L. Annaei Flori Epitome rerum romanarum

11쪽

nescio an roprehendi acerrimc dei,cat, quod clamitent, in quibus eximia sit singularisque Latini formonis lacultas, horum scientiam, quae scilicet admodum angustis contineatur finibus, vix dignam esse studiis eorum, qui dissusae atque cxcellentis doctrinae laudem captent, immo puerorum adolescentulorumque imbecillitati et levitati oportere relinqui. Falso. Etenim cum scientia linguae Latinae parari justa et plena sino cognitione morum institulorumque et rerum geStarum populi Romani, verbo historiae Romanae, ubSoluta non possit: quomodo illa non digna sit industria hominis ad Iaudem egregiae praestantisque doctrinae aspirantis' Quot enim et quam grandia, quam

Varii generis, volumina scriptorum non modo Latinorum, sed etiam Graecorum, non unius aetatis, verum omnium, quam Studiose, quum diligenter, Cognoscenda sunt et

lectitanda nb iis, qui res civitatis Romanae perdiscere Cupianti Sed hoc qnanquam maximum Commodum, tamen non unum est, quod cognitionem historiae Romanae commendet liberalis elegantisquo doctrinae studiosis. Res enim Romanorum cum rebus civitatum omnium, human rum quidem Certe, ita conneXse Sunt et tam Rrcte copulatae, ut nullius Gntis sacta cognosci recte ac plene sino historia Romana ullo modo possint. Historia Carthaginiensium, Persarum, Graecorum, aliarumquo civitatum potentissimarum, ni lux Romanae accedat, Obscura caecisquo sepulta

tonebris jacet. Quae cum ita sint, quis est quin sponte intelligat, quam mature, quam diligenter, sit historia Romanorum imbibenda ab iis, qui Latino docti scri, resquo in

universo terrarum Orbe gestas Cognoscere accurate, velint 'Quemadmodum vero periculosum est et stultum haurironquas e rivis turbidis et inquinatis, praeteriro sontes puros et limpidos: ita ut sacta Romanorum cognOScuntur, DPPuret adiri dehoro libros corum, qui aut ipsi rebus gestis interlacrint, aut certe ea, quae litoris prodiderunt, vel o sermonibus testium sido dignorum, vel e monumentis publicis, acceperint hauserintque. Quo quidem in genere ex iis, qui

historiam Romanam Latino sermone CompOSuerunt, nemo Diuitiam by Cooste

12쪽

PRAEFATIO.

noscit nihil dulcius, nihil comitus, nihil elegantius, eSso Livio: cujus tamon magnam librorum partem nobis sortunae eripuit iniquitas. Sed quia stylus Livii et oratio

plenius Omnia et copiosius DerseCuta est, ut verendum videatur, ne memoria tironum copia ct multitudine rerum immensa obruatur magis et turbetur, quam juvetur et Rugeatur : ΡraeStat sano iis ante, quam volumina Livii versare

incipiant, Flori libellos interpretari, cujus ingenium est

Paucis Omnia oleganter complexum. At Flori corpusculum, inquies, multis vitiis, multis maculis, aspersum et Ob-Situm cernitur, ut amatoribus quidem elegantiae et venuStatis antiquae Ρlacere vix possit, sed tironibus historiae Romanae commendari debeat nullo modo : nam Primo multa prodidit, quae fide et testimonio scriptorum gravissimorum non confirmentur, imIno auctoritati eorum repugnent plane et adversentur: dcindo potentiam Romanorum, Sapientiam, sortitudinem, et reliquus virtutes, laudibus effert nimis atque extollit, ut cupiditas facito appareat: POStremo orationem Dravam Iocis non paucis et vitiosum eSSe, Graevius aliiquo tam laso disputarunt et tam accurate docuerunt, ni dubitationi nullus Videatur relictus QSse locus. At mihi tamen vitia haec non videntur hanc vim habere, ne- quo tantum Valere, debere, ut doterreantur tirones et uvO-

centur a lectiono librorum Flori assidua et diligenti. Nam quis est, cui ignotum Sit, etiam gravissimos Scriptores, ut ipsum Livium aliosquo similes, contaminasse interdum mcndaciis veritatem, multaque Prodidisse, quorum Vanitas cuique facile pateat' Quorum libri cum nihilominus recto legantur ab omnibus; quo jure non video adolescentibus intordici mori opero possit: praesertim cum vox doctrinaque magistri emendare corrupta corrigereque prava debeat; neque facile quicquam hoc quidem in genere restet, quod industriam et diligentiam tot interpretum doctissimorum csfugerit. Deinde rectius reor ab historicis quidem Romanis peccari potuisse in hanc parium, ut sacta virtuteSque populi Romani non minuerent oratione et deΡrimerent, immo otiam ultissimo tollorent tantumque non in coelum

13쪽

eveherent: cum ea res nihil obsit, prosit plurimum, tironibus. Quorum in animis quam utile sit ut excitetur quam

maxima Romanorum Veterum admiratio, quam Consequatur Dar studium et aemulatio doctrinae, sapientiae, justitiae, eorundem, quis ignorat ' Deniquo in partibus, fateor, et membris singulis vitiosa est et contaminata saepe Flori oratio ; utitur verbis, sormulis, etiam tropis, quos limulum et

subtile judicium auris doctae et legendis libris Ciceronis,

Caesaris, aliorumque tritae, non ferat et probet, immo respuat atque repudiet. At primo tamen totius orationis facies, ut ita dicam, et forma quin integra sit utque sana, quae Romanum ingenium vegetum facile arguat, quis dubitet ' Deinde ex iis, quae supra diximus, Constare PoteSt, nobis placere, ut historia Romana a tironibus e libris Flori, tanquam e fonte, ita hauriatur, ut ipsius linguae Latinae scientia aliunde petatur. Namque si e libris Flori non multae magnaeque utilitates capi possent ab literarum studiosis; certe nunquam tot tantiquo homines extitissent, qui in iis emendandis enarrandisque tantum studii et operae Consumerent: quod a Camerte, Vineto, Lipsio, Grutero, Salmasio, Fretnshemio, Graevio, Dukero, Viria magnis inprimis, factum esse scimus. Si lectio librorum Flori non plurimum prosuiSSet Semper multis; num putemus, eos tam saepe et calamo et sormulis descriptos fuisse, et quidem non

uno, Verum Omnibus Saeculis, non in una, scd in omnibus

civitatibus humanioribus ' ut vel ex hoc appareat, utilitatem historiae FIori satis perspectam existimari et quasi igni spectatam debere. Νam et mali inutilesque libri non

raro, nostris maximo temporibus, solent describi saepissimo ingenti exemplarium numero: sed id fit sere in singulis civitatibus, otiam in singulis nonnunquam urbibus; nec constunter, cum libri tules post viginti lare vel triginta annos Contemnantur ab omnibus, et abjiciantur, neque lectu digni a quoquam ducantur.

Sed quia magna doctrinae liberalis pars nunc quidem in

notitia librorum cum manu, tum machinis, descriptorum Ponitur, ut discernere malos a bonis, corruptos ab integris,

14쪽

PRAEFATIO.

Ρossis: age, componere instituamus historiam librorum Flori, eodem modo, quo anno Superioro origines lihrorum Cornelii Νepotis narravimus; praesertim cum institutum hoc nostrum Viris doctis, neque illis cupidis, non displicero sciamus. Ordiamur igitur dicere de libris calamo scriptis: deinde veniamus ad editos. Vide REGENSUM CODic UMET EDITIONUM insta. JRestat ut etiam de nostra hac editione quaedam dicantur. Adornavimus igitur eam, rogatu librarii, Viri suo in genere praestantissimi atque optimi, hoc est, salutem Iiterarum studiosorumque commoda describendis optimis utriusquo linguae auctorum exemplis tuendi et adjuvandi cupidissimi et studiosissimi, eo igitur auctore adomavimus hanc Florioditionem ad modum Cornelianae, nuper a nobis Curatae, Partim quia operam meam placere eruditis hominibus, quamvis Paucis, cognoVi, Partim quia sperabam me studiis meis ita saltem soro litoris publico utilem: cujus rei privata lacultas intoleranda stultitia miserisque ineptiis humanorum hominum mihi esset sere omnis erepta, et indies magis magisquo adimi videretur. Iussi autem describi ab

oporis texta Grnovi; - - caltiorio tanni octogesimi saeculi

superioris. Lectiones varias, colIegi e libris cum scriptis, tum editis iis, de quibus ante exposui, ut notas, quibus usus sum in isto libello, explicare denuo non Videatur necesso. Socium vero Iaboris plenissimi taedii adjutorcmque fidelem habui Gestardum Johannem Immanuelem Schelerum, Iuvenem doctissimum humaniorumque literarum cupidissimum, disciplinae Scholae nostrae nuper alumnum egregium, hoc est, eum qui Rrtes scholis earumque magistris dignas summo studio discendas putaret, quibus et augeretur menses animus emcndaretur, neque tempus iis terendum rebus censeret, quae tantum valerent ad sumem depeIIendam, et ad aures demulcendas et deliniendas. Igitur Juvenis ornatissimi studiis ut faveas, Lector docte, ita rogo, ut meam tibi operam Volo esse gratam atque utilem. Vale. Scripsi Lipatae a. d. v m. Kalendas Maias a C. Ν. DIO IOCCLX. Diqitiam by Gooste

15쪽

Jo. GEORGIUS GRAEVIUS.

L. ANNAEI FLORI epitomo, quo posterioribus temporibus, cum pro hominum illorum socordia praestantium scriptorum volumina grandiora sorderent, plurium describebatur et terebatur manibus, tanto flagitiosius fuit corrupta, et foedioribus inquinata maculis. In illis expungendis, et pristina Sanitato redintegranda, eum post tantam et tam longam

noctem pulchorrimarum artium Iuri exoriretur, muItum studii opororque ΡοSucrunt, qui ingenio et doctrina prae coteris, Suo quisquo saeculo, florucrunt, Elias Vinctus, Iustus Lipsius, Ioannes Gruterus, Claudius Siam ius, Joannes Frein- Shomius, Adamus Ruportus, et nuperius Anna Tanaquilli Fabri filia. Hoc tamen Augiae stabulum non Sic potuerunt purgare, quin multa relinquerentur poSterorum industriae ac sollertiae. Νec nihil ad cumuIandos hos naevos ipsa scribendi ratio, quam secutus est FIOrus, contulit. Νam cum ablatus depravata declamatorum aetatis suae dicendi consuetudine, multum descivisset a nativa illa ct insucata custitate et cundoro sermonis Latini, qui in Tulliani et Augustet saeculi scriptoribus effulget, et cincinnis ac calamistris declamatoriis, concisis et abruptis Sententiis, nec

non acuminum argutiis suam saepo coecasset orationem; rudes barbarorum saeculorum homines, quae non cuPiebant,

interpolarunt crebrius, ct audacius: quod et Valerii Maximi

16쪽

I. G. GRAUIUS LECTORI.

satum suit, qui Iaborat quoque ot sui, et sequentium saeculorum vitiis. Dissileri nemo potest, qui quidem in idoneorum Latinae linguae auctorum, qui nondum a declamatoribus erant corrupti, Icctione vorsatus est, ct veram dicendi viam tenet, multa in moro passim occurrere, quae minimo serentauros teretes et roligiosae; et tam in sententiis, quam in Verbis esse multa κακογλα, insana, μειρακιωδη. Reprehenditur a Marco Seneca, Philosophi Patre, Musa Rhetor, quod do siphonibus ot sparsione dixerit: Coelo repluunt imbres odoratos et do subitis mortibus: Quicquid avium volitat, quicquid piscium natat, quicquid serarum discurrit, Sepelitur ventribus. Quaero nunc cur subito moriantur. MO tibus vivimus.' Castigatur a Dionysio Longino Gorgias, quod vultures dixerit viva sepulcra.' Num saniora sunt quae Florus lib. I. 13. de Gallis, qui Romam inconderant, scribit, illos subito Camillum a tergo aggressum adeo cecidisse, qui omnia incendiorum vestigia Gallici sanguinis inundatione deleret ' Nec melioris notae sunt quae lib. II. 17. do Decimo Bruto prodidit: M peragratoque victor oceani littore, non prius signa convertit, quam cadentem in maria Solem, obrritumquv requis ignem non Sinu quodam sacrilegii motu et horrore deprehendit;' quod dudum morito divini Scaligori obelis ost confossum. Et lib. I v. 2. do ingentibus navibus Antonii: non sine gemitu maris, ct laboro Ventorum scrobantur.' Noc non lib. II. G. cum dixisset commissam acicm secutum ingentem tremorem terrae, Putidissima sunt quae addit: nisi illum horrorm soli oquitum virorumque

discursus, et mota vehementius arma secerunt.' Haec non modo extra sanitatem, sed extra naturam sunt, ut verbis utar Senecae. Romanorum scilicet, non orbis terrarum,

sed universi dominorum, magnitudini omnia Cedebant. Omnia illi poterant, dimicantes terram moVent, naVigantes gemitum mari exprimunt, ventis laborem asserunt et molestias in propellendis eorum navibus, sed ipsi quoquo Oceano leges parendi dixerunt, qui illis invitis non audet irasci. Quid enim aliud sibi volunt illa libri m. 10. Cum majore quum prius praeda revectus est, ipso quoque Oceano tran-Di0jtigod by Cooste

17쪽

quillo magis et propitio, quasi imparem se lateretur ' Quippe ni ' cum coactus fuerit ad illorum nutum se componere, non secus ac regulus quidam Stipendiarius. Nam eum in Ponto Euxino, quem, tanquam Maris Mediterrunci partem, ex Oceano terras irrumpere Veteres, quamvis salso, Credebant, lacerata esset Mithridatis classis, subjicit libro m. 5. Plane quasi Lucullus quodam cum nuctibus procellisque commercio, debellandum tradidisse regem ventis videretur.' In Poota hoc esset tolerabile; et vix quidem. Nam et haec hyperbolo modum excedit. Vere enim monet Quintilianus in Instit. Orat. Quamvis omnis hyperbole ultra

fidem, non tamen osse debet ultra modum: nec ulla magis via in κακογλίαν itur.' Sano haec omnia Ventosa sunt et enormia, qualia illa Cestii, quae Seneca ridet, Suasor. I. Fremit Oceanus, quasi indignaretur, quod terras relinquimus ' Putide non nunquam editionem ostentat et non suo loco. Lib. I. 17. cum dixisset

Fabium Maximum captis superioribus jugis in subjectos

suo jure detonuisse, subnectit: ea namque species fuit istius belli, quasi in terrigenas e coelo ac nubibus tela mit- terentur. no scilicet praetermitteret DCCuctionΘm gigantomachiam incuIcandi. Bello sano et tem Destivel quasi omnes, qui e loco superioro pugnant, Sint JOVes, et hostes in humiliore solo sint gigantes. Sic lib. II. 2. de Calpurnio Flamma, qui ab hostibuS inSOSSum collem occuparat, et jam diu sustinuerat impetum hostium, donec omnis transiisset exercitus, subtexit ineptissime: Sic pulcherrimo exitu Thermopylarum et Leonidae sumam adaequavit, hoc illustrior noster, quod expeditioni tantae supersuit, licet nihil scripserit sanguine.' Papae, quantum est doctum esse, et ut alii id sciant testatum saceret Unde nobis enim p inisset constare Florum legisse Graecorum historias, et illas tanquam ungues suos tenuiSSe, nisi tam reconditam doctrinam hic venditasset nobis' Sed haec ostentatio vide quo evaserit. ΝOn Solum importune hic inculcatus suit Leonidas, et stulte cum illo consertur Calpurnius Flamma,

sed puerilitor hallucinatur, cum Leonidae tribuit, quae di-

18쪽

LECTORI.

citur Othryades, tropaeum suo Sanguine scribens, secisse; quem errorem jam alii notarunt. Non minus insanit importuna commemoratione portus marmorei, et sontis Arethusae in obsidione Syracusarum: Longo illi triplex murus, totidem arces, portus illo marmoreus, et fons celebratus Arethusae.' Quid isto fons iaciebat ad tutelam urbis ΤQuid non longe post Insani montes ad Sardos vindicandos, quos inepte ingessit, ut recto notavit Salmasius ' Exagitatur a Plutarcho Hegesias in Alexandri Magni vita, quod,

cum narrasset eadem nocte natum Alexandrum, et Ephesiae

Dianae templum deflagrasse, subjecerit, minimo id esse mirandum, quod Diana, cum in partu voluisset Olympiadi adesse, abfuerit domo. Tantum in hoc dicto frigus esse Praedicat Plutarchus, ut extinguere posset ipsum incendium illud, quod templum delevit; quamvis non ignorem id laudari a disertissimo Romuli nepotum, ascribique Timaeo. Sed judicium Plutarchi hic merito probatur. Verum non minus frigida est sententia Flori lib. II. 8. cum inter Prodigia retulisset Cumanum Apollinem sudasse, acuti ime, Si Diis placet, adjicit: Sed hic faventis Asiae suae numinis

timor erat.' Murrhodii SisPorem αυCuBαi Seneca, quod in

declamatione de Pompilio serente cum capite Ciceronis amputatam manum dixerit: ' Quanto aliter reus Ciceronis tonobat manum T AEque stupidum est illud Flori in libro I. 10. de Bruto expirante in Aruntis, quem occiderat, corpore, ' Planer inquit, quasi adulterum ad inferos sequo-retur.' Non minus habet acumen lib. II. 12. de duobus juvenibus, qui serebantur ad Iuturnae lacum nunciasso victoriam de Perseo, illo die quo parta erat, quos VulguS crediderit fuisso Pollucem et Castorem, quod gemini fuissent; quod sanguine maderent, bello intersuisse. Si hic desiisset; non ineptiisset. Sed cum prioribus annectit, ' a Macedonia venire, quod adhuc anhelarent. nihil potuit dicere insulsius. Quis ex alius anhelitu conjiciat ex quo loco veniat' COI-tigas ex anhelitu itinero celeriter osse deiunctum anheluntem, sed non unde ventui. Quid ' Dii no viae laboribus satigantur et exhauriuntur, ut anhelent i Praetor haec in verbis et

19쪽

l. G. GRAVIUS

dictione quam multa maculosa, ct quae non solum uti emendato loquentium consuetudine sunt aliena; sed ab omnibus, quos non sinistra in lucem edidit natura, exsibilantur. In lib. I. 14. ait Decium Murem, cum se devovisset Diis Manibus, in consortissima hostium tela so jaculatum esse, ut novum ud victoriam iter sanguinis sui semita aperiret Quid est' somita iter aperiro '' Sed longe corruptius est sanguinis somita itor aperire Ηomo non ineptus, si hac ei utendum esset sententia, diceret, ut ad victoriam sanguino Suo Viam aperiret ' Tam venustum tamen nostro ViSum est hoc ιειρα-κ iuris, ut paene repeteret lib. m. 18. Ipso Iulius Caesar Cum in urbem cruentus referretur, miserabili lanere Per medium etiam urbem viam fecit;' ut ibi Iogendum ostendimus. Sed quae ad hunc locum notavimus, si tanti sunt, POSSunt videri. At qualo hoc lib. II. 3. Gallis ' quasi coto quadam populus Romanus serrum suae Virtutis acuebat '' Esset tolerandum si scripsisset Gallorum bellis perpetuis, tanquam Coto quadam, Romanorum Virtutem acui. Num ex Graecis haec hausit, in quorum memoriis traditur, Lacedaemonas hostilem urbem vocasse cotem juventutis. Sed ' virtutis

serrum acuero' non Sunt esse hominis uori Annus juret Orcstes. Rusdem census est sectum adolescentiae I capite uItimo hujus lihri: M Talis paco holloquo populus Romanus fretum illud adolescentiae, id est, Secundam imperii aetatem, habuit Nimirum quia tum scrvida Romanorum virtus crat, et quia freta servont, credidit sibi licero istam aetatem scrvidam dicere fretum adolescentia I Sed haec audacia translationum in Rhetorum scholis, et ab hominibus non putidis, non damnatur modo, sed ejus auctores tanquam salui ot nullius judicii homines irridentur. Non possum praetcrire γοργεῖον illud, et Plus quam παιδαριωδες lib. II. G. Dicturus erat in Hispania ex Sagunti incendio et excidios undum bellum Punicum Ortum esse. Vido quam ubSurdus fuerit in hac sententia non ornanda, sed dein unda:

Ubi semei,' inquit, se in Hispania movit illa gravis et luctuosa Punici hclli vis atquc tumΡostuS, deStinutumque

Romanis jam diu fulmen Saguntino igno conflavit; statim

20쪽

LECTOR .

quodam impetu rapta, medias perfregit Alpes, et in Italiam ab illis sabulosae ultitudinis nivibus, velut coelo missa, descendit ' Proh quantus ineptiarum cumulust Haec omnem

fidem superant.

Νum tempestas, ut alia praetermittam, conflat fulmina, ad instar Vulcani, quem in AElna tanquam ossicina sua poetae fingunt fulmina cudere Iovi ' Quanto modestior et castigatior Iustinus, qui et ipso de bello, tanquam tempestate, IO-cutus simili usus est allegoria lib. XXIX. Videro so COnsurgentem in Italia nubem illam trucis et cruenti belli, videre tonantem ac fulminantem ab occasu Procellam, quam in quascunque terrarum partes victoriae tompestas detulerit, magno cruoris imbre omnia foedaturam Hoc est humane loqui, etsi duriusculum sit ' victoriae lampestas es illud est nubes et inania captare, et magno Conatu magnaS nugas Rgere. Qualis παρενθυρσος lib. m. 5. do Lu

cullo, aut ut alii rectius, Luculli milite: qui horribilo

dictu l) per mediaes hostium nines utre suspenSus, et Pedi-hus itor adgutior nae videntibus Procul qu i marina pistrix evaserat ' Vides quantos in simpulo fluctus moveat, et quasi res esset supra humanae potentias fidem terribilis, temeraria, a nemine visa et tentata, utribus flumina et longiores maris tractus tranare, exclamct, ' horribile dictu l' cum ars ista in bellis suisset cognita priusquam Theognis nasceretur. Iam illud do Mario lib. III. 2I. carcer, Catenae, fuga, exilium horrificavorant dignitatem Mariis ot do Caesare lib. IV. 2. quasi do industria prospera ejus adversis radiarentur. quum audaX, quam μετεωρον. Pro hoc dixissent saniores, prospera adversis illustrarentur: pro illo, Carcer anxerat dignitatem Marii; aut, Marium venerabiliorem reddiderat. Nimirum quia horrore sacro persundi dicuntur, qui Ioca divina et augusta ingrediuntur, ipsisque

lucis et templis poetae assignunt horrorem, noster existimu-vit se magna cum venustate et elegantia novam posse voci horrifieare significationem imponere, pro tam auguStum et