλακτ ον communemnnimentun Greg. Nylleno insit Thaumat Nympha aut pronubi animarum NaaianZ. Orat. I. μεατ - άν- θρμων Nicephoro lib. XIII. c. 17. Dei ex hominum sequelltri Hieron in Malach. c. II. satellites Dei Greg. Nys . Orat de Occurs. Dom clypericii a Chrysostomo Patres Ecclesii e Greg. Nysteno Serm. de Occurs. Dona Medici animorum Origeni homil. I. in Psalm 3 . mi ic malorum depulseres Greg. Naaiana Orat. XXI. & ciues tun talia eneomia,& tituli honorificentillimi, quos in lacri in istum ordinem pii Veteres nullo non aevo certatim congellere. Videatur Lud Cre-

sollius , qui haec operose persequitur 1 GaD sui libro

primo.

VErum quemadmodum taeit in pretio,tantaq; Venerati Hoc decusone, rerum sacrarum praesdes jure meritoq; habentur lucri δε- ita siunam opere necellarium est , eosdem mystagogos omni bentiο- studio in id eniti, ut illud acri ordinis decus, eam eximi ctores. am dignitatem tueantur, nimirum ut bene prasin I. Tim. V.

a , atque in sanctori sublimi illo osticio ita versentur, ne isto

honorisi excellentiae fastigio indigni iudicentur. Eam autem curam suscipient, ut in aliis sacri ossicii partibus rite obeundis, ita inprimis in coelesti doctrina ad summi Magistri regulas fideliter consormanda, auditoribus ad siluta remitum recte tradenda proponendaq;. Cujus rei rationem nemo melius nemo plenius, nemo divinius aut docuit unquam, aut docere potuit, quam Doctorum Painceps Praeceptulimus Maximus,Servator dulcissimus, qui iliter alia coelestis Christi ea

sapientiae Nepta nobis relicta ansignem: plane divinam dere. A bac

18쪽

hac de re γνωμι tradidit, apud Euangelistam Matthmi in

ris Noviq; Instrumenti publice explicandosin illustrandos

nos accinximus, omissis aliis , quas antea susceperamus , tr-cubrationibus Theologicis ne illotis, quod dicitur, manibus in sacrarum literarum adyta irrumperemus , ne ce οιμίου aggrederemur commentationes nostras Biblicas,

quas in posterum , si Deus vitam & valetudinem propitius indulserit, publici juris faciemusci visum fuit, illis succinetam sapientissimi hujus Di φλγμα P explicationem proe

mittere quo secuturis laboribus nostris lucem sceneratura & studio juventut d faciliorem divinae scripturae intellectum viam apertura esset. Quini dum agimus, conatus Scstudia nostra divina gratia&bene siduone regat saeculi det Magistrorum Optimus , Deus Spiritus, cujus ossicium est, nos δεδάσκειν πω et B., A Iolr. Ut vero rectius formetur judicium de genuino sense ver Cβη it borum Christi, consideranda primum est eorum cum antes vici/tii cedentibus connexio, quae in eodem Matthaei capite mani- ut ' a est Nempe quando Christus ob ingentis turbae ad lit- si 2 tus maris confluxuna , navigium ingressiis fuerat, ibi sedens

populum ad littus consistentem docuit, Variasq;α elegantes parabolas illi proposuit, L de quadruplici semine comm. J. seq. cujus explicationem discipulis quaerentibus dedit coni.

ter iisdem petentibus exposuit comm . s. seq. III, de grano sinapis v. gr. 32. IV. de sermento tria farinae sata fermentante comm. 3 3. Mox autem in domum regressus Jesus ali. ua parabolas adjecit, nimirum . de tho auro abscondito in Cro comm VI de margarita pretiosa comm,4 46.

' VII. de

19쪽

VII1. de sagena in mare jacta comm. 47 seq.Quibus parabo iis propositis,in nonnullis earum explicatis, quaesivit Chri ab Apollolis , an haec omnia intelligerent ἰ illis vero annuentibus, sub unxit Christus diuinam illam sententiam de Scriba patrisfamilias aemulo, atq; ita parabolicis suis sermonibus eximium colophonem imposuit.

tibus conjungitur, Jo.Pricarus comm . in h.l judicat buri dare, o mihi ad connexionemfacere, neq; propterea tu opera earu n expositione infuinendam sis , sicut eas etiam putat πλεονά Joh. VII. 22. Matth. XXIII. 3 . de aliis in locis. Sed

vehementer fallitur Pricaeus, cum illae omnino conjunctionem conclutivam designent,& connexionem ostendant cum iis quae anteces Iere, adeoq; etiana exprimantur ab Interpretibus, Ebrae per tam Syro Nam In Arabico NI ID,

neq; ab AEthiopico, Persico, Vulgato, aut alis omitantur Nam vel respiciunt ad remotius aliquid, velut ad pa H Dictum rabolam de thesauro in agro recondito, commate praeceden- et a te A. descriptam, in mens Christi haec si quandoquidem min. . intellexistis Evangelium, quod ad regnum coelorum ducit. esse ejusmodi thesaurum : Vos in posterum, quos Scribas in

regno meo constitui, ex isto thesauro depromere oportet, quas toti mundo sunt proponendaci quae interpretatio Jesui

iis Maldonato Sc laci Tirino placet comm in hunc locum. Vel etiam pari icuta hae digitum intendunt ad ea, quae pro Uraxinia praecedunt comm. i. quidem hoc sensu ictuidem imis comi mihi compertum est ex responso vestr quod ad quaestionem ma r . meam jamJam dedistis, vos eatenus in doctrina coelesti profecisse, ut parabolas a me traditas, Vobis petentibus e plicatas, juxta ac Varia divina dogmata illis comprehenia, probe percipiatis, reli um est, ut jam Vos moneam Scribas olim in regno Dei futuros, quibus suam familiam coelestis Pater pascendam committet, ut arduo isto munere, bonorum patiumfamilias instar, strenue defungamini, meumq;

20쪽

exemplum imitemini, ita ut thesauro secrae stlantiae, coe in ilis eruditionis vestrae, studiosavi fideli opera, nunquam

non in auditorum usum no Juxta ac Vetera depromatis eosq; varix multiplice doctrina sedulo instruatis:& quemadmodum audivistis meum docendi modum , quo musteria regni coelorum, nova quidem illari hominibus antea inaudita, per parabolas e rebus Veteribus, usu tritis petitas ex- potui, vestrum erit eadem ratione dogmata fidei proponere, ut homines novam c abstrusam doctrinam a vobis praedicanda,ubi per Veteres res sibi intellectassuerit illustrat Recte percipiant. Quae connexionii ratio in verbis Christi veluti Augustino probatur lib. Quaestion Evang. secundum Mat--- 'Q cum Theod. Beza Cornel. a Lapidec AU. Conizen comm in h. L eam menti Servatoris, ge

nuinae tetatus oremta maXim consentaneam censemus.

Quod vero Apostolis praecepit Christus, id omnibus Doctoribus illos lecuturis inculcatum voluit. USubiectum TiEinde in hac ipsa aurea sententia Servatoris, rimo H-

propositio I co dispiciendum nobis est de subjecto proptant:

μ' quod est Scriba,Graece . ,respondens Ebraeo quod h φ m Evangelio Matthaei Ebraico extat. Huius Vero Vocabuli princeps significatio est , quod sacrarum it rarum Doctorem: Professorem publicum designet, di quidem talem, cujus ossicium in populoJudaico egi, divinam

scripturam meditari, explicare, a corruptelis vindicare, in

fines Templo&iynagogis pro legere , interpretationes obscuriesiosi orum, ubi opus esset, Terre, populum instituere , dubiae Mose 'rophetis objecta solvere, nec non perpleXas quaestiones circa legem motas enodare &e. Flacius in Clari cocet, eum olim Scribam appellatum esse, quem nunc di- cinnas Themum. Et ramerus innot Germ. ad Bibl. Luth n. l. dicit eae contineri cu)reibimet ei es Rum

y Nomen vero sine dubio ori Te

a it Dτων, scit. ἰει- , quomodo sacraelii erae, proprium