장음표시 사용
41쪽
pellit. atque extrudit: quibus fit, ut merito aer aliquibus dicatur spongia, chaos, & abyssus, cum sales e. g. toto genere inter se diversi ab eodem per capita, ut chymici appellant, mortua extrahantur. Atmosphaera igitur est eorpus liquidum , &pel-Aςr Niplici Iucidum huic nostro globo in lutenS , & circunuu- situs.
sum, quod ex tribus potissim tim constat. Primo ex fluidissima, summaeque agilitatis, ac pernicitatis materia aetheris nomine communiter appel- . ex materia li-
lata,quae perenni solis turbinatione in Orbem nostra inhei es Meuur elabitur propelliturque ; cui sanh intestinum mixtorum motum,atque elaterena jure tribuunt rcccntio res : cuncta enim corpora circumdantur, urgentur,
ac penetrantur ab aethere, qui cum duplici motu, vorticoso nimirum, ac recto semper agitetur , i idcirco ut a sole in hunc orbem propellitur , ita hinc versus Solem invariabili proportione semper recurrit . Secundo congeries immensa molecularum figurae x. ex corpusculis
vero similiter faJ rotundae, quae proinde in mutuo lygu ς globo contactu poros, atque interstitia relinquunt: hae Din iis . quidem moleculae ad aetheris transitum cavae sunt, o Eth re, aduexa immo ex flexili materia ab uno in alterum polunta Oscrtu rer 'spiraliter coagmentatae . Unde vel proprio inVi Vpkμ 'U'cem pondere, vel externa vi compressae transeunt plus minus in figuram sphaeroideae analogam , in qua tum internae distantiae spiralium revolutionum, tum externi poruli inter unam , alteramque sphaerulam per densationem minuuntur, atque angustantur; quamobrem aether, qui patulis, atqui hiantibus spatiis facile, libercque procurrit, ab iis quoquo modo angustatis renixum patitur , eumque , qua potest vi, superare conatur, tam spirales
42쪽
aeris temperatio,& qualitas enascatur .
6 DE Noxiis PALUDUM ZpFLUVIIS revolutiones, quam intermedios porulos diducendo , atque ampliando ; in qua sane se se dilatandi,
ae distendendi potentia totus elater positus est. Denique atmosphaera consurgit multitudine te nuissimorum bJfragmentorum,quae ex terren-aqueis corporibus per vim Solis, aetheris, subterraneorum ignium, atque heterogeneorum salium , aliorumque moventium abscissa, tenuata, & pulsa comitantibus saepe abreptis per ventos vegetabilium, atque insectorum seminibus intra aeris porulos,& interstitia sustentantur, donec mutuo accessu , variaque combinatione ad cam molem, pondusque perveniant, quibus ejusdem aeris motum, adhae-1ionem, ac gravitatem vincere , deorsumque ferri
possint, seu quod eodem recidit, ipsam et corporum fragmenta sensibiliter, aut insensibiliter in terraqueum globum cadant a quo universalis illa , ,
cum orbe ipso duratura, circuitus ascendentium, ac descendentium vaporum , exhalationum, nebularum , roris, rubiginis, pluviarum, uno verbo eL fluviorum constituitur. Ex varia autem , confusaque permixtione particularum in atmosphaera libratarum, atque ex diverso earundem motu, coelique aspectu oriuntur non sollim omnia phaenomena, quae Meteora dicuntur ;sed variae quoque acris hic, illic que proprietates ,ealida scilicet, frigida, vel temperata ; tenuis , ve Icrassa; salubris, insalubris, vel mediae naturae. Et sicuti quatuor illae obviae acris qualitates, quas simplices vocant, calor nempe, frigus, siccitas, &humiditas, a locorum situ, indole que, habita etiam ad Solem ratione, nec non facili, vel difficili ventorum australium, vel septentrionalium aditu potissimum proficiscitntur; ita tenuitas, vel crassities,
43쪽
salubritas, vel insalubritas a diverso quoque con- eursu aliarum particularum, quas atmosphaera 1
subjectis, aut vicitiis sibi corporibus, & plagis excipit. i Inde scitissime feJ Lucretius.
primum multarum femina rerum 'Esse supra docui , qua sint vitalia nobis rEt contra, qua sint morbo, mortique , necesse es Multa volare. Ea cum ea sunt forte coorta, Et perturbarunt Coelum, sit morbidus aer. Quanquam verb non in qualibet atmosphaera salubritas, aut insalubritas, habito ad homines respectu, ab eadem omnino particularum mixtura, motuque dependeat: novisse tamen juvat, quaenam in genere corporum combinatio , modusque clementem , ac salubrem, quaenam contra inclemen intem, atque insalubrem acrem ericiant. Salubrem constituunt I. moderata siccitas, &frequens serenitas . II. justa fluxilitas , mobilitas , ac discursio, quae sicuti ab aqua putredinem
arcent, ita aerem a cohaesione, ac marcore immunem praestant; illac autem fluxilitas locorum apri citati, Coeli aspectibus , Iucisque vi potissimum innititur, quibus libertas discurrendi aereo fluido opportune exhibetur. III. particulae e terra non coenosa, nec pravis mineralibus scatente; a quis non palustribus, plantis, atque animalibus minim P venenatis emanantes , sed potius subtiles, volatiles , balsamicae, sub acidaeque, quas invicem complexas , & coagmentatas sal nitro-aereum MayOvius , de universale sulphureum Frid. Homannus appellavit. Ex his vero maximum illud salubritatis in acre praesidium confovetur, aetheris scilicet vivida, pervia, & pernix energia, qua liquidus aer infusa veluti animae virtute vegetatur; & unde non tantum seJ Ub.6- Rcr.
Nati Quid eoelum salubre constituat.
44쪽
tum solidae nostri corporis partes necessarium to num, seu vim clasticam accipiunt; sed liquidae etiam interpositis acris particulis unam inter , & alteram suarum mole cularum fluxilitatem, volatilitatem, ac per minimos quaeque tubulos agilem discursionem , R expeditum per secretoria vasculata secessum nanciscuntur, in quibus universa vitae, a que incolumitatis ratio posita est.
Quid eontra in . In salubrem c contrario atmosphaeram reddunt salubre essiciat. I. vel immoderata siccitas, vel nimia humiditas, serenitatis inimica, quam tantopere damnavit Hippocrates. II. lentor, ac cohaesio particularum acris ,
quibus discurrendi libertas sociari non potest. Lentorem autem potissimum inducit, & mobilitatem id e trahit loci natura subsidens , montibus circumvallata , nec luci, nec ventis satis objecta : Idcirco
particulae tum desuper cadentes, tum a terraqueo orbe assurgentes , quaecunque illae fuerint, in ambiente ac re conveniunt, & cohaerescunt. III. effluvia corporum suapte natura crassa , lenta, minus,
vel nimium volatilia s aut nimis stida , alcalinata, aliove peculiari, aut venefico vitio affecta. Quamobretia partim constipatis, partim oppletis acris porciis pernicitati aetheris aditus fere obstruitur. Unde in solidis humanorum corporum partibus robur , ac vis resiliendi minuitur, atque enervatur afluidis vero recensita superitis commoda aeque bene obtingere non possiunt; immo multa superveniunt coctionibus , excursionibus, ac secretionibus infesta, & contraria, in quo Coe Ii inclementiam actu
innam e silua Sςd ut eX toto genere ad partem, de qua acturi via noxia fini. sumus, hoc est ad palustria effluvia descendamus ita salubria dicimus , quae solaribus radiis , ac inte-
45쪽
stino fermentationis motu elevata, ventorumque praesertim australium impetu abrepta corporibus nostris magnam afferunt labem ; quia scilicet partim recrementorum perspirationem praepediunt ;partim detrahunt quae incolumitati suffragantur ;partim quod maxime advertendum multa ingerunt , quae sanguini, spiritibusque nostris ; immo etiam solidis partibus peculiaria inferunt detri
CAP. III. Lae tellure sicca locorum salubritatem, ex palustri mero , ac male olente insalubritatem oriri exemplis ostenditur. E Rudite non minus , quam diligenter Frid. a Disserti pis .
Hostaannus collegit scriptoruin testimonia, med. V. pax. 226.
quibus apud AEgyptios , Graecos, & Germanos i
sicco solo aerem salubrem, a palustri vero, & coe- no quibus osten-noso inclementem , immo etiam pestilentem exti- ditur siccum aeratisse demonstrat; cui sane praeluxisse visiis est ma- I Abriduis
gnus b Hippocrates , ubi scripsit: Ex anni consi- sbJ a. hor.xnturionibus in uniυemum siccitates imbribus esse salubriores , ct mini2s mortiferas . Nos vero edocti cladibus illustrium, ac frequentium Italiae Urbium, Italicaruquae a solis paludibus vastatae sunt, adhuc non inve- tua sit, ' ' ρ' stigatis rationibus, aut quaesitis aliorum testimoniis , ipsi oculis intuemur, quanta sit stagnanitur aquarum pernicies. Aquileja, Civium quondam multitudine florentissima, adeo ut ad Metropolitanam , ac deinde Patriarchalem dignitatem evehit mereretur, vix nostro aevo reliquias aedium , & ve- De Nox. Palud.era. Lib. I. B ter
46쪽
io Dr Norais PALUDUM DFLUviIsteris fortunae vestigia retinet, nullis aliis armis
eversa , quam corrupto ex aquis haerentibus aere .
Brundusii Urbis quondam celeberrimae vicem his s2 2 ζ. verbis dolet Antonius e Galatheus, quae ad rein ' nostram plurimum conducunt: βuin etiam, O Urbes sub salubri caelo posita deletae sunt . Sicut homines , e ct Urbes fata babent sua ; sed civium negligentia
Urbem bane infamavit, qua ,flaque suos exitus aperitos habuissent, nunquam tale nomen assequuta fui et .sdJ M, t. a. G ινι Virgilius ιψ etiam urbem Acerras vacuam appellat, 63, hoc est civibus infrequentem propter lentissimum Clanii Fluminis cursum . Et vacuis Clanius non aeqcus Acerris. Eandem fati inclementiam subiere tot aliae Civitates , atque oppida, quorum funera prosequi Iongum esset. Suffcit enim si quis animo Italiae oras, ejusque mediterraneas regiones peragraverit; si quidem deprehendet non alia . de re purissimo coelo frui Insubres , Ligures, ma-
uti usu' gna ex parte Etruscos, Neapolitanos , Brutios, ac
coelo stuantur, Salentino S , usque ad Apuliam, quam quia per il- quique insalubri lorum terras aquae in torrentes , fluviosque libere devolvuntur ad mare; immo vero quod ejusdem maris undae durissimis montium radicibus , vel saxeo litore prohibentur,quo minus per telluris poros citerius pervadant, solumque humidum esciant. Contra vero maligno fere per aestatem , atque autumnum aeri obnoxios esse Pisanos , Seneniis orae
maritimos, Romani Agri incolas , ac praesertim Portuenses , Ostienses , Tarracinenses , Funda nosque, tum etiam Salernitanos in Picentinis, Apulos plerosque planam regionem tenentes , humilis Romandi olae habitatores, Comaclenses, denique populos nonnullos qui meditullium Italiae obtinent, scilicet Viter bienses, Volsinenses, Fulginates, Bra
47쪽
ehianenses, aliosque ; propterea quod aquarum multitudo vel ad linum in aceranduin , OryZamque
alendam, vel proprio loci ingenio , ut in lacubus , aut hominum negligentia, ut in paludibus restagnat. Denique si quis pleniorum hujusce rei notitiam adipisci cupiat, nostram adeat de Romani Coeli Qualitatibus dissertationem , ad quam describendam locus sane hic aditum aperuit. II. Contra vero Principum beneficentiam experti si
Pisaurenses e) puriorem aerem, paludibus exsicca- salubrius reddi.tis, ducere coeperunt; atque ubi olim paucissimi tum .
mortales annum o. vel attingebant, vel supera- π 2:z ιώ,
bant, testimonio Leandri j Alberti, hodie quam Diaee exueata rel. plurimos longh ultra aetatem illam alit, inter quos larc, aer Pisauri
Amitam SS. D. N. CLEMENTIS XI. Iuliam Albanam de olivertis honoris gratia commemoramus , n Itio Cosmitor. uuae decrepita in aetate ultra annum Octogesimum , quintum mentem sanam , acrem, ac sapienti in mam C . . - . cu-
servat. Sed caveant cives illi, ne suas aquas rur-r.rt.69. pax. ῶ6.sus indiligenter tractantes, antiqua g iterum aeris labe plectantur . ses OMPHIII. Dum haec seriberem humanissiinas accepi lite- saurensem ub te ras a Rosino Lentilio Consiliario, & Archiatro Du--OM-calis mirienbergensis,mihi summa amicitia conjun- Idem aeeidiis tu-ctissimo , in quibus pari amore in Patriam, & studio pardiae,quod operga rcm medicam haec habet: De Noxiis Paludum mvm ς'put 'it ei uviis qua meditaris , non pol ut non esse pulchra , bergensis. ct utilia. Magnum in ea re situm esse momensum ne mo facile dubitet. Unica jam obserυatione rem de clarabo ; Stu ardia , qua es Serenissimi mei Principis Sedes , circumquaque montibus cingitur , excepta fili plaga orientali, qua versiis Nicrum Fluvium unius borae intercapedine illinc dissitum , patet nonnulla planities . Ad moenia Civitatis , orientem, O planitiem
48쪽
11 DL Noxias PALUDUM LypLUVIIs illam versus , olimsuit pisciua , seu stagnum amplis
mum prurium iugerum. Infamis autem ἀ multis annis fuit eadem nosra StuMardia febribus intermittenti- . busfermὸ non amplius epidemicis , sed endemicis , vaia de rebellibus, ac diuturnis , qua proinde nomen tulerunt , quod vocarentur Stulardian ebres . Accidit autem ante hos I S. annos , ut Hagnum illud, certo e exiccatum, in pratum amoenissimum converteretur , O ab eo tempor ebres intermittentes adeo raraonifactae, ut nὸ semel quidem epidemiarum nomeα meruerint ,se poradic altem nunc hunc, nune illum invaserint, etiam hactenus euratu faciliores. An
rei inde febres ab effluviis illius sagni patidis extiti se , quae sante euro sublata civitati invecta fuerunt, eo quod ventus , alli ne ad montes facta , quasi repercussus, effluvia dicta longinquius provehere non
posset. Nunc adbuc minores quadam paludes circum Urbem visuntur musco planὸ obductae, ac valde cano-D , ranarum , er bufonum habitacula, quibus immerguntur canales lignei, tubulis aquarum subterraneis , vel aquaeductibus inservituri. questus fum de eanalium horum diuturna in aquis his coenosis maceratione , cum StuMardia adhue Protophrsici munere δε- fungerer , auribus autem fur dis canebam. Hujus vero gravissimi Professoris testimonium eo nobis locupletius accidit,quod noxia aquarum effluvia memoret etiam in iis regionibus , in quibus , ut capite U. exponemus, latices corruptioni minus p
IV. Haec cum a nobis inculcantur, non eo perti itis, E nent,ut paludum vicinitas sola, atque unica sit aeriaetialium vaporu . Iabis causa: non enim inficiamur tum cadavera insepulta, tum subito apertos vel terrae motibus, vel humano artificio telluris sinus , sepulchra, ac pu
49쪽
trestentis frumenti puteos, tum aggesta purgamenta , sordesque domorum , ac praecipue culinarum; quin etiam auras , & ventos ex peculiari mephiti venientes, aliaque hujus generis multa Coelum ita assicere posse, ut morbidum fiat, pestiferumque. Quae sane, etiam nondum vestigatis rationibus ostendere discentibus, opportunum duximus, quia prius aliquid num sit, quam cur sit, cognoscendum est.
occurritur objectionibus illortim, qui effluvia a rebus putrescentibus cum foetore emisa , non solum non insalubria esse ; sed contra ta
lusalubritati aeris mederi opinantur. 1. Uanquam a nostris tum moribus, tum sensibus alienum sit, cujusquam placita convelle Infirmamur ad
re; quia tamen expositam superiori capite tiones. doctrinam , valetudini hominum subservientem , pro viribus tueri tenemur ; idcirco quae a nonnullis empirice duntaxat objecta sunt, non empirice solum , sed ratione pariter diluenda esse arbitramur. II. Primum aliqui corruptorum corporum, aqua- Palustres, ac py 'rumque palustrium effluvia a censu noxiarum cau- ν'
sarum, quam longissime abesse facile sibi persuase- mentem aera rerunt, quod legerint, ea ipsa pestilentibus quibus medio fuisse di dam constitutionibus interdum remedio fuisse. Sie ςμ' 'Alexander a Benedictus narrat, se a quodam Cre Psatensi mereatore accepisse in favissima peste Medicum . eap. 6. canet omnes interimi, O per vias, perque vicos abjici jussisse , qui tetro odore coelum impleverunt, quo remedio Diuitig Cooste
50쪽
14 Dp Noxiis PALUDUM FFrLUVII dissatim civitas sanitati restituta es; ct Sarmatas id remediumfactitare solitos; cui porro historiae assi- se hq nis-alia a Georgio fhd Pictorio relata : qui audivit ex Utopia a mantem in Epidemica lue nihil salubrius, ac praefantius esse, quam F quis ter in die latrinas olfaciat, aut ovile sabulum. Sic etiam Ioseph seJ D μο si, scJ Quercetanus familiare Parisiensibus exemplum
ccxicaco cop. ο- adducit, foetoris nempe platearum Lutetiae, qui D. M' 38' gandae corruptioni aeris idoneus a multis Medicis existimatus est . Nec desunt aliae gravissimorum , sdJ Inciis . Ei . Scriptorum auctoritates a Gaspare a f. Rejes eo lyticum . quaest.os lectae , quibus a malis Odoribus nonnunquam praesidium naturae accedere confirmatur. III. Sed iis multifariam respondere nihil veremur, obiecta diluuo & primo quidem Alexandrum, & Pictorium, expe-
timenta refutan- timenta non a se IPIis tentata, verum ab aliis narratur. ta proposuisse; dum alter a Mercatore Cretensi, alter a quodam ex Utopia veniente historiam audivisse narrant: quamobrem de facti veritate non satis constat. Verum quamvis boc Certissimum esset ι consilium, tamen de mal ε olentibus animalibus, &Iatrinarum olfactu merito docti omnes , ut sub die 1 Rejes feJ, ablegandum tanquam damnatum censent; st J Lες & experimenta cum suis Auctoribus ad barbara illa loca, a quibus deducta sunt, iterum relegandata,
cap. Dpag. ι3z. Quercetanus , quorum post remus illi opinioni Α tanquam erroncae non suffragatur, quia, inquit, malum es semper malo addere , ct venenum veneno miscere. Videantur quae hac de re collegit Paulus tha --. Zacchias multumque propterea aetate nostra Leg.Lb.ix. titivi. idem , si viveret, Quercetanus laetaretur, cum Ma-μη u ηυ si gnanimi Regis Ludovici XIV. iussu Lutetianas vias