장음표시 사용
461쪽
aspectu, ita pessiens es odore teterrimo. auibus ex causis non minus salubritatis, quam decoris intereneam contegi, quod fiet fl permiseris , curantibus nobis , ne desit quoque pecunia operi tam magno quam necessario.
III. Quod sane Consilium Traiano fuisse probatum eκ sequenti ipsius epistola intelligitur : Rationis es, mi Secunde Cari me , contegi aquam sam qua per civitatem Amastrianorum suis ,si intecta δε- Iubritati obes. Peeunia ne huic operi desit, curaturum te Reundiιm diligentiam tuam certum habeo ; Poris ro haud dubito , quin , modo paulatim negotiumia hoc Pisauri etiam procuraretur , factu facillimum esset; praesertim si Pontifex, ut saepe saepius liberaliter fecit, pro sua beneficentia subsidio veniret.
Ita enim Pisaurenses omnem veneficorum miasmatum occasionem arcerent, ac repellerent: ut proinde salubri coelo incolumes perpetuo usuros , ut maximE velim , confiderem.
IV. Uerum longius sortasse sum progressus fallente amore, ac studio, quibus solicitus anxiusque feror in singulas salubritatis causas omnium quidem Civitatum , quae sub imperio sunt Clementissimi Nostri Principis , sed praecipue Pisauri, cujus a Civibus multa benevoli, gratique animi testimonia tam praesens, quam absens accepi, inter quae maximum certe est, quod subnectimus.
462쪽
Da. II. EpaDEM. IV. CAP. ULT. 62 Exemplar Latine redditum literarum , quas Pisaurensis Ma seratus pro acceptis beneflciis ad Auctorem dedit . .
URbem nostram tot pridem aerumnis, & coeli
nunc gravitate veXatam , maximis Te, Illustrissime Vir, prosequutum ossiciis, ope, benevolentia apud optimum, Maximumque Pontificem certiores sumus. Unto vero beneficio obstricti, quo simus erga Te grato animo utinam possemus recomprobare ; sed , cum modo vires deficiant referendae gratiae, hanc Tibi a nobis haberi amplissimam , Oinniaque tua causa velle, certum, atqu exploratum tibi esse vicissin cupimus . Id sane ossicii eximia tua in nos merita aequare nequit, sed illud studio, ac desiderio nostro , non exiguitat sua metiri debes. Cumulabimus autem , cum Tibi, Vir Illustrissime, gerendi morem occasio s offerat . Non enim frustra se se obtulisse comperies, ac nos Tibi diligentius , nobisque satisfecisse. Vale. Pisauri xv. Kal. Novemb. MDCCIX. Ditis Tuae Illimae, ac Rmar.
Addictissimi, ae Devincti mi ad obsequendum Vexillifer, & Decuriones Pisauri.
463쪽
Exemplar in Latinum Contersum Epistola , quam Auctor Pisaurensibus redidit. Illustrissimis Viris Uexillifero , & Decurionibus
Pisauri. Jo: MARIA LANCIs IUSS. P. D.
Vicquid ad restituendam Urbi vestrae salu
britatem aeris consultum, factumque est , id omne optimi Principis providentiae , ac liberalitati referendum est, meumque salutis vestrae studium , cura, cogitatio , datumque non nihil ei dem tuendae consilium, atque opera ex ipsa aeternum commemoranda , ac pen8 divina Summi Pontificis beneficentia profecta sunt; Quod tamen ea de re literas ad me , Illustrissimi Viri, scribere volueritis ossicii, ac benevolentiae plenas, ago, habeoque vobis singulares gratias ; atque ita vobiscum animo reputetis velim, me vestra humanitate provocatum . vos Viros Illustrissimos in dies magis magisque diligentius observaturum; et si a me quidpiam nobilissimo Municipio vestro accedere possit utilitatis ς curaturum tamen, ut ratio vobis constet perpetui obsequii, & voluntatis meae. Valete. Romae x. Kal. Novembris MDCCxn
464쪽
Castrensium Febrium quae Ferentini, Anagniae, Finitimisque locis Anno MDCCIX.
466쪽
C A P. I. De Sitti, Planicie, Aquis Ferentini,
ANtiquissimae , magisque illustres Hernico
rum Urbes, Ferentinum , Frusino , &lAnagnia r haec, facto ab Antonio cum Fulvia divortio, ductaque in matrimonium Cleopatra celebris; Bonifacii quoque Octavi Patria r omnes tophaceis in Collibus , nec multum editis ad orientem,& Austrum sitae sunt. Quinque circiter millia ab invicem distant ; se tamen mutuo respiciunt , atque inter sese agrorum fertilitate contendunt . Earum quippe interjecta, & quaquaversum
extensa planicies montium veluti corona terminatur . Harum autem Coelum minime insalubre esset,
nisi noxiis lento decurrentium aquarum effluviis per aestatem saepe saepius inficeretur. II. occurrit porro in agris, qui Ferentinum inister , &Frusinonem interjacent, primum jugis aqua vulgo di Tufano , quae ex contiguis montibus fluit , paulatimque collecta tanta demum copia discurrit, ut pontem exegerint viarum commercia, & duabus frumentariis molis versandis ipsa sussiciat. 9Estate per incertas plerunque annorum periodos suis e venis solito uberius manat; ita ut, cum scrobes , per quas olim libere decurrebat, aggestis modo sordibus , di succreto sensim limo, magnam partem inveniat obstructas, per campos necessario diffluere,
redundare , corrumpique cogatur.
III. Profecto observatione dignissimum est, quod nos ipsi, cum iter quatuor abhinc annis ad Coenobium Montis Casini Religionis causa susce-
rentini, & Frusinonis descriptio. De aqua perenni Tufanienti.
Limosae eoneretiones muri speciem praebentes in amnis alveo.
467쪽
ob eaepass& lini macera. tionem male olere solet .
fontes lacunam emetunt incolis exitiabilem . Primus Ferentino propior est. Cloaca excavata ad Iacunae aquam exeipiendam .
q3o DE Nox IIS PALUDUM EFFLUvIIS pissemus, in effusissimis campis Anagniae animadvertimus t nimirum antiquum dicti superius Amnis alveum tartareis concretionibus, ac protuberantiis ita inaequaliter obductum, oppletumque, ut eaedem supra tellurem emergentes murorum rudimenta , eminus viderentur.
pte natura spiret Odorem , nullaque alia prava, infestaque qualitate praedita videatur; tamen propter cae parum in vicinis hortis sationem , linique ,& cannabis in ea macerationem hic illic male olere solet.
rentinum, & Frusinonem quinque fontes scaturiunt, quorum alii dulces sunt, alii vero minerales. VI. Primus ad lapidosi collis radicem emergens Ferentino propior est, isque plures in rivos dirimitur. Sed erumpentes aquae, cum per inaequale , &plano- concavum solum libere decurrere nequeant, ideo saepe saepius praegrandem lacunam omnes simul confluentes ericiunt, vulgo, dictam Scrosino, tum Ferentinatibus , tum Finitimis adeo perniciosamia, ut vulgare, tritumque illud per ora Provincialium circumferatur: Quando esce Ser no attereta Anagni, e Aeeta Ferentino. VII. Provisum quondam fuit, ut torpidae, ac putres hujus generis aquae ad liberum promoverentur cursum per declivem, ingentemque subterranea Cloacam e taxo in fornicem exculptam,ad quingentos circiter passus, id est ad Theletem usque Campaniae flumen, protensam, satis latam, atque etiam
altitudine insignem , ut quilibet , tametsi procerus homo intra eam & stare possit, & commode incedere et uon exiguam proinde credendum est in id operis
468쪽
Lig. II. EDIDEM. V. CAP. I. 63 Ioperis impensam erogatam a Romanis AEdilibus , quorum studio extructum fuisse, vero simillimum
est. Nam , ut eadem diu duratura aperiretur, continuatum lapidem scalpro excindi, atque alte excavari oportuit . At enim vero elaboratissimum hoc opus jam ob Civium incuriam, Colonorum que avaritiam , sationum potius lucro, quam aeris salubritati studentium , terra , coenoque infartum erat, undasque nostra, nostrorumque Patrum memoria intercipere , ac repellere potius, quam excipere valebat. Quam ob causam Regio illa omnino aquis obducta palustris c vasit.
netis, qui a primo non longh dissitus, e terrae poris phvxς ψ φιλ exaestuans emergit totus sulphureus; atque ideo insigni foetore nares percellit, suamque per scrobem fertur in Caveam aquae Olentis nuncupatae, ubi cum superius memorata strophinica permiscetur. IX. Tertius apud Hernicos appellatus Ionia- Tertius pariterna olente, nascitur in medio Viae Consularis , totus sulpim ςus pariter sulphureus , cui tamen duo rivuli junguntur, alter dulcis , qui ex proxima Cavernula defluit; acidulus alter, qui e saxo scatens effunditur in subjectum terrae sinum, Conchae simillimum, mira Naturae elegantia , tanquam artis ingenio margine circumvallatum. Illic vetustissima quaedam observantur AEdificii vestigia , quae quidem Priscorum
Balneorum rudera esse nemo non conjiciet. X. Quartus etiam sulphure imbutus est , eique . Pyxu dulcis aqua permiscetur , quae a loco vocitato hu-' IV V φμβ gnatrio initium sumit. Intus sulphii XI. Quintus, & maximus a Montis Radicini vi- rcus Si dilicis Esceribus biceps oritur sulphureus, & dulcis, quem, . ues hi, 'I i i a cum musa
469쪽
Hae aquae omnes sulphure abundant .
Lapides praeterea corrodunt, cutim abstergunt, scabiem tollunt.
aestivo calore mirum in moduaugescunt, & se.
pti ino quoque anno exuboant . Anno x 729. Opiosius exunda runt , atque ae
32 DE NOxus PALUDUM ErpLUvIISciam solito alveo contineri non posset, per arva diffundi necesse fuit. XII. Hujusmodi igitur aquarum capita ferὰ omnia thermalia sulphure potissimum abundant; nam aliorum mineralium excepto vitriolo particulae vix se se manifestant. Id sanὲ testari videtur nedum sapor, & odor, vertim etiam color r albicant enim; ctim caeteroquin pura lympha dia phana sit; alumini admixta splendeat, quod Infectoribus compertum est. Non aliunde igitur, quam ex sulphureo ha- Iitu lacteae possunt apparere. Hinc cleganter Virgilius : Sulphurea Nar albus aqua ,sontesque Velini. XIII. Neque hic silentio est praetereundum, scrOphinicum lacum musco viri descere. XIV. Tanta praeterea in iis stygiis fere laticibus inest acrimonia, ut etiam lapides , in quos incidunt ceu ossa per cariem corrodantur. Extrinsectis adhibitae cutim abstergunt, scabiemque tollunt.
XU. Demum non abs re fuerit animadvertisse , aquas hujusmodi, quasi Nili aemulas , aestivis fervoribus non tantum non minui, sed interdur etiam mirum in modum augescere r Id, quod ut- plurimum singulis septenis, aut octonis annis solet
XVI. Clim igitur pleraeque omnes sub aestatem ianni ΜDCCix. copiositis, atque licentius suis ex fontibus erumperent, promptius etiam , ac largius extra proprios alveos redundarunt, inque campos effusae tum deprehensas segetes enecuerunt, tum aerem
morbosis seminibus foecundarunt, quod clarius infra docebimus. XVII. Et quoniam multa eorum, quae praesenti
capite breviter perstrinximus, a Domino Antonio
470쪽
Lin. II. Frini M. V. CAP. I. 633 Cocchi , Medico apud Hernicos Eruditissimo , per
summam diligentiam conquisita fuerunt, nobisque scripto communicata ; Idcirco huc adnectendunta arbitramur Exemplar literarum , quas tum ad i Ilum grati animi nostri testimonium libentissime dedimus a
Rerum Naturalium sudiosissimo, ac
Auctoris epistola ad Antonium Cocchium a quo haee de Aquis Ferentinensibiis obiservata sunt.
S. P. D. I petravi tandem, quod vehementer cupiebam, Suavissime Cocchi, postremis tuis literis integram Ferentinensium, & Anagninarum Aquarum i historiam , quam sane abs Te , si non misisses , petere rursus constitueram : Non enim alterum librum de Noxiis Paludum effluviis , quo vestram etiam Epidem iam complector, pro viribus retractare , atque absolvere potuissem ; nisi principium aereae labis vestrorum Camporum , quae singulis plerunque septenis annis recurrit, ab istis veritatis quasi fontibus hausissem. Sciebam utique adhuc