장음표시 사용
11쪽
Iupiter Sed de Ioui sacrabant, siue Latiari, siue Stygio. De illo, Te ' tullianus A pologetico: Ecce in illa religiosissimae AEneadarum urbe est Iupiter quidam, quem ludis suis humano sanguine proluunt. Sed
bessiariorum , inquitu. Opinor hoc minus, quam hominum. Idem scriptor, ad uerras Gnosticos: Sedenim Sc inruis Dianam, Ga lorum Mercurium, Aseorum Saturnum,uictima humana placari apud saeculum licuit. Et Latio ad diernum Ioui media in urbe humanus aneuis ingustatur. Minutius Felix: Iupiter cum Hammon dicitur, habet cornua: in cum Capitolinus, tunc gerit fulmina: ω cum Latiaris, cruore perfunditur. Stygium siue infernalem interpretari cum videtur Prudentius:
uidpuluis caueaesemper unebrisὶ illa Amphitheatralis hyectacula triuia pompa Hae sunt deliciae Iovis INFERNALIs, in istis Arbiter obscuri placidus requiescit Averni. Et aram imo Ditis in Amphitheatro positam agnoscere, quaerat . sanguine hocp rus δ' . . . . r .
κα. vi m Funditur humanus Latiari, in munere Iinguis ,
M tavi La- P L v T O N i s Ieru vota sui. quid sanctius A RA-- - Auae bibit egenum per mystica tela cruor Z- Quinimo ex Minutio colligas, solemne quoddam ibi homi-Mictitio nis sacrificium fuisse, velut ad committendos ludos. Ait: Ho. hia Cisi, dieque a Romanis Latiaris Iupiter bomicidio colitur,m quod Saturnino v ς-i siti dignum ea, mali noxii hominis sanguine Iaginatur. Mali, inquit, & noxij hominis. id est, Bestiar'. Itaque labor ut in in Tertulliani loco, quem primitus adtuli, cum melioribus liaui conectio bris legam: Sed bestiariti, inquitis. Opinor hoc minus, quam hominis. Sed praeter hos deos, Saturnus etiam In partem venit huius tutelae. Lactantius ita adserit, ex sententia Sinni j Capia. tonis: Venationes in quae Nocantur Munera, Saturno iatributa
12쪽
uando prima Amphitheatra coepere. viderisero irrepsi se: issique ut post Venutionem. Sed lignea primo fui. e. mox e lapide, Statili
Tauri. Augustum deditum Venutionibus. Dio correctus. Antiquariorum error in locor auriani Amphitheatri. DE impia vanitate , satis. ad locum describendum redeo: cuius primum ortum & quasi natalem diu quaesiui frustrae Non enim magis clarum, quando Amphitheatra haec in- ost Ain. stituta, quam quando Venatio ipsa. Quam postcriorem Gla diatoribus esse, & in Circi sede diu haesisse: inducor non va-:m mnis coniccturis. Nata tamen Amphitheatra, nisi fallor, haud . diu ante tempora rei p. desidentis: & quidem temporanea pri- v mum, & e ligno. Ita Curionem sillum Tribunicium dico, qui cu soriis tuba belli ciuilis in ligneam molem exstruxille, quae diducta, duo Theatra redderet. iterumque Amphitheatrum unum, conducta, Plinius refert libro xxxvi. Et in Dione lego, Theatrum quoddam e ligno exstructum , corruisse cum multorum clade. Verba enim eius sic rescribam, libro x x x v ii.
pres nescio quid perplexi expedit siue impedit potius, ad ludos de Syris. Sane valde recepta&crebra, Spectacula haec lignea. quod Vitruvius etiam suggerit, libro v. Dicet aliquisforte muti ra theatra Romae factuquotannis, nec vitam rationem harum rerum in his fuisse. sed errabit in eo, quod Omnia Publica L 1 CNE A theatra am ille tabulationes habent complures,quas necesse et mare. Et Caesar ipse Tis cis Iulius, iam Diebitor, Amphitheatrum ligneum exstruxit in ς im campo Martis r quod Dio Cassius adsignificare videtur fui se
ἔ αα me επὰ πηο viri: Multa γ varias'ecta cula edidit, venatorio quodam theatro e lignis structo, quod in Amphitheatrum lex eo, quod undiquesedilia in orbem habeat, sine scaenai appellatum eis. Dixi ligneum, quia Dio verbo utitur Ἀριαί-:α quia postea memoria eius nulla. At sub Augusto, & Vena
13쪽
impet se-α- spectaculum Neronis item non diuturnum
I DS AMPHITHEATROtio valde iam increbuit, dc increuit eius dignitas. siue una cum opibus augescente luxu: siue potius, quia ipse ille Princeps valde in hunc ludum pronus. Victor de eo: aeuodque est laeti vel amaenianimi'bis Zabatur omnigenere blectaculorum C ip v EF E R A R v M incognita stecie er in inito numero. Et ipse Augustus in lapide Ancyrano fatetur, Venationes se dedisse, Q v i-Bus. CONFECTA. SVNT. BEST 'ARVM. CIRCITER. TRIVM. M ILI v M. ET . QVINC ENT A .ltaque statim Ve
nationi tunc reperta propria & mansura domus. Amphitheatrum ' exstructum e lapide, Augusti suasu, Statili j Tauri opibus & sum tu, in campo Martio. De quo Dio libro L i. o χρη
quoddam Venatorium, lapideum, in fruxitsuis impensis, γ' dedicauit. Ait Dio diserte e Antiquar: j igitur nostri quomodo non errant, qui locant id in monte Coelio P se tim cum & Victor in descriptione summaria urbis,pariter ponat in regione ix. Circi Flaminij: sub qua Martius campus. Hoc solum primum l. lapideum Amphiteatrum Romae fuit, ad tempora Vespasiani. Nam quod Caligula struere coeperat apud Septa, Claudius omitti voluit, Suetonio narrante in Calig. cap. x xl. Et quod Nero postea magnificum in campo Ma tio erexit, fuit saltem e ligno. De quo Tacitus libro xH i. Annal in Suetonius in Ner. cap. XI I. Fateor&Ca sl ren se quod dam Amphitheatrum fuisse , Regione 'Esquiliis: quod P. Victor commemorat: sed cuius structor mihi irrepertus. nisi si is Tiberius Imp. fuit, qui idem struxit &Castra. Pompei Amphiteatrum nulliani nec Plinius tibi imponat libro xxxvi. cap. xv. ubi, Pompe mphitheatri, aperto librariorvm errore te .ges, pro, Pompeiam tbeatri. Quod non monerem, nisi praeteri. tum etiam Hermolao. CAPUT
14쪽
stasiano structum. mrbe meteri meaia. Suetonius correctus. For
D s ω Victor. Titus dedicauit id opus. postea cotta um, , se
S TAτ ivi i ergo illud in multa fama, & usu: donec ambu
stum fuit sub Nerone. Xiphilinus admonuit, ubi se magno illo incendio: ori Παλάτω - --αν, . 'Θέατρον τοῦ Tαυ- ρου hsu θη i Palatinus mons iniuersius , ω Tauri amphitheatrum
conflagrauit. Et quamquam restitutum postea: Victor id suadet, qui ponit inter opera, quae aruum serebant suo aruo: ὶ tamen quia incendio ilio informius redditum & infirmius, occasio data Vespasiano & cupiditas struendi noui. Struxit, &quidem ut Suetonius ait, in media urbe: hoc ipsum, Lipsi, quod insisti mus,quod manu oculisque tangimus:& quod iu- ω ; ista' re miremur iniuriis restitii se tot annorum, tot bellorum. Ego minterrumpens, Sermonis mihi venia sit, inquam. Hoc illud, ais, quod urbe mediaφ Valde erras. Oculis hunc urbis ambitum, siue pertica metire: a latere pro pius aberit, quam ab umbilico. Florentius,Pomoerium te decipit adolescens, inquit, nouae verbis: quod ab Aureliano, & post illum est. At vel rem finitionem dc limitem si inspicis: prope verum est Sueto nis nota. Cuius ipsa verba referre mihi pretium, Ut emendem. Labes loca In Vesp. cap. I X. Fecit Ambitheatrum urbe media, uti destinasse compererat Augustum. Amplisimos ordines in exhaustos caede et uria, O contaminatos veterine gentia, purgauit suppleuitque. Scribo ct interpungo: amplissimum. Ordines. Amphitheatro enim data laus & titulus, Amplissimi: non ordinibus. e quibus soli Se- siacis Minatui conuenire eum scio, nec tributum Equiti unquam. Etsi et . de iusta medietate tamen haud adfirmor satis est circa fuisse. m . Struxit autem Vespasianus in consulatu suo octauo: id est, vix Vbiennio, ante vitae finem. Inducor a Nummo, cuius inscrip- iis P
ει parte altara, expressa haec Amphitheatri figura. Itaque coepit opus ipse, non absoluit , struxit, non exstruxit. At Titus . filius
15쪽
is DE AMPHITHEATRO filius summam manum imposuit, idemque dedicauit. Duo rum ergo Principum opus: ideoque non male Sex. Rufus qui ambigue inscripsit, Flauii Amphitheatrum. etsi fama & vulgus Tito magis adiudicarit: siue fauore quodam in illum, siue potius ex Romano ritu, quo receptum opera censeti a dedicam te. Non satis considerate igitur Eutropius & Cassiodorus, qui fecisse Titum id autumant: magis Aurelius Victor, qui victoli P- persecisse. Biennio post, inquit, ac mens serenouem, Amphitia tri persego vere , tinti que veneno interiit. Vbi Lauti vox meis naribus parum elauta.quam enim habet sententiam scribamque libens, Ambit beatri persecto opere, Lautibusque: vel, Lautiusque. Censeo enim duo opera commemorari ab eo Titi, Amphitheatrum & Thermas. Quas infrequentiori nomine Lautus adpellat: vii Festus Lautulas, Loca et bi lauand usum exercedes ipsi bant. Diuum hoc mihi ipsi videretur nisi Victorem cogitarem, uti, is & reliquam eius adsectatae nouitatis phrasin. Atque hi duo soli Principes fecere; alij resecere, cum casu aliquo laesum, aut igne fuit. inter eos M. Antonius Pius, ut refert Capitolinus: . . .: -inquit, Roma b c exstant. Templum Hadriani Graco Fbubeinu. sum post incendium restitutum, instauratum Amphitheatrum. Item Eligabalus, Lampridi j testimonio: Ambitheatrum ab eo instauratum post exustionem. Denique Senatus ipse eam tuitionem se Dcepit, sub Gordianis. Capitolinus: deuid enim opus est de restit . tione templorum, de thermis Titianis, de aedificatione Amphitheatri
ageret: Ita multorum cura,& Genio quodani Perennitatis,pe st - uenire tanta machina potuit ad hoc aeui.
hbri.N.ιia Communis e pῖitheuri Titiani forma. Altitudo . O capacisom.. eius, Laud in pnaeconia. Tenique bi situm. Martiatis e plicatus.
λ άii di i I ZR ε ς ni grandis. Altitudinem hanc vides 'nune quoa. i. y' que miranda est eis multum a vertice eius corruit,multum a pedibus ' subsedit. Nam mole Maevo,magna haec pomdera clare desidciat, terra cedente. Adde aggestum ruinarum:
16쪽
molis solidata lupi a Tyburtini compage, ad cuius su MMi TATEM
orbem is quoque capax: & supra tuam fidem. P. Victor: Amphiteatrum, inquit, quod capit loca. LX XX vo. i. Et de gradi bus tantum intellegit, credo: in quorum puluillis sedisse com-ditu. mode vult octoginta septem millia hominum. At in ambitu illo superiore & circumiectis porticuum Aulis , non minus item spectarunt quam dena aut vicena potius millia: sue stantes, siue in allatis cathedris sedentes. Iure ergo molem hanc ' V. admiratus Cassiodorus,in hoc eulogium erupit: Hoc Titi poten C Γ - ψtia Principatu, diuitiarum pro se fustine, cogitauit aedificium feri,
unde C AP v T vRBI ubi potuisset. Et Martialis ante opera omnia orbis ponit, historica, non poetica fide: Omnis Caesareo cedat labor Amphitheatro: A Manua
num prae cuncM Jama loquatur optu.
Intellegit enim hoc Titianum: nec ad Domitianum illa, aut de Domitiano, ut alucinatur interpretum vulgus. Doctorum Curia mecum scit, non ista talum, sed totum Epigrammatum primum libellum in Titum maxime conuenire & eius ludos: quos in dedicatione huius Amphitheatri exhibuit per dies pς-ne' centum. Idem poeta, venerabilem molem appellat. Hac ubi consticui venerabilis Amphitheatri Erigitur moles, stagna Neronis erunt. dc simul locum praeit, in quo hoc opus destitutum. qui pars fuit Neronianae domus. Sub has laudes exclamavi ego, iam ardeo Florenti, ardeo. restingue hunc ignem:& sigillatim mihi explica veterem germanamque faciem huius loci. Floren tius, Non inuitus, inquit. scio enim spraeter ingenuam delectationem , quae hic adiunctat nihil magis facere ad illustrantidam rem omnem spectaculorum. Quorum cum tam crebramentio in omni genere scriptorum: cur fu iam tenebras tuas pellere exigui sermonis faces Audi igitur. describam tibi omnem interiorem hanc molem, imo depingam:&quidem, quo magis capias, per partes. Bene enim olim Corynna ad Pinda aum: ' Mae serendum esse, nonsucco toto.
17쪽
Ingressio in particularem Ambisse tri descriptionem. Primum Hse m eius: quae 9ualis ostensi. Calpurnius in Dio explicati. Desolui Areuae: in quo cloacae puellecus. cui rei. Item de Portulis. SE D visne admoueamus nos paullum ad inferiorem hunc parietem, ubi umbra' lino sedeamus etiam, si ita visum, inquam, in graduum his fragmentis. Simulque sedi ego. & ri dens, ad Florentium, Quis scit, inquam, si locum nunc non premam magnae alicuius vlabri Florentius se quoque iam collocans, id quidem facile,imo necessum est,inquit. Nam ad podium sedemus, &in orchestra. heu, quot hic olim Senat
res' sed specta. φArenat huius,primum, siue caueae totius sorina,non rotui
da & orbicularis prouum est, ut oculi tibi possint imponere: λ sed porrecta magis paullum, & oblonga. Dimenso id adprophili taui. bat: ratio ipsa operis:quia Amphithhatrum iunctum & factum erit i ex duobusTheatris,reiecta scςna. At Theatrii no iusti hemic forma, sed amplius diametri quarta parte fuit: vii etiam n ibis L nunc Ostendit figura reliquabeatri Marcellaei. Ad quam comam iuncta, positionem & figuram Calliodorus praelucU: Clim Theatrum, is αε- . inquit quo est hem 'barium, Graece dicatur : Amphithearrum quasi .i--. iv Vnum iuncta duo foria, recte constat esse nominatum. Item Isi-abinia in dorus: Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theatris sit factum.
2 Nam Amplatbeatrum rotundum est non id quidem plane verumj I beatrum vero ex medio Amphisbeatro est,semicirculis unum habens. Ouidius clarissime:
Vt matutina cerarum periturus arena.
'in ' Ouo aptissime comparat idem Calliodorus: sui speciem, inquit, eius arena concludens, ut concurrentibus aptum daretur blatium, in Pectantes omnia acibus viderent: dum quaedam PROLi-xΑ R.ΟΤ v N D ITA niuersa cogigeret. Itemque Calpurnius hi Bucolico', de Venatione Carim: ' . , Et geminis medium e molibus alligat ouum. Calbuiritu, Nam geminas moles, duo theatra intellegit: eaque alligati
18쪽
vult inouum. Qui aliter explicant, circumludunt sententiam poetae non tangunt. Idem cum valle comparat, quae cincta vim lique su pino monte: Gisubter haec patulum valgis contendit in orbem,
Ei Duata latus, resipinis undique siluis,
. Inter continuos curuatur concaua montes:
Sic tibi planiciem cur simu ambit Arene Nec versibus iis alia luce opus, nisi si apud elucum. Dio Cassius idem voluit, cum montem quemdam cum Amphitheatro
vide. Ordiar enim cum architectis ab imo solo. Ea pura, sine rura ieini substructionibus aut aedificiis, libera tota ad cursum serarum M ad pugnam. Excipio quod in ea alibi partem enim non designo Ara fuit e lapide: illa dico cruda Ara, quae sacra Iovii .' 'Latiari. Prudentius id te docuit: si versus eius audisti no iacenti Cia icta aure. Iam sub ipsa area,cloacae .Ita credere me iubet' Andreas Fulvius: qui magnam etiam artem aedifici j tolerari ab iis vultis, talia.& sustineri. An ipse an alius viderit nescio: si vera traditio,ambigam, erintne reipsa cloacae ad exsugedum educendumque Ad quem humorem illum ' stagnorum,provide structae: an potius ca- 'merae quaedam & specus subterranei, ad custodiam &recep ' iis tum ferarum . quas tamen illi indiligenter cloacas censuerunt. 'Siue etiam ad usum aquarum,quas in Arenam occulte & sub. πito inducebant atque educebant, ad Naumachias. Certe cum ferina magna vis cottidie in Amphitheatru induceretur quaeri dignum est ,quo loco eae habitae aut seruatae. Non enim om - ii sim ρ nes simul emissae. si in ipsa area uspiam: artarint locum. tra: quomodo eae statim perductae, aut qui ad manum 3 Mea quidem opinio sit Partim subterraneos cauos fuisse, in qu lsreconderetur sub ipsos ludos: partim depositas eas in caveis sub interiore ista porticu, e qua portulae&aditus pilares pertinent in Arenam.Non tam clare eas Portulas hic vides omnia enim dimita tahaec ruinis aggesta &obruta sed Veronae clarissime: ubi utrim 'φ' φ- que ' octo, nisi fallor, sub ipso isto P ij muro. At non eae cer- ' te adspectantium usum: quia in Arenam tantum conducunt
non ad subsellia aut gradus. I tiri,
Amphitra. num valli cincit in otbem mori buseompa ratum
19쪽
De specubus subterraneo amplius. item de Cautas in Amphitheatru. Liuij festus aut expletus,uulpententia eruta . Portae in caveis, s
Plauto lux. Emisi crurum, in immi o ET de specubus quidem siue cryptis, valde sententiam
meam iuuat Cyriacus Anconitanus, qui maiorum aeuo itinerarium scripsit. In quo de Amphitheatro Veronensi, sie tradit: Et nunc consticitur locus rotundus Arenae per totum magnis . faxis undique structus, oe ut ita dicam perflatus. cum intus C vB Caveae pii. TI se ANTRIs multiformi ter redimitus sit. Sicut de Caueis, Liuius libro xi l. loco prorsus quidem fracto & mutilo, sed ex quo tamen non obscure elicio quod facit istuc. Ait de Censoribus, locasse eos faciendos carceres in Circo, om ad notas curriculis numerandas, dam, er metas trans CAvEAsFERREAs pe' intromitterentur. In Circo, ut scimus,olim V cun rem natio exhibita,ante Amphitheatra. itaque huic fini ait Liuiu, Caueas serreas exstructas, per quas belliae cita enim sententiam fuisse suspicor, si non verba intromitterentur in Are- nam.Nec de aliis Caueis Statius M. Silii. in Leone mansueto:
Infelix Caues, m clausis circum undiqueportis Huc licuisse nefas pauidi timuere Leones. Vbi nota milii & Portas. quae vel Cauearum sunt: vel potilis istae Amphitheatrales, de quibus dissero. Certe apud Plautum ritu . etiam Portae in Circo ad bestias emittendas, in Persa -rlicitu, Vbi quid credideris, citius extemplo afro Fugiunt, quam exporta ludis cum emi DF lepus. Quem locum totum silentio premit uber alioqui interpres: qui fatendum estὶ non lucem, sed umbram saepe facit nostro Vmbro . Nescio an Ammianus de istis, libro x x v iii. MLmium effuditrenuinam ferociam: sicut saepe faciunt Amphitheatrales ferae, vignums tandem serutae possicis. An portulis ibi aliquis legati sed audax sit, non muto. Ostia videtur Varro adpellasse, De Re ru st. Opium habere Rebet hun detin a regum, P potissimum eius generis quod co bicam appe Lot. τι Iolci ebi in cauta , in qu veritis
20쪽
fortasse, equa: non enim certe in ipsa Cauea pugnabant; nisis Caueam capit, pro toto Amphitheatro) tauri pugnare solent. Atque ex his Caueis cum impetu quodam emittebantur in Arenam. Vopiscus in Probo: Neque ei ut bestiarum impetus ille, qui esse Caueis egredientibussolet. ita enim Vere & acute emenda- ωA. davit olim laudatissimus ille Faber. Capitolinus in Gallienis: Cum quidam gemmas vitreas pro Veris vendidi sit uxori eius urripi quasi ad leonem menditorem iussit. deinde cauea cap em emisti.
Emittebantur ergo Caueis, iterumque in eas immittebantur post pugnam. Seneca de ira: Curriculi rotarumque versat acies leonem re eit in Caveam. Sed de Portulas easdem ad hunc usum accomodare Vopiscus videtur,qui Aditus adpellat. In Probo: Immisi deinde per omnes Aditus'uthiones milis, milli cerui, mi eapri. Hic ego,Sed nonne etiam, mi Florenti, ista deCaucis itin rariis accipi possint,in quibus ferae clausae&transuectit Claudianus eas,ut memini pulchre describit, m. De laudib. Stilic. Haec laqueis innexa gemunt, haec cla Ueruntur . ILIGNIs DOMI Bus. Iabri nec tigna polire lyciunt: rudibus suis texuntur in ornis Frondentes C AvEAE. rut bus pars ibat onussisPιr feta vel fluuios. exs anguis dextera torpet
Remigis,'propriam metuebat noua mercem. Per tirrum pars ducta nutis.
Itaq. potuere in Specubus aut Fornicibus,deponi in hispsi, Caueis. Haud abnuo, ait Florentius:& addo eas Caucas ex argento & auro,per splendoris speciem, saepe factas. Sed perga-inus in ipso loconostro describendo.
C A P v T X. Aliter atque aliter flere ornari hanc Arenam. in modum si tuae , in modum maris. Autra pro Cautas interdum Naues Vopiscus, puleius, Calpurnius emendati.
AT Qv ε baec selens & vulgata Arenae facies: cui non nego comptum aliquem nouitium saepe additum, & colorum quosdam fucos. Varia enim cottidie ab ambitios s Edito ribus excoeitabantur, ut liudia spectantium allicerent lenoci- iuueti mo quodam nouitatis. Ita fuere, qui arbo libus hoc planum