장음표시 사용
71쪽
tem multi. -κρω, id est, sors in hoc dicitur, quod etiam tabellam dici docui,id cst,rina; p.Hydria vas est in quod
sortes coniiciuntur, quoa etiam urna& cistella nunc patur.Proseram locum Vnum Ciceronis exactione III. in Verrem, ex quo hanc totam rtium in capiendis vel mandandis magistratibus,ratione licebit cognoscere.SPracusis lex est de religione, quete in annos singulos Iouis sacerdotem sortito capi iubeat, quod apud illos amplisiimum sacerdotium putatur. Cum sesagiis tres ex tribus generibus creati sun res reuocatur ad sortem.Perfecerat me imperio,ut suffragio Theomnastus familiaris situs in tribus illis renunciaretur. In sorte,cui imperare non poterat,expectabat homines quidnam acturus esset. homo,
id quod erat facillimum, primo vetat sortiri, iubet extra sertem Theomnatam renunciari. negant id Syracusani per religiones sacroru ullo modo fieri posse, fas denique negant esse.Iubet ille sibi lege t i, recitatur, in qua scriptum erat,vi quot essent renuciati, tot in hydriam sortes coniicerentur: ius nomen exisse ut is haberet sacerdo. tium. Homo ingeniosius dc peracutus,optime,inquit. n
pe ita scriptum est,quot renunciati erui. Quot ergo sunt renunciatit responuim, tres. nunquid igitur oportesi nisi tres sortes coniici, una educi t nihil. coniici iubet tres, in quibus omnibus striptum esset nomen Theomnasti. Fit clamor maximus,cum id uniuersis indignum atque nefarium videretur.Ita Iouis illud sacerdotium amplissimum per hanc rationem Theomnino datur.Sortiri Et
est Grtcε. sis enim Plato in v r. de legibus libro utitur. Ibi Plato simile quanda lege fere illi Siculorum, cdm de senatus cooptandi ratione disputat. Vult enim sexto comitioru die eos qui sint designati,
eorumque nomina edi in vulgus a magistratibus,omnεs que ciues renuciare,aut primam mulcta eis dici,tum centum & octoginta qui renunciati sint ex sin 'lis censibus. dimidiam partem, id est, nonaginta rtito ab omnibus deligi de probari. Verba eius subieci. si hari κα-
72쪽
dicitur ad consuetudinem latinorum eligere, sed deligere, in ratione dumtaxat magistratuum, quod etiam estaleti,diu. Sed ut de his pluribus dicamus, iam tempus est de magistratibus iis, qui suffragiis mandantur, disputare. α ρε πὶ quidem dicuntur,ut paulo sepra demonstratu est.
autem esset apud Romanos magistratuum creandorum ratio, quae voce,ut dixi constabat, & prima urbis origine,& deinceps ea aucta & costituta, Titus Liuius ex nostris, Dionysius Halicarnasseus ex Graecis tradiderunt.
Ac Liuius quidem primo libro de ea disserit his verbis,
Deinde est honos additus.Non enim, ut ab Romulo traditum, caeteri seruauertit reges, viritim suffragium eadem
vi eodemq; iure promiscue omnibus datum est: sed gradus facti, ut neque exclusius quisqua suffragio videretur,& vis omnis penes primores ciuitatis esset. Equites enim vocabantur primi, L X X X. inde primae classis centuriae peditum vocabantur: ibi si variaret,quod raro incidebat,
Vt secundae classis vocarentur, nec fere unquam inta ita destenderet,ut ad infimos peruenirent.Nec mirari opor-dit hunc ordinem qui nuc est,post expletas v.& X X X.tribus, duplicato earum numero centuriis iuniorum seniorumque ad institutam ab Servio Tullio summam no c&uenire. drifariam enim urbe diuisa regionibus colliabusque,quq habitabantur partes,Tribus eas appellauit, ut ego arbitror, ab tributo. nam eius quoque aequaliter ex censii conferendi ab eo inita ratio est. Ex his Liuij verbis triplicem fuisse seredorum sum agiorum rationem intelligimus,primam eam quam Romulus institui ut omnes pari iure promiscue staret suffragium, alteram eam cuius Sentius Tullius auctor fuit&inuentor, ut gradus essent.
73쪽
i j quos exposuit Liuius,tertiam sua aetate ab supcrioribus
diuersam esse confirmat. Cur autem instituta a Seruio ratione,nisi variarctur Ionicitis,intcr cquites Jc primae clas
sis pedites,infra non desiccnderezur, Liuius non exponi: Dionysius exponit. Ait enim hoc idcirco fieri solitum, quod illi uniuersi reliquos tribus centuriis superarent, Quod mihi falsum videtur. Nam cum secundς classis viginti essent centuriae, tertiae, quinquaginta, quartae quinque & viginti, quintς triginta: efficitur prosecto maiore harum numerii esse,quam Equitum &primς classis,quorum in ipsius Dionyuj sententia,decem & octo centurias explebant, Livij autem, tres praeterea quas a Romulo ficit institutas,prima autem classis duas &octoginta, ut in iis duas fabru numeremus. Itaque magis adducor ut credam hunc honorem equitibus & primae classis tributum
esse, ut si in serendis suffragiis unum idemque sentircnsicorum valeret sentetia .Quanquam Dionysius hanc, qua dixi ratione conuenienter sententiae suae de numero centuriaru attulit.Equites enim facit expletes decem & octoccnturias, primam classem octoginta, secundam duas Muiginti adiunctis fabris, tertiam viginti, quartam duas δίViginti, quintam triginta. Ex quo perspici potest, quam
incerta sint ea omnia, quae literarum monumentis mandantur,dum alius aliud tradit,ut quod sequamur non habeamus . Sed verba Dionysij de ratione suffragioru proferri est melius. Hoc quidem supra docui, in populi iure
res tres S maximas & niaxime necessarias lege fuisse, magistratuum & pace & bello necessarioru creationem, legum lationem & abrogationem, bellorum indicendoririgerodorumque potestatem. Haec autem omnia sum agiis sententiis curiatim administrabantur, ut inops multitudo tantum voce ac suifragio suo, quantum locupleti Dsimus quisque posset.Ita fiebat, ut cum multo maior esset tenuiorum numerus quam locupletum, hi ab illis hac re superarcntur. Quod cum Tullius intelligeret,in opulen tos suffragiorum rationem transtulit. Nam cum aut m a.
74쪽
pistratus creandi erant, aut lex serenda vel abrogata, aut ellum indicendum centuriatim,non tributim concione conuocabat. Vocabat enim ad dicendam sententiam,vel rendum suffragium primum eas centurias,quaru maxumus census erat,in quibus erant dc equitii decem de oesto,&primae classis octoginta centuriae. Horum vero qui tribus reliquos superarent, si unum idemque sensissent, valebat sententia. Quod si variaretur,tum secutam classem vocabat, cuius si essent varia iudicia & sitffragia, tertiam quartamque classem etiam vocabat, idque faciebat, dum essent septem & nonaginta centuriae in eadem sententia. Quod si usque ad quintam classem hoc minime cosequibatur, erantque centum & nonaginta centuriarum pariasiisagia, tum ultima classem vocabat in qua inops multitudo, quae ob eam causam immunis erat a militia. Viri aute parti haec classis fauisse ea vincebat. Quaquam hoc ita raro incidebat,ut fere fieri non posset. Saepe enim prima classe vocat res conficiebatur, ut vix ad quarta quinta & postrema praetermissa, perueniretur. Haec ille. Facit quidem, ut intelligi potuit, sex classes, quarum in quinta pauperes collocat. ΙHanc autem suffragiorum seredorum rationem sua aetate mutatam esse paulo infra confirmathis verbis,Atque haec quidem ratio in multa secula man-st, seritataque est a Romanis, nostris vero temporibus mutata est maximis populi vim inserentis tempestatibus. Et quanquam non omnino sublata est, tamen de illorum sententia & mea ipsius,qui sepe comitiis adfui, non iam veterem illam retinet descriptionem & diligentiam. AGque haec Dionysius. Quoniam autem coniuncta est cum hac sussragiorii, comitiorumque ratio, hoc loco de utraque dicendum cst. Comitium quidem a cocundo, Vt nomen ipsam indica dicitur,quali coitium,sed in litera vocalitatis gratia interiecta est.Comitiorum autem tria erat genera, Centuriata,curiata,& tributa . NHue enim vere dicunt, qui curiata dc tributa eadem fuisse confirmant.
Qimo ves ex illo Ciceronis loco qui in priore in Rullum
75쪽
oratione positus est,intestigi potest, Atque hic perspisua est, quid iuris a maioribus acceperitis, quid ab hoc Trib.
pl.vobis relinquatur. Maiores de omnibus magistratibus bis vos sententiam ferre voluerunt: nam centuriata lex censeribus ferebatur,Curiata caeteris patriciis magistratiabus.tum iterum de cisdem iudicabatur,vi csset reprehem.
dendi potestas,si populum beneficij sui poeniteret. Nune
quia prima illa comitia tenetis,ceturiata & tributa, curi
in tantum auspiciorum causa remanserunt. Hic autem
Trib.pl.quia videbat potestatem neminem iniussu populi aut plebis posse habere, curiata ea comitia, quae vos sinitis,confirmauit,tributa, quae vestra erant, iustulit . Ita cum maiores binis comitiis voluerint vos de singulis in gistratibus iudicare, hic homo popularis ne una quidem populo comiti si potestatem reliquit. At ex his omnes intelligere arbitror tria comitioru niisse genera,& inter tributa & curiata interesse. Ea autem quς incnt,nunep tefaciendum est. Centuriata quidem erat , in quibus centuriae eo ordine, quem supra descripsimus iasiales cre bant. Itaque corruptus cst locus Ciceronis,ut mihi quideridetur, quem modo protuli . Nam Centuriata lex Celmsseribus ferebatur,legedonique est pro Censoribus, Consulibus. od locus ille T. Liuij, qui est apud eu sciliciis
in lib.v.apertissimὰ declarat, Comitia curiata quaere militarem continent,Comitia Centuriata quibus Consules Tribunosque militares creatis, ubi auspicato, nisi ubi an solent, fieri possunt 3 Tribunos autem militares intellia git cos, qui erant tum consulari potestate, qui iisdem c mitiis, quibus Consules, creabantur. Comitia autem ciseriata erant, in quibus magistratus de duces belli incuria creabantur. Hoc enim quod obscure de his dixit Cicero,
Curiata tantum auspiciorum causa remanserui, proxima.
fere pagina plane dixit,Atq; hoc cum in eo reprehendendum est quod per Trib pl. Tribunitia potestas minuitur, tum in eo deride lum,quod Consuli, si legem Curiatamno habet,attingere rem militarem no licet.Curiata imcomitia
76쪽
comitia inquibus lex curiata serebatur, rem militare, ut ait Livius, tinebat. Quae aute fuerint Tributa comitia,
di ila est lictu. Fuit quidem temo cum plebeij magustratiis ceturiatis comitiis creabantur, idque intra annos x v i ii .a Diti morum plebAonstitutione.Hinc tributis
comitus creari coepti sunsin auctor est Liuius it. lib. bis verbis, Tu primum tributis comixtis creati tribuni plebis sivit. M ut demus ita osse, non tame tota demutione, sed ibi parte eius tenebimus. -d si quis dicat eoru definitione ex duobus aliis esse intelligendam, ne sic quidem di ilis haec quaestio esse desinet. Quanquam enim si centuria sunt ea, in quibus tantu CUsules de Tribuni
militares creabatur, & Curiata ea, quae rem militare continebant,cssici videtur, Tributa ea esse, in quibus, ut etianomu declarat,populus fuse in tribus couocabatur,ut cς-teros masistratus crearet: tamen illud primum occurret nobis,quod supra in Ciceronis vobis continetur, curiata lex caricris patriciis magistiatibus ferebatur, nisi sorthnon curiata,sed tributa legendum est. Id enim videri potest, cum praesertim de comitiis curiatis eodem loco verba ticiens, ea ad rem militarem dicat pertinere. Deinde illud etiam obstat nobis,quod libac v. Aia. Gellius ex libris Lith Felicis ad QMutium sumptum esse dicit,Item
in eodem libro scriptum est, cum ex generibus omnium sitffragium fertur,curiata comitia cilc:cum ex censu & aetate, ccnturiata:cum ex regionibus & locis,tributa. Multoque illud gis quod idem auctor lib. x i r r.M. Messalam ait dicere moribus creandis magistratibus, Tributis comitiis magistratus, sed iustius curiata dantur lege. Maiores centuriatis comitiis sint. Idcin etiam auctoremssi x v.id quod Ciceronis N Liiiij, quos p ulo antc citauimus,auctoritatem & sententiam refellit, iidem L lium Felicem scriptum in codem libro reliquas ςomitiis
centuriatis exercitum extra urbem imperari oportere.
urit cum pluribus M. Varro lib. v. de Latina lingua confirma In commentariis consularibus scriptum sic in-
77쪽
ueni, Qui exercitum imperaturus eri acceiise dicioli , Calphurni voca inliciti: omnes calytates huc ad me. A census dicit sic,Omnes Quirites inliciu visite huc ad iudices.C. Calphurni' dicit, Voca ad colictione omnes Quirites huc ad me, Accensiis dicit sit,omnesQuilites,ite adcouentione huc ad iudices. Deinde Consul eloquitur ad exercitum, Impero qua c5uenit die ad comitia ceturiata Atq; b c quide duo postrema no obstat quominus Cice ronis & T.Liuij de curiatis comitiis vera lit sentetia. Neq; enim de magistratibus priefectisq; bellicis loquiitur Va to & Laelius Felix, sed solum de imperando cxercitu, qur centuriatin ut docui, Serui, Tullij instituto coscribeba tur. Superiora autem valde repugnant & iis quae illi docenturiatis curiatisque comitiis dixerunt, & ci,quam tributis comitiis statui definitionem. Quanquam nullam statui, difficultatemq; eius statuendae potius ostedi, eamque nunc etiam augere volo,cum difficile sit quid in tanta tam grauium auctorum de his diisensione, iudicare &tenerc debeamus.Sed tamen hoc confectum arbitror,no eadem curiata & tributa,ut nonnulli putat, comitia fuis se. I cneamus ergo tria comitiorum genera fuisse, centuriata quibus centuriae ferebant sentcntiam in ereadis vel
consul bus ilis & tribunis militibus consulari potestate. vel etiam praetoribus,atque Conseribus. Curiata ea,quibus populus in curia; conuocatus reliquos magistratus crearet.Tributa ea quibus sic enim Cicero definit iudi caret,vel minores magistratus crearet, ut M.Messalae desinitionem intelligamus. Ad Ccturiata populus per co nicinem,ad curiata per lictorem conuocabatur, ut Laelio Felici place in quae duo genera Calata comitia tribui,etidem placet. In quo genere quid velli ignoro. Calata eniea voca quae pro collegio potifici in vel regis sacrorum,
vel flaminum inaugurandorum causa habentur. Nos auiatem docuimus centuriata,& curiata quae sunt calatorum,
ut vult, species , ad multa alia pertinere. Ad centuriata etiam comitia Accensius populum conuocabat, quemad
modumstpra ostendi M. Varronem scriptum inuenisse
78쪽
in Consularibus commentariis,quanquam loquitur tantum de re militari. Tributa autem quis conuocarer, non
inueni.Est etiam haec comitiorum diuisio. Alia enim sunt Consularia, alia praetoria, alia censoria, alia quaestoria, alia aediliti in quibus consules,praetores, censores, quaestores, aedilesque creabantur. Erant enim haec sola uata& solennesa. Nam alia erant incerta,ut Maximi pontificis, maximi curionis flaminum atque sacerdotum, quod eorum magistratus nullo certo tempore desiniti essent Hirum omnium mentio crebra est apud Liuium atque Ciceronem. Nunc dicendu est &quo loco & quo tempore comitia haberentur.Wquidem Varro lib. iiii. de Latina lingua, unde comitium dicatur,exponens,curiata comitia in curia haberi solita videtur dicere, Comitium, inqui ab eo quod coibant eo comitiis curiatis, & litium causa. Nam si comitium appellat locu cum,in quem cogebatur populus & comitiis curiatis, & litium causa, lites autem agebantur in curia Hostilia &in Rostris, ut eodelib. deinceps tradit, profecto etiam comitia curiata eisdelocis habita esse confirmat. od si hi eo tempus illud
spectasset, cum campus Martius nodum publicatus esset, certe de centuriatis comitiis mentionem fecisset. Nam
Campus Martius erat Tarquiniorum , qui posteaquam expulsis Tarquiniis Marti consecratus est, hinc est appetilatus Martius,in eumque postea populus comitiis centuriatis conuocabatur. Itaque omne tempus videtur potius Varro comprehendere. Tempus autem comitiorum varium fuit. V arietatem quidem omnem mihi non est propositum persequi: satis erit quaedam exempla proferre. Cum ego diligenter inquirerem in que diei rima illa comitia consulta ia,expulsis regibus, indicta essent, nihil certi reperi opotui. Ex quoLm autem loco T. Liuij coniicere possumus, Quintili mense ea habita fuisse. Naanno quarto & quadragesimo postqua exacti reges fuissent,primum Calend. Sextiles tu selennes magistratibus ineundis suisse doci , cum superioribus annis nulla eius rei fecisset metionem. Comitia, inquit,inde habita,cre
79쪽
ti CGnsules L. uti P. Seruiliau calendis sextili biis ttunc principium anni agebatur,Consulatu ineunt. niam ergo hic primus locus est, in quo de eo die, quq c5sules tum magistratum imbasiloquitur, verisimile est si periores annos tres de quadraginta a calendis Sextilibus. id es Augustis duacisse exordium.Quot autem annos illo mos deinceps sesuatus fuerit, de eo nihil praeter eandem. corvectura tradere possiimus. Neque enim inuenio mi tuum fuisscillud lcmpus, que ad c cc II. annum post urbem conditam,quo Liuius ait Idus Maias fuisse selennes in tulis magistratibus tertio libro, his verbis, Idustum Maiae solennes ineundis magistratibus erant. Hoc certe intelligi facile potest, cum hoc tempus dicat fuisse selanne, n6 duobus aut tribus annis id obseruatum ess sed pluribus. Solenne cnim id dicitur, quod legitimum est,&fieri solet. Rursus mutatu tempus initio fere quintirimerio. Nam cum tenncs dies ineundis magistra Messent Nonae Deccbros, eum mutatum csse dicit his o bis, Primores patrum sue culpa, siue infelicitatu In motorum tam ignominiosa clades accepta esset, censuere non pcctandum iustiam tempus comitiorum, sed extemplo nouos Tri militum creados esse,qui Cal. Oct btibi magistratum occiperent. In quam sententiamcape libus lintur, caeteri Trib. militum nihil contradicere. At enim vero Sergius Virginitalae propter quos poeni- teremagistratuum eius anni Senatum apparebat, primo
precari ignominiam, deinde inter iam Senatusconsuli negare se ante Idus Decembreis solenem ineuuais magistratibus diem bono abituros esse. Paulo infra e dem pagina ex Idibus Decembribus in Cal. Octobruis mutatum diem esse solennem ineudis niagistratibus d
celicum omnium assensu comprobata oratio esset,ga derentque patres sine Tribunitis potestatis terriculis inuentam esse aliam vim maiorem ad coercendos magia stratus, victi consensu omnium comula Tribunoru iniblitum habuere,qui Cal. Octobribus raragistratum occip
80쪽
rent, eque eam ante diem ni isti atu abdicauere. Paucis annis dies seruatus fuit. Nam sexto fere anno post, Quod Consules morbo esserit tinpliciti, placuisse Calei L. Quintiles solennes eae dicit, Consulibiisque mor. impsicitis placuit per interregnum renouari ala Neia. Italae cum ex Senatus consulto Consules magisti tu se ab assent,interrex creatur M. Furius Camillus,qui P. Cornelium Scipionem s deinde L. Valerium Potitu interregem prodidit. Ab eo creati sex Tribuni militum consulari potestate, ut etiam si cui eorum incommoda valetudo ruisse copia magistratuum Reipub, esset. Calendis Quintilibus magistratum occepere. Hunc etiam diem in alium, eis incertu,mutatu invenio. Neque enimium nominatur.Hoc autem anno cccc X I I I. postvrbem conditam reperio accidisse. od Liuius initio fere
libri viri .d et his vcibis. Iussis ue ante tempus Comssilibus abdicare se magistratu, quo maturius noui Comsules aduersus tantam molem billi crearentur,religio incessit,ab cis,quorum culpa imminutum esse comitia haberi.His enim vcrbis, quo maturius occ. mutatum fuisse
selennem tum diem ineundis magistratibus indicat. Vt autem hic incertus est dies sic certus est is,qui paulo p in, id est, octauo inde anno statutus est Calendarum Quintilium. Ex templo igitur, inquit. Coss. noui L. Aemnius Mamercus,& Cn. Plautius eo ipso die Caland . Quintilibus,quo magistratus interiit, comparare inter se prouincias iussi. Mensem autem,quo diutissime comitia habita sun Februarium fuisse inuenio,& Idus Mattias diem solannem incudis magistratibus. Semper enim tenuit bello Punico secundo, de bello Macedonico,atque eo etiam diutius. Liuius hoc docet multis locis, cpiorum nonullos
protuli. Anno quarto secundi belli Punici, libro tertio scribit hisverbis,Circumacto tertio anno Punici belli T. Sempronius Consul. Idib is Martiis magistratum iniit. Initio libri sexti,Cneus Fulvius Centimabus.P. Sulpitius Galba Coss. cum Martiis magistratu inissent, Se-