장음표시 사용
481쪽
emis anui troya nostis descriptis, Giu eaIce operis. De Rom. Coeli Qualitatibus a
Ex variorum, aeminutorum corporum mixtione
infectis aquis in. lis aestu pestifcri
magis implevit; exinde , sub aestatis initium utraque de causa potuit uberior lympha manare . Vidit phaenomenon hoc ante mensem ipsa etiam Roma, timuitque, cum in valle juxta moenia montis Coelii exigua caeteroqui scaturigo, tantam aquae copiam Ocyssimh reddidit, ut brevi locum illum impleverit, & insectorum, amphibiorum qu multitudinem admiserit, certo certius circumfusae ctiam atmosphaerae plurimum nocitura , nisi summa CLEMEN Tis XI. providentia udam sinuosamque vallem citissim E aggesta terra oppleri jussisset. VI. Inertes vero latices, ideo tanto putore humiliora circa Anagniam, & Ferentinum loca infecerunt , quia iidem ex enormi diversorum, qua Uegetabilium , sensilium , & insensilium, qua etiam mineralium corporum mixtione inquinati, agitante solis aestu, corruptivum fervorem cum innumerabilium vermium exortu subire coacti fuerunt , quam sane fermentationem suis , quos defert, igneis salibus , ipse quoque per aestatem saepe flans auster, adauxit, qui, cum semper ex imis ad sublimia enitatur, ex palustribus , verminosisque aquis lethi sera effluvia & abripit, & attollit, facile etiam ad montana oppida evecturus , nisi eadem effluvia in sublime delata muItum dispertirentur, ac partim ipso in volatu caderent, partim fumorum instar disperderentur , ac dissiparentur Unde fit, ut Patria tua super montem posita innoxio Coelo fruatur. VII. Qua vero ratione hujusmodῖ labis semina, sive animata , sive inanimata castrenses, ac pestilentes febres gignant, & Tu innuis, & nos latius inoopere de Noxiis Paludum Effluviis, brevi edendo, demonstrabimus. Nunc autem satis fuerit M. Var
ronis Γ a J sententiam , hujuscemodi infortuniis
482쪽
pulchrε accommodatam, referrer Advertendum, inquit, etiam,s qua erunt loca paluseria, ct propter eos M. Varroni, sen-dem caussas, ct quod arsunt, animalia quaedam minu- tentia de palu
ta, quae nιn posunt oculi consequi, O per aera iniui in ό, i
corpus per os , ac nares Perveniunt, atque inciunt sinunt.
di ciles morbos, quos deinceps Columella fbJCoecost b J Lib. i.de Re appellavit, quoniam subdit, eorum causas n8 quia φερ' pu dem Medici nempe suae aetatis perspicere queunt: Columella Idem non enim per ea tempora vermium ex seminio, significat. Ovulisque propagatio tam clare patuit; sicuti nostro arvo , quo vulgi etiam sermonibus trita est . VIII. Nec deest probabilis conjectura, e Xoti Quo pacto vereum liquidum nostris fluidis incongruum a vermi-nia, hun num bus , dum stomachum , atque intestina corrodunt, ς' pu suas per tenues proboscides , veluti per totidem syphunculos , in albas , rubrasque venas , immo in nervos etiam magno cum aegrotantium discrimine infundi . Accedit denique, quod per eadem ulcuscula multis allis ab aere derivatis particulis suapte natura nobis infensis, latius praeter pneumonicum iter aperitur in sanguine in . IX. Trist e sanh experimentum consimilis Epi- Epidemia Ro-demiae Roma cepit superioribus annis , cum ad duo U h 'eirciter millia hominum in Leoni Civitate propter stagnantes, corruptasque in Fossis Hadrianicae Arcis aquas, verminosa, & pestilenti febre trimestri spatio perierunt. Sed quemadmodum tunc temporis nobis accidit, ut funestis laeta successerint ; nimirum ingruentibus prope autumnale aequinoctium pluviis , ventisque in contrarium versis , ita vobis , defervescentibus posthac aestibus , arbitror eventu' Astati, luἰi Iorum, & in antecessum gratulor . Caeterum , clinia morbus curam furit ex paludibus morbus, initio praesertim aestatis, dissisi iis . vix ullis remς diis, aut arceri penitus potest, aut De Nox. Palud. ef Lib. 2. Lli re - Orale
483쪽
propulsatores, & curatores adessent. Unde inge-te 6.OMSιy. nua, magnoque Viro digna confessione scriptum
nobis reliquit Hjppocrates scJ in aestiva quadam
constitutione , nihil memorabile fuis aegrotantibus profuisse , scilicet non ventris turbationem, non venaefectionem, neque quaecumque alia, quae ipse tentavit , quem omnia cum ratione tentasse putandum est: habent enim effluvia ista certum incrementi tempus , quod plerunque tota aestate finitur; cujus decursu affatim irrumpentia in hominum corporata, quae magis propensa sunt sunt autem valetudinaria , aut quae miniis congrua vitae ratione utuntur
duplici potissimum via praeter minus conspicuas rei pirationis nempe, ac cibi penetrant, pariterque in fluidas, atque in solidas humani corporis partes debacchantur. Sed, cum pluere incipit, aestusque temperatur, tunc certe palustris humor , imbribus dilutus, ut docuit Columella , s d J citiust laciest ρα ar mitescit, & flantibus ventis e septentrione, nolia solum lethiferae subsident in paludibus exhalationes , sed quae jam in aerem sublatae fucrant, alio converti solent, ac dissipari. X. Ad curationem porro grassantis morbi quod . . est iu hdi spectat , illam tu quidem sua duxisti via , partim infusum venenum detrahendo , partim corrigendo , partim etiam volatili Eando, ae diffolvendo. Sed quoniam mala saepe saepius Artis vim eludunt, pro- uJ x. pMMλ pterea illud Hippocratis e J ob oculos perpetuo a nobis habendum est non prosis , saltem nὸ noceas .s G Deou.-2. Ac rite quidem Divinus Senex sfJ Medicum Gunum. 37. bernatori navis comparavit: quemadmodum enim
Medleu, Gubh 'm gni. in tempestatibus ita gubernaculum , &orioia 'ab Hipp. vela moderatur, ut ventorum impetus, secundos
484쪽
quidem , excipiat, adversos vero declinet , ne vel illidatur scopulis, vel mergatur undis; sic profecto solers Medicus nunquam, nimia cupidine celerioris curationis , multiplicandis cum temeritate , vel eonfusione remediis , adduci debet; Sed ita diligenter naturae motus observare, ut salubribus faveat , noxiis obsistat, aegrumque, translatione saltem in chronicum morbum quod est hac in re ut admodum frequens , ita summopere utile ad salutis portum utcunque perducat. Exinde fit, ut hujus- Purgantia Ia modi in febribus, raro purgantia, nisi ab initio , &. si ab ';h ;. hi quidem clim absente di arrhaea, quotidie remiserint, ro prosime. aut alternis diebus rigore, aut saltem frigore exacerbentur , juvare solent; tunc enim, quoniam non
levis febrilis fermenti portio hypochondrior ur glandulis , quae in primas viaε hiant, haerere solet, non aegrξ illinc blandis subito emeticis, aut deiectoriis evellitur; ut indE locus fiat usui Chinae chinae, aut tulis olei Matthioli irroratae, tanquam spe ficuln
perimento quoque utilissmum compertum est apud thioli. illos, qui continuis quanquam febribus, gelido tamen artuum frigore laborant. Sed haec purgatio non nisi prima, aut secunda die laudatur: postea vero, quoniam saepe excitata di arrhsa,vel dysenteria ad alvum confluit malignus humor,ab omnibus purgantibus pene cum superstitione abstinendum est, solisque diaphoreticis, & alexi pharmacis utendum . XI. At vero , si febris servaverit ideam continentis , stipeturque delirio, lethargo , & CORVul- bdiba ihildumsionibus, nullumque urgeat extremorum frigus ἰ si eatliartiet, . quoniam significat acre, malignumque fermentum majori ex parte intra sanguifera vasa furere, atque in praecordia, cerebrum, & nervos impingere ;
485쪽
Remedia prae seribuntur. Velieantia profi-cua, & oriando .
purgantibus exasperari solet, etiam si nausea, ae vomitu aeger vexetur; exigitque tantummodo bIanda crebraque enemata , stillatitias aquas vel simplicia, quae Ionga vocant, jura acido volatilia,ex decoctione rad. scorZonerar, pimpinellae, gramin. contryer., aceto sar, ac foliis contusis sonchi; postulat pariter emulsiones ex semin. melo n. cardui sancti, & amygdalis , additis temperatis diaphoreticis , & cardiacis , modo ex stibio diaph. succino , & camph. modo ex C. C. , ac lapide Be Eoar. vel guttulis spiritus sal. volat. sal. armon. , modo ex confection Hyacintli., de Alcher. , ac potissim lim Diastor-dio Fracastorii. Quin imo, cum primum coacti alicubi sanguinis indicia apparuerint, auri etiam a tinctura, rite praeparata, vel spiritus Mannae, quem vitae appellant, aegris exhiberi potest . Sed vesicantia praecipuε non solum artubus , verum etiam cervici tempestive , atque utroque in casu, modo absit dysenteria , admovenda Crunt.
XII. Hoc tibi forte mirum videbitur, quod, quanquam in maligna ista febri viperei dentis instar censeatur phlebotomi lanceola ; nihilominus tamen aegrotantes plethorici, qui eadem febri cum dolore capitis , pulsuque magno , & aequali corripiuntur , secta vena frontis , vel jugulari, tunc maxime , cum majori mentis motione , soporequω , immo parotide premerentur, quandoque levati fuerint i Sectiones enim istar modo extremorum frigus absit, & vires constent accensetur illis , quas, laudat Hippocrates , fg J& proximi ventris appellat; evacuant nanque, & revocant in praecordia, ac subinde in vitalem circulum multas cruoris par
tes , quae piceam, & quasi non dixerim , polypeam consistentiam nactae, si nubua durae me nyngis, atque
486쪽
L13. II. EpiDEM. V. CAP. III. qqs. universae propemodum cerebri superficiei, perindε
quasi supremi, mortalesque de cubitus, pertinaciter adhaeserant, atque illinc deturbari naturae opera non solent, nisi magno , ac plerunque irrito, parotidum conatu.
XIII. In eundem pariter scopum collimant non AlIa remedia solum viscera recens mactatorum animalium , era tr duntu
nil suturis adhibita , utpote quae proprio sale oleo-so volatili illas sanguinis particulas diluunt, leniunt , ac submovent, quae summo capiti erant de fixae ; verum etiam cucurbitulae siccae , atque adhuc semel scarificatae, si opus fuerit, ac prae caeteris frictiones per totum morbi cursum , inunctis manibus oleo amygd. , & Matth. cum camphora, identidem repetitae, torpescentibus liquidis naturales motus
inspirant. XIV. Sed vereor, ne Tu arguas, mest ex memO- Remedia necan-ria discessisse remedium maximopere necessarium a pellendis necandisque vermibus , quod forte pri eardiacis palan mas in hoc morbo tenere debuerat. Porro illius da. non sum oblitus, sed valde dubito , ne, dum pharmacum praeter quam ex amaris vegetabilibus, China praesertim, atque ex acidiusculis cardiacis quaerimus , venenum inveniamus , quod aegros citius , Μercurial ma'
quam vermes perdat. Mercurialia enim in tanta naturalis oeconomiae confusione, nervorumque potissimum oppressione quid quaeso aliud , nisi, mortifera in cerebrum indutia epigenesi, novas turbas facere possunt Igitur in alexipharmacis , ipso in tempore, denique in naturae praesertim solertia, quae docta est sine magistro, spem omnem collocare oportet, ut filii Patris simus , qui nos admonuit, ut saltEm non noceamus . Nanque Medicina est quoddam experimentalis prudentiae genus, quae vix
487쪽
so DE Noxiis PALUDUΜ EFFLUviIs doceri ab ullo potest ; tota sere sedulo , peritoque ab artifice in arena ipsa invenienda, ac tractand est . Macte igitur animo , mi Cocchi. Sed , dum aliorum valetudini incumbis , fac, ut tuae quam diligentissime servias.
Romae prid. Kal. Sept. MDCCIX.
C A P. IV. De modo , Fine Ferentinansis idemiae.
Conducit etiam ad Posterorum utilitatem , utu eos non lateat modus, ac tempus , quibus furia polieris Epidemicae constitutioncs solent desinere; ut inde utilissinia . non tantum naturam, ordinemque rerum ediscant; Verum ut, quid Ars quoque praestare aliquando pollit ad malorum exitum antevertendum, aperte deducant. Cum enim Ars sit imitatrix, & ministra naturae , valebit certe , si locorum id ferat ingenium, debilitare, atque enervare causam Epidemiae, cum illa maxime furit, ut alias diximus, &nunc rursus admonebimus . Ferent nensis II. . Itaque Ferentinensis Epidcinia Anno I7o9. hii .es circa solstitium aestivum orta, sextili mense a ucta est, d saeviit. & fere toto Autumno sic viguit, ut quingentos pene homines e nee uerit, Ferentino praecipue, &Anagnia Civium iacturam sentientibus. Hyemis tandem initio ejusmodi luis incendium deferbuit: cum scilicet copiosi a Coelo decidissent imbres ad
rem perandum , extinguendumque fervorem fracescentium aquarum, quae postea obrigentibus frigore
488쪽
Lia. II. rvmrbi. V. CAP. IV. 6 Ieampis coactae sunt; imo vero aquilonaribus ventis, quae in aerem evectae iam erant, morbidorum vaporum cohortes partim fugatae, ac dispersae, partim ad ima repercussae, simul,&cum propriis ovulis penε omnibus insecta in paludibus suffocata, atque exanima reddita sunt. III. Pluviae igitur in memorais Epidemia primum omnium juvare deprehensae fuerunt: Nam sales alchalino-acres tum dilui, retundi, ac mitescere coeperunt; non secus ac spiritus aetao-urinosi, immo sales arsenicales, & venefici multitudin aquarum permisti de turbativa, & corrodenti vi
magnopere remittunt. IV. Hinc vero nemo non videt, quod si Campaniae flumen E vicinis Ferentino montibus transverso alveo Agros illos, & Consularem viam secaret; vel dulces aquarum fontes ab iisdem montium radicibus majori copia decurrerent; fieri facith posset, ut, si quando media aestate thermales potissim tim aquae ob Uillicorum negligentiam illic sinantur corrumpi, statim per Aquilegem novis apertis canalibus , & scrobibus , vel adhibitis syphonibus eaedem aut fluminis, aut fontium lymphae, quo Opor. teret, deductae, corruptos latices pluviarum instar temperarent, atque diluerent. Quamobrem illa , quae tot funera inserre solet, petita ab inquinatis aquis deleteria vis, per ipsasmet, dulces tamen ,- jugesque aquas ut a magnis olim Medicis factum fuit penitus extingueretur .
Cur pluviae moriabum retuderint. Duleibus aquis infusis, thel malium putrescentium noxa levari posset.
489쪽
ne aquae in posterum in Agro Ferentinensi 'r sed ant.
p.ri ;&κ p. En Q Acratissimus Princeps CLEMEMx XI., euiustinensibus eonis o praecipuum studium est in publica comi nod li jubct, maximas, paternasque curas dividere , ut ecia in subditis, quos non videt, quam diligentissim h prospiciat, mandavit, ut in Sacra, quam vocant, Consulta negotium hoc sedulo agitaretur : quod cur Eminentissimi Cardinales illius Coetus accuratissimhfecissent, decreto statuerunt, ut exactis Kal. Ianuas, haut i, rii AEgidius Maria BDrdonus R. C. Apostolicae iliah iridi: aquz eo librandis aquis Architectus Ferentinum contenderet , & mala illa praesens contemplatus remedia pro sua peritia opportune adhiberet. Eo itaque Uir diligentissimus se contulit, quumque omnia perpendisset, certo comperit Aquam scrofinicam tum copia, tum pravitate caeteras antecellere , eam quo fuisse fontem, & originem grastantis per superio
II. Hanc igitur primo in cursum per antiquam
cloacam revocandam censuit, ac Propterea mandavit, ut saxeus ille, atque ingens, quem initio innuimus, subterraneus duetus a terra, coenoque liberaretur, sed vix amotis operculis teterritrias, &pene suffocantes, quales spelunca Canis Neapoli, vel ubique locorum frumenti puteus nuper reseratus emittere solet, exhalationes expertus est ; imo vero passim jacentium hic illic aquarum odore sulphureo
490쪽
L13. II. Ep1DEM. U. CAP. V. 633. phureo caput adeo gravari sensit, ut ipse, ejusque
Ministri, atque operarii ad aquam Reginae Hunga. riae, & nescio quae balsama naribus, temporibusque
admovenda non semel recurrere coacti fuerint . :
ΙII. Deinde Ferentini planum per horizontis li- : Isti isόj. '
bram expendens illud ad fluminis usque alveum sa- tem fluVium dc - . tis inclinare deprehendit,& idcirco fossas in solo reo ductae. eens effodi curavit, ut aquae caeterae ab invicem dis- . sitae moras rumperent, & singulae ad Theletein Cama
paniae flumen Iibere devolverentur r id quod etiam in Anagniae Campis confectum est. Cum enim Hernicarum aquarum vitia Bordonus diligente e perspexisset, alias scilicet in eo tantum peccares quod in sinuosis locis otientur: alias infestum etiam fulphur olere, & fere omnes tartaro sui generis abundare, quo sensim aecreto, & lapidescente , ipsae sibi vias impediundi i id irco novos aquar risductus alth e 1 tas deel istieare, atque margine munitos esse voluit. Nam telluris inclinatio nova se sim decurrentibus lymphis velocitatis momenta solet adjungere, quae gravioreS, ac tartareas , quasillae se eum deferunt, partes in alveis subsistere fere
nusquam patiatur. IV. Non defuerunt tamen ex Agricolis , qui, ut stulta atque in 'eannabem, linumque macerare, & caepas serere, at es' studii 'iu que alere commode possent,diffusas huc illuc aquas erum potius qua in novos canales reduci ,& liberὰ per suos alveos tautom spectan decurrere noluissent. Sed quam misera est homi- 'num conditio , qui tenue lucrum propriae nedum saluti, verum vitae etiam anteponunt i Nonnulli autem Anagniae Cives lacunam quandam reliquam fieri satagebant, quo hyeme anates praesertim venatum irent, malum , quod subsequente aestate imminebat, minime praesentientes. Demum Sonni-- De Nox.Palud.es Lib. 2. Mmm ne n