장음표시 사용
451쪽
canalis ostium obstruerent , quod raro tamen per hyemem accidere consuevit: sed reversam e mo tibus in Vallatum aquam sua sponte congestas circa litus arenas depulisse. Id praeterea contigisse narravit , ut intumescentes maris fluctus in stagnum influerent , ac palustris aqua eorum impetu abrepta per novum alveum sursum versus regrederetur, sed paulo post, quam fluctus resedissent, in mare, ut antea, decucurrerit: nunquam tamen Urbis fossam, nedum finitima moenibus aedificia , stagnantibus aquis fuisse obducta. Bordonus ab X. Per idem tempus Saucrissi Mus ParrR mihi pa-A :tore rogatus riter mandavit, uti Bordoni sententiam sciscitare r. senteni 'sueeEt Quumque idem RaVennam prope diem profecturussisse re*ondet. esset, alia scilicet negotia ab Apostolicae Camerae Ministris sibi commissa procuraturus , ab ipso igitur percontatus sum. I. an immutato ejus consilio, quatenus Pisaurenses secundum Urbis moenia novum salveum direxissent, aliquid noxae iisdem inferri posse putaret. II. an prono lapsu aquas per novum canalem defluere ejusque ostium marinis tempestati bus obstrui animadvertisset. III. an stagnum devecto coeno aggerari nec n8 deprehendisset. XI. Ille autem ad interrogata respondit, se nuper in Pisaurensem agrum contulisse , omniaque ad voluntatem fluere comperisse; quamvis enim delinea tum ab eo exemplum in recens cavato alveo aliquantulum esset innovatum a rem tamen ex animi sententia succedere, cum nec quidquam Omnino Urbis moenibus esset metuendum , & labentes per novum canalem latices liberE ad mare devolverentur, quod eorum superficies marinis undis longe esset editior. XII. Prae
452쪽
XII. Praeterea quoniam Uallato cursus in ma- Maior laeum jorem lacunam datus fuerat, ut exitiales vapores ex inertibus corruptisque aquis erumpentes arce- ta devecti ilino. rentur, eam rem, prout in optatis fuerat, intra pau. cos menses effectam assieveravit; quandoquider
profluentis impressione putida , pinguia, & bitu ininosa corpuscula ad summum stagni emerserant ., paulatimque fluenti impetu in mare abrepta fuerant . Quin etiam majorem lacunae partem adhaerescente alvei lateribus coeno , terreisque sordibus aggeratam esse confirmavit.
XILI. Huc addidit, quod quamvis tape numero Nullae praeterea
per id tempus montanis torrentibus auctum si umen ta soni otiis excrevisset, atque illius aquae effluentes in veterem gerunt. alveum redundament, attamen Urbem non amplius alluvionibus obducerent: sed, ubi primum ad moenia pervenissent, continuo in novum canalem recta irrumpentes ad mare celeriter delabercntur. Unde
pro comperto haberetur quantam novus alveus uti is litatem, atque emolumentum afferret . Quamobrem Cives non mediocri laetitia perfusos gaudere, quod tenuissent tandem propositum , ut & a fluminis auctibus nihil sibi in posterum metuerent, &stagnum per profluentis aggestiones oppletum viderent .
XIV. Hac igitur occasione arrepta Bordonus Vetus Vallati Pisaurensibus persuasit, ut ucterem Vallati a l. eum, ὸζ μ- 'bit μμ δε ac ostium in flumen apertum praecluderent his praesertim de causis . I. ut tota fluminis aqua, si quando excrevi mei, per suum alveum flueret; quapropter& altior, & rapidior foret, ac portum vehementius excavaret. II. ne turbida unda per novum alveum ad mare decurreret, ac litus , paulatim aggesta humo , Iongius promoveret.
453쪽
qis DL Noxiis PALuDUM EFFLUUIIS XU. Bordonus denique orationem conclusit maximo affectos beneficio Pisaurenses per summam Sanctissimi Principis munificentiam ob novi operis consilium tam feliciter Pontificio aere absolutum, ex quo tantum fructum brevi temporis spatio percepissent, ac majorem adhuc , ut sperabat, percepturi forent.
C A P. XVI. Pisauri flatus sub anno MDCCxvI. circa ea , quae de arcendis amovendi que causis palu
strium effutiorum superioribus
Capitibus enarrata sunt. IM prudens profecto sorem, si meam nunc fidem
minime persolverem, lectores videlicet non a admonendo novissimu in Pisaurensis Civitatis statum : Unde facile colligere possint Malignarum, &Castrensium febrium ibidem foeturam ex palustri coeno, noxiisque inde assurgentibus ectuviis omni Exquἰ,It aucta rempore ortum habuisse . Perscripsi autem episto
per literas, quIs tam ad Eminentissimum Cardinalem nune Urbinitie praesens Pi- Legatum i nemo enim qui aut diligentius exquirat, aut fidelius reserat, occurrit. Itaque cum literas,
quas ad eundem Cardinalem dedimus, tum illius responsa Latine reddita hic adJungimus .
454쪽
Amplissimo S. R. E. Cardinali, s
I o: MARIA LANCIS IUSDivturnam felicitatem. Oniam multo ab hinc tempore de Noxiis paludum effluviis , eorumque remediis, argumento a nemine hactenus, quod sciam , de industria pertractato scribere aggressiis sum ; studium nunc apri me necessarium servandae ubique historicae veritatis, juvandaeque Reipublicae me impulit, ut Te, amplissi ine Cardinalis, gravioribus quanquam negotiis intentum audacter interpellarem . Quum enim describam inter caeteras ex palustri coelo ortas Pisaurensem Epidem iam per tres annos nostra aetate crudelissim h grassatam , actum Pontificis Max: jussu cuncta per literas non modo ab ejusdem Civitatis Medicis, verum etiam ab Eminentissimo Cardinali Tanara per id tempus Legato , & ab Illustrissimis Praesulibus Barbarigo, & Cavalerio Pro legatis diligentissime fuissem sciscitatus ; mihi tamen nonnulla adhuc ad praesentem Pisauri statum pertinentia supersunt exploranda, quorum aperta cognitione , ut opusculum pro viribus perficiam , Carere non possum . II. Primo igitur magni interest, ut resciscam
utrum aggeres vulgo Iechius qui sub anno 17o9.
455쪽
18 DL Noxiis PALUDUM EFFLUUIIs refecti fuere , ad hunc diem integri firmique permaneant; unde Uallati rivus satis vehemeas sit ad sordes quam cito eluendas , quae ex Pisauri cloacis
III. Deinde utrum vetus ejusdem Vallati emita sarium , sive, ut Pisaurenses dicunt, Foliettae ostium
in flumen , nunc penitus obstructum sit; an sola cataracta occlusum; ac proinde num Isauri inundationes ex ejus alveo in praedictum ostium refluxu, olim contingentes, omnino desierint. IV. Tertio num ex recens aperto Uallati alveo stagnum veteris portus , advecta per alluviem humo , penitus fuerit solidatum . U. Praeterea non miniis rescire cuperem , num
alii aggeres , qui ad Isauri ripam proph Carmel itarum propugnaculum , ut prohiberentur fluminis exundationes, diligenter excitati fuerint, etiamnum sarti tectique serventur. VI. Denique te rogo, atque obtestor Eminentissime Princeps, ut inquiri jubeas, an Pisaurenses sedulo faciant, quae ipsis anno Mnccx. fuerunt imperata ; iis enim exquisite provisum fuit, ut stagnantium aquarum , & noxii odoris causae ubique locorum tum intra, tum extra Urbem radicitus tollerentur . Humanitatis quoque tuae erit Edicti exemplar, si typis impressum istic fuerit, ad me mittere . Praeceptionum autem tunc temporis editarum specimen ad hujus epistolae calcem rejicio. VII. Haec sunt, Emistentissime Domine, quae λTe percontari necessitas ipsa coegit; quorum plenam perfectamque notitiam pro tua singulari benignitate me consecuturum esse confido; nam ad publicam , ut vides, incolumitatem, qua nihil tibi est antiquius, omnia reseruntur. Ejus sane beneficii
456쪽
Lia. II. Epi Dr M. IV. CAP. VIII. 6 I9 gratia nunquam abolescet , atque interim ego , quoad vixero , futurus sum Eminentiae Tuae observantissimus, ac studiosissimus cultor. Vale.
Romae v. Nonas Octob. MDCCxv I.
Summa rerum Pisauri promulgandarum Principis Edicto.
I. Istores ad subigendum panem salubribus aquis utantur, non inquinatis , ac male olentibus. II. NE quis in Furnos vel publicos, vel privatos bombyces cum involucris condat, exiccandi gratia. III. Nemo eosdem in lebetibus excoquat, nisi altissimam domi fossam habeat secessus causa, in quam decoctura projiciatur . IV. Lebeium Domini bombyces interiori velamine exuant, prout a publicae salutis Curatoribus docebuntur. V. Bombycum cadavera n E conjiciantur in Vallatum, quum aqua deficitur, sed ad mare , ubi pha. rus est, deferantur. VI. Laniones , & Coriarii similiter purgameninta, non in Vallatum, fluento destitutum, sed ad Isauri pontem devecta in flumen congerant, & sicineo flumine in mare projiciant; si aliter faxint, puniantur .
VII. In singulis domibus, quarum sordes tria Uallatum immitti solent, altissimae scrobes defodiantur, quo eaedem conjici debeant, quum Vallati rivus exaruerit.
VIII. Ne quis in hortis intra vel extra Urbem
457쪽
qro De NoxIIs PALUDUM EppLUHIs aquam pluviam in aquariis , aut scrobibus diutius collectam serveti liceat tamen olitoribus putealium aquarum habere receptacula; modo curent, ut semper pura , ac munda sint, & procul a fimi cumulis absint.
Responsum datum ab Eminentissimo
Rescripsit autem nobis pro sua humanitate Eminentis mus Pater, atque ad interrogata exquisite , accurateque respondit.
I. π TAllatum quidem, adhuc ut antea in Isau- rum flumen per antiquum alveum effundi ; novum vero canalem alluvionibus maximo esse impedimento; nam abundantibus tunc temporis ab Isauro aquis, subito per eundem canalem patet iter ad mare, quibus arcendis non satis erat cataracta ad inferiorem Urbis partem aquis objecta; illud utique diligenter animadvertendum Princeps Eminentissimus contendit, ut, cum turbidi latices lentissimo cursu per novum alveum fluant, ac paulatim subsideant, summa cum diligentia, quemadmodum
jam semel purgatus fuit quam longissime jumentis
asportato coeno ita, & in posterum, cum res postulaverit, prospiciatur ; semper tamen ineunte vere , nE mediis aestatis caloribus magno cum vitiandi coeli periculo uliginosa humus commoveatur . II. Majorem, maleque olentem ad veterem portum lacunam, accumulato limo ex lente fluentibus per novum alveum turbidis aquis maximam par- Diui ou by Cooula
458쪽
LI3. II. EpIDr M. IV. CAP. XVI. qa I partem esse aggeratam, parumque abesse, ut eadem pascua fiat. III. Similiter aggeres ad dexteram Isauri fluminis ripam, & Carmelitarum propugnaculum nuper excitatos, obstare, quo minus in finitimas Urbis
regiones exundet, & agri ad veterem portum restagnent.
IV. Quandiu Isaurus Uallato aquam suppeditat, omnino urbicas sordes abstergi; quod fieri minime potest, si quando per aestatem fluvius exarescit. V. Praeterea Pistores quam optimis possunt aquis sunt vero puteales ) panem subigere, neque in iis furnis coquere, in quibus per id temporishombycum involucra siccantur . VI. Quin etiam domos illas, in quibus hominbyces lebetibus excoquuntur, altissimas fossas habere, quo grave olens decoctura, non vero in Urbis vicos , projici solet. VII. Id quoque studere eos, qui serico opificio
dant Operam , ut bombyces extremo velamino exuantur, neve iidem in Uallatum, quum fluento destituitur, conjiciantur. VIII. Nec minus olitoribus curae esse, ut pura,
ac munda sint aquaria, ne quid aeris ossiciat salubritati.
Eadem confirmantur ab Eminenti o
HAEC quidem omnia Amplissimi quoque Cam
dinalis Tanarae, qui paulo ante Urbini & Pisauri Legationi praefuit, literis benigne ad me d De Nox. Polud. Up. Lib. a. I lili tis,
459쪽
412 DE Noxiis PALuDUM EFFLUVIIS tis, confirmata sunt, it aut non alius plane videatur Pisaurensium rerum status, quem si perpetuo contra stagnantes ac putidas aquas studio , cura quo servaverint cives illi, nunquam fore arbitror, ut in
miserandam epidemicarum, & pestilentium febrium
2uid ad praecavendas Pisauri Didemias adhuc praestandum esset.
CUM Superioribus Capitibus rationes omnes
fuse si in persecutus , quibus trium annorum decursu consultum fuit, ut aquae sordesque tum intra , tum extra Pisauruin per aestatem praesertim, &autumnum a stagnatione, ac congestione vindicarentur; quamobrcm ea Civitas recurrentibus Epide in iis non est amplius obnoxia r nunc , qui meus est erga eandem amor, haud committam, ut diligentia curaque mea ad reliqua ibidem eastrensium
febrium semina extinguenda ulla in re desideretur. Neque enim illinc vernaculorum aliquot morbo- Pisauri sunt ali- rum radix unquam prorsus evelli poterit; siquidem morbi vς Πλ humilis loci situs, ingens fructuum, piscium qu vis, meridionalium ventorum flatus, & non Ie- vis aquarum desidia semper ignavam illius Urbis , incautamque plebem infernas praesertim regiones habitantem, aegrotationibus facilem reddet . Cives tamen ac patritii se in posterum prontilis a novis Epidem iis tueri poterunt, si non Ilim omni industria quod a nobis hactenus incuIcatum est sibi caverint ab aquis una cum sordibus in Vallato, in vicis , in hortis , intra vel extra moenia computrescen tibus , verum etiam diligenter cu
460쪽
raverint, ut posthac minor lacuna prope novum portum penitus oppleatur. Clim autem id a questa hi nor lacuna
humo, aut aliunde advectis caementis une ingenti portum penitus
sumptu fieri nequeat, promptius esset per alluvioia stat opplauda. nem eandem aggerare. Quod quidem minimo negotio obtineri posset, ducto scilicet canali ex pro- 4pinquiori fluminis ripa ad ipsum stagnum, alteroque canali ex opposito stagni latere ad mare exciso; itaui, clim amnis limpidus est, canalis ostium in ripa apertum demissa cataracta claudatur; eadem vero elata influat per canalem in stagnum,chm lutu lentus , ac turbidus est: hac enim ratione quemadmodum in majori lacuna jam contigisse diximus aqua turbida illuc delata torpentibus permiscebitur, & in latius spatium diffusa hebetior fiet, ac propterea graviores terrae particulae paulatim ad stagni latera, atque ad fundum decident, dum interim purior lympha per alterum canalem ad mare
II. Postremum, quod non minus ad Pisaurensis ValIati rivus in- Civitatis.elegantiam , atque ornatum, quam ad x . V bς ser ejusdem aeris salubritatem collaturum censerem , J. . '' S 'illud est, ut canalis, cui nomen Uallatus, intra moenia fornice , ad instar cloacae, ubique locorum contegatur ; videlicet ne pravorum effluviorum expiratione aerem vicinarum AEdium inquinet di Hoc quidem opus nec novum, nec arduum videbitur iis,
qui ejus rei illustre exemplum viderint apud faJPlinium ita ad Trajanum scribentem:
Amafrianorum Civitas, Domine , O eleganso ornata babet inter praecipua opera pulcherrimam eandemque Iovisimam plateam , cujus e latere per spatium omne porrigitur nomine quidem sumen, revera