장음표시 사용
101쪽
Nono aute Cal fiebat festa Forti De . Ouidius eode lib.
Summa dies e quinque tuba lustrare canora Admonet,& Forti sacrificare Deae. Postridie eius diei erat Iani sacrificium,Concordi Salu tis,& Pacis. Ouidius hoc docet sed obscure: itaque quod numerat,a Quinquatriis incipiendum est, Tres ubi luciferos veniens praemiserit Eos Tempora nocturnis aequa diurna seret. Inde quater pastor saturos ubi clauserit hcedo
Canuerint herbae rore recente quater, Ianus adorandus,cumque hoc Concordia mitis, Et Romana Salus,araque Pacis erit.
Pridie Calendas Lunae erant feriae in Aventino. Ouidius eodem libro, Luna regit menses huius quoque tempora mensis Finit Auentino Luna colenda iugo. Sequitur hunc Aprilis,cuius Calendis Veneri & Fortunt virili sacra fiebant. Hoc docet multis carminib. Ouidius in quarto Fastorum libro . Eius de Fortunae virilis sacro
Discite nunc quare Fortunae thura virili Detis,eo gelida qui locus humet aqua. Accipit ille locus posito velamine cunctas, Et vitium nudi corporis omne videt. Vt tegat ho celetque viros Fortuna virilis Praestat,& hoc paruo thure rogata facit.
Inde sequitur festum Cybelis Nonis Aprilibus. Ouidius
Ter sine perpetuo caelum versetur in axe, Ter iungat Titan,terque resoluat equos: Protinus inflexo Berecynthia tibia cornu Habit, & Idaeae festa parentis crunt. Ibunt semimares,&inania tympana tundent, Erinque tinnitus aere repulsa dabunt. Ipsa sedens molli comitum ceruice seretur Vrbis per medias exululata vias.
- Scena sona ludique vocant,spectate Quirites.
102쪽
Et fora Marte sito litigiosa vacent. Postridi id est viii. Idus semim erat Fortunae publicarin colle Quirinali. Ouidius, Postera cum caelo motis Pallantias astris Fulserit,& niueos luna leuarit equos. Qui dicit,quondam sacrata colle Quirini Hac Fortuna die publica, Verus erit. V Udus Ludi fiebant ob honorem Caesaris, atque ij stati erat. Cum autem supra dixi, nullos me legisse ludos fuis se praeter Apollinares, hoc ad superiora tempora retuli. Postridie Cereri sacrum fiebat,&ludi.Versus Ouidianos deinceps paucos proferam,ut vitem satietatem. Idibus autem sestum erat Iouis Victoris atque Libertatis. Ouidius, Occupat Aprileis Idus cognomine victor Iuppiter,hac illi sunt data templa die. Hac quoque ni fallor,populo dignissima nostro Atria libertas coepit habere sua. XVII. Calen.Maias erant Fordicidia a fordis bobus, ut Varroni placet. Est enim,ut ait,bos forda,quae fert in v cere . Fordicidia autem dicta sunt,quod ea die publice immoliabatur boves pr gnantes in curiis. A fordis ergo caedendis Fordicidia dicta sunt. Fuisse autem Fordicidia eo dieque diximus,id est, xv I I. Cal. Maias,ouidius declarat his versibus, Tertia post Veneris cum lux surrexerit Idus, Pontifices forda sacra litate boue. XIIII. Calend. erat cursus equorum in circo, & vulpiu. combustio. Palilia,ide'deae Palis sinum x t i . Calend. Vinalia Iouis x. Calendas. I i ii .Cal.Rubigalia a dea Ru' bigine quae segetibus nocere dicitur Pridie Caled. Maias festum Florς & Vest .De his omnibus Vatro & Ouidius
disserunt. Atque ut paucis multa complectar,inio mese haec festa sunt,u.Non. Florae,& ludi ei fiunt. v II . Idus Lemuria nocturna. I III. Idus Martis Vltoris. Idibus,Mercurij. XI II .Calend. Iunias Ianiingonalia,x I .V ulcanalia.
103쪽
VI. Fortunae publicae . Horu oninium originem & ritu scire volet, oluat v. Fastoru librum. Iunius est dein, ceps, in quo haec festa celebrantur, Belonae pridie Non. .Nonis ipsis Fidei v ii .Idus Mentis, &: Tybrim ludi fiunt v 1. Idus Vestae festum. I sit. Idus Matronalia Conco diae Fortunaeque festu. Idibus Iouis, & Qvinquatria Miancruae.xi I i .calend. Quintileis fest fiammi Iouis. viii. Fortis sortunς.Superiorum quidem mensium quae desistis tradidimus, certa & explorata sunt: quae autem In T liquis fit crint, tradere non possum. Nam nec alii sex
Ouidi j de Fastis libri extant, nec in libris qui extant alio.
rum,id notare & cognoscere possumus. Pauca tame quς di i multum quaerendo inuenimus, non erit alienum e
pὀnere.Varro quidem in libris de lingua Latina, praeter multa sestorum nomina,quae adhuc edidi,alia etiam quς-dam exprimit.In quo mensium ordine eum seruasse hinc sciri potest quod δ Agonalibus quae sunt v. Idus Ianuarii ducto exordio, ad Saturnalia quae extremo fere Decebri men se fiunt,pervcnit. Sed hoc fere praetermisit, quod hoc tempore studiosissimc quaerimus. Neque enim tam festa quaerimus, quam eos dies qui eis sacri ει constituti fucrunt. Extremum festum Fortis Fortunae Iunio mense esse diximus. Huius auctorem Varro Seruium Tullum facit his verbis, Dies Fortis Futunae appellatus ab Seruio Tullo rege,qubdis fanum Fortis Fortunae secundu Tybcrim extra urbem Romam dedicauit. Quae orgo festa deinceps commemorat,ad Quintilem,id est, Iulium pertinet,nisi forte Populifugia. Attribuit enim ea Iunio.Iusto,inquit, mense dies Populi iugia videtur nominatus, quod eo die repentino tumultu fugerit populus. Diei huius nec in Fastis Ouidianis, nec in iis,quos inuentos essed'ci inter ruinas Capitolii,vlla fit mentio. Atque hic dies quotus Iunii fuerit,ignoro.Nonae autem Caprotinς quae apud eum sequuntur, cuius mensis fuerint, ipse non e primit. Macrobius autem in primo Saturnaliorum libro cxplicat, Nonis,inquit, Iuliis diem festum csse ancillam,
104쪽
rum o o notum est,ut nec origo,ncc causa Gebritatis
imota sit.Iunoni enina Caprotinae die illo liberae pariter ancillaeque sacrificant sib arbore caprifico,in memoriam
benignae virtutis, quae ancillarum an is pro conseruatione publicae dignitatis apparuit. Nam post urbem captam,cum sedatus esset Gallicus motus, res vero publica esset ad tenue deducta, finitimi opportunitatem inuadedi Rom nominis aucupati,pr secerunt sibi Posthumium Idutum Fidenatium Dictatorem Qui mandatis ad Senatum missis postulauit, ut si vellent reliquas suae ciuitatis manere atresfamiliae sibi & virgines dederetur. Cuniq; Parres essent in ancipiti deliberatione suspensi, ancilla nomine Tutela seu Philotis pollicita est, se cum caeteris ancillis sub nomine dominarum ad hostes ituram, habitum matrumfamilias de virginum sumpto, hostibus cupiosequentium lacrymis ad fidem doloris ingestae sunt. Qis cum a L iuio in castris distributae fuissent, viros plurimo Vino prouocauerunt, diem sestum apud se estic si,
mulantes. quibus soporatis, arbore caprifico, quae castris erat proxima,signum Romanis dederunt. Q ii cum mpentina incursione superassent memor benefici) Sena- omnes ancillas manumitti iussit,dotemque eis ex pa-blico fecit, & ornatum quo tunc erant usae, gestare con- su diEmque ipsum Nonas Caprotinas nuncupauit ab illa caprifico,ex qua victoriae signia ceperunt, sacrificiumque stauit annua selennitare celebrandum, cui lac, quod ex caprifico manat,propter memoriam facti praecedentis adhibetur. Haec Macrobius. Hoc eodem mense erant Α- pollinares ludi ante diem La I. Non . ut supra docui, de Neptunalia quantum ex fragmento quodam fastorum coniicere potui, sed oon crat notatus dies . Itaque de his Varro deinceps disserit qui locus est,'plariquc alij, corruptus . Furinalia apud eum sequuntur ..Eram autem Vt
ait Festus acra Furni quam deam dicebant. Portunna lia a riunno,qui ut ait Festus, Pal mon dictus est. A quellaec sacra quibus diebus fierentinuenire non potui,
105쪽
nec Quintili mese anne Sextili. Vinalia autem rustica di .cuntur inquit Varro,antd diem x i I. Calendas Septembris, quod tum Veneri dedicata aedes & horti eius tutelae assignantur,ac tum sunt feriati olitores. Consualia di a Conso, quod tum feriae publicae ei Deo, &in circo ad aram eius ab sacerdotibus nunt ludi illi, quibus virgines Sabinae raptae. De his iam diximus,& quo die fierentiva
ro hoc loco eorum mentione facit. Sequutur apud Varronem Vulcanalia,a Vulcano,quod ei tum feri de quod eo die populus pro se in ignem animalia mittit. Sextili mentie,id est,Augusto haec sacra facta esse in quoda fra:
mento Fastorum inueni. Opeconsua, ut idem actor si dies ab dea Opeconsiua, cuius in regia sacrarium, qubdideo actum est, ut eo praeter virgines Vestales &sacerdo- . tem publicu introeat nemo. Vortumnalia a Vortumno cuius,ut idem ait, feriae Octobri mense fiebant. Medit inalia dies dictus a medendo,quod,ut ait Flaccus, flamen Martialis dicebat hoc die solitum vinum nouum &vetus libari & degustari medicamenti causa. Fontanalia a sente,quod eo die feriς eius.Tum & in fontes coronas iacimbant,& puteos coronabant. Armilustrium apud eum sequitur.Erat autem festum, ut etiam ait Festus, in quo res diuinas armati faciebant oc dum sacrificabant, tuuis canebant. Atque haec quidem sacra incertu est quo & mense dc die fierent. Saturnalia autem Opalia & Angeronalia& Laurentalia quae fere sacra restant apud Varrone, quo
mense ac die celebrarentur apud Macrobium reperi. vi bant autem x IIII .Calend. Ianuarias, & septem diebus finiebantur.Quanquam de hoc controuersia est. Nam de
tertio die Opalia fuisse Varro scribit, dc sexto Laurentalia. Sed ut variae multorum de his sententiae intelligatur, Macrobij verba libet attexere. Apud maiores,inquisi nostros Saturnalia die uno finiebantur, qui erat ad XI III. Calendas Ianuarias. Sed postquam C. Caesar huic mensiduos addidit dies,sexto decimo coepta celebrari. Ea res ctum est, ut cum vulgus ignorarct certum Saturnaliorudi s
106쪽
die tonnullique a C. Caecare incerto die, de alij vetere
more celebrarent, plures diei Saturnalia numerarentur.
tacet dc apud veteres opinio fuerit septo diebus peragi Saturnalia, si opinio vocanda est, quae idoneis firmatur
auctoribus. Nonius enim probatissimus Aticlianaminscriptor ait, Olim expectata veniunt septem Saturnalia.
Mummius quoque, qui post Nonium & Pomponium
diuimentem artem Attollania suscitauit, Nostri,inquit, maiores velut bene multa instituere, hoc optime a frigore secere seiuno dies septem Saturnalia. Sed Mallius ait, eos,qui se,ut supra diximus,Saturni nomine defenderat, per triduum festos instituisse dies & Saturnalia vocavis.1e,unde dc Augustus,huius,inqui rei opinionem secutus in legibus iudiciariis triduo ferias seruari iussit. Masurius N alij uno die,id est, x i i r I. Calendas Ianuarias fuisse
Saturnalia crediderunt. Quorum sententiam Fenestella confirmat dicens Emylia virginem x v. Calendarum I nuariarum esse damnata, quo die si Saturnalia gereretur, nec causam omnino dixisset. Deinde adiecit, Sequebantur eum diem Saturnalia. Mox ait,Postero autem die qui fuit xia 1. Calendarum Ianuariarii, Liciniam virginem ut causam diceret iussam,ex quo ostendit XI I I. Calendas profestum esse. Atque haec de Saturnalibus Macrobius Angeronalia autem idescribit fuisse X i I . Calend. Ianuarias X I I . vero inquit,feriae simi divae Angeronio cui potifices in sacello Voluptae s acrum faciunt,qtia Verrius Flaccus Angerona dici ait, quod angores ac animoriam Glicitudines propiciata depellat. Masiirius adiicit simulacrum eius Deae ore obligato atque signato in ara Voluptae propterea collocatum, quod qui ibos dolores anxictatesque dissimulansipeta leniat patientiae beneficio ad maximam voluptatem. Iulius Modestiis ideo sacrificari huic Deae dicit, quod populus Romanus morbo qui
angina dicitur,praemisso voto sit liberatus. x t .autem Caialcndas Ianuarias feriae sunt Lacibus de scalae,quibus a debello Antiochiae 2Emylius Regillus praetor in campo
107쪽
Martio curandam vovit. x. ver5 Calendas enudem me sis feriae sunt Iouis quae appellantur de Lauretinae & Lai rentalia . Varro huc diem sextum vult esse post Satrum lia.Ita Saturnalia xv i .Cal.Ianuarias fiebant, quod quidaalh etiam existimauerunt.Hoc sacrificium,inquit Varro, fit in Velabro qua in nouam viam exitur, ut aiunt qu dam,ad sepulchrii Accae. ae autem fuerit Acca haec si ue Laurentia a qua Laurentalia snt appellata, variae sint opiniones. Quidam enim,ut Macer & Liuius, eam Fa stuli uxorem & Remi Romulique nutricem esse dicun alij ut Cato,meretricem,quae meretricio quaestu locuples falia,agios quatuor pop. Rom.legauerit,ex quo & utichri m. agnificentia dc annuae parentationes honore diagnata sit.Opalia ab ope Saturni uxore appellata sunt. Ea autem sacra tertio die post Saturnalia solita fieri tradit. qui dies est eius sententia x I r i I. Calend.Ianuarias. SLgillaria addit Macrobius, eaque dicit Saturnaliorum colebritatis, quam septem dierum facit esse,diem esse septi. inum. Sed sigillariorum,inqui celebritas in septem dies discursum publicum & l titiam religionis exicait. Huius sacri duplicem tradit originem,quam qui scire volet,eius legat primum librum.In hoc autem sacro solla quaeda fictilia,id est statuas & simulacra, emebantur, quae pro sis quisque atque pro suis piaculum pro Dite facerent . praeter hςc festa,alia ctiam qu dam reperio fuisse.Macrobius enim in primo Saturnaliorum libro de Varronis sententia omnibus Idibus Iouis, & Calendis Iunonis sacrii fieri
selitum esse tradit. Vt autem Idus omnes Iovi, sta omnes Calendas Iunoni tributas Varronis & pontifici lis confirmat auctoritas. QDd etiam Laurentes patriis religionibus seruant, qui Σ cognomen Dca: cx ccrim iniis addiderunt Calendarem Iunonem vocantcs. Sed omnibus Calendis a men sic Martio ad Decembrem huic
Deat Calendarum die supplicant. Romae quoli Calem dis omnibus praeterquam quod pontiis minor loecuria Calabra rem diuinam Iunoni facit,etiam regina sacrotii,
108쪽
regis uxorporcam vel agnam in regia Iunoni immolat. Sacrorum etiam apud Grarum A, litera extrema erat baec xttoriae Saturnalia dicunt, Fc Iesmalia Δ-υσα. Itaque
apud nos hodie si veteres imitari velimus, & Martinalia startini festum. 5 Patililia, Pauli, Marialia Mariae. -
que modo citerorum ferias appHlemus licctat. Festis autem diebus ac seriis ita Romani rebus diuinis operam dabant, ut opus aliquod eorum quae seruilia vocantur,agere piaculum ac religiosum putarent. Hoc Macrobius docet his verbis, Affirmabant autem sacerdotes polluiserias i indictis conceptisque opus aliquod fieret.Pr terra regem sacrorum flaminesque non licebat videre seriis opus fieri.& ideo per praecone denunciabant,nc quid tale ageretur,& praecepti negligens mulctabatur. Praeter mulctam vero affirmabat eum, qui talibus diebus imprudens aliquid egisset. porco piaculum dare debem. prudentem expiare non posse Scaevola pontisex asseuerabat. d autem opus non pollueret serias, deinceps exponit. Vmbro, inquit,negat eu pollui, qui opus vel ad deos pertinens, sacrorumve causa secisset, vel aliquid ad urgitem vitae utilitatem respiciens actitasset.S uola denique
consultus, quid seriis agi liceret, respondisi quod praete missum noceret. propter si bos in specu decidisset. eumque paterfamilias adhibitis operis liberasset , non est visus serias polluisse,nec ille qui trabe tecti fracta fulciendo ab imminenti vindicauit ruina. Romanorum religionem hanc in Christiana nostra inseriis obscru adis con- entire adhuc vidcmus.in eo quod sequitur,minime con sentit. Viros Romanis vocare seriis non liccbat, nobis licet . vitabant enim,ut ait Macrobius, ad viros vocandos etiam dies,qui essent notati rebus aduersis. Vitabant etiaseriis, sicut Varro in Augurum libris scripsit in haec vetata, Viros vocare se iis non oportet: si vocavit, piaculum esto. Viros autem vocare est, eo defeetias causa, vel belli in locum constitutum iussu muistratus conuenire. Sed
hoc apud Romanos valebat tum denique, cum bellum
109쪽
esset inserendum. Si enim accipiendum era quoniam id necessitatis erat,non voluntatis morum, dies nullus afferebat,Macrobij sententia. Nundinς etiam in seriis primis. rei Romanae temporibus habebatur. tandem in profestis haberi coeptae sunt. De his Macrobius primo libro Satu natiorum disserit his verbis, Iunius Caesar xi I. auspicio rum libro negat nundinis concionem aduocari possis, id est cum populo agi: idcoque nundinis Roman uiam haberi comitia non posse. Cornelius etiam Labeo primo Fastorum libro, nundinis ferias esse pronunciae. Eodem libro de sententia Granij Liciniani nundinis serias Iouis filisse dicit propicrea, quod flaminica omnibus nundinis. in regia Ioui arietem soleat immolare. L se autem Hortensia, ut idem scribit, facta est ut fastae citent, uti rustici qui nundinandi causa in urbem veniebant, lites compo-
nerent. Nundinas quis primus R onae institvcrit, magna est quaestio.Alij enim Romulum auctorcm fuisse dicunt; ut Tuditanus,alij, ut Casiius, Seruium Tullium, quidam
eas primum institutas esse confirmat,cxactis iam regibus, ut Geminus.Nundinas autem a nono die appellatas esse, constat intero nancis. Nundinae enim eo institutae sunt, ut ait Rutilus apud Macrobiu,ut cum rustici ita agris octo diebus opus egissent, nono die intermita opere admercatum legEsque accipiendas Romam venirent, ex quo is dies Nundinarum appellatus est nomine. Is autem dies nonus ab ineunte anno numerabatur,& sic deinceps. A
que hi omnes quos commemoraui, in feriis ac festis h bcbantur. Ex quo intelligi potest, in eis comitia haberi minime potuisse. Alij autem sunt dies festis contra,
protelli vocantur,quos Vulgo operarios vocamus.
storum autem alij liint fasti,alij nefasti. Fasti duobus modis intelliguntur. Fastos cnim dies interdum festos dici Festus Pompeius auctor cst,quomodo mihi accipi vide tur in iis libris Ouidij,qui Fasti inscribuntur. His enim in libris festa seliis quae sintsingulis mclibus,exponit. Hoc a tem loco fistos dics eos intelligi volumus, in quibus
110쪽
GRAE C. MAGIS T. LIB. III. si .
haec tria verba,do,dico,addico,praetori fari licebat. Sic mnim veteres omnes,ut Varro,ut Ouidius,ut Festus Pompeius, ut Macrobius, plicant. Nefasti contra ij erant, in quibus ea verba praetor fari non poterat. Nec vero si s
riis ac festis haec tria verba praetori fari non licebat, idcirco fini dies erant nefasti. Nam & nefasti omnes profestistini, & cum in festis illa tria verba fari non posset, id ad
Deorum cultum reserebatur in nefastis autem id non licebat, quod aliqua in eis diebus clades fuisset accepta. Quid autem illa tria verba do, dico, addico significarent, quoniam multi de co dubitare possunt, dicamus. Praetor quidem hoc loco is intelligitur, qui inter ciues peregrinosque ius dicit. Eius autem omnis iurisdictio & potestas
tribus rebus continebatur, & concedenda agendi potestate ei qui pctivisset,& iure inter aduersarios dicundo,N re,de qua agitur,adiudicada. Primum illum dicebatur dare agendi potestatem : secundum ius dicere ac reddcre: tertium addicere, id cst, adiudicare. His ita constitutis, nunc dicamus quinam cssent nefasti aut religiosi,aut atridies.Tot cnim nominibus appellatos eos inuenio. De his T. Liuius initio v I .libro. post urbem conditam scribit his
verbis, Tum de diebus religiosis agitari coeptum, diem lad x v.Calen. Sextiles duplici clade insignein, quo die ad Cremeram Fabij caesi, quo deinde ad Alliam cum exitio Vrbis foede pugnatum, a posteriore clade Alliensem appellarunt, insignemque rei nullius publice priuatimque
agendς fecerunt. Quidam quod postridie Idus Quintiles
non litasset Sulpitius Tribunus militum, neque inuenta pace Deum post diem tertium obiectus hosti exercitus Romanus esset, etiam postridie Idus rebus diuinis super sederi iussum: inde ut postridie Calendas quoque ac Nonas eadem religio csset, traditum putant. Eadem & Gellius & Macrobius a veteribus scriptoribus repetita, etsi aliis verbis referunt, nisi quod secundam solum opinionem laquuntur. Sed hoc praeterea Macrobius tradit dies ante IIII . Calen. Non. Z Idus in nefatiis habitos a qui