장음표시 사용
471쪽
roscida rivis Hernica saxa colunt. sed numerum, indolemque istiusmodi laticum i , quave olim arte ad proximum flumen libere deri- Varentur , praesertim cum incertis legibus copiosiis suis e venis effluant, penitus ignorabam . Maximas itaque Tibi gratias ago, pares videlicet immortalitati hujus beneficii, quod in publicam utilitatem Tu quoque contulisti . II. Scitu sane dignum, gratumque accepi, fuisse quondam isthic provisum , ne usquam male olentes aquae torperent; sed contra, ut summo artificio protectae cum ingenti Accolarum emolumento adigerentur ad cursum , exciso nimirum duro saxo , apertaquae longa , ingenti, declivique subterranea fossa, que mihi id quidem revocat in memoriamia
quod Plinius Iunior scriptum reliquit in Epistola
IC. lib. x. ad Trajanum de foedissima cloaca Mastrianorum , quae coelo patens , sicut turpis , & immundissima aspectu, ita pestilens erat odore te terrimo ;quamobrem non minus salubritatis , quam decoris interesse judicavit, ut fornice contegeretur. Eo uiaque etiam apud Priscos perennis , & constans fuit cura munditiae Uiarum & clementiae ipsius acris ;qua quidem semper Hernici procul dubio fruereniatur; nec per saecula conterraneorum suorum mortes vulgari, quod apponis , proverbio Iugerent, si cloacam illam perpetuo integram , per viamque servassent. Hoc sane docemur, pleraque mala propter nostram desidiam , ac negligentiam nobis accidere ; frustraque nos de natura ut nequiter de Superis conqueri; cum sortes nostras nostris in manibus habeamus. Tu interim perge , ut facis , tria
472쪽
Patria otiari, strenue tamen, atque actuose ; Nam, ut Menander ait: Ignavorum Virorum ignava sunt cogitationes . Vale. Romae Iv. Kal. Octobris MDCCxI I I.
C A P. I L. Febres Castrenses ex Ferentinensium Aquarum
flagnatione apud Hernicos Anno M DCC Ix
epide mice grastantes describuntur.
SU B aestatem Anni M ncc ix. ab Illustrissimo Prae Auctoris responsule Curtio origo, tunc Sacrae, ut ajunt, Con- sum de castren-sultae a secretis, nunc vero meritissimo S. R 'b uis ρ'us, Cardinali, interrogatus, quid opinarer in causa s tu eomprobatur. cur per id temporis in humiliori Hernicorum Regione Anagniae scilicet, Ferentini, ac Frusinonis malignarum febrium genus communiter gras retur ; contra vero Incolae finitimorum montium nulla penitus labe afficerentur ; illico quod miratus est Praesul) paludes aliquas nuper iis locis inductas horum malorum originem esse sine ulla haesitatione respondi, obsecrans, hi rem ipsam diligenter exquireret. E vestigio autem, cum id a Campaniae Praeside postularetur, non aliam revera, quam haerentem, corruptamque in agris illis aquam debacchantis Epidemiae causam extitista , rescitum est. II. Porro Ferentinenses Aquae mense Iulio prae- Ingens aquarum fati Anni tanta mole suis ε venis eruperunt, ut CK ThadEri atra alveos torrentis in modum effusae universam pepelit.
Pene planiciem inundarint . Ex foedissima vero
473쪽
Epidemia ex pe culiari aeris actimonia.
Quales aquaeFerentinum inter& Frusinonem desideant.
43 6 Dc Noxiis PALUDUM EFPLUVIIs. horum laticum desidia, qua malignorum morborum semina foventur, ea demum aeris labes emersit , unde perniciosissimae, ac populares febres aestate , & autumno ad hyemis usque initium per vicina loca vagatae sunt; Quarum sane indoles, mos,& phaenomena in sequentibus ad nos datis literis descripta exhibentur.
Viro Ampli mo, ου Archiatro Pontificio
S. P. D. IN magnis morbis ad Te recurrimus, tanquam ad Latinum Hippocratem , Vir Amplissime .
Crudelis hoc tempore apud nos viget Epidemia , Castrensium Febrium ab acri, ac pene re algarina , Aeris diathesi oriunda. Hanc porro dolemus calamitatem , ut ipsum , quo vivimus , quod die, nocteque inspiramus, in communem perniciem evaserit Elementum. Scias, itaque oportet, diligens Naturae Scrutator, ut per consilia Tua nobis opportune succurras , Ferentinum inter, & Frusinone palustres aquas jacere. Sunt vero sulphureae praesertim , atque enormiter foetidae, quae hoc potis mitin Anno supra modum auctae , humiles agros, &sata pene omnia inundarunt. Minerales laiah pariaticulae, quae hisce aquis per abditos Terrae sinus
474쪽
evectar, atque indiscussae retinentur, aestivis postea ardoribus in Atmosphaeram elatae tanto quidem deterius ad morbos parantur, & cladem , quanto
magis pertinaciter in foveis otiosarum aquar ut Linum, & Cannabes macerantur. Addo inquina in Aliae causae vitia. menta Ranarum , Bu num , atque Amphibiorum M ες is
consimilium , quae nunc humi degunt, nunc aliis cum vermibus viles aquas inhabitant: Ex quibus omnibus, Syrio acuente, pestiferi vapores prodeunt , qui, ubi per aerem discurrunt, alte feriunt hominem respirantem . Vix oppida in Montiunia Verticibus sita, a labe secura sunt. Eorum namque
Plebecula susceptas in subiecta Ferentinensi planicie febres convehit ad montana. Verum Frusino, Ferentinum, & Anagnia virulenti Aeris damna maxime sentiunt. II. Febres sunt verE malignae, & epide micae, Harum Febrium quippe in omnibus similest cum rigore tamen, hor- epidemiearum rore, & artuum frigore periodice recrudeseunti Imp ψηλὸ δ' Nempe unius , aut duplicis Tertianae typum initio servant, perniciosissimam indolem suis mox phaenomenis detecturae . Torva occurrit, & plusquamis
icterica AEgrotantium facies. Pulsus , qui est Cordis Echo, parvus, creber, inaequalis. Affligunt Capitis dolor, tinnitus Aurium , sitis, cibi fastidium , vomitus verminosus, Cardialgia , & Syncope : mordicato enim stomachi ore, per nervos ibi desinentes, Cerebrum, & Cor in consensum trahuntur . Utres usque ad languorem procumbunt; nec desunt pertinaces vigiliae , anxietates, deliria, &motus irregulares , quos puto, ex convulsiva durae Meningis oscillatione pendere . ob exhaustos, vel torpidos animales spiritus , comatosus obrepit sopor . Lingua, cui utpote papillis nerveis contextae De Nox. Palud. es. Lib. 2. Κ kk ma Diuitiaco by Corale
475쪽
η38 DE Noxiis PALUDUM EFFLUUII smagna fides debetur in morbis , arida est, scabra,& nigra , vel lento quodam latice obducta. Urinae
corruptum lixivium aemulantur. Exanthemataia , modo purpurea, modo livida, efflorescunt in Cute Parotides interdum extuberant, interdum vero exostoses , gangramosique decubitus patefiunt. Harum Febitum III. En tristis apud Nos grassantium febrium
malignitas variis aspectus . Nunc vero earum facinora expendamus.
modi, linuETSeptimo, & Undecimo solent occidere , raro deciteritu' demonia mum quartum attingunt, ut Ferentini praesertim , β δxur. observamus, clan ipse ad plures Cives curandum accerser . Quae superantur , nulla unquam crisi integra solvuntur : ipsa enim Coeli impuritas criticos Naturae motus distrahit perpetuo, ac turbat; Sed absumptis spiritibus , enervatoque sanguinis robore in Viscerum obstructiones , Cach ex iam, Quartanam , & alios hujusmodi Chronicismos migrant. Vidi septe in Rusticos montium incolas , qui ad secandam novam Cererem in Ferentini agro semetipsos, ut mos est, pro pane oppignerantes , morati fuerant. Hi vero, cum non acrem sollim venenatum, sed aestiva siti, laboreque extenuati, aqua Setiam veneni fontem hausissent, colore turpissimo infecti, se intus uri, simulque Caput in partes quasi dissilire , conquesti sunt: tanta erat gravitas, pondus, & dolor. Circa quartum morbi diem revecti ad patrios lares , angustioris rei domesticae homines , brevi a tam funesto malo , & nonnulli parotide praecedente, jugulati sunt: quo sane facit illud in Coacis : uuae dolenter ad aurem absurgunt, pestifera r Aliqui lethargo stertentes, Alii vero adiuncto dysente rico fluxu facta scilicet salium acrium , & erodentium ad Intestina metastasi occubuerunt. Plures contra iisdem fere symptomatibus affecti,
476쪽
cum per Opportunum reditum tempestivae medela Iocum dederint, ope nostra prorsus sunt in valetudinem restituti. Hinc conjicere fas est, quantum contulerit montanus Acrob tenue, ac purgatissimum nitrum, vegetumque elaterem.
IV. Non est hic, ut Τe , Vir Amplissime , de- SaliumAlebali. tineam inutili causarum, symptomatumque expli- Ποδcriuua effecta catione : Cum Te non lateat, sales alchalino-acres, ipso aere , ceu menstruo dilutos , atque inspiratione haustos per tenella Pulmonum cribra fili rarit primo saliva quoque ad Ventriculum ablegatos una cum Chylo in massam sanguinis tranare . Quo cum per generint, tragicas agunt metamorphoses t fuso enim sanguine, ac veluti a sui foedere sejuncta parte lymphatica, fibrosa densatur , ut lac ex seri secretione concrescit . Hinc febres oriuntur , a coagulo dictae . U. Curationem autem sic instituimus . Initio 1 Curandi Mellio
cum urget aut vomitus, aut vomendi proclivitas , dus exponitur. tincturam emeticam impero, ex croco Metallorum per vinum album elicitam, & quoties vomuerit Eger, aut alvum exoneraverit, hordei, & seminum Citri decoctum, ut nempe inania tormina praecaveantur, & vomendi conatus auspicato procedant:
Id, quod in Cholera morbo utiliter fieri solet. Aeris labes salivae impressa , & ad stomachum detrusa, prius quam tota in sanguinem intret, per viam Omnium brevissimam eliminanda est, quam scilicet innuit Natura, & ejusdem fidelis interpres Graecus senex r Medicari .esate superius , feme vero inferius convenit: secus non posset non insequi di arrhaea , quae sanguinis despumationem , ut in Pleuriti de anacathar sim , impedit, quaeque diuturna ctim sit, in dysenteriam non raro degenerat. Paregoricum
477쪽
qqo DL Noxiis PALUDUM EFFLUvIIS semper sub noctem exhibeo , ut tumultus ab Emetico inductus sedetur. Sunt mihi praeterea in usu Aqua Prophylactica Sylvii: Gelatina Cornu Cervi, ut Muci lagine sua sitim compescat , & sales acres cicuret, leni atque i Emulsa ex Amygdalis dulcibus , & Melonum seminibus cum aquis scor Zonerar, & sonchi, ut seri defectum resarciant. Contryervae radiκ balsamico-sulphurea , Cornu Cervi philos phicum, stibium diaphoreticum, & BeZoarticin Iovis, ut peregrini fermenti moleculas Praecordiis potissim tim, ac Cerebro haerentes solvant, & ad e
trema vasorum urgeant, expellantque . Nec ea
tandem omittuntur, quae gregem helminticum destruere valent. Ili Stib. diaph. gr. XV. BeZoart. Iov. gr. VI. Iecor. Viperio. gr. Iv. Ol. scorp. Matthio liguit. II. Constet. Hyacinthin. s. o. Diascord. Fra castor. ana scrup. I. Coge in bolos , & inaura; quos
deglutiat hora somni, & bibat Aq. Card. benedici.
unc. U. tot. Citr. unc. I. Laudian. liquid. Sydhenam gutt. xI I. Clim inde optatus sudor emersit, si febris nonnihil remiserit, statim ad Peruvianum Corticem, veluti ad Sacram anchoram convolamus,& tertia quaque hora ejusdem dolas repetimus. VI. Cum autem praeceps instat a coagulatione 3 malum, vix praemissio Enemate, aut leni deIectorio,
ad stimulantia solidum, & liquidum iners , ad vesicantia scilicet festinamus , praesertim ubi aeger pessima febri jactatus ad lethargum propendet.
9Feroileuiusdam VII. Iuvenis quidam temperamenti salino-terianti serandus inte- rei, tam victu, quam Venere incontinens , nec aeris
Uxv pravitate, nec tot funerum exemplis deterritus Ferentinum concessit, ubi propter negotia plures duxit dies , noctesque . Non dum erat reversus , cum
coepit aegrotare: incidit enim in febrem popularem
478쪽
eum vomitu vermium. Idcirco nξ vires morbo accederent procrastinatione remedii, sequentem misturam praescripsi. Ih Mercur. dulc. gr. MI I. diagrid. sulph. gr.v. Rlaabarh. eleel. scrup. I. l. scorp. Matti .guit. I I.Syr. flor. Persicor. unc. 1 em. m. Non solum
viscida,& biliosa grave olentia, sed etiam extinctos lumbricos magna copia sursum , deorsumque , sine ullo tamen levamine, ejecit . Iura deinde Cornu Cervino, soncho, radicibus Scoret onerae, & Graminis alterata mane , & vesperi potabat cum Pulver sudorifico alchalino-fixo, & veneni acrimoniam simul retundente . Quinto largissim ξ sudavit, sed adhue frustra : Quae enim aderant symptomata, efferata sunt ; quae non aderant, supervenerunt, nempe eruoris stillae E naribus, surditas, & faucium absque tumore ad deglutiendum impotentia . Undecimo convulsus interiitis Miramur tamen, quomodo sudor in die critico per universam cutim excitatus prodesse nequiverit: Miramur scilicet, acerrimum febrile fermentum nec despumatum esse, nec fractum , sed suimet inter scorias potius invaluisse . VIII. Non amplius Te moror, Vir Amplissime, veritus, ne Tibi sim taedio . CuItus tamen erga TOmeus, & devotio illud exigat, precor, ab oraculis Tuis, ut mihi adversus febres malignas verminosas ab aere oriundas methodum aliquam peculiarem aperias ,& Patrocinio Tuo me foveas. Vale, atque iterum vale Pontifici nostro Clementissimo.
Datum Fumone xui. Kal. Septembr. MDCCix.
479쪽
C A P. III. At eioris responsio , qua idea , cause , ercuratio Castrensium earum δε-brium perfringitur.
De Medicina apud Hernicos optime merito .
PEtis a me, studiosissime Cocchi, ut tibi rescribam ecquid de palustribus isthic haerentibus
aquis, deque inde ortis , & frequentius hoc anno per aestatem grassantibus malignis, ut ajunt, febribus sentiam . mid rursus agendum , ne libitina adeo immaniter tuos ii aegros desaeviat, mihi vi
Ae I Latini pars Π- Antiquissimam forte putabit aliquis quere-
antiquitiis etiam iam , quam apud me habes, & in qua vehementer ob palustrς doles ornatissime Vir, partem nempe Provinciae, tabat . quam incolis, Ferentinum Inter, & Anagniam , ,
palustribus aquis plus solito identidem inquinari. Etenim Strabo, diligentissimus ille Romani Agride scriptor, postquam lib. V. Geographiae omne Latium a salubritate commendavit; loca excipit quae palantia sunt, atque morbosa , qualis, inquit, esager Diqitirso by Corale
480쪽
ager inter Ansium, ct Lavinium, usque ad Pometiam, O Setini agri quaedam , ct circa Tarracinam , ct Cir- eoum ti quo sanξ locorum circuitu isthaec etiam finitima tellus comprehendi posse videtur. III. Sed non omnia , quae dolemus , eodem ju
re queri possumus. Vel enim Regio ista, ob jugem
aquarum scaturiginem , nullaque hominum industria vincendam telluris humilitatem , olim etiam acoenosa fuit, & culpa in eos conferenda est, qui primi coluerunt; vel propter temporum injurias ut arbitror non corrivatis sedulo aquis , in hujusmodi statum pervenit, & excusanda minus est posterorum , praesentiumque negligentia, quae eosdem latices torpere sinit, qui apertis tum veteribus, tum novis scrobibus , & canalibus , in amnes, ac mar tempestive derivare potuissent.
IV. Quid quod multi, inducta paulatim exaggeratione , desertis palustribus locis prudentissime
succurrerunt Alterum siquidem excitandis lacunis , ac stagnis semper subservisse compertum est, scilicet alicubi vel non inventa circumstantis declivitas soli, per quam nascens , aut influens aqua libere possit excurrere ; vel importune occurrens major altitudo proximi fluminis , aut pelagi: unde pigrum fluentum repellitur , quod illorum , admisceri undis , ad integrum paludis exhaustu in ,
U. Caeterum mirari desines, mi Cocchi, cur ist- hic hoc anno affluentior aqua , tam dulcis , qua mineralis, suis ex scatebris effluxerit, & vicinos campos inundaverit: etenim dum algidissima Γ η Jhyems aqueos vapores h terra excitari prohibuit, recens, exterumque nitrum abunde nimis infusum est. Ver autem pluvium subterraneas venas laticerna Vel si rapte natu ra patuli ris est legio , vel incolarum negligentia , quae potitiimum accusanda